Supreme Court allows appeal against final judgment due to procedural defect in public works contract. Appeal successful.

Απόφαση 80 / 2024 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 80/2024

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Θεόδωρο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κυριάκο Μπαμπαλίδη, Παναγιώτη Βενιζελέα - Εισηγητή, Κλεόβουλο-Δημήτριο Κοκκορό και Παναγιώτα Γκουδή-Νινέ, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Οκτωβρίου 2023, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ο.Τ.Α. α' βαθμού "ΔΗΜΟΥ ΒΟΛΟΥ", που εδρεύει στην πόλη του Βόλου και εκπροσωπείται νόμιμα από τον δήμαρχό του. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Σοφία Παπαγιαννίτση, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ. Από παραδρομή κατά την εκφώνηση της υπόθεσης στο ακροατήριο θεωρήθηκε ότι ο αναιρεσείων δεν παραστάθηκε.

Του αναιρεσιβλήτου: Θ. Β. του Π., κατοίκου ... . Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αναστάσιο Γακίδη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 21-6-2013 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Βόλου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 75/2015 του ίδιου Δικαστηρίου και 224/2019 του Τριμελούς Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 7-12-2021 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης κατά της υπ' αριθμ. 224/2019 τελεσίδικης απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Λάρισας ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553. 556, 558, 564, 566 παρ. 1 Κ. Πολ. Δ.), ενώ προσκομίζεται και η προβλεπόμενη από το άρθρο 72 παρ. 1ι' Ν. 3852/2010 υπ' αρ. 1104/2-12-2021 απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής του αναιρεσείοντος Δήμου, με την οποία αποφασίσθηκε η άσκησή της.

Συνεπώς, αυτή είναι παραδεκτή και πρέπει να εξετασθεί περαιτέρω για το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 1, 3 Κ. Πολ. Δ.).

Κατά το άρθρο 904 παρ. 1 ΑΚ όποιος έγινε πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία από την περιουσία ή με ζημία άλλου έχει υποχρέωση να αποδώσει την ωφέλεια. Η υποχρέωση αυτή γεννιέται ιδίως σε περίπτωση παροχής αχρεώστητης ή παροχής για αιτία που δεν επακολούθησε ή έληξε ή αιτία παράνομη ή ανήθικη. Ο ανωτέρω γενικός κανόνας του άρθρου 904 ΑΚ, που απορρέει από τις κοινωνικές αντιλήψεις περί ισότητας και επιείκειας, έχει εφαρμογή και στην περίπτωση ακυρότητας της σύμβασης έργου που αφορά το Δημόσιο, καθώς και τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου, δεδομένου ότι δεν καθιερώνεται γι' αυτά εξαίρεση με τη διάταξη αυτή ή με άλλη (ΑΠ 250/2020, ΑΠ 1260/2018, ΑΠ 1358/2015).

Συνεπώς, οι διατάξεις περί αδικαιολόγητου πλουτισμού, εφαρμόζονται, κατ' αρχάς, και στην περίπτωση δημόσιου έργου λόγω ακυρότητας της σύμβασης (ΑΠ 212/2023, ΑΠ 250/2020, ΑΠ 100/2020, ΑΠ 1102/2018). Περαιτέρω στις διατάξεις των άρθρων 1, 2 παρ. 1, 7 παρ. 1 και 8 παρ. 1 και 2 του ν. 1418/1984, "Δημόσια έργα και ρυθμίσεις συναφών θεμάτων", όπως αυτός ίσχυε κατά τον κατωτέρω κρίσιμο χρόνο και εφαρμόζεται στην κρινόμενη περίπτωση, ορίζονται τα ακόλουθα: (άρθρο 1) "1.

Τα δημόσια έργα είναι έργα υποδομής της χώρας, που καλύπτουν βασικές ανάγκες του κοινωνικού συνόλου, συμβάλλουν στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνατοτήτων, στην αύξηση του εθνικού προιόντος, στην ασφάλεια της χώρας και γενικά αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής του λαού. 2. Τα δημόσια έργα εντάσσονται στο γενικό πλαίσιο της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης της χώρας και υλοποιούν επιλογές του δημοκρατικού προγραμματισμού. 3.

Από τεχνική άποψη δημόσια έργα είναι όλα τα έργα που εκτελούν φορείς του δημόσιου τομέα και συνδέονται με οποιοδήποτε τρόπο με το έδαφος, το υπέδαφος ή τον υποθαλάσσιο χώρο, όπως και τα πλωτά τμήματα των τεχνικών έργων. Ως έργο νοείται κάθε νέα κατασκευή ή επέκταση ή ανακαίνιση ή επισκευή ή συντήρηση και η οικονομικά ή τεχνικά αυτοτελής λειτουργία, καθώς και κάθε σχετική ερευνητική εργασία, που απαιτεί τεχνική γνώση και επέμβαση. 4.

Για την εκπλήρωση των επιδιωκομένων στόχων στον τομέα των δημόσιων έργων οι διατάξεις του νόμου αυτού αποσκοπούν να καθιερώσουν: α) τους ενιαίους κανόνες για την κατασκευή όλων των δημόσιων έργων και την αντιμετώπιση των ιδιαιτεροτήτων φορέων και έργων με τα π. διατάγματα του άρθρου 19 του νόμου αυτού.

β) τον κοινωνικό έλεγχο που συνίσταται στη θεσμοθετημένη συμμετοχή στις σχετικές διαδικασίες εκπροσώπων των φορέων που θα χρησιμοποιήσουν ή θα λειτουργήσουν τα έργα, των Οργανισμών τοπικής Αυτοδιοίκησης και άλλων μαζικών κοινωνικών φορέων. Ο κοινωνικός έλεγχος, χωρίς να μειώνει την ευθύνη της δημόσιας διοίκησης ή του αντίστοιχου φορέα, εξασφαλίζει ιδιαίτερα τη διαφάνεια των διαδικασιών, την τήρηση του σχεδιασμού και εφαρμογής της μελέτης, την τήρηση του χρονοδιαγράμματος κατασκευής, την παρακολούθηση του κόστους του έργου, την αιτιολογημένη αποδοχή ενδεχομένων τροποποιήσεων, την προστασία του περιβάλλοντος.

γ)...δ...". (άρθρο 2) "1. Ο νόμος αυτός εφαρμόζεται σε όλα τα έργα που προγραμματίζονται και εκτελούνται από τους φορείς, που αναφέρονται στην παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 2190/1994...". (άρθρο 7) "1. Ο ανάδοχος είναι υποχρεωμένος να κατασκευάσει το έργο κατά τους όρους της σύμβασης και τις σύμφωνες προς αυτή και το νόμο έγγραφες εντολές του φορέα κατασκευής του έργου.

Ο ανάδοχος που δεν εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του μπορεί να κηρυχθεί έκπτωτος". (άρθρο 8) "1. Το έργο εκτελείται σύμφωνα με τη σύμβαση και τα τεύχη και σχέδια που το συνοδεύουν. Αν προκύψει ανάγκη εκτέλεσης συμπληρωματικών εργασιών, που δεν περιλαμβάνονται στο αρχικό ανατεθέν έργο ούτε στην πρώτη συναφθείσα σύμβαση και οι οποίες κατέστησαν, κατά την εκτέλεση του έργου, αναγκαίες λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων με τις προϋποθέσεις που αναφέρονται στην περίπτωση δ' της παρ. 3 του άρθρου 8 του Π.Δ. 334/2000, συνάπτεται σύμβαση με τον ανάδοχο του έργου.

Για τον καθορισμό των νέων τιμών μονάδας των συμπληρωματικών εργασιών εφαρμόζονται οι διατάξεις των παρ. 3 και 4 του άρθρου 43 του Π.Δ. 609/1985, όπως κάθε φορά ισχύουν. Η εκτέλεση των συμπληρωματικών εργασιών είναι υποχρεωτική για τον ανάδοχο του έργου και προκειμένου να υπογραφεί η σύμβαση ανάθεσης των συμπληρωματικών εργασιών, απαιτείται γνώμη του οικείου τεχνικού συμβουλίου.

Το συνολικό ποσό των συμβάσεων αυτών δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσοστό πενήντα τοις εκατό (50%) του ποσού της αρχικής σύμβασης. Στο ως άνω ποσοστό του πενήντα τοις εκατό (50%) συμπεριλαμβάνεται και η αμοιβή συντάξεως τυχόν μελετών για τις συμπληρωματικές εργασίες του έργου. Οι συμπληρωματικές εργασίες παραλαμβάνονται μαζί με τις εργασίες της αρχικής σύμβασης. 2...

Όπου στις κείμενες διατάξεις αναφέρεται ο όρος συγκριτικός πίνακας αντικαθίσταται με τον όρο "ανακεφαλαιωτικός πίνακας εργασιών"". Επίσης στα άρθρα 33 παρ. 1 και 2, 34 παρ. 1 και 2, 43 παρ. 1, 2, 3, 4 και 5, 44 του εφαρμοστικού του ανωτέρω νόμου Προεδρικού Διατάγματος 609/1985 "Κατασκευή δημοσίων έργων", όπως και αυτό ίσχυε κατά τον κατωτέρω κρίσιμο χρόνο και εφαρμόζεται στην κρινόμενη περίπτωση, ορίζονται τα ακόλουθα: (άρθρο 33) "1.

Για κάθε εργολαβία, με μέριμνα του αναδόχου τηρείται ημερολόγιο σε βιβλιοδετημένα διπλότυπα αριθμημένα φύλλα. Το ημερολόγιο συμπληρώνεται καθημερινά και αναγράφονται σ' αυτό στοιχεία για τις καιρικές συνθήκες που επικρατούν, αριθμητικά στοιχεία για το απασχολούμενο προσωπικό κατά κατηγορίες, τα χρησιμοποιούμενα μηχανήματα, τα προσκομιζόμενα υλικά, τις εκτελούμενες εργασίες με συνοπτικό τρόπο, τις εργαστηριακές εξετάσεις, τις εντολές και παρατηρήσεις των οργάνων επίβλεψης, τυχόν έκτακτα περιστατικά και κάθε άλλο σχετικό με το έργο σημαντικό πληροφοριακό στοιχείο. 2.

Το ημερολόγιο υπογράφεται από εντεταλμένο όργανο της επίβλεψης και τον εκπρόσωπο του αναδόχου. Το ένα αποκοπτόμενο φύλλο περιέρχεται στη Διευθύνουσα υπηρεσία. Οι εγγραφές στο ημερολόγιο αποτελούν πληροφοριακά στοιχεία για τις καιρικές συνθήκες, τη δύναμη απασχολούμενου προσωπικού και μηχανημάτων και γενικά για την παροχή εικόνας προόδου του έργου". (άρθρο 34) "1.

Ο ανάδοχος έχει την υποχρέωση να τηρεί με ακρίβεια τη διάταξη και τις διαστάσεις των διαφόρων μερών του έργου όπως προκύπτουν από τα εγκεκριμένα σχέδια ή άλλα στοιχεία της μελέτης. 2. Οι έγγραφες εντολές που δίνονται από το αρμόδιο όργανο για συμπλήρωση ή τροποποίηση των στοιχείων της μελέτης, σύμφωνα με τις παρ.1 και 2 του άρθρου 8 του Ν. 1418/84, είναι υποχρεωτικές για τον ανάδοχο.

Ο ανάδοχος δεν δικαιούται σε αποζημίωση ή αύξηση τιμών για μεταβολές στα έργα που έγιναν χωρίς έγγραφη διαταγή έστω και αν αυτές βελτιώνουν το έργο. Αν η χωρίς έγκριση μεταβολή επιφέρει μείωση ποσοτήτων ή διαστάσεων καταβάλλεται μόνο η αξία των ποσοτήτων των εργασιών που έχουν πράγματι εκτελεσθεί χωρίς να αποκλείεται εφαρμογή των διατάξεων για κακοτεχνία.

Σε επείγουσες περιπτώσεις η διαταγή για τροποποιήσεις ή συμπληρώσεις δίνεται προφορικά στον τόπο των έργων και καταχωρείται στο ημερολόγιο. Αν τη διαταγή αυτή δίνει ο επιβλέπων, οφείλει να ενημερώσει αμέσως εγγράφως τη διευθύνουσα υπηρεσία, για την έκδοση κανονικής διαταγής. Αν η διαταγή αυτή διαφοροποιεί μερικά ή ολικά τις εντολές του επιβλέποντα, ο ανάδοχος αποζημιώνεται για τις εργασίες που έχει εκτελέσει σύμφωνα με την εντολή της επίβλεψης μέχρι τη λήψη της εντολής της Διευθύνουσας υπηρεσίας". (άρθρο 43) "1.

Ο φορέας κατασκευής του έργου έχει το δικαίωμα, κατά τη διάρκεια της κατασκευής του έργου, να αναθέτει την εκτέλεση συμπληρωματικών εργασιών μόνο σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 1 του άρθρου 8 του Ν. 1418/1984. Για την εκτέλεση των ανωτέρω συμπληρωματικών εργασιών απαιτείται η σύναψη σύμβασης. 2. Κάθε σύμβαση επόμενη της αρχικής συνοδεύεται από «Ανακεφαλαιωτικό πίνακα εργασιών» που ιδίως περιλαμβάνει τις ενδείξεις των εργασιών, τις τιμές μονάδος των εργασιών, τα μεγέθη των ποσοτήτων, τις δαπάνες του προϋπολογισμού του αρχικά ανατεθέντος έργου, του προϋπολογισμού της αμέσως προηγούμενης σύμβασης και του προϋπολογισμού της προς κατάρτιση καινούργιας σύμβασης.

Περιλαμβάνει ακόμα και τις δαπάνες των απροβλέπτων, σύμφωνα με τις διατάξεις της παραγράφου 2 του άρθρου 8 του Ν. 1418/1984 όπως αντικαταστάθηκε με την παράγραφο 1 του άρθρου τετάρτου του Ν. 2372/1996, καθώς και την προβλεπόμενη δαπάνη για αναθεώρηση και το Φ.Π.Α. Για τη διάθεση των απροβλέπτων δαπανών (απρόβλεπτα) κάθε σύμβασης συντάσσεται Ανακεφαλαιωτικός Πίνακας Εργασιών, που δεν μπορεί να συμπεριλάβει συμπληρωματικές εργασίες, οι οποίες κατέστησαν αναγκαίες λόγω απροβλέπτων περιστάσεων.

Αν χρειαστεί να μειωθούν συμβατικές ποσότητες εργασιών, που η εκτέλεσή τους, ολοκληρώθηκε και για τις οποίες έχει εγκριθεί η επιμέτρησή τους, τα ποσά που προκύπτουν από τη μείωση αυτή δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη οποιασδήποτε άλλης δαπάνης εργασιών ή να προστεθούν στα απρόβλεπτα. Τα ποσά αυτά μπορεί να διατεθούν αποκλειστικά για τη συμπλήρωση δαπανών αναθεώρησης ή Φ.Π.Α. ... 3.

Αν στο συγκριτικό πίνακα περιλαμβάνονται και εργασίες για τις οποίες δεν υπάρχουν τιμές μονάδας, ο συγκριτικός πίνακας συνοδεύεται από πρωτόκολλο που κανονίζει τις τιμές για τις εργασίες αυτές. Ο κανονισμός τιμών μονάδας νέων εργασιών γίνεται με υποχρεωτική εφαρμογή κατά σειρά των κατωτέρω περιπτώσεων α, β και γ, ως εξής:

α) για εργασίες για τις οποίες υπάρχουν συμβατικές τιμές για παρόμοιες η ανάλογες εργασίες, οι τιμές καθορίζονται ανάλογα προς αυτές, β) για εργασίες για τις οποίες δεν υπάρχουν παρόμοιες ή ανάλογες συμβατικές τιμές, αλλά περιλαμβάνονται σε εγκεκριμένα ή συμβατικά αναλυτικά τιμολόγια (αναλύσεις τιμών), οι τιμές καθορίζονται σύμφωνα με τα τιμολόγια αυτά, γ) για εργασίες που δεν περιλαμβάνονται στις προηγούμενες περιπτώσεις οι τιμές καθορίζονται με βάση τα πραγματικά στοιχεία κόστους.4.

Η τιμή μονάδας νέας εργασίας, που κανονίζεται σύμφωνα με την περίπτωση β' της προηγουμένης παραγράφου ή το μέρος της τιμής της περίπτωσης γ', που κανονίζεται σύμφωνα με την περίπτωση β' της προηγουμένης παραγράφου, ανάγεται στο επίπεδο των τιμών της προσφοράς, πολλαπλασιαζομένη με σταθερό συντελεστή που αφορά στη συμβατική ομάδα ομοειδών εργασιών στην οποία εντάσσεται η υπόψη νέα εργασία ... 5.

Οι συγκριτικοί πίνακες και τα πρωτόκολλα κανονισμού τιμών μονάδας νέων εργασιών που τους συνοδεύουν συντάσσονται από τη Διευθύνουσα υπηρεσία και υπογράφονται από τον ανάδοχο ανεπιφύλακτα ή με επιφύλαξη. Αν ο ανάδοχος αρνηθεί την υπογραφή, του κοινοποιείται ο συγκριτικός πίνακας και τα πρωτόκολλα σύμφωνα με το άρθρο 29 παρ. 1.

Στην περίπτωση αυτή, όπως και στην περίπτωση που ο ανάδοχος υπέγραψε τα σχετικά έγγραφα με επιφύλαξη δικαιούται να υποβάλει ένσταση. Ο συγκριτικός πίνακας και τα πρωτόκολλα νέων τιμών, με την επιφύλαξη της επόμενης παραγράφου, εγκρίνονται από την Προϊσταμένη Αρχή, στην οποία διαβιβάζονται μαζί με την τυχόν ένσταση του αναδόχου, αιτιολογική έκθεση για την ανάγκη των τροποποιήσεων, τον τρόπο κανονισμού των τιμών και κάθε σχετική πληροφορία.

Αν έχει υποβληθεί ένσταση διατυπώνεται και η γνώμη της Διευθύνουσας υπηρεσίας στο περιεχόμενο της ένστασης αυτής. Μετά την έγκριση του συγκριτικού πίνακα ο ανάδοχος είναι υποχρεωμένος να εκτελέσει τις σχετικές εργασίες χωρίς αυτό να θίγει τα δικαιώματά του για επίλυση της τυχόν διαφοράς". (άρθρο 44) "Αν υπάρχει ανάγκη να εκτελεστούν επείγουσες πρόσθετες εργασίες μπορεί να εγκριθεί από την Προϊσταμένη Αρχή η εκτέλεσή τους πριν από τη σύνταξη συγκριτικού πίνακα.

Για την έγκριση αυτή η διευθύνουσα υπηρεσία συντάσσει τεχνική περιγραφή των εργασιών, με αιτιολόγηση του επείγοντος και εκτίμηση της δαπάνης με βάση τις συμβατικές τιμές μονάδας ή ενδεικτικές τιμές για τυχόν νέες εργασίες. Ο ανάδοχος είναι υποχρεωμένος να εκτελέσει τις εργασίες αυτές, που επιτρέπεται να περιλαμβάνονται στις σχετικές πιστοποιήσεις και πριν από την έγκριση συγκριτικού πίνακα και που ενσωματώνονται στον επόμενο συγκριτικό πίνακα.

Οι εργασίες για τις οποίες δεν υπάρχει εγκεκριμένη νέα τιμή περιλαμβάνονται στους σχετικούς λογαριασμούς με τις ενδεικτικές τιμές μειωμένες κατά 20%". Από τις ανωτέρω αναγκαστικού δικαίου διατάξεις, οι οποίες εφαρμόζονται σε όλα τα δημόσια έργα, που προγραμματίζονται και εκτελούνται από τους φορείς, που αναφέρονται στην παρ. 1 του άρθρου 14 του ν. 2190/1994, στους οποίους περιλαμβάνονται και οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) πρώτου και δεύτερου βαθμού, συνάγεται ότι, όταν σε σύμβαση δημοσίου έργου παρίσταται ανάγκη εκτελέσεως συμπληρωματικών εργασιών, δηλαδή εργασιών οι οποίες δεν περιλαμβάνονται στο ανατεθέν με την αρχική σύμβαση έργο ή στην πρώτη συναφθείσα σύμβαση και οι οποίες κατέστησαν αναγκαίες κατά την εκτέλεση του έργου λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων, για την εκτέλεσή τους απαιτείται η σύναψη ιδιαίτερης, συμπληρωματικής, συμβάσεως με τον ανάδοχο του έργου.

Της συνάψεως της εν λόγω συμβάσεως προηγείται η σύνταξη εκ μέρους της διευθύνουσας το έργο υπηρεσίας ανακεφαλαιωτικού πίνακα εργασιών (Α.Π.Ε.), ο οποίος περιλαμβάνει όλα τα ουσιώδη στοιχεία της συμβάσεως, όπως τις προς εκτέλεση εργασίες, τις τιμές μονάδας των εργασιών, τα μεγέθη των ποσοτήτων και την προβλεπόμενη δαπάνη για αναθεώρηση, καθώς και πρωτόκολλο κανονισμού τιμών μονάδας νέων εργασιών (Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε.), στην περίπτωση που στον ανακεφαλαιωτικό πίνακα περιλαμβάνονται και εργασίες, για τις οποίες δεν υπάρχουν τιμές μονάδας.

Ακολουθεί η υπογραφή συμβάσεως για την ανάθεση των συμπληρωματικών αυτών εργασιών μετά από διαπραγματεύσεις με τον ανάδοχο του έργου και αφού ληφθεί και η γνώμη του οικείου τεχνικού συμβουλίου. Μετά την υπογραφή της συμπληρωματικής συμβάσεως, το ποσό της οποίας δεν μπορεί να υπερβαίνει το 50% του ποσού του αρχικού συμβατικού αντικειμένου, η εκτέλεση των συμπληρωματικών εργασιών είναι υποχρεωτική για τον ανάδοχο (ΑΠ 180/2023, ΑΠ 289/2021, ΑΠ 828/2019, ΣτΕ 121/2018).

Από τις ίδιες ως άνω διατάξεις συνάγεται ότι ο ανάδοχος δεν δικαιούται, και ούτε υποχρεούται, κατ' αρχήν, να προβεί σε τροποποιήσεις ως προς τη μορφή του έργου, την ποιότητα και το είδος ή την ποσότητα των εργασιών, κατ' απόκλιση από τη σύμβαση έργου, και, επίσης, ότι δεν δικαιούται αποζημιώσεως για μεταβολές στο έργο, χωρίς προηγούμενη έγγραφη εντολή του κυρίου του έργου ή, σε επείγουσες περιπτώσεις, προφορική εντολή της υπηρεσίας στον τόπο εκτελέσεως του έργου, που καταχωρίζεται στο ημερολόγιο αυτού, και χωρίς προηγούμενη σύνταξη και έγκριση Α.Π.Ε., αν δε συντρέχει περίπτωση, και Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε. (ΑΠ 180/2023, ΑΠ 289/2021, ΑΠ 828/2019, ΣτΕ 2243/2017, ΣτΕ 45/2016, ΑΠ 178/2015).

Στην περίπτωση αυτή ο ανάδοχος, δηλαδή, αν εκτελέσει εργασίες μη προβλεπόμενες από τη σύμβαση, χωρίς τις ανωτέρω προϋποθέσεις, δηλαδή χωρίς προηγούμενη έγγραφη εντολή του κυρίου του έργου ή, σε επείγουσες περιπτώσεις, χωρίς προφορική εντολή της υπηρεσίας, που καταχωρίζεται στο ημερολόγιο του έργου, δεν δικαιούται ούτε απόδοσης της ωφέλειας του λήπτη - κυρίου του έργου με βάση τις διατάξεις των άρθρων 904 επ.

ΑΚ περί αδικαιολόγητου πλουτισμού (ΑΠ 212/2023, AΠ 180/2023, ΑΠ 1023/2022, ΑΠ 289/2021, ΑΠ 828/2019, ΣτΕ 45/2016, ΣτΕ 749/2016, ΣτΕ 5117/2012), ενόψει ιδίως και της αναγκαστικού δικαίου διάταξης του άρθρου 34 παρ. 2 του ΠΔ 609/1985, που απαγορεύει την λήψη "αποζημίωσης" για τις εργασίες αυτές, από την γενικότητα της διατύπωσης της οποίας και από τον σκοπό, που επιδιώκει, δηλαδή την προστασία του κυρίου του έργου και κατ' επέκταση της εθνικής οικονομίας από ανεξέλεγκτες υπερβάσεις στη δαπάνη εκτέλεσης των δημοσίων έργων, σαφώς συνάγεται ότι στην απαγόρευση αυτή περιλαμβάνεται και η απόδοση της τυχόν ωφέλειας του κυρίου του έργου, από την εκτέλεση των χωρίς εντολή εργασιών, κατά τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού (ΑΠ 180/2023), αφού η ως άνω τροποποίηση ουσιωδών όρων της συμβάσεως κατά το στάδιο εκτελέσεως αυτής, θα είχε και ως συνέπεια την, κατά παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης των διαγωνιζομένων, ανεπίτρεπτη, εκ των υστέρων, ανατροπή των όρων με βάση τους οποίους αναπτύχθηκε (κατά το προσυμβατικό στάδιο) ο ανταγωνισμός, διαμορφώθηκαν οι προσφορές των διαγωνιζομένων και ανακηρύχθηκε ο ανάδοχος, ενέχοντας δηλαδή τον κίνδυνο στρεβλώσεως του ανταγωνισμού εις βάρος των ήδη διαγωνισθέντων ή των δυνητικά διαγωνιζομένων (ΣτΕ 5117/2012).

Κατ' εξαίρεση, όμως, από τον ανωτέρω κανόνα, και ανεξάρτητα από τη σύναψη τελικά συμπληρωματικής σύμβασης ο ανάδοχος δικαιούται αμοιβής για τις πρόσθετες εργασίες που εκτέλεσε, αποδεχόμενος σχετική έγγραφη εντολή του εργοδότη ή και μόνο προφορική εντολή καταχωρημένη στο ημερολόγιο του έργου, αν συντρέχει επείγουσα περίπτωση, έχει δε η αμοιβή αυτή συμβατικό χαρακτήρα, αφού η εντολή του εργοδότη και η αποδοχή της από τον ανάδοχο δημιουργούν το αναγκαίο συμβατικό πλαίσιο.

Μάλιστα δικαιούται τότε ο ανάδοχος αμοιβής ακόμη και αν η δαπάνη των πρόσθετων εργασιών υπερέβη το 50% του αρχικού συμβατικού κόστους, την οποία, αντίθετα, δεν δικαιούται ούτε κατά τις διατάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, αν ενήργησε χωρίς εντολή του εργοδότη (ΑΠ 180/2023, ΑΠ 289/2021, ΑΠ 828/2019). Πάντως, και στην περίπτωση αυτή, η συμβατική σχέση ολοκληρώνεται και οριστικοποιείται, κατά κανόνα, με τη σύναψη σχετικής σύμβασης, ύστερα από διαπραγματεύσεις μεταξύ των μερών και γνώμη του τεχνικού συμβουλίου του εργοδότη, στο πλαίσιο είτε του εγκεκριμένου Α.Π.Ε.

είτε και αποκλίνοντας απ' αυτόν (ΑΠ 180/2023, ΑΠ 289/2021, ΑΠ 828/2019, ΑΠ 1726/2014). Περαιτέρω, όμως, από τις ίδιες παραπάνω διατάξεις συνάγεται, ότι δεν αποκλείεται εργασίες, οι οποίες παρεκκλίνουν της συμβάσεως και εκτελέστηκαν χωρίς να τηρηθεί η προαναφερθείσα διαδικασία, χωρίς, δηλαδή, την κατάρτιση συμπληρωματικής σύμβασης και χωρίς έγγραφη ή προφορική εντολή του κυρίου του έργου, να κριθούν στη συνέχεια από τα αρμόδια όργανα του κυρίου του έργου ή, σε περίπτωση διαφωνίας και άσκησης εκ μέρους του αναδόχου προσφυγής, από το αρμόδιο εφετείο, ως αναγκαίες, δηλαδή ως εργασίες οι οποίες επιβάλλονται για την ασφάλεια, την αρτιότητα ή τη λειτουργικότητα του έργου, οπότε οι εργασίες αυτές νομιμοποιούνται εκ των υστέρων με τη σύνταξη Α.Π.Ε.

και τη σύναψη νέας, συμπληρωματικής σύμβασης, οπότε το αντίστοιχο εργολαβικό αντάλλαγμα οφείλεται με βάση τη νέα σύμβαση μετά την σύναψή της (ΑΠ 180/2023, ΑΠ 1023/2022, ΑΠ 289/2021, ΑΠ 828/2019, ΑΠ 711/2018, ΑΠ 178/2015, ΑΠ 1726/2014, ΣτΕ 782/2018, ΣτΕ 45/2016). Τέλος κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 του ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών.

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοσθεί, ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοσθεί, ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με εσφαλμένη εφαρμογή (Ολ.ΑΠ 7/2006, Ολ.ΑΠ 4/2005).

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο, ιδρύεται δε ο λόγος αυτός, όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται.

Για να είναι ορισμένος ο λόγος αυτός πρέπει να καθορίζονται η συγκεκριμένη διάταξη του ουσιαστικού δικαίου, που παραβιάσθηκε και το αποδιδόμενο στο δικαστήριο νομικό σφάλμα περί την ερμηνεία και εφαρμογή της (Ολ.ΑΠ 20/2005, Ολ.ΑΠ 32/1996), αλλιώς ο λόγος αυτός είναι αόριστος και γι' αυτό απορριπτέος ως απαράδεκτος.

Στην προκειμένη περίπτωση το Τριμελές Εφετείο Λάρισας, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε τα ακόλουθα, κρίσιμα για τον αναιρετικό έλεγχο, πραγματικά περιστατικά: "Με την από 5.11.2002 σύμβαση έργου, που καταρτίστηκε μεταξύ του Δήμου Βόλου (ήδη αναιρεσείοντος), τον οποίο εκπροσωπούσε νόμιμα ο Δήμαρχος Βόλου Κ.

Μ., και του Θ. Γ., ανατέθηκε στον δεύτερο συμβαλλόμενο (Θ. Γ.) η εκτέλεση του δημόσιου έργου με την ονομασία "Αισθητική και Λειτουργική Αναβάθμιση της Κεντρικής Παράκτιας Ζώνης Βόλου από Τελωνείο έως Γορίτσα". Στις 22.4.2003 ο ενάγων (ήδη αναιρεσίβλητος) συνέστησε κοινοπραξία με τον Θ. Γ., η οποία έλαβε την επωνυμία "Θ.

Β. - Θ. Γ." και είχε ως σκοπό την κατασκευή του πιο πάνω δημοτικού έργου. Ως διαχειριστής της ανωτέρω κοινοπραξίας ορίστηκε ο συμβαλλόμενος Θ. Β., ήδη ενάγων. Στη συνέχεια με το υπ' αριθμόν .../5.11.2002 ειδικό πληρεξούσιο, το οποίο καταρτίστηκε ενώπιον της Συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Ελένης Βαζακίδου, ο Θ. Γ. όρισε τον ενάγοντα ως πληρεξούσιο, αντιπρόσωπο και αντίκλητό του και έδωσε σ' αυτόν την ειδική εντολή και πληρεξουσιότητα να τον αντιπροσωπεύει έναντι παντός φυσικού ή νομικού προσώπου για κάθε θέμα που έχει σχέση με την εκτέλεση του ανωτέρω δημόσιου έργου.

Στη συνέχεια ο ενάγων εκτέλεσε όλες τις εργασίες κατασκευής του πιο πάνω δημόσιου έργου, χρησιμοποιώντας τα αντίστοιχα συνεργεία κατασκευής, και αυτός υπήρξε ο πραγματικός κατασκευαστής του ανωτέρω έργου. Περαιτέρω, με την από 22.3.2004 σύμβαση έργου που καταρτίστηκε μεταξύ του Δήμου Βόλου, τον οποίο εκπροσωπούσε νόμιμα ο Δήμαρχος Βόλου Κ.

Μ., και της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "Δ. ΑΤΕ", νόμιμα εκπροσωπούμενης, ανατέθηκε στη δεύτερη συμβαλλόμενη, ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία "Δ. ΑΤΕ", η εκτέλεση του δημόσιου έργου με την ονομασία "Αισθητική και Λειτουργική Αναβάθμιση της Κεντρικής Παράκτιας Ζώνης Βόλου από Τελωνείο έως Γορίτσα.

Φάση Β'". Στις 15.3.2004 ο ενάγων συνέστησε κοινοπραξία με την ανώνυμη εταιρεία "Δ. ΑΤΕ", η οποία έλαβε την επωνυμία "Θ. Β. - Δ. ΑΤΕ" και είχε ως σκοπό την κατασκευή του πιο πάνω δημόσιου έργου. Ως διαχειριστής της ανωτέρω κοινοπραξίας ορίστηκε ο συμβαλλόμενος Θ. Β., ήδη ενάγων. Στη συνέχεια με το υπ' αριθμόν .../15.3.2004 ειδικό πληρεξούσιο, το οποίο καταρτίστηκε ενώπιον της Συμβολαιογράφου Αλεξάνδρειας Ελένης Βαγγελά, ο νόμιμος εκπρόσωπος της ανωτέρω ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "Δ.

ΑΤΕ", Δ. Κ. του Δ., όρισε τον ενάγοντα ως πληρεξούσιο, αντιπρόσωπο και αντίκλητό του και έδωσε σ' αυτόν το δικαίωμα, την ειδική εντολή και πληρεξουσιότητα να ενεργεί όλες τις αναγκαίες διαδικασίες για την εκτέλεση του ανωτέρω δημόσιου έργου. Στη συνέχεια ο ενάγων εκτέλεσε όλες τις εργασίες κατασκευής του πιο πάνω δημόσιου έργου, χρησιμοποιώντας αντίστοιχα συνεργεία κατασκευής, και αυτός υπήρξε ο πραγματικός κατασκευαστής του ανωτέρω έργου.

Ενώ προχωρούσαν οι εργασίες κατασκευής των πιο πάνω δημόσιων έργων, ο τότε Δήμαρχος Βόλου, ο Προϊστάμενος των Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου Δ. Π., και ο Επιβλέπων Μηχανικός των Έργων, Π. Κ., ζήτησαν από τον ενάγοντα να προβεί (με τα συνεργεία του) στην εκτέλεση ορισμένων πρόσθετων, εξωσυμβατικών εργασιών, οι οποίες δεν είχαν προβλεφθεί στις αρχικές μελέτες κατασκευής των ανωτέρω δημόσιων έργων, αλλά κρίθηκαν στη συνέχεια ως αναγκαίες, προκειμένου να αποπερατωθούν οι συμβατικές εργασίες και να εκτελεστούν τα επίδικα έργα με τον καλύτερο τρόπο.

Η εντολή προς εκτέλεση των επίδικων εξωσυμβατικών εργασιών δόθηκε προς τον ενάγοντα προσωπικά, ως εργολάβο και κατασκευαστή των ανωτέρω δημόσιων έργων, εν γνώσει του Δημάρχου Βόλου και των αρμόδιων μηχανικών του Δήμου Βόλου ότι οι συμβατικές εργασίες (προς εκτέλεση των επίδικων δημόσιων έργων) εκτελούνταν από τα συνεργεία του ενάγοντος και ότι, στην πραγματικότητα, κατασκευαστής των έργων ήταν ο ενάγων.

Πριν αρχίσει την εκτέλεση των ήδη επίδικων εξωσυμβατικών εργασιών, ο ενάγων διατύπωσε αμφιβολίες ως προς τη νομιμότητα της διαδικασίας, (ήτοι ως προς τη νομιμότητα της προφορικής ανάθεσης των εξωσυμβατικών εργασιών), και ως προς την οικονομική δυνατότητα του Δήμου Βόλου και (ενν. να)εξοφλήσει την αντίστοιχη εργολαβική αμοιβή, αλλά, τελικά, έλαβε τη διαβεβαίωση του Δημάρχου Βόλου και των αρμόδιων υπαλλήλων του Δήμου Βόλου ότι ο Δήμος Βόλου θα τηρούσε τις νόμιμες διαδικασίες ως προς την ανάθεση των εξωσυμβατικών εργασιών και θα κατέβαλλε την αντίστοιχη εργολαβική αμοιβή του ενάγοντος.

Μετά τη λήψη αυτής της διαβεβαίωσης ο ενάγων προχώρησε στην εκτέλεση των επίδικων εξωσυμβατικών εργασιών, αποπεράτωσε αυτές εντός του έτους 2006 και παρέδωσε αυτές αποπερατωμένες στον Δήμο Βόλου πριν την ημερομηνία 30.06.2006, συγχρόνως με την παράδοση των συμβατικών δημόσιων έργων. Όλες οι εξωσυμβατικές εργασίες, τις οποίες εκτέλεσε ο ενάγων κατά την εκτέλεση των επίδικων δημοσίων έργων, συμπεριλήφθηκαν σε ένα "Πίνακα Συνοπτικής Επιμέτρησης Εργασιών", τον οποίο υπέγραψε ο ενάγων (ως ανάδοχος του έργου) και ο επιβλέπων του έργου, αρχιτέκτων μηχανικός του Δήμου Βόλου Π.

Κ., και σε ένα Πίνακα Πιστοποίησης των Εργασιών με τίτλο "Πιστοποίηση Υπολοίπων από Έργα Παραλίας", τον οποίο υπέγραψε ο επιβλέπων του έργου, μηχανικός του Δήμου Βόλου Π. Κ., και ο Προϊστάμενος της Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου Βόλου, Δ. Π.. Από τα έγγραφα αυτά, τα οποία συνάπτονται στο δικόγραφο της ένδικης αγωγή, αποδεικνύεται ότι οι επίδικες εξωσυμβατικές εργασίες κοστολογήθηκαν από τους αρμόδιους υπαλλήλους του Δήμου Βόλου με το συνολικό ποσό των 390.676,42 ευρώ, μετά από επιμέτρησή τους.

Στη συνέχεια καταρτίστηκε Εντολή Πληρωμής με τίτλο "Συνοπτικός Πίνακας Πιστοποιήσεων και Πληρωμών", την οποία υπέγραψαν ο επιβλέπων του έργου, μηχανικός του Δήμου Βόλου Π. Κ., και ο Προϊστάμενος της Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου Βόλου, Δ. Π., και με την οποία δόθηκε εντολή (προς τον Δήμο Βόλου) να πληρωθεί στον ανάδοχο του έργου, ήδη ενάγοντα, σύμφωνα με τη συνημμένη στην εντολή πληρωμής Πιστοποίηση, το ποσό των 390.676,42 ευρώ.

Όλες οι τιμές των ανωτέρω πινάκων υπολογίστηκαν σύμφωνα με τις τιμές του τιμολογίου των συμβατικών εργασιών, όπως αυτές συμφωνήθηκαν κατά τη σύναψη των επίδικων συμβάσεων έργου και όπως αυτές περιλαμβάνονται στα εγκεκριμένα από το ΥΠΕΧΩΔΕ τιμολόγια εργασιών. Οι εξωσυμβατικές εργασίες, τις οποίες εκτέλεσε ο ενάγων κατά την εκτέλεση των επίδικων δημόσιων έργων, μετά από προφορική ανάθεση, η οποία έγινε εκ μέρους των αρμόδιων οργάνων του Δήμου Βόλου, (δηλαδή του τότε Δημάρχου Βόλου, του Διευθυντή των Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου Βόλου και του Επιβλέποντος Μηχανικού των Έργων), και η αντίστοιχη εργολαβική αμοιβή, την οποία δικαιούται να λάβει ο ενάγων για την εκτέλεση αυτών των εξωσυμβατικών εργασιών, είναι οι εξής: 1) Τοποθέτηση κιγκλιδωμάτων με χυτοσιδηρά κολωνάκια, 260 τεμαχίων, τιμής μονάδας 248 € και συνολικής δαπάνης 64.480 ευρώ, 2) Τοποθέτηση βιομηχανικού δαπέδου με σύνθετα σχέδια μαρμάρων, σε επιφάνεια 2.844,65 τ.μ., τιμής μονάδας 23,50 € ανά τ.μ.

και συνολικής δαπάνης 66.849,28 ευρώ, 3) Τοποθέτηση φωτιστικών σωμάτων παραδοσιακού τύπου, 8 τεμαχίων, τιμής μονάδας 144 € και συνολικής δαπάνης 1.152 ευρώ, 4) Τοποθέτηση μαντεμένιων ιστών ηλεκτροφωτισμού, 4 τεμαχίων, τιμής μονάδας 460,55 € και συνολικής δαπάνης 1.842,20 ευρώ, 5) Τοποθέτηση επιδαπέδιων ανοξείδωτων προβολακίων, τοποθετημένων κατά μήκος της κεντρικής παραλίας, πλήρως συνδεδεμένων με τα απαιτούμενα καλώδια και τους ηλεκτρικούς πίνακες αυτοματισμού, 150 τεμαχίων, τιμής μονάδας 160 € και συνολικής δαπάνης 24.000 ευρώ, 6) Τοποθέτηση δεστρών, για καθεμία εκ των οποίων χρησιμοποιούνται τρία ειδικά χημικά βύσματα, 187 τεμαχίων, τιμής μονάδας 43,50 € και συνολικής δαπάνης 8.134,50 ευρώ, 7) Αποξήλωση, επισκευή, βαφή, τοποθέτηση και σύνδεση φωτιστικών σωμάτων, 6 τεμαχίων, τιμής μονάδας 838 € και συνολικής δαπάνης 5.028 ευρώ, 8) Κατασκευή ελαστικών προσκρουστήρων, τοποθέτηση στο κρηπίδωμα από Μπόρελ έως Ιωλκού με ειδικές ντίζες εν θερμώ γαλβανισμένες και στερεωμένες με ειδική εποξειδική κόλα, 1 τεμαχίου, τιμής μονάδας (και συνολικής δαπάνης) 12.250 ευρώ, 9) Τοποθέτηση ειδικών ντιζών στο κρηπίδωμα από Μπόρελ έως Τελωνείο, 62 τεμαχίων, τιμής μονάδας 28 € και συνολικής δαπάνης 1.736 ευρώ, 10) Βαφή βιομηχανικού δαπέδου της κεντρικής παραλίας με ειδική βαφή δύο συστατικών, σε επιφάνεια 5.836.34 τ.μ., τιμής μονάδας 2,64 € ανά τ.μ.

και συνολικής δαπάνης 15.407,94 ευρώ, 11) Κατασκευή, τοποθέτηση και θέση σε λειτουργία σιντριβανιού με ανοξείδωτη σφαίρα, 1 τεμαχίου, τιμής μονάδας (και συνολικής δαπάνης) 23.500 ευρώ, 12) Βαφή, μεταφορά και τοποθέτηση ζαρντινιέρων, 80 τεμαχίων, τιμής μονάδας 58 € και συνολικής δαπάνης 4.640 ευρώ, 13) Κατασκευή και θέση σε λειτουργία σιντριβανιών στο κέντρο τουριστικής πληροφόρησης, συνολικής δαπάνης 29.600 ευρώ.

Συνεπώς, η συνολική εργολαβική αμοιβή του ενάγοντος για την εκτέλεση όλων των ανωτέρω εξωσυμβατικών εργασιών ανέρχεται στο ποσό των 258.619,92 ευρώ. Στο ανωτέρω ποσό εργολαβικής αμοιβής πρέπει να προστεθεί και η νόμιμη δαπάνη για γενικά έξοδα και όφελος εργολάβου, η οποία ανέρχεται σε ποσοστό 18% επί της εργολαβικής αμοιβής και στο ποσό των 46.551,59 ευρώ, (ήτοι: 258.619,92 € χ 18% = 46.551,59 €).

Επομένως, η συνολική εργολαβική αμοιβή του ενάγοντος για την εκτέλεση όλων των ανωτέρω εξωσυμβατικών εργασιών ανέρχεται (μαζί με την προσαύξηση Γ.Ε. & Ο.Ε.) στο ποσό των 305.171,51 ευρώ, (ήτοι: 258.619,92 € + 46.551,59 € = 305.171,51 €), και με την πρόσθεση του νόμιμου ΦΠΑ, ποσοστού 19% επί της τιμολογημένης αξίας και ποσού 57.982,59 ευρώ, ανέρχεται, τελικά, στο ποσό των 363.154,10 ευρώ, (ήτοι: 305.171,51 € +57.982,59 € = 363.154,10 €)...Μετά την εκτέλεση των επίδικων εξωσυμβατικών εργασιών, παρά τις διαβεβαιώσεις που είχαν δώσει τα αρμόδια όργανα του Δήμου Βόλου, προς τον ενάγοντα, ο Δήμος Βόλου δεν προχώρησε στην κατάρτιση έγγραφης, συμπληρωματικής σύμβασης έργου με τον ενάγοντα, ως εργολάβο και κατασκευαστή των επίδικων δημόσιων έργων, στην οποία θα περιλαμβάνονταν οι επίδικες εξωσυμβατικές εργασίες, και, επίσης, δεν προχώρησε στην εξόφληση της αντίστοιχης οφειλής του προς τον ενάγοντα, η οποία ανέκυψε από την εκτέλεση των ανωτέρω εργασιών, ποσού 363.154,10 ευρώ, για την οποία έγινε λόγος ανωτέρω.

Το γεγονός ότι ο Δήμος Βόλου δεν προχώρησε, τελικά, στην κατάρτιση έγγραφης σύμβασης έργου ως προς την εκτέλεση των επίδικων εργασιών, έχει ως συνέπεια ότι η επίδικη προφορική συμφωνία των διαδίκων για την εκτέλεση των επίδικων εργασιών είναι άκυρη και θεωρείται ως μη γενόμενη (κατά το άρθρο 180 ΑΚ) και δεν αίρεται η ακυρότητά της, μολονότι εκτελέστηκε η συμφωνία, διότι δεν τηρήθηκε καθόλου ο έγγραφος τύπος για την πρόταση εκτέλεσης των εργασιών και την αποδοχή της πρότασης.

Παραλείποντας ο εναγόμενος Δήμος Βόλου να καταβάλει το ανωτέρω χρηματικό ποσό στον ενάγοντα, ως εργολαβική αμοιβή του για την εκτέλεση των ανωτέρω επίδικων εξωσυμβατικών εργασιών, έγινε αδικαιολόγητα πλουσιότερος σε βάρος του ενάγοντος και της περιουσίας αυτού κατά το ανωτέρω χρηματικό ποσό, το οποίο θα κατέβαλλε οπωσδήποτε σε οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο, με τα επαγγελματικά προσόντα του ενάγοντος, αν είχε αναθέσει την εκτέλεση των ανωτέρω εξωσυμβατικών εργασιών σε άλλο πρόσωπο με έγκυρη σύμβαση δημόσιου έργου.

Συνεπώς, ο εναγόμενος Δήμος Βόλου οφείλει να αποδώσει στον ενάγοντα τον πλουτισμό που αποκόμισε σε βάρος αυτού, παραλείποντας να καταβάλει στον ενάγοντα την εργολαβική αμοιβή του για την εκτέλεση των ανωτέρω εξωσυμβατικών εργασιών ...". Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο απέρριψε την έφεση του αναιρεσείοντος και επικύρωσε την εκκαλουμένη απόφαση, που είχε κάνει εν μέρει κατ' ουσίαν δεκτή την αγωγή του αναιρεσιβλήτου και είχε υποχρεώσει τον αναιρεσείοντα να του καταβάλει νομιμοτόκως, για την ίδια αιτία, το ανωτέρω ποσό των 363.154,10 ευρώ.

Έτσι που έκρινε και με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο, εσφαλμένα ερμήνευσε τις προαναφερθείσες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1, 2 παρ. 1, 7 παρ. 1 και 8 παρ. 1 και 2 του ν. 1418/1984 και 33 παρ. 1 και 2, 34 παρ. 1 και 2, 43 παρ. 1,2, 3, 4 και 5, 44 του εφαρμοστικού του ανωτέρω νόμου Προεδρικού Διατάγματος 609/1985 και, ακολούθως, εσφαλμένα εφάρμοσε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 904 ΑΚ, η οποία δεν ήταν εφαρμοστέα στην συγκεκριμένη περίπτωση, καθόσον, κατά τα ανελέγκτως γενόμενα δεκτά ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά, οι ένδικες πρόσθετες εξωσυμβατικές εργασίες α) εκτελέστηκαν προκειμένου να αποπερατωθούν οι συμβατικές εργασίες του δημοσίου έργου "Αισθητική και Λειτουργική Αναβάθμιση της Κεντρικής Παράκτιας Ζώνης Βόλου από Τελωνείο έως Γορίτσα", φάση Α' και Β', το οποίο ο αναιρεσείων Δήμος είχε αναθέσει, αντίστοιχα, δυνάμει των δύο αναφερομένων αντίστοιχων συμβάσεων, στον Θ.

Γ. και την ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία "Δ. ΑΤΕ", και το οποίο ανέλαβαν να εκτελέσουν οι κοινοπραξίες "Θ. Β. - Θ. Γ." και "Θ. Β. - Δ. ΑΤΕ", που σύστησαν οι ανωτέρω ανάδοχοι των έργων με τον αναιρεσίβλητο, ο οποίος ορίστηκε διαχειριστής αμφοτέρων των κοινοπραξιών και προέβη, υπό τις ανωτέρω ιδιότητες, στην πραγματική εκτέλεση των εν λόγω συμβατικών εργασιών και β) εκτελέστηκαν (οι εξωσυμβατικές εργασίες) από τον αναιρεσίβλητο, υπό τις ίδιες ιδιότητες, μετά από προφορικές εντολές των αρμοδίων οργάνων του αναιρεσείοντος Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Δημάρχου, Διευθυντή Τεχνικών Υπηρεσιών και Επιβλέποντος Μηχανικού των έργων), ενόψει του ότι αυτές δεν είχαν προβλεφθεί στις αρχικές μελέτες, αλλά κρίθηκαν στην συνέχεια αναγκαίες, χωρίς ωστόσο οι εν λόγω προφορικές εντολές των οργάνων του αναιρεσείοντος ΟΤΑ να καταχωριστούν στο ημερολόγιο του έργου και χωρίς να νομιμοποιηθούν εκ των υστέρων, με τη σύναψη ΑΠΕ και συμπληρωματικής σύμβασης και τη σύνταξη και έγκριση του σχετικού λογαριασμού ή με τη άσκηση προσφυγής στο αρμόδιο Εφετείο, στρεφομένης κατά της άρνησης της αναιρεσίβλητης να νομιμοποιήσει τις εργασίες αυτές και να συντάξει και εγκρίνει τον αντίστοιχο λογαριασμό για την πληρωμή της αμοιβής, με συνέπεια ο αναιρεσίβλητος, ως μέλος και διαχειριστής των εκτελεσάντων τα δύο δημόσια έργα κοινοπραξιών, να μη δικαιούται, σύμφωνα με τη μείζονα σκέψη, να ζητήσει την επελθούσα ωφέλεια του αναιρεσείοντος, ούτε και κατά τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού, αφού, μη τηρηθείσας της πιο πάνω διαδικασίας, δεν αρκεί προς τούτο μόνον το γεγονός ότι όλες οι εξωσυμβατικές εργασίες, τις οποίες εκτέλεσε ο αναιρεσίβλητος συμπεριλήφθηκαν, κατά τις ίδιες παραδοχές, στους αναφερόμενους πίνακες ("Πίνακα Συνοπτικής Επιμέτρησης Εργασιών", τον οποίο υπέγραψε ο ενάγων (ως ανάδοχος του έργου) και ο επιβλέπων του έργου, αρχιτέκτων μηχανικός του Δήμου Βόλου, και στον Πίνακα Πιστοποίησης των Εργασιών με τίτλο "Πιστοποίηση Υπολοίπων από Έργα Παραλίας", τον οποίο υπέγραψε ο επιβλέπων του έργου, μηχανικός και ο Προϊστάμενος της Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου Βόλου).

Eπομένως, είναι βάσιμος, ο σχετικός πρώτος κατά το δεύτερο σκέλος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από τον αρ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ ανωτέρω πλημμέλεια.

Κατόπιν αυτού, χωρίς να ερευνηθούν οι λοιποί λόγοι αναίρεσης, η εξέταση των οποίων παρέλκει γιατί καλύπτονται από την αναιρετική εμβέλεια του ανωτέρω λόγου, που κρίθηκε βάσιμος, πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω συζήτηση στο ίδιο δικαστήριο, που την εξέδωσε, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.) και να καταδικασθεί ο αναιρεσίβλητος, λόγω της ήττας του στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, που παραστάθηκε και κατέθεσε προτάσεις, κατά παραδοχή του σχετικού αιτήματός του (άρθρα 176, 183, 191 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.), μειωμένων όμως κατά την διάταξη του άρθρου 281 παρ.2 Ν. 3463/2006 "Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων", όπως αναφέρεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 224/2019 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Λάρισας.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, που εξέδωσε την αναιρεθείσα απόφαση, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που εξέδωσαν την απόφαση. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή μειωμένων των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε εξακόσια (600) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 12 Δεκεμβρίου 2023.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 17 Ιανουαρίου 2024.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ