Supreme Court allows appeal against expropriation valuation due to insufficient reasoning on remaining land value reduction.

Απόφαση 800 / 2009 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 800/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Πετράκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση και Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 30 Ιανουαρίου 2009, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Χ, κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ευθύμιο Καυκόπουλο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό των Οικονομικών και τον Γενικό Γραμματέα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Κωνσταντίνο Παπαγεωργίου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την με αριθμό κατάθεσης 4392/2003 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Εφετείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάστηκε με άλλες αιτήσεις, ανταιτήσεις και κύριες παρεμβάσεις. Εκδόθηκε η 2397/2006 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 6/11/2007 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Γεωργία Λαλούση, ανέγνωσε την από 20/1/2009 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου λόγου από τον αριθμό 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ που αναφέρεται στο με αριθμό ΚτΠιν ... ακίνητο, καθώς και την παραδοχή του δεύτερου λόγου κατά το μέρος που αποδίδει την πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του ίδιου άρθρου καθόσον αφορά το με αριθμό ΚτΠιν ... ακίνητο, και την απόρριψη αυτού κατά το μέρος που αποδίδει τις πλημμέλειες από τους αριθμούς 8 και 9 του ίδιου άρθρου.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά το άρθρο 13 παρ. 1α του Ν 2882/2001 ΚΑΑΑ η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά το χρόνο της συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης ή, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό, κατά το χρόνο της συζήτησης για τον προσδιορισμό αυτό, Κατά δε την παρ. 4 του ίδιου άρθρου, εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί ή το τμήμα αυτό να γίνει άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, με την απόφαση προσδιορισμού της αποζημίωσης για το απαλλοτριούμενο τμήμα προσδιορίζεται και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη, η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθμός 9 εδ γ' ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται και αν το δικαστήριο άφησε αίτηση αδίκαστη. Ως αίτηση, που αφέθηκε αδίκαστη, νοείται όχι οποιαδήποτε αίτηση που υποβλήθηκε από τους διαδίκους, κατά τη διαδρομή της δίκης, αλλά μόνο εκείνη που αναφέρεται σε ιδιαίτερα κεφάλαια της δίκης και προκαλεί εκκρεμοδικία.

Στην προκείμενη περίπτωση, η αναιρεσείουσα με την από 29-10-2003 αίτηση ενώπιον του Εφετείου Θεσσαλονίκης, την οποία υπέβαλε μαζί με άλλους, ιστορούσε ότι με την 442/1-8-2001 απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Δ'682/22-8-2001, κηρύχθηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση για την κατασκευή του έργου "οδικός άξονας ...-..., βελτίωση κυκλοφοριακή διασταύρωση οδικού τμήματος στην περιοχή ...

από χ.θ. 13+000 έως χ.θ. 14+915,25" και ότι στην απαλλοτριωθείσα έκταση περιλαμβανόταν και το με αριθμό ΚτΠιν ... ακίνητο ιδιοκτησίας της, για το οποίο ακολούθως ζήτησε να καθοριστεί οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης α) για το έδαφος σε 80 ευρώ ανά τ.μ. και β) για τα συστατικά 1) για τη συρματοπερίφραξη σε 40 ευρώ ανά τρέχον μέτρο, 2) για ένα (1) καλλωπιστικό φυτό 20 ευρώ, 3) για τρεις ελιές μεγάλες 350 ευρώ για καθεμία, καθώς και ιδιαίτερη αποζημίωση για τη μείωση της αξίας του απομένοντος τμήματος σε 30%.

Από την προσβαλλόμενη απόφαση όμως προκύπτει, ότι το Εφετείο, ενώ εξέτασε αιτήματα της αναιρεσείουσας που αφορούσαν άλλο ακίνητο, αλλά και το αίτημα για ανατροπή του τεκμηρίου ωφέλειας για το προαναφερόμενο ακίνητο, το οποίο απέρριψε ως ουσιαστικά αβάσιμο, δεν εξέτασε τα ανωτέρω αιτήματα που αναφέρονται στο με αριθμό ...

ΚτΠιν ακίνητο, αφήνοντάς τα αδίκαστα. Έτσι όμως υπέπεσε στην πλημμέλεια από τον αριθμό 9 εδ γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ και επομένως ο πρώτος λόγος της αναίρεσης είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

ΙΙ. Από τις διατάξεις 17 παρ. 2 του Συντάγματος και 13 παρ. 4 του Ν 2882/2001 "Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων", σε συνδυασμό με το άρθρο 1 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, συνάγεται ότι για να είναι πλήρης η αποζημίωση για την αναγκαστική απαλλοτρίωση ακινήτου, για να ανταποκρίνεται δηλαδή στην αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου και των συναπαλλοτριούμενων συστατικών κατά το χρόνο της συζητήσεως για τον προσωρινό ή τον οριστικό (εφόσον από την πρώτη συζήτηση παρήλθε έτος) προσδιορισμό της αποζημιώσεως, πρέπει να περιλαμβάνει όχι μόνο την αξία του απαλλοτριούμενου ακινήτου και των συστατικών του, αλλά και τη ζημία που ενδεχομένως υφίσταται ο δικαιούχος από τη μείωση της αξίας ή την, κατά προορισμό, αχρήστευση του εκτός απαλλοτριώσεως εναπομένοντος τμήματος του απαλλοτριούμενου ακινήτου, ακόμη και αν η ζημία αυτή προκαλείται από την εκτέλεση του έργου, για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση (ΟλΑΠ 31/2005).

Εξάλλου, ο αναιρετικός λόγος από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ ιδρύεται, όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως του δικαστηρίου της ουσίας δεν περιέχονται καθόλου ή δεν περιγράφονται με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά εκείνα γεγονότα που είναι αναγκαία για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν ή όχι οι προϋποθέσεις εφαρμογής του εφαρμοσθέντος κανόνα ουσιαστικού δικαίου ή αν έγινε ορθός νομικός χαρακτηρισμός των κρίσιμων πραγματικών γεγονότων, όχι όμως και όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση και αιτιολόγηση του συναχθέντος από αυτές και με σαφήνεια διατυπωμένου αποδεικτικού πορίσματος.

Δεν υπάρχει δε έλλειψη αιτιολογιών, όταν η απόφαση περιέχει συνοπτικές μεν, αλλά πλήρεις αιτιολογίες. Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση, δέχθηκε ανέλεγκτα τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά σχετικά με το πληττόμενο κεφάλαιο για την απόρριψη του αιτήματος για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για το αναφερόμενο στο δεύτερο λόγο αναίρεσης απαλλοτριωθέν ακίνητο (ΚτΠιν ...): "Με την αριθμ 442/1-8-2001 απόφαση του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, που δημοσιεύτηκε στο αριθ. 602/22-8-2001 τ.

Δ ΦΕΚ και μεταγράφηκε νόμιμα στα οικεία βιβλία του Υποθηκοφυλακείου Πολυγύρου, κηρύχθηκε η αναγκαστική απαλλοτρίωση για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την κατασκευή του έργου "οδικός άξονας "...-..., βελτίωση κυκλοφοριακή διασταύρωση οδικού τμήματος στην περιοχή ... από χ.θ. 13+000 έως χ.θ. 14+915,25", εκτάσεως συνολικού εμβαδού 61.863,32 τ.μ., που βρίσκεται στον κόμβο ...

του οδικού άξονα ...-...του Ν. ..., όπως αυτή αποτυπώνεται με κλίμακα 1:500, αρχικά στο αριθμ. ... κτηματολογικό διάγραμμα και στον αντίστοιχο κτηματολογικό πίνακα της Διεύθυνσης Δημοσίων Έργων-Τμήμα Τοπογραφήσεων-απαλλοτριώσεων της Γενικής Γραμματείας της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας ... . Ακολούθως τα κτηματολογικά στοιχεία διορθώθηκαν, κατ' άρθρο 16 Ν 2882/2001, ...

και συντάχθηκαν τα σχετικά διορθωμένα κτηματολογικά διαγράμματα και οι αντίστοιχοι κτηματολογικοί πίνακες, ... . Η απαλλοτριωθείσα έκθεση βρίσκεται στην κτηματική περιοχή ... του Δήμου ... και τα περισσότερα από τα επιμέρους ακίνητα έχουν πρόσωπο στη νέα επαρχιακή οδό ...-... . Η περιοχή παρουσιάζει σημαντική οικιστική τουριστική και επαγγελματική ανάπτυξη, ενώ τα περισσότερα ακίνητα δευτερευόντως αξιοποιούνται για γεωργικές δραστηριότητες.

Τα επίδικα κείνται εκτός σχεδίου πόλης ή οικισμών και εμπίπτουν στο σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας του εδάφους. ... Τα υπόλοιπα αιτήματα των διαδίκων για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημιώσεως ένεκα μειώσεως της αξίας των εναπομεινάντων τμημάτων, είναι αβάσιμα και απορριπτέα. Ειδικότερα:

Από τις ΚΠ ... και ... ιδιοκτησίες, εκτάσεως 4.487 τ.μ. και 4.093,2 τ.μ. αντίστοιχα, απαλλοτριώνονται 619,91 τ.μ. και 248,03 τ.μ. και απομένουν τμήματα άρτια και οικοδομήσιμα. ....". Έτσι που έκρινε το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς αιτιολογίες σχετικά με την απόρριψη του αιτήματος για επιδίκαση ιδιαίτερης αποζημίωσης, αναφορικά με το ακίνητο ..., ιδιοκτησίας της αναιρεσείουσας-αιτούσας, έτσι ώστε δεν μπορεί να ελεγχθεί αν συνέτρεχαν οι όροι εφαρμογής της διάταξης ουσιαστικού δικαίου του άρθρου 13 παρ. 4 του Ν 2882/2001.

Ειδικότερα δεν καθορίζονται τα κριτήρια με βάση τα οποία το δικαστήριο που δίκασε έκρινε ότι το εναπομένον τμήμα από το ανωτέρω αναφερόμενο απαλλοτριούμενο ακίνητο δεν υφίσταται μείωση της αξίας από την εκτέλεση του έργου για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση με βάση τη θέση και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του.

Συγκεκριμένα, δεν καθορίζεται αν υποβαθμίζεται η λειτουργικότητά του και κατ' επέκταση η χρήση του και ειδικότερα δεν διευκρινίζεται αν το απομένον τμήμα του απαλλοτριούμενου ακινήτου έχει ή όχι πρόσβαση στη νέα οδό και στη δεύτερη περίπτωση αν αυτό επιδρά ή όχι στη λειτουργικότηατα, στην αξία και την εκμετάλλευσή του.

Ο δεύτερος λόγος αναίρεσης, επομένως, κατά το μέρος που αποδίδει την πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι βάσιμος.

ΙΙΙ. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω η αναίρεση πρέπει να γίνει δεκτή, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση ως προς την εδώ αναιρεσείουσα: α) καθόσον αφορά το αίτημα αυτής να καθοριστεί οριστική τιμή μονάδας για το απαλλοτριωθέν ακίνητο ΚτΠιν ... και ειδικότερα για το έδαφος και τα συστατικά αυτού (τη συρματοπερίφραξη, καλλωπιστικό φυτό και ελιές), καθώς και το αίτημα για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για τη μείωση της αξίας του απομένοντος τμήματος και β) καθόσον αφορά το αίτημα για καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για το απομένον εκτός της απαλλοτριώσεως τμήμα του ακινήτου αυτής ΚτΠιν ... . Ακολούθως, η υπόθεση πρέπει να παραπεμφθεί προς περαιτέρω εκδίκαση, κατά τα αναιρούμενα μέρη, στο ίδιο Εφετείο Θεσσαλονίκης, η συγκρότηση του οποίου από άλλους δικαστές είναι δυνατή (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί το αναιρεσίβλητο να καταβάλει τη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 2397/2006 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης ως προς την αναιρεσείουσα και κατά τα μέρη, που αναφέρονται στο σκεπτικό.

Παραπέμπει την υπόθεση, προς περαιτέρω εκδίκαση, κατά τα αναιρούμενα μέρη στο ίδιο Εφετείο Θεσσαλονίκης, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 17 Μαρτίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 31 Μαρτίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ