Supreme Court dismisses appeal on inadmissible grounds regarding witness exclusion and failure to consider appeal arguments.

Απόφαση 80 / 2007 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 80/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Νικόπουλο, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Καπερώνη, Σταύρο Γαβαλά, Ιωάννη Ιωαννίδη και Μιχαήλ Θεοχαρίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 1 Νοεμβρίου 2006, με την παρουσία και της γραμματέως Γραμματικής Κονταξή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας:..., που εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Βουλκίδη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσίβλητων: 1) ... και 2)..., που εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Ιωάννα Παπανικήτα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30-11-1994 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Βέροιας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 272Α/ΤΠ/1998 μη οριστική 50/ΤΠ/2002 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 3122/2004 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 22-2-2005 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Μιχαήλ Θεοχαρίδης ανέγνωσε την από 23-10-2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης της 3122/2004 απόφασης του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Η πληρεξούσια των αναιρεσίβλητων ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη της αντιδίκου στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

ΕΠΕΙΔΗ, κατά τις διατάξεις των άρθρων 140-142 ΑΚ, αν κατά την κατάρτιση δικαιοπραξίας, η δήλωση δεν συμφωνεί από ουσιώδη πλάνη με τη βούληση του δηλούντος, έχει αυτός το δικαίωμα να ζητήσει την ακύρωση της δικαιοπραξίας. Πλάνη υπάρχει και όταν ο δικαιοπρακτών εννοούσε τη δήλωσή του με νόημα διαφορετικό εκείνου που πράγματι έχει από το νόμο, ή αγνοούσε τις έννομες συνέπειες της δηλώσεώς του.

Έτσι, αν κάποιος υπογράφει έγγραφο νομίζοντας εσφαλμένα ότι περιλαμβάνει ορισμένο περιεχόμενο με ορισμένες συνέπειες, ενώ τούτο περιλαμβάνει περιεχόμενο διαφορετικό, βρίσκεται σε πλάνη, η οποία είναι ουσιώδης αν αναφέρεται σε σημείο τόσο σπουδαίο για την όλη δικαιοπραξία ώστε το πρόσωπο που πλανήθηκε δεν θα την επιχειρούσε αν γνώριζε την πραγματική κατάσταση.

Εξάλλου κατά το άρθρο 143 ΑΚ η πλάνη που αναφέρεται αποκλειστικά στα παραγωγικά αίτια της βουλήσεως δεν είναι ουσιώδης και δεν επιφέρει ακύρωση της δικαιοπραξίας. Αν όμως τα παραγωγικά αυτά αίτια τέθηκαν ως αίρεση ή αν συζητήθηκαν πριν από την κατάρτιση της δικαιοπραξίας και αποτέλεσαν βάση ή προϋπόθεση αυτής, κατά τη θέληση αμφοτέρων των μερών, σύμφωνα με την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, η πλάνη ως προς τα αίτια αυτά είναι ουσιώδης και μπορεί να επιφέρει ακύρωση της δικαιοπραξίας, όταν τα περιστατικά επί των οποίων τα μέρη κυρίως στήριξαν τη σύναψη της σύμβασης, ως δικαιοπρακτικό της θεμέλιο, δεν συνέτρεχαν ή εκ των υστέρων ανατράπηκαν (Ολ.

ΑΠ 35/98, Ολ. ΑΠ 5/90, ΑΠ 526/95). Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο ως προς την κύρια βάση της αγωγής της αναιρεσείουσας και κατά το μέρος που επιδίωκε την ακύρωση της αναφερόμενης σ' αυτήν συμβάσεως δωρεάς, λόγω ουσιώδους πλάνης, δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν τα ακόλουθα περιστατικά:

Η ..., γιαγιά των διαδίκων, που αποβίωσε στη ... στις 11-3-1994, με το υπ' αριθμ. .../1989 συμβόλαιο δωρεάς εν ζωή του συμβολαιογράφου Νάουσας Ευάγγελου Μπιλιούρη, που μεταγράφηκε νόμιμα, μεταβίβασε κατ' ισομοιρία, λόγω δωρεάς, στις εναγόμενες και ήδη αναιρεσίβλητες εγγονές της ένα διαμέρισμα της κυριότητάς της, εμβαδού 46,22 τ.μ., με το αντίστοιχο ποσοστό αυτού επί του οικοπέδου της οικοδομής στην οποία βρίσκεται, κείμενο στην περιοχή ..., στο οποίο είχε δικαίωμα ισόβιας οικήσεως ο γιος της ...

Μετά την κατάρτιση της εν λόγω δωρεάς η ως άνω δωρήτρια με την υπ' αριθμ. .../30-3-1990 δημόσια διαθήκη της, που συντάχθηκε ενώπιον του συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης Ιωάννη Τριανταφύλλου και μετά το θάνατό της δημοσιεύθηκε νόμιμα, κατέλειπε το ανωτέρω διαμέρισμα, κατά ψιλή κυριότητα, στην ενάγουσα και τώρα αναιρεσείουσα εγγονή της, τη δε επικαρπία αυτού εφόρου ζωής άφησε στον παραπάνω γιο της, ενώ στη συνέχεια η ίδια με την υπ' αριθμ. .../28-3-1991 συμβολαιογραφική πράξη ανάκλησης διαθήκης, που συντάχθηκε ενώπιον της συμβολαιογράφου Νάουσας Αικατερίνης Μπακαλιού, ανακάλεσε κάθε προγενέστερη διαθήκη της.

Οι προβαλλόμενοι με την αγωγή ισχυρισμοί της ενάγουσας ότι οι εναγόμενες, με το πρόσχημα ότι προτίθενται να προσφέρουν στην ανωτέρω γιαγιά τους τις αναγκαίες φροντίδες και περιποιήσεις, λόγω του προχωρημένου της ηλικίας της, την παρέσυραν να μεταβεί στο συμβολαιογράφο, προκειμένου να μεταβιβάσει σ' αυτές το διαμέρισμά της, και την παραπλάνησαν, ώστε να πιστεύει, ότι με την κατάρτιση του .../1989 συμβολαίου δωρεάς προβαίνει σε σύνταξη νέας διαθήκης της, δεν ευσταθούν, διότι δεν αποδείχθηκαν από κανένα αποδεικτικό στοιχείο.

Συγκεκριμένα αποδείχθηκε ότι η ανωτέρω ..., παρά το προχωρημένο της ηλικίας της, βρισκόταν σε αρκετά καλή φυσική κατάσταση, πλην των μικρών σχετικά προβλημάτων υγείας που αντιμετώπιζε αναφορικά με την όραση και την ακοή, τα οποία όμως δεν επιδρούσαν ουσιαστικά στη λήψη των αποφάσεών της και ουδόλως επηρέαζαν την κρίση της.

Αυτή γνώριζε ανάγνωση και γραφή, ήταν άτομο με έντονη προσωπικότητα, που δεν δεχόταν την επιρροή τρίτων στη λήψη των αποφάσεών της, ζητούσε πάντοτε επίμονα να ενημερωθεί επακριβώς για το περιεχόμενο των εγγράφων που επρόκειτο να υπογράψει και μέχρι το θάνατό της είχε πλήρη πνευματική διαύγεια. Άλλωστε ο συμβολαιογράφος Ευάγγελος Μπιλιούρης, που συνέταξε το ..../1989 συμβόλαιο δωρεάς εν ζωή, όπως ο ίδιος κατέθεσε, ανέγνωσε στην άνω δωρήτρια το συμβόλαιο τούτο και στη συνέχεια παρέσχε προς αυτήν λεπτομερώς διευκρινήσεις για το περιεχόμενο της δωρεάς της.

Επομένως η δωρήτρια είχε πλήρη επίγνωση του περιεχομένου του συμβολαίου δωρεάς που υπέγραψε, όπως υπέγραψε και τις από 20-9-1989 υπεύθυνες δηλώσεις της προς τη Δ.Ο.Υ. Νάουσας, που ήταν απαραίτητες για τη σύνταξη της εν λόγω πράξεως δωρεάς. Εξάλλου αυτή (...) λάμβανε σύνταξη του ΙΚΑ και ήταν οικονομικά αυτάρκης, όμως, λόγω του προχωρημένου της ηλικίας της, επιθυμούσε να διασφαλίζει τη διαμονή της πλησίον των τέκνων της, προκειμένου να της παρέχουν τις αναγκαίες φροντίδες και περιποιήσεις.

Έτσι, για το σκοπό αυτό, με δημόσια διαθήκη, την οποία στη συνέχεια ανακαλούσε, διέθετε κάθε φορά το μοναδικό περιουσιακό της στοιχείο στα μέλη της οικογένειάς της, στα οποία εναλλάξ διέμενε. Προέβη δε αυτή στην ως άνω δωρεά, αντί να προβεί στη σύνταξη διαθήκης, γιατί προφανώς πίστευε ότι η παραμονή της πλησίον του γιου της και πατέρα των εναγομένων ...

θα ήταν οριστική μέχρι το θάνατό της. Πλην όμως, όταν διαπίστωσε ότι η παρουσία της εκεί δεν ήταν ιδιαίτερα αποδεκτή, οπότε και αναγκάσθηκε να εγκατασταθεί πλησίον της θυγατέρας της ..., μητέρας της ενάγουσας, συνέταξε την .../1990 δημόσια διαθήκη έχοντας την πεποίθηση ότι, παρά την προηγηθείσα μεταβίβαση του διαμερίσματός της με την ανωτέρω σύμβαση δωρεάς, μπορούσε να το διαθέσει εκ νέου στην ενάγουσα, στη συνέχεια δε με την υπ' αριθμ..../1991 πράξη ανάκλησης διαθήκης ανακάλεσε κάθε διαθήκη που είχε συντάξει προηγουμένως.

Κατά συνέπεια δεν αποδείχθηκε οποιοδήποτε περιστατικό, δυνάμενο να στοιχειοθετήσει πλάνη της δωρήτριας ... κατά τη σύναψη της παραπάνω σύμβασης δωρεάς εν ζωή, ενώ το ζήτημα εάν η σύνταξη από την ίδια της υπ' αριθμ. .../1991 πράξεως ανακλήσεως διαθήκης είναι προϊόν πλάνης της δεν έχει πλέον καμιά έννομη επιρροή στη δίκη και γι' αυτό δεν εξετάζεται από το δικαστήριο.

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο έκρινε ότι ένδικη αγωγή ως προς την κύρια βάση της και κατά το μέρος της που αφορούσε την ακύρωση της συναφθείσης με το.../1989 συμβόλαιο σύμβασης δωρεάς είναι απορριπτέα ως ουσιαστικά αβάσιμη και ότι επομένως το πρωτοβάθμιο δικαστήριο που είχε κρίνει ομοίως δεν έσφαλε.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο δεν παραβίασε τις διατάξεις των άρθρων 140, 141 ΑΚ, καθόσον δέχθηκε ότι η δωρήτρια ... όταν υπέγραφε το παραπάνω συμβόλαιο δωρεάς είχε πλήρη επίγνωση του περιεχομένου του και της έννοιας της δωρεάς και συνεπώς δεν υπήρξε κατά τη σύναψη της δωρεάς διάσταση μεταξύ της δηλώσεως και της βουλήσεώς της, αλλ' ούτε και εκείνες των άρθρων 143 και 872 ΑΚ, αφού η περιεχόμενη στην προσβαλλόμενη απόφαση παραδοχή ότι " η δωρήτρια προέβη στη σύνταξη της άνω δωρεάς, αντί να προβεί στη σύνταξη δημόσιας διαθήκης, διότι προφανώς πίστευε ότι η παραμονή της πλησίον του γιου της και πατέρα των εναγομένων ...

ήταν οριστική μέχρι το θάνατό της", πέραν του ότι εκφέρθηκε πλοναστικώς και δεν στηρίζει το διατακτικό της απόφασης, δεν μπορεί να θεμελιώσει αίτημα ακύρωσης της επίμαχης σύμβασης δωρεάς λόγω ουσιώδους πλάνης και ανατροπής του δικαιοπρακτικού θεμελίου, επί του οποίου τα μέρη στήριξαν τη σύμβαση αυτή, διότι για να συντρέξει τέτοια περίπτωση απαιτείται να υπάρχει ως προς τα παραγωγικά της βουλήσεως αίτια κοινή πλάνη αμφοτέρων των συμβληθέντων μερών, προϋπόθεση που ούτε η ίδια η ενάγουσα επικαλείται στην αγωγή, ενώ δεν στέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσης, αφού, όπως προκύπτει από το προαναπτυχθέν περιεχόμενο αυτής, διέλαβε σ' αυτήν πλήρεις, σαφείς και μη αντιφάσκουσες μεταξύ τους αιτιολογίες στο ουσιώδες ζήτημα της μη συνδρομής ουσιώδους πλάνης στο πρόσωπο της δωρήτριας κατά τη συνομολόγηση της επίμαχης συμβάσεως δωρεάς.

Επομένως οι από το άρθρο 559 αριθ. 1 και 19 ΚΠολΔ πρώτος και δεύτερος λόγοι της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, με τους οποίους υποστηρίζονται τα αντίθετα, είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι.

ΕΠΕΙΔΗ από τα άρθρα 400 αριθ. 1, 403 αριθ. 2, 4, 5 και 559 αριθ. 8 περ. β΄ και 11 περ. α΄ Κ.Πολ.Δ. συνάγονται τα εξής: Δεν εξετάζονται, όταν κληθούν ως μάρτυρες, μεταξύ άλλων, οι συμβολαιογράφοι για τα πραγματικά γεγονότα που τους εμπιστεύθηκαν ή που διαπίστωσαν κατά την άσκηση του επαγγέλματός τους για τα οποία έχουν καθήκον εχεμύθειας, εκτός αν το επιτρέψει εκείνος που τους τα εμπιστεύτηκε και εκείνος που αφορά το απόρρητο.

Αυτός ο λόγος εξαιρέσεως μάρτυρα δεν λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως, αλλά προβάλλεται κατ' ένσταση του αντιδίκου εκείνου του διαδίκου που προσάγει το μάρτυρα προς εξέταση. Πριν από την αποδοχή της ενστάσεως εκ μέρους του αρμόδιου δικαιοδοτικού οργάνου ο συμβολαιογράφος, για τον οποίο συντρέχει λόγος μη εξετάσεώς του ως μάρτυρα, δεν αποτελεί μη επιτρεπόμενο από το νόμο αποδεικτικό μέσο, ώστε η από το δικαστήριο της ουσίας λήψη υπόψη της μαρτυρίας του να δημιουργεί τον από τον αριθ. 11 περ.

α΄ του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγο αναιρέσεως. Αρμόδιος να αποφασίσει επί της ενστάσεως εξαιρέσεως μάρτυρα είναι ο εισηγητής δικαστής του πρωτοβάθμιου πολυμελούς πρωτοδικείου στην τακτική διαδικασία, ενώπιον του οποίου διεξάγεται η μαρτυρική απόδειξη. Αν ο εισηγητής δικαστής απορρίψει την ένσταση, ο ενιστάμενος μπορεί στην κατ' έφεση δίκη να προτείνει νόμιμα την ίδια ένσταση, σε περίπτωση δε που το δευτεροβάθμιο δικαστήριο δεν λάβει υπόψη την ένσταση, δημιουργείται ο από τον αριθ. 8 περ.

β΄ του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως. Στην προκειμένη περίπτωση η αναιρεσείουσα με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως προβάλλει κατά της προσβαλλόμενης απόφασης αιτιάσεις από το άρθρο 559 αριθ. 8 και 11 περ. α΄ ΚΠολΔ, ισχυριζόμενη ότι το Εφετείο, παρά το νόμο, έλαβε υπόψη την κατάθεση του μάρτυρα ..., για τον οποίο συνέτρεχε νόμιμος λόγος μη εξέτασής του ως μάρτυρα, αφού αυτός ως συμβολαιογράφος είχε συντάξει το οικείο συμβόλαιο με το οποίο συνήφθη η επίδικη σύμβαση δωρεάς.

Ο λόγος αυτός αναιρέσεως είναι απορριπτέος ως αόριστος, γιατί δεν εκτίθεται στο αναιρετήριο ότι ο λόγος εξαιρέσεως ως μάρτυρα του παραπάνω συμβολαιογράφου είχε προβληθεί από την αναιρεσείουσα πριν από την εξέταση αυτού.

ΕΠΕΙΔΗ, με τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως η αναιρεσείουσα αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την από το άρθρο 559 αριθ. 8 περ. β΄ ΚΠολΔ πλημμέλεια, ότι δηλαδή το εκδόσαν αυτήν Εφετείο δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Συγκεκριμένα προβάλλει ότι το Εφετείο δεν εξέτασε το λόγο της έφεσής της, με τον οποίο έψεγε την πρωτόδικη απόφαση για εσφαλμένη απόρριψη της κύριας βάσης της αγωγής της και ως προς το αίτημα αυτής περί ακυρώσεως, λόγω ουσιώδους πλάνης, της υπ'αριθμ. .../1991 συμβολαιογραφικής πράξης, με την οποία η δωρήτρια γιαγιά της ανακάλεσε κάθε προηγούμενη διαθήκη της, και ότι ο λόγος αυτός έφεσης είχε ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, αφού σε περίπτωση που γινόταν δεκτός ο πρώτος λόγος της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης και κηρύσσονταν άκυρη η προηγηθείσα σύμβαση δωρεάς του προαναφερόμενου ακινήτου θα αναβίωνε η υπ' αριθμ. .../1990 δημόσια διαθήκη της δωρήτριας, με την οποία είχε καταλειφθεί σ' αυτήν (αναιρεσείουσα) το εν λόγω ακίνητο.

Ο λόγος αυτός αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, διότι, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο εξέτασε τον παραπάνω λόγο έφεσης της αναιρεσείουσας και εκ του πράγματος τον απέρριψε, κρίνοντας ότι το ζήτημα, εάν η σύνταξη από τη δωρήτρια της υπ' αριθμ. .../1991 πράξης ανακλήσεως διαθήκης είναι προϊόν πλάνης της δεν έχει πλέον καμιά έννομη επιρροή στη δίκη.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 22-2-2005 αίτηση αναιρέσεως της ... κατά της υπ' αριθμ. 3122/2004 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε χίλια εκατόν εβδομήντα (1170) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 5 Δεκεμβρίου 2006. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 17 Ιανουαρίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ