Supreme Court dismisses appeal on procedural grounds, ruling the lower court did not err in rejecting the appeal for lack of active standing.

Απόφαση 80 / 2021 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 80/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Καλού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Μαρία Τζανακάκη, Αικατερίνη Βλάχου και Ευστάθιο Νίκα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 2 Οκτωβρίου 2020, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Παναγιώτα Παρασκευοπούλου, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Γ. Χ. του Ι. και 2) Π. Τ. συζ. Γ. Χ., κατοίκων ..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 9-5-2005 αίτηση του ήδη 1ου των αναιρεσιβλήτων προς την Κτηματική Υπηρεσία Ν. Χαλκιδικής (Επιτροπή του άρθρου 33 ν. 2971/2001), την οποία ακολούθως η ως άνω Υπηρεσία διαβίβασε στο Εφετείο Θεσσαλονίκης. Η ως άνω αίτηση συνεκδικάστηκε με την προφορικώς ασκηθείσα ενώπιον του ακροατηρίου πρόσθετη παρέμβαση της ήδη 2ης αναιρεσίβλητης και εκδόθηκε η 489/2008 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 28-1-2009 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Αικατερίνη Βλάχου διάβασε την από 11-3-2020 έκθεση της κωλυομένης να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου αυτού Αρεοπαγίτου Ουρανίας Παπαδάκη, με την οποία εισηγήθηκε την αναίρεση της υπ' αριθμ. 489/2008 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την έννοια του άρθρου 576 παρ. 2 του ΚΠολΔ, αν κατά τη συζήτηση της αναίρεσης δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί αλλά δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος κάποιος από τους διαδίκους, ο Άρειος Πάγος ερευνά αυτεπαγγέλτως αν ο απολειπόμενος διάδικος επέσπευσε εγκύρως τη συζήτηση, οπότε συζητεί την υπόθεση σαν να ήταν παρόντες οι διάδικοι, ή, αν τη συζήτηση επέσπευσε ο αντίδικος του απολειπομένου διαδίκου, οπότε εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα.

Αν η κλήση για συζήτηση δεν επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα ο Άρειος Πάγος κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση και η υπόθεση επαναφέρεται για συζήτηση με νέα κλήτευση. Στην αντίθετη περίπτωση προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 74 παρ. 2 του ν. 4690/2020 (περί επαναλειτουργίας των δικαστηρίων μετά την προσωρινή αναστολή από 16-3-2020 έως 31-5-2020 για προληπτικούς λόγους δημόσιας υγείας), σε περίπτωση που η συζήτηση υπόθεσης οποιουδήποτε βαθμού δικαιοδοσίας και με οποιαδήποτε διαδικασία ματαιώθηκε διαρκούσης της αναστολής, δηλαδή μέχρι και τις 31-5-2020, ορίζεται αυτεπαγγέλτως, με πράξη του προέδρου του τμήματος ή του δικαστή, ημέρα και ώρα συζήτησης στο ακροατήριο σε σύντομη κατά το δυνατόν δικάσιμο και κατά προτεραιότητα.

Η εγγραφή της υπόθεσης στο οικείο πινάκιο ή έκθεμα, το οποίο μπορεί να τηρείται και ηλεκτρονικά, γίνεται με πρωτοβουλία του γραμματέα και ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων. Προς ενημέρωση των διαδίκων, και πάντως όχι επί ποινή ακυρότητας, η νέα δικάσιμος γνωστοποιείται από τον γραμματέα στον δικηγορικό σύλλογο της έδρας του δικαστηρίου και στην Κεντρική Υπηρεσία του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

Με πρωτοβουλία επίσης του γραμματέα μπορεί να γνωστοποιείται η νέα δικάσιμος με αποστολή ηλεκτρονικού μηνύματος στη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου των διαδίκων ή με ανάρτηση στην πύλη ψηφιακών υπηρεσιών δικαστηρίων solon.gov.gr για όσα δικαστήρια και διαδικασίες έχουν ενταχθεί στο εν λόγω σύστημα.

Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι οι αιτήσεις αναίρεσης των οποίων η συζήτηση ματαιώθηκε λόγω προσωρινής αναστολής της λειτουργίας των δικαστηρίων κατά την περίοδο από 16-3-2020 έως 31-5-2020, προσδιορίζονται αυτεπάγγελτα με πράξη του προέδρου του οικείου τμήματος και εγγράφονται στο πινάκιο με πρωτοβουλία του αρμόδιου γραμματέα.

Η εγγραφή της υπόθεσης στο πινάκιο του δικαστηρίου για τη νέα δικάσιμο ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων και επομένως δεν χρειάζεται νέα κλήτευση του απολειπόμενου διαδίκου όταν ο τελευταίος είχε νομίμως κλητευθεί να παραστεί κατά την προηγούμενη δικάσιμο, κατά την οποία η συζήτηση ματαιώθηκε ή είχε επισπεύσει ο ίδιος έγκυρα τη συζήτηση εκείνη.

Στην προκείμενη περίπτωση από τα πρακτικά της δίκης και τα διαδικαστικά έγγραφα προκύπτει ότι η κρινόμενη από 28-1-2009 αίτηση αναίρεσης της 489/2008 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, είχε προσδιοριστεί αρχικά για τη δικάσιμο της 20-3-2020, με αριθμό πινακίου …, σύμφωνα με την κάτω από αυτή Πράξη της Προέδρου του Δ' Τμήματος (άρθρ. 568 παρ. 2-4 ΚΠολΔ).

Περαιτέρω, από τις Ε'/5258/22-5-2019 και Ε'/5259/22-5-2019 εκθέσεις επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή της περιφέρειας του Εφετείου Θεσσαλονίκης ..., τις οποίες επικαλείται και προσκομίζει νόμιμα το αναιρεσείον, προκύπτει ότι μετά από έγγραφη παραγγελία της δικαστικής πληρεξουσίας του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου, που επισπεύδει τη συζήτηση, ακριβές επικυρωμένο αντίγραφο της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, με πράξη κατάθεσης, ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση για τη δικάσιμο της 20-3-2020, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στους αναιρεσιβλήτους.

Κατά τη δικάσιμο εκείνη η συζήτηση ματαιώθηκε λόγω προσωρινής αναστολής της λειτουργίας των δικαστηρίων για προληπτικούς λόγους δημόσιας υγείας. Με την από 15-7-2020 Πράξη της Προέδρου του Δ' Τμήματος ορίστηκε αυτεπαγγέλτως νέα δικάσιμος η σημερινή και η υπόθεση εγγράφηκε στο πινάκιο με αριθμό … με επιμέλεια του Γραμματέα.

Ωστόσο, όπως προκύπτει από τα ταυτάριθμα με την παρούσα απόφαση πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης αυτού του Δικαστηρίου, κατά την εκφώνηση της υπόθεσης με τη σειρά της από το οικείο πινάκιο, οι αναιρεσίβλητοι δεν παραστάθηκαν ούτε κατέθεσαν δήλωση μη παράστασης, κατ' άρθρο 242 παρ. 2 του ΚΠολΔ. Επομένως, αφού οι τελευταίοι δεν παραστάθηκαν ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου, αν και κλητεύθηκαν νόμιμα και εμπρόθεσμα για την αρχική δικάσιμο και η εγγραφή της υπόθεσης στο πινάκιο μετά τον αυτεπάγγελτο προσδιορισμό δικασίμου, κατ' άρθρο 74 παρ. 2 του ν. 4690/2020, ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων για τη σημερινή δικάσιμο, πρέπει, σύμφωνα με τις προαναφερόμενες διατάξεις, να προχωρήσει η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης παρά την απουσία των αναιρεσιβλήτων.

Για το παραδεκτό και βάσιμο του μοναδικού λόγου της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης προσκομίζεται η …../…-3-2009 θετική γνωμοδότηση του αρμόδιου Γ' Τμήματος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, κατά τις διατάξεις του άρθρου 12 παρ.1 και 2 του ν. 2298/1995, όπως οι παράγραφοι αυτές αντικαταστάθηκαν με τα άρθρα 28 παρ.3 του ν. 2579/1998 και 42 του ν.2721/1999 αντίστοιχα, οι οποίες έχουν εφαρμογή στην προκείμενη περίπτωση, λόγω του χρόνου άσκησης της ένδικης αίτησης αναίρεσης (4-2-2009), καθόσον το άρθρο 12 του πιο πάνω νόμου έχει καταργηθεί με το άρθρο 13 παρ. 9 του ν. 3790/2009, με έναρξη ισχύος 7-8-2009 (ΑΠ 763/2020, ΑΠ 471/2017).

Από την επιτρεπτή, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 του ΚΠολΔ, επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης και των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης, προκύπτουν ως προς τη δικαστική πορεία της υπόθεσης, τα ακόλουθα: Ο πρώτος αναιρεσίβλητος, με την από 9-5-2005 αίτησή του προς την επιτροπή του άρθρου 33 του ν. 2971/2001 ζήτησε να εξεταστεί το τεκμήριο ωφέλειας για το σ' αυτή περιγραφόμενο ακίνητό του που απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά για λόγους δημόσιας ωφέλειας.

Επί της αίτησης και της κυρίας παρέμβασης που άσκησε προφορικά κατά τη συζήτηση η δεύτερη αναιρεσίβλητη Π. Τ., εκδόθηκε η προσβαλλομένη, 489/2008 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης που τις δέχτηκε κατ' ουσίαν και διέταξε τη διόρθωση του σχετικού κτηματολογικού πίνακα. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 14 του ΚΠολΔ, υπάρχει λόγος αναίρεσης αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο.

Ο λόγος αυτός αναφέρεται σε ακυρότητες, εκπτώσεις και απαράδεκτα από το δικονομικό δίκαιο και μόνο, ήτοι εκείνες τις ακυρότητες (δικονομικές), κατά την έννοια των άρθρων 159-161 του ΚΠολΔ που αποτελούν νόμιμες κυρώσεις, οι οποίες απαγγέλλονται για παράβαση διατάξεων που ρυθμίζουν τη διαδικασία και κυρίως τον τύπο των διαδικαστικών πράξεων (ΑΠ 798/2020).

Η εσφαλμένη κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ότι ο ενάγων ή ο αιτών νομιμοποιείται ενεργητικά και ο εναγόμενος ή ο καθού η αίτηση παθητικά στην άσκηση της αγωγής ή της αίτησης ελέγχεται αναιρετικά όχι με τον αρ. 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αλλά με τον αρ. 1 του ίδιου άρθρου, για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, καθόσον εκείνος που εμφανίζεται κατά το ουσιαστικό δίκαιο δικαιούχος ή υπόχρεος, νομιμοποιείται κατ' αρχήν ως ενάγων-αιτών ή εναγόμενος-καθού η αίτηση.

Αν όμως ο ενάγων ή ο αιτών δεν επικαλείται στην αγωγή ή την αίτηση τα στοιχεία τα οποία σύμφωνα με το νόμο δικαιολογούν την άσκηση αυτής από τον ίδιο κατά του αντιδίκου του, η αγωγή ή η αίτηση απορρίπτεται ως απαράδεκτη και ο λόγος αναίρεσης από την έλλειψη αυτή στηρίζεται στο άρθ. 559 αρ. 14 του ΚΠολΔ (ΑΠ 465/19, ΑΠ 343/2018).

Στην προκείμενη περίπτωση με το μοναδικό λόγο της αίτησης αναίρεσης το αναιρεσείον αποδίδει στην προσβαλλομένη την πλημμέλεια εκ του άρθρου 559 αρ. 14 του ΚΠολΔ με την αιτίαση ότι το Εφετείο με το να δεχτεί την αίτηση ως νόμιμη αντί, όπως έπρεπε να την απορρίψει ως απαράδεκτη για έλλειψη ενεργητικής νομιμοποίησης του αιτούντος, αφού αυτός δεν είχε εμπράγματο δικαίωμα επί του απαλλοτριωθέντος ακινήτου αλλά η κυρίως παρεμβαίνουσα και εν συνεχεία να απορρίψει και την επ'ακροατηρίου ασκηθείσα κυρία παρέμβαση ως άνευ αντικειμένου άλλως να την εξετάσει ως αυτοτελή αίτηση, παρά το νόμο δεν κήρυξε απαράδεκτο.

Από την επισκόπηση της υποβληθείσας από τον πρώτο αναιρεσίβλητο αίτησης με τη συνημμένη σ'αυτή έκθεση της Επιτροπής του άρθρου 33 του Ν.2971/2001 επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, προκύπτει ότι ο αιτών ως ιδιοκτήτης (εικαζόμενος) του αναφερομένου σ'αυτή απαλλοτριωθέντος ακινήτου ζήτησε την εξέταση του τεκμηρίου ωφελείας του εν λόγω ακινήτου.

Για το ως άνω κρίσιμο ζήτημα το Εφετείο δέχτηκε, κατά την κατά την ανέλεγκτη αναιρετικά ως προς τα πραγματικά γεγονότα κρίση του (άρθρο 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ), τα ακόλουθα: "Ο αιτών με την αίτησή του που υπέβαλε προς την επιτροπή του άρθρου 33 του ν. 2971/2001 ζήτησε, κατ' ορθή εκτίμησή της, να εξεταστεί το τεκμήριο ωφελείας για το … ακίνητό του που απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά για λόγους δημόσιας ωφέλειας για την κατασκευή του έργου "οδικός άξονας Πολύγυρος-Ιερισσός..."...γιατί θεωρεί ότι δεν ωφελείται από την κατασκευή της νέας οδού...

Κατά τη συζήτηση της αίτησης ασκήθηκε προφορικά κυρία παρέμβαση από την Π. Τ. συζ. Γ. Χ., με δήλωση του πληρεξουσίου της Δικηγόρου, η οποία καταχωρήθηκε στα ταυτάριθμα με την παρούσα πρακτικά συνεδρίασης και συζήτησης του Δικαστηρίου αυτού. Η άνω παρέμβαση, με την οποία η παρεμβαίνουσα αξιώνει δικαίωμα κυριότητας στο απαλλοτριωθέν ακίνητο που αναφέρεται στην αίτηση, ασκήθηκε παραδεκτά...Απ' όλα τα έγγραφα που οι διάδικοι προσκομίζουν και επικαλούνται...αποδείχθηκαν τα ακόλουθα:

Με την υπ' αριθμ. 1198/21-4-2004 απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας (ΦΕΚ 534/Δ'/23-6-2004 Τ.Δ.) απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά για λόγους δημόσιας ωφέλειας και συγκεκριμένα την κατασκευή του έργου "Οδικός άξονας Πολύγυρος-Ιερισσός.." έκταση συνολικού εμβαδού 81.150 τμ...Μεταξύ των ιδιοκτησιών που απαλλοτριώνονταν με την πιο πάνω απόφαση ήταν και η υπ' αριθμ.

… ιδιοκτησία με φερόμενους αρχικά ιδιοκτήτες τους κληρονόμους Ι. Τ.. Με βάση τον πιο πάνω κτηματολογικό πίνακα από την ιδιοκτησία αυτή απαλλοτριώνεται έκταση 2.558 τμ, εκ των οποίων 478 τμ έχει χαρακτηριστεί ως αυτοαποζημιούμενη...Με την 78/2005 απόφαση (του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χαλκιδικής) καθορίστηκε η προσωρινή τιμή αποζημίωσης του επιδίκου ακινήτου στο ποσό των 15 ευρώ το τμ.

Επίσης έγινε δεκτή η κύρια παρέμβαση που άσκησε η Π. Τ. σχετικά με το άνω … ακίνητο...Στη συνέχεια, το άνω Δικαστήριο, με την υπ' αριθμ. 77/2006 απόφασή του, αναγνώρισε δικαιούχο της ως άνω αποζημίωσης την Π. Τ. (κυρίως παρεμβαίνουσα στην παρούσα δίκη)...Πρέπει να σημειωθεί ότι η ιδιότητά της ως κυρίας του απαλλοτριωθέντος ακινήτου δεν αμφισβητείται από τους λοιπούς διαδίκους στην παρούσα δίκη...Με βάση τα παραπάνω δεν προκύπτει ωφέλεια για την άνω ιδιοκτησία από την κατασκευή του έργου...Μετά από αυτά, πρέπει να γίνουν δεκτές η αίτηση και η κυρία παρέμβαση ως βάσιμες και στην ουσία και να διαταχθεί η διόρθωση του κτηματολογικού πίνακα για την ως άνω ιδιοκτησία που ανατρέπεται το τεκμήριο ωφελείας".

Υπό τις παραδοχές αυτές δεν ιδρύεται ο λόγος εκ του άρθρου 559 αρ. 14 του ΚΠολΔ, όπως αβάσιμα υποστηρίζει το αναιρεσείον, καθόσον, υπό τα εκτιθέμενα στην αίτηση του πρώτου αναιρεσιβλήτου πραγματικά περιστατικά, ο τελευταίος ήταν κύριος του επιδίκου ακινήτου, νομιμοποιούμενος ενεργητικά προς άσκησή της για την ανατροπή του τεκμηρίου της ωφέλειας και συνεπώς το Εφετείο δεν υπέπεσε στην από τον αριθμό 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αναιρετική πλημμέλειά της παρά το νόμο μη κήρυξης απαραδέκτου με το να μην απορρίψει την αίτηση αυτή ως απαράδεκτη για έλλειψη ενεργητικής νομιμοποίησης.

Η σχετική δε επί της ουσίας κρίση του Εφετείου ελέγχεται αναιρετικά, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στη σχετική μείζονα σκέψη, με το λόγο εκ του αρ. 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ και όχι εκείνον εκ του αρ. 14. Κατά συνέπεια, ο παραπάνω λόγος αναίρεσης πρέπει ν' απορριφθεί ως αβάσιμος. Μετά από αυτά και αφού δεν υπάρχει άλλος λόγος προς έρευνα, πρέπει ν' απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης.

Δικαστικά έξοδα δεν επιδικάζονται, γιατί οι αναιρεσίβλητοι δεν παραστάθηκαν στην παρούσα δίκη και δεν υποβλήθηκαν σε έξοδα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 28-1-2009 αίτηση για αναίρεση της 489/2008 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 20 Νοεμβρίου 2020.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 22 Ιανουαρίου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ