Supreme Court dismisses appeal against lower court's valuation of greenhouses in compensation case for municipal land expropriation.

Απόφαση 797 / 2019 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 797/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Σοφία Ντάντου, Μαρία Τζανακάκη, Αντώνιο Τσαλαπόρτα και Ελένη Φραγκάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 11 Ιανουαρίου 2019, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Ι. Κ. του Ζ. και 2) Γ. Κ. του Ζ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Δημήτριο Μασούρα με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσιβλήτου: ΝΠΔΔ - Πρωτοβάθμιου ΟΤΑ με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣ ΛΕΥΚΑΔΑΣ", που εδρεύει στην πόλη της Λευκάδας και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Μαυρέτα Καρύδη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 9-6-2014 αίτηση των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λευκάδας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 15/2015 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 4/2016 του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 8-1-2018 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Ελένη Φραγκάκη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Mε την από 8.1.2018 και αριθμό καταθ. 3/2018 αίτηση αναίρεσης οι αναιρεσείοντες προσβάλλουν τη με αριθμό 4/2016 τελεσίδικη απόφαση του, δικάσαντος κατά την διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας και αντιμωλία των διαδίκων, Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδας, με την οποία έγινε δεκτή ως βάσιμη κατ' ουσίαν η έφεση που είχε ασκήσει ο αναιρεσίβλητος ΟΤΑ κατά της με αριθμό 15/2015 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λευκάδας, με την οποία είχε γίνει εν μέρει δεκτή η από 9.6.2014 και με αριθμό καταθέσεως 62/2014 αίτηση των αναιρεσειόντων για καθορισμό της αποζημίωσης των επικειμένων στις υπέρ του αναιρεσιβλήτου Δήμου ρυμοτομηθείσες ιδιοκτησίες τους.

Στο άρθρο 12 του Ν. 1337/1983 ορίζονται οι όροι και η διαδικασία εκδόσεως και κυρώσεως της πράξεως εφαρμογής της πολεοδομικής μελέτης που προβλέπεται στα άρθρα 6 και 7 του ίδιου νόμου. Ειδικώς στην παράγραφο 7 εδαφ. δ' του ίδιου άρθρου 12, ορίζεται ότι δένδρα, φυτείες, μανδρότοιχοι, συρματοπλέγματα, πηγάδια και λοιπές εγκαταστάσεις και κατασκευές νομίμως υφιστάμενες σε ιδιοκτησίες που με την πράξη εφαρμογής μεταβάλλουν ιδιοκτήτη, αποζημιώνονται από τον οικείο Ο.Τ.Α. Το ποσό της αποζημίωσης καθορίζεται από την επιτροπή του Π.Δ. 5/1986, όπως ισχύει κάθε φορά και καταβάλλεται στον δικαιούχο. Σε περίπτωση διαφωνίας ως προς την αξία των ανωτέρω, αποφαίνεται το καθύλην αρμόδιο δικαστήριο με τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας. Από τις παραπάνω διατάξεις προκύπτει ότι ο καθορισμός του ποσού της αποζημιώσεως των επικειμένων των ως άνω ακινήτων που με την πράξη εφαρμογής αλλάζουν ιδιοκτήτη, δεν ανατέθηκε στο δικαστήριο, αλλά στην επιτροπή του Π.Δ. 5/1986 και στο δικαστήριο (και στην προκείμενη περίπτωση στο Μονομελές Πρωτοδικείο σύμφωνα με τα άρθρα 739 και 740 του ΚΠολΔ) ανατέθηκε μόνο η απόφαση σε περίπτωση διαφωνίας ως προς την αξία που καθόρισε η Επιτροπή.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο Δυτικής Στερεάς Ελλάδος όπως προκύπτει από την επιτρεπτή, σύμφωνα με το άρθρο 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., εκτίμηση των διαδικαστικών εγγράφων κρίνοντας επί συνεκδικασθεισών έφεσης, που άσκησε ως εκκαλών ο ήδη αναιρεσίβλητος Δήμος Λευκάδας και αντέφεσης που άσκησαν με τις προτάσεις τους στο Δευτεροβάθμιο Δικαστήριο οι εφεσίβλητοι και ήδη αναιρεσείοντες κατά της εκκαλουμένης με αριθμό 15/2015 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λευκάδας, διέλαβε, ότι δυνάμει της με αριθ. 18/2004 νομίμως κυρωθείσας από τον Νομάρχη Λευκάδας διορθωτικής πράξης εφαρμογής του ήδη υφισταμένου με το από 26-7-1990, νομίμως δημοσιευμένου στην Ε.τ.Κ (ΦΕΚ 517/τ.Δ'/21-9-1990) ΠΔ ρυμοτομικού σχεδίου του ως άνω Δήμου, η οποία αφορούσε τροποποίηση του τμήματος της πολεοδομικής ενότητας του Δήμου Λευκάδος (Ν.

Λευκάδος), στα σημεία σύνδεσής του με την παροχή επέκτασης με τη μετατόπιση οικοδομικών - ρυμοτομικών γραμμών στην περιοχή "..." και στις ιδιοκτησίες συγκυριότητας των καθών προέκυψαν για τους τελευταίους οι με αριθμό ΚΑ ...32 στο Ο.Τ. ….93, ΚΑ ...32 στο Ο.Τ. …89, ΚΑ ...01 στο Ο.Τ. ….88, ΚΑ ...77 στο Ο.Τ. ….83 και ΚΑ ...82 στο Ο.Τ.

….83 ρυμοτομηθείσες ιδιοκτησίες τους. Με το από 4-1-2000 πρακτικό της Επιτροπής του άρθρου 1 του Π.Δ. 5/1986 είχε ήδη εκτιμηθεί η αξία των επικείμενων στις αρχικά ρυμοτομηθείσες με τις με αριθμό 4 και 5/2000 πράξεις εφαρμογής στις ίδιες περιοχές και ακολούθως με το από 8-6-2009 συμπληρωματικό πρακτικό της ίδιας Επιτροπής καθορίστηκε η αξία των επικείμενων στις ιδιοκτησίες των αιτούντων που ρυμοτομήθηκαν με την ως άνω 18/2004 πράξη εφαρμογής.

Ακολούθως ως προς τα επικείμενα που ενδιαφέρουν την ένδικη αναίρεση, η προσβαλλομένη διέλαβε επί λέξει τα παρακάτω πραγματικά περιστατικά, τα οποία κατά τις παραδοχές της αποδείχθηκαν από τις ένορκες καταθέσεις των μαρτύρων αποδείξεως και ανταποδείξεως στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου που περιέχονται στα ταυτάριθμα με την εκκαλούμενη πρακτικά συνεδριάσεως αυτού και από όλα τα επικαλούμενα και νόμιμα προσκομιζόμενα έγγραφα: "...Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι η αξία των επικειμένων στις με αριθμ. ...12, ...32, ...82 και ...01 ιδιοκτησίες φρεατίων (πηγαδιών), που προσδιόρισε η Επιτροπή (100.000 δραχμές ή 293,47 €) δεν ανταποκρίνονταν στην αξία αυτών κατά τον κρίσιμο χρόνο (4-1-2000), αφού η αξία καθενός τούτων ανέρχονταν στο ποσό των 150.000 δρχ.

ή 440,21 ευρώ κατ' ανακοπή. Το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο το οποίο με την εκκαλούμενη απόφαση προσδιόρισε την αξία καθενός τούτων στις ακόλουθες τιμές: α) Του επικειμένου στην ...12 ιδιοκτησία στο ποσό των 94.807,80 ευρώ, β) Του κειμένου στην ...32 ιδιοκτησία στο ποσό των 80.367,55 ευρώ, γ) Του κείμενου στην ...82 ιδιοκτησία στο ποσό των 99.150,76 ευρώ και δ) Του κείμενου στην ...01 ιδιοκτησία στο ποσό των 7.288,73 ευρώ, δεν εφάρμοσε ορθά το νόμο και έσφαλε στην εκτίμηση των αποδείξεων όπως βάσιμα παραπονείται το εκκαλούν με την ένδικη έφεσή του και τα αντίθετα υποστηριζόμενα με την αντέφεση περί αξίας αυτών ανερχόμενης στα ποσά των 118.509,74, 100.459,43, 123.938,44 και 9.110,92 ευρώ αντίστοιχα, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα και κατ' ουσία, αφού η επικαλούμενη και προσκομιζόμενη από τους αντεκαλούντες από Φεβρουαρίου 2014 προσφορά για την κατασκευή φρεατίων του Πολ.

Μηχανικού TEE Σ. Σ., αναφέρεται σε προϋπολογισμό για την κατασκευή λιθόκτιστων φρεατίων παρόμοιας μορφής με τα ένδικα με κρίσιμο χρόνο τον Φεβρουάριο του 2014, ενώ κρίσιμος χρόνος εν προκειμένω για τον προσδιορισμό της αξίας των επικειμένων των ρυμοτομούμενων ακινήτων είναι ο χρόνος συνεδριάσεως της επιτροπής του ΠΑ 5/1986, ήτοι η 4-1-2000.

Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι στις με αριθμ. ...12 και ...82 ιδιοκτησίες είχαν κατασκευαστεί θερμοκήπια. Επρόκειτο για πρόχειρες κατασκευές δυνάμενες να αποχωριστούν από το έδαφος άνευ βλάβης αυτών και συνεπώς δεν συνιστούσαν συστατικά κατά την έννοια του άρθρου 953 ΑΚ, ώστε να δημιουργείται ενοχική αξίωση των αιτούντων προς αποζημίωση αυτών.

Συνεπώς ορθώς η Επιτροπή του ΠΑ 5/1986 δεν προσδιόρισε την αξία αυτών και πρέπει να απορριφθεί το αίτημα καθορισμού της αξίας τους. Το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, το οποίο με την εκκαλούμενη απόφαση καθόρισε την αξία αυτών, δεν εφάρμοσε ορθά το νόμο, όπως βάσιμα παραπονείται το εκκαλούν με την ένδικη έφεσή του. Η επικαλούμενη και προσκομιζόμενη από Μαρτίου 2014 προσφορά για την κατασκευή θερμοκηπίων της εταιρείας, που εδρεύει στην ... με την επωνυμία "... ΑΒΕΕ" προϋπολογίζει τη δαπάνη για την κατασκευή θερμοκηπίων με κρίσιμο χρόνο τον Μάρτιο του 2014, με σταθερή κατασκευή και με τοξωτούς σωλήνες πακτωμένους στο έδαφος με σκυρόδεμα, ώστε να αποτελέσουν συστατικό του εδάφους με την έννοια του άρθρου 953 ΑΚ, ενώ τα ένδικα είχαν τοποθετηθεί πρόχειρα.

Συνεπώς ορθά η αρμόδια Επιτροπή δεν προσδιόρισε την αξία αυτών και έπρεπε να απορριφθεί το αίτημα καθορισμού της αξίας τους. Το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο το οποίο με την εκκαλούμενη απόφαση εκτίμησε την αξία αυτών στο ποσό των 63,11 ευρώ ανά τ.μ. δεν εφάρμοσε ορθά το νόμο, όπως βάσιμα παραπονείται ο εκκαλών με την ένδικη έφεσή του. Επίσης στη με αριθμ. ...12 ιδιοκτησία υφίστατο παλαιά τσιμεντόστρωση, η οποία ήταν ημικατεστραμμένη και κατά την κρίση του Δικαστηρίου δεν είχε οικονομική αξία και έπρεπε να απορριφθεί το αίτημα προσδιορισμού της αξίας αυτής.

Συνεπώς ορθά η αρμόδια Επιτροπή δεν προσδιόρισε την αξία της. Το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο το οποίο με την εκκαλούμενη απόφαση προσδιόρισε την αξία της στο ποσό των 750 ευρώ, έσφαλε στην εκτίμηση των αποδείξεων, όπως βάσιμα παραπονείται το εκκαλούν με την ένδικη έφεσή του. Η από Μαρτίου 2014 προσφορά του πολ.

Μηχανικού Σ. Σ. προϋπολογίζει τη δαπάνη για την κατασκευή τσιμεντόστρωσης με τις τιμές του μηνός Μαρτίου 2014. Στη με αριθμ. ...32 ιδιοκτησία υφίσταντο τσιμεντοκολώνες 0,22 m3 η καθεμία και στην με αριθμ. ...01 ένα τσιμεντοκολωνάκι 0,11 m3. Η αξία αυτών κατά τον κρίσιμο χρόνο (4-1-2000) ανέρχονταν στο ποσό των 5.000 δρχ. ή 14,67 ευρώ για κάθε κολώνα και στο ποσό των 2.500 δρχ.

ή 7,34 ευρώ για το κολωνάκι και συνολικά στο ποσό των 36,68 ευρώ. Το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, το οποίο με την εκκαλούμενη απόφαση προσδιόρισε την αξία αυτών στο ποσό των 45 ευρώ για κάθε κολώνα και συνολικά στο ποσό των 135 ευρώ, όσο προϋπολογίζεται και στην από Μαρτίου 2014 προσφορά του Σ. Σ., έσφαλε στην εκτίμηση των αποδείξεων και δεν εφάρμοσε ορθά το νόμο, όπως βάσιμα παραπονείται το εκκαλούν με την ένδικη έφεσή του.

Άλλωστε η ανωτέρω προσφορά προϋπολογίζει τη δαπάνη για την κατασκευή αυτών με σημερινές τιμές και όχι κατά τον κρίσιμο χρόνο (4-1-2000)... Στη με αριθμ. ...32 ιδιοκτησία υφίστατο φυτεία εμβαδού 200 τ.μ. με αγκινάρες διετούς τουλάχιστον καλλιέργειας, στη με αριθμ. ...12 ιδιοκτησία υφίστατο αγκινάρες κατά μήκος της πρόσοψης και του ορίου αυτής με τη με αριθμ. ...11 ιδιοκτησία καθώς και στη με αριθμ. ...09 ιδιοκτησία περιμετρικά αυτής.

Δεν αποδεικνύεται ο αριθμός αυτών, η ηλικία ή το εμβαδόν της εκτάσεως, που εκαλλιεργούντο στις με αριθμ. ...09 και ...12 ιδιοκτησίες. Η αρμόδια Επιτροπή δεν προσδιόρισε την αξία αυτών. Το αίτημα προσδιορισμού της αξίας των επικείμενων στις με αριθμ. ...09 και ...12 ιδιοκτησίες πρέπει να απορριφθεί, διότι δεν αποδεικνύεται ότι επρόκειτο για εμπορεύσιμη φυτεία.

Η αξία της φυτείας των 200 τ.μ. στη με αριθμ. ...32 ιδιοκτησία εκτιμάται κατά τον κρίσιμο χρόνο (4-1-2000), στο ποσό των 280,230 δρχ. ή 840 ευρώ, αφού στην ανωτέρω έκταση μπορούσαν να: καλλιεργηθούν 280 περίπου φυτά αγκινάρας με μέση απόδοση ανά φυτό δέκα αγκινάρες, των οποίων η μέση τιμή πωλήσεως κατά τον κρίσιμο χρόνο ήταν 0,30 ευρώ ανά αγκινάρα.

Το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο το οποίο με την εκκαλούμενη απόφαση εκτίμησε ότι υφίστατο στη με αριθμ. ...12 ιδιοκτησία φυτεία εμβαδού 150 τ.μ. και συνολικά με εκείνη στη με αριθμ. ...32 ιδιοκτησία 350 τ.μ. της οποίας προσδιόρισε την αξία στο ποσό των 2.423,84 ευρώ με βάση το κόστος κτήσεως του φυτωρίου, τη δαπάνη ανάπτυξης και την προσδοκία καρποφορίας με σημερινές τιμές σύμφωνα με την χωρίς ημερομηνία Έκθεση εκτιμήσεως φυτικού κεφαλαίου του γεωπόνου Δ.

Δ., δεν εφάρμοσε ορθά το νόμο και έσφαλε στην εκτίμηση των αποδείξεων όπως βάσιμα παραπονείται ο εκκαλών... Περαιτέρω στις ένδικες ιδιοκτησίες υφίσταντο τα αντίστοιχα επικείμενα: Στην με αριθμ. ...32 ιδιοκτησία τρία μεγάλα εσπεριδοειδή, στην ...12 έξι μεγάλα και δώδεκα μεσαία, στην ...81 πενήντα μεγάλα, στην ...82 δεκαπέντε μεγάλα και ένα μεσαίο.

Στην με αριθμ. ...32 υφίσταντο μια μεγάλη και τέσσερις μεσαίες βερυκοκιές, στην ...01 δυο μεσαίες, στην ...12 δυο μεγάλες και τρεις μεσαίες, στην ...81 μια μεσαία και στην ...77 πέντε μεγάλες. Στη με αριθμ. ...01 υφίσταντο τρεις μεγάλες, δυο μεσαίες και τρεις μικρές αχλαδιές, στην ...12 μια μεσαία, στην ...81 τρεις μεσαίες, στην ...77 δυο μεγάλες.

Στην με αριθμ. ...12 υφίσταντο τρεις μεγάλες δαμασκηνιές, στην ...81 οκτώ μεσαίες και στην ...82 μια μεσαία. Στην ...32 υφίσταντο μια μεγάλη συκιά, στη ...01 δυο μεγάλες και μια μεσαία, στην ...81 μια μεσαία, στην ...77 δυο μεγάλες, στην ...82 πέντε μεγάλες. Στην ...12 υφίσταντο μια κυδωνιά, στη με αριθμ. ...81 δυο μεγάλες και στη με αριθμ....82 τέσσερις μεγάλες.

Στη με αριθμ. ...12 υφίσταντο μια μεσαία μηλιά, στην ...81 μια μεσαία, στην ...77 μια μεγάλη και στην ...82 τέσσερις μεγάλες. Στην με αριθμ. ...01 υφίσταντο τέσσερις μεσαίες ροδιές, στην ...12 δυο μεσαίες, στην ...77 μια μεσαία και στην ...82 εννέα μεγάλες. Στην ...12 υφίσταντο μια μεσαία κορομηλιά και στην ...81 τέσσερις μεγάλες.

Στην με αριθμ. ...32 υφίσταντο μια μεσαία τζιτζιφιά και στην ...82 τέσσερις μεσαίες. Στην με αριθμ. ...12 υφίσταντο τρεις μεσαίες ροδακινιές και στην ...82 μια μεσαία. Στην με αριθμ. ...12 ιδιοκτησία υφίσταντο μια μεσαία μεσπολιά και στη με αριθμ. ...81 τρεις μεσαίες. Στην με αριθμ. ...12 υφίσταντο δυο μεσαίες μουσμουλιές και στη με αριθμ. ...81 μια μεσαία.

Στην με αριθμ. ...81 υφίσταντο τέσσερα μεσαία δένδρα λωτών, μια μεσαία φουντουκιά και δυο μεσαίες σκαμνιές. Στην ...82 υφίσταντο μια μεγάλη και μια μεσαία καρυδιά. Στην ...32 υφίσταντο μια μεσαία βανίλα και δυο μεσαίες αμυγδαλιές. Η αξία κάθε δένδρου κατά τον κρίσιμο χρόνο (4-1-2000) ανέρχονταν στα ακόλουθα ποσά: 1α) των μεγάλων εσπεριδοειδών στο ποσό των εκατό (100) ευρώ, 1β) των μικρών εσπεριδοειδών στο ποσό των τριάντα (30) ευρώ, 2) Των οπωροφόρων δένδρων (μηλιές, αχλαδιές, συκιές, βερικοκιές, βανίλιες, δαμασκηνιές, κορομηλιές, ροδακινιές, κυδωνιές, μουσμουλιές, μεσπολιές, λωτοί, ροδιές): 2α) εκατό (100) ευρώ κάθε μεγάλου, 2β) πενήντα (50) ευρώ κάθε μεσαίου και 2γ) τριάντα (30) ευρώ κάθε μικρού, 3) των καρυδιών των αμυγδαλιών, των φουντουκιών: 3α) Εκατόν τριάντα (130) ευρώ καθενός μεγάλου, 3β) Εκατό (100) ευρώ κάθε μεσαίου και 3γ) Πενήντα (50) ευρώ κάθε μικρού, 4α) Εκατό (100) ευρώ κάθε μεγάλης σκαμνιάς, 4β) πενήντα (50) ευρώ κάθε μεσαίας καθώς και κάθε μεσαίας τζιτζιφιάς στις με αριθμ. ...32 και ...82 ιδιοκτησίες και 4γ) Τριάντα (30) ευρώ κάθε μικρής, 5) Στην με αριθμ. ...12 ιδιοκτησία υφίσταντο μια κληματαριά εμβαδού 117,6 τ.μ.

και είκοσι μεγάλες ρίζες αμπέλου, των οποίων η αξία κατά των κρίσιμο χρόνο ανέρχονταν στο ποσό 2,93 ευρώ για την κληματαριά και στο ποσό των 2,93 ευρώ για κάθε ρίζα αμπέλου. Το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, το οποίο με την εκκαλούμενη απόφαση προσδιόρισε την αξία των ανωτέρω επικείμενων στα ακόλουθα ποσά: 1) Των εσπεριδοειδών στο ποσό των 200 ευρώ για κάθε δένδρο, 2) Των οπωροφόρων δένδρων (αχλαδιές, συκιές, μηλιές, βερικοκιές, βανίλιες, ροδακινιές) στο ποσό των 250 ευρώ για το καθένα, ανεξαρτήτως αναπτύξεως, 3) 250 ευρώ για κάθε καρυδιά, 4) 131,20 ευρώ για κάθε σκαμνιά, 5) 180 ευρώ για κάθε δαμασκηνιά, 6) 131,20 ευρώ για κάθε κορομηλιά, τζιτζιφιά και ροδιά, 7) 114,80 ευρώ για κάθε ροδακινιά, 8) 150 ευρώ για κάθε φουντουκιά, μεσπολιά και μουσμουλιά, 9) 357,40 ευρώ για κάθε λωτό, 10) 43,2 ευρώ ανά τ.μ.

για την κληματαριά και 11) 83,00 ευρώ για κάθε ρίζα αμπέλου, δεν εφάρμοσε ορθά το νόμο και έσφαλε στην εκτίμηση των αποδείξεων όπως βάσιμα παραπονείται ο εκκαλών με την έφεσή του και τα αντίθετα υποστηριζόμενα από τους αντεκκαλούντες, οι οποίοι με την αντέφεσή τους ζητούν να καθοριστεί μεγαλύτερη τιμή από εκείνη που καθόρισε το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα κατ' ουσία.

Η επικαλούμενη και προσκομιζόμενη από Μαρτίου 2014 προσφορά της εταιρίας με την επωνυμία "... Ο.Ε." αναφέρεται στην απαιτούμενη δαπάνη για την κατασκευή πέργολας στήριξης κληματαριάς με τις τιμές της αγοράς, που ίσχυαν τον Μάρτιο του 2014 και όχι κατά τον κρίσιμο χρόνο (4-1-2000). Η δε επικαλούμενη χωρίς ημερομηνία έκθεση εκτιμήσεως φυτικού κεφαλαίου του Γεωπόνου Δ.

Δ., εκτιμά την αξία των φυτών το έτος 2014 και όχι κατά τον κρίσιμο χρόνο (4-1-2000)...". Το Εφετείο μετά απ' αυτά δέχθηκε την έφεση στο σύνολό της, απέρριψε την αντέφεση, και, εξαφανίζοντας την εκκαλουμένη, κράτησε και δίκασε την υποβληθείσα στο Μονομελές πρωτοδικείο Λευκάδας αίτηση των αναιρεσειόντων, την οποία δέχθηκε εν μέρει μειώνοντας συνολικά την αποζημίωση που είχε καθορίσει το Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο για τα ως άνω επικείμενα στις ρυμοτομηθείσες ιδιοκτησίες τους και συμψήφισε τα δικαστικά έξοδα και των δύο βαθμών δικαιοδοσίας, μεταξύ των διαδίκων.

Ο προβλεπόμενος από τον αριθμό 20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως για παραμόρφωση εγγράφου συνίσταται στο διαγνωστικό λάθος της αποδόσεως από το δικαστήριο της ουσίας σε αποδεικτικό, με την έννοια των άρθρων 339 και 432 ΚΠολΔ, έγγραφο, περιεχομένου καταδήλως διαφορετικού από το αληθινό, εξαιτίας του οποίου καταλήγει σε πόρισμα επιζήμιο για τον αναιρεσείοντα.

Πάντως, για να θεμελιωθεί ο προαναφερόμενος λόγος αναιρέσεως θα πρέπει το δικαστήριο της ουσίας να έχει στηρίξει το αποδεικτικό του πόρισμα αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο στο έγγραφο, το περιεχόμενο του οποίου φέρεται ότι παραμορφώθηκε, όχι δε και όταν το έχει απλώς συνεκτιμήσει μαζί με άλλα αποδεικτικά μέσα, αναφορικά με το πόρισμα στο οποίο κατέληξε για την ύπαρξη ή μη του αποδεικτέου γεγονότος ((Ολ.ΑΠ 1/1999, ΑΠ1 308/2007, ΑΠ 194/2005, ΑΠ 298/2018).

Εξάλλου ο λόγος αναίρεσης από τον αριθμό 11 περίπτ. γ' του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., κατά τον οποίο επιτρέπεται αναίρεση αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν, ελέγχεται ουσιαστικά αβάσιμος, αν αποδεικνύεται από την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι το δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη όλα τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι προς απόδειξη των ισχυρισμών τους.

Προς τούτο αρκεί η γενική αναφορά του είδους του αποδεικτικού μέσου (μάρτυρες, έγγραφα κ.λπ.) που έλαβε υπόψη του το δικαστήριο, χωρίς την ανάγκη ειδικής μνείας και αξιολόγησης εκάστου και χωρίς διάκριση από ποια αποδεικτικά μέσα προκύπτει άμεση και από ποια έμμεση απόδειξη (ΑΠ 564/2018).

Με το πρώτο μέρος του πρώτου αναιρετικού λόγου αποδίδεται στην προσβαλλομένη η από τον αριθμό 20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια για το λόγο ότι το Εφετείο προσέδωσε καταδήλως διαφορετικό περιεχόμενο στην έγγραφη προσφορά κοστολόγησης προϋπολογισμού κατασκευής παρομοίων των φρεατίων, που συνέταξε ο πολιτικός .μηχανικός του TEE Σ.

Σ. με την επί λέξει διαλαμβανομένη στη προσβαλλομένη παραδοχή ότι η συγκεκριμένη προσφορά "αναφέρεται σε προϋπολογισμό για την κατασκευή λιθόκτιστων φρεατίων παρόμοιας μορφής με τα ένδικα με κρίσιμο χρόνο τον Φεβρουάριο του 2014, ενώ κρίσιμος χρόνος εν προκειμένω για τον προσδιορισμό της αξίας των επικειμένων των ρυμοτομούμενων ακινήτων είναι ο χρόνος συνεδριάσεως της επιτροπής του ΠΔ 5/1986 ήτοι η 4-1-2000", ενώ από την ανάγνωση του ως άνω εγγράφου καταδήλως προκύπτει ότι αυτό αναφέρει την κοστολόγηση της κατασκευής των ως άνω επικειμένων κατά το χρόνο συνεδρίασης της επιτροπής του π.δ. 5/86 (4.1.2000) και περαιτέρω, ότι η παράλειψη του Δικαστηρίου να αναγνώσει το επίμαχο σημείο του παραπάνω εγγράφου οδήγησε το Δικαστήριο ουσίας σε επιζήμιο για τους αναιρεσείοντες πόρισμα.

Ωστόσο ανεξάρτητα από την ως άνω παραδοχή του Εφετείου, το ως άνω έγγραφο, του οποίου κάνει ειδική μνεία η προσβαλλομένη, δεν αποτελεί το μοναδικό αποδεικτικό μέσο στο οποίο το Εφετείο στήριξε την κρίση του, στην οποία, όπως ρητώς διαλαμβάνεται σ' αυτήν, οδηγήθηκε από την συνεκτίμηση και των άλλων αποδεικτικών μέσων (ένορκες καταθέσεις μαρτύρων και λοιπά έγγραφα).

Εξάλλου μόνη η εκτίμηση του εγγράφου αυτού από το Δικαστήριο ουσίας δεν αρκεί για να οδηγηθεί το Εφετείο σε διαφορετικό αποδεικτικό πόρισμα σχετικά με την, κατά τον φερόμενο από το νόμο στην ένδικη περίπτωση ως κρίσιμο χρόνο (2000), αξία των φρεατίων. Επομένως ο πρώτος αναιρετικός λόγος είναι κατά το σκέλος του αυτό αβάσιμος.

Με το δεύτερο μέρος του ίδιου αναιρετικού λόγου αποδίδεται στην προσβαλλομένη η αιτίαση, ότι με το να διαλάβει στις παραδοχές της ότι η χωρίς ημεροχρονολογία έκθεση εκτίμησης του φυτικού κεφαλαίου, του γεωπόνου Δ. Δ., αναφέρεται στην υφισταμένη κατά το έτος 2014 αξία των φυτών και όχι το 2000, υπέπεσε στην από τον αριθμό 20, άλλως από τον αριθμό 11γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, δεδομένου ότι δεν προκύπτει αδιστάκτως ότι το Εφετείο για τον σχηματισμό του αποδεικτικού του πορίσματος έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε το προσκομιζόμενο με επίκληση από τους αιτούντες έγγραφο της Διεύθυνσης Γεωργικής Ανάπτυξης της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων, με τίτλο "Τεχνικοοικονομικοί δείκτες κλάδων φυτικής και ζωικής παραγωγής 2003", στο οποίο στηρίχθηκε η ως άνω έκθεση για τη σχετική με την αξία των φυτών τον κρίσιμο χρόνο (έτος 2000), εκτίμηση.

Από τη διαλαμβανόμενη στην ίδια απόφαση γενική διαβεβαίωση ότι για τη διαμόρφωση της ουσιαστικής κρίσεώς του το Δικαστήριο έλαβε υπόψη και όλα γενικώς τα έγγραφα που με επίκληση προσκομίζονται, σε συνδυασμό προς τις αιτιολογίες της, δεν καταλείπεται καμία αμφιβολία, ότι το Εφετείο συνεκτίμησε όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα, χωρίς προς τούτο να απαιτείται ειδική μνεία η αξιολόγηση καθενός εξ αυτών (ΑΠ 737/2016, ΑΠ 316/2013).

Ειδικότερα από τις παραδοχές της προσβαλλομένης σχετικά με την αξία (τη δεδομένη χρονική στιγμή) του, περιλαμβανομένου στα επικείμενα των ρυμοτομηθέντων φυτικού κεφαλαίου, (φυτείες αγκινάρας), προκύπτει ότι για την κρίση της αυτή ελήφθησαν υπόψη μεταξύ άλλων και τα περιεχόμενα στο έγγραφο αυτό στοιχεία αναφορικά με τη δυνατότητα καλλιέργειας σε συγκεκριμένη έκταση, η ηλικία των φυτών, ο αριθμός τους, η δαπάνη ανάπτυξης, η ποσότητα, η προσδοκία καρποφορίας και τέλος η εμπορευσιμότητά τους.

Επομένως ο ίδιος λόγος κατά το δεύτερο μέρος του, κατ' ορθή υπαγωγή του διαλαμβανομένου σ' αυτό νομικού σφάλματος εκτιμώμενου ως αιτίαση από το άρθρο 559 παρ. 11γ' ΚΠολΔ, και όχι από τον αριθμό 20 είναι αβάσιμος. Επισημαίνεται επιπλέον ότι, σε κάθε περίπτωση, ο λόγος κατά το μέρος του αυτό είναι και απαράδεκτος, αφού οι αναιρεσείοντες αιτιώμενοι το Δικαστήριο ουσίας, ότι με την συνδυαστική ανάγνωση των δύο ως άνω εγγράφων θα έπρεπε να οδηγηθεί σε διαφορετική κρίση για την αξία του φυτικού κεφαλαίου, επιχειρούν υπό την επίκληση πλημμέλειας από τον αριθ. 11 περ.

γ' άρθρ. 559 ΚΠολΔ, να πλήξουν την αναιρετικά ανέλεγκτη εκτίμηση πραγματικών περιστατικών από το δικαστήριο της ουσίας (άρθρ. 561 παρ. 1 ΚΠολΔ). Επομένως ο ως άνω αναιρετικός λόγος θα πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό του και κατά τα δύο σκέλη του.

Με το άρθρο 744 ΚΠολΔ εισάγεται απόκλιση από τη ρύθμιση του άρθρου 106 του ίδιου Κώδικα και έτσι καθιερώνεται για τις υποθέσεις εκούσιας δικαιοδοσίας το ανακριτικό σύστημα, που παρέχει στο δικαστήριο ελευθερία αυτεπάγγελτης ενέργειας και πρωτοβουλίας συλλογής του αποδεικτικού υλικού και εξακρίβωσης των πραγματικών γεγονότων που ασκούν επίδραση στην έκβαση της δίκης. Η ειδική αυτή ρύθμιση καταλαμβάνει τις γνήσιες και μη γνήσιες υποθέσεις της εκούσιας δικαιοδοσίας, δηλαδή και εκείνες τις ιδιωτικές διαφορές που ο νόμος παραπέμπει για εκδίκαση στην ειδική αυτή διαδικασία, λόγω της απλότητας και συντομίας από την οποία κυριαρχείται. Το ανακριτικό αυτό σύστημα ισχύει και στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο, ενώ η εξουσία του δικαστηρίου για λήψη κάθε πρόσφορου μέτρου για την ανεύρεση της αλήθειας δεν οριοθετείται από το νόμο και άρα είναι απεριόριστη. Συνέπεια του ανακριτικού αυτού συστήματος είναι, ότι το δικαστήριο, που δικάζει κατά την ειδική διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, μπορεί και αυτεπαγγέλτως να λάβει υπόψη πραγματικούς ισχυρισμούς που δεν προτάθηκαν από τους διαδίκους για την εξακρίβωση της αλήθειας των πραγματικών γεγονότων. Επί των εκδιδομένων συνεπώς κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας αποφάσεων δεν ιδρύεται ο λόγος αναιρέσεως του αριθμού 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ (ΑΠ 1384/2018, ΑΠ 769/2015, ΑΠ 1844/2009, ΑΠ 2228/2007).

Οι αναιρεσείοντες στους δεύτερο και τέταρτο αναιρετικούς λόγους προσάπτουν στην προσβαλλομένη την από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια επικαλούμενοι ότι το Εφετείο δέχτηκε πράγματα μη προταθέντα διά της εφέσεως και συγκεκριμένα ανέτρεψε την κρίση του Πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου σχετικά με την αξία των, (περιλαμβανομένων στα επικείμενα), θερμοκηπίων, αλλά και της τσιμεντόστρωσης, αντίστοιχα, χωρίς με την έφεση ή με πρόσθετο λόγο αυτής να έχει διατυπωθεί από μέρους του εκκαλούντος και ήδη αναιρεσίβλητου Δήμου Λευκάδος παράπονο για την κρίση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου σχετικά με την αξία τους.

Οι λόγοι αυτοί πρέπει να απορριφθούν πρωτίστως ως απαράδεκτοι, γιατί, σύμφωνα με όσα εκτίθενται στη μείζονα σκέψη και το άρθρο 744 ΚΠολΔ, "το δικαστήριο μπορεί και αυτεπαγγέλτως να διατάζει κάθε μέτρο πρόσφορο για την εξακρίβωση πραγματικών γεγονότων, ακόμη και εκείνων που δεν έχουν προταθεί...". Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, οι ως άνω προβαλλόμενοι από τον αριθ. 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγοι είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι, διότι το Εφετείο, εφόσον προβάλλεται λόγος για κακή εκτίμηση των αποδείξεων, όπως εν προκειμένω, από την επισκόπηση της ένδικης έφεσης, για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου προκύπτει, εξετάζει το σύνολο των αποδείξεων χωρίς να περιορίζεται στα συγκεκριμένα παράπονα και χωρίς έτσι να δεσμεύεται από την γενομένη από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο εκτίμηση πραγματικών περιστατικών ως προς τα οποία δεν προβάλλεται συγκεκριμένο παράπονο με την έφεση, έστω και αν τα περιστατικά αυτά συντελούν στη διαμόρφωση της οριστικής διάταξης της απόφασης (ΑΠ 752/2014, ΑΠ 104/2013).

Τέλος οι ως άνω αιτιάσεις δεν στοιχειοθετούν παράλληλα και παράβαση του άρθρου 559 αρ. 9 ΚΠολΔ και επομένως οι ίδιοι λόγοι είναι και κατά τούτο απορριπτέοι ως απαράδεκτοι.

Περαιτέρω με τον τρίτο λόγο αναίρεσης προσάπτεται στην προσβαλλομένη η από τον αριθμό 11γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια με την αιτίαση το Εφετείο για τον σχηματισμό του αποδεικτικού του πορίσματος επί του ως άνω ζητήματος της αξίας των θερμοκηπίων δεν έλαβε υπόψη νομίμως προσκομισθέντα σχετικά έγγραφα και συγκεκριμένα α) τις με αριθμούς 1593/2000, 3389/2004 και 349/2006 αποφάσεις του Νομάρχη Λευκάδας, περί της κύρωσης των πινάκων επικειμένων, και β) τις υπ' αριθμ.

πρωτ. ….10/2010, ….03/2011, ….63/2011 αιτήσεις προς το Δήμο Λευκάδας, περί του καθορισμού της αξίας των μη εκτιμηθέντων επικειμένων, μαζί με την υπ' αριθμ. πρωτ. …..63/2011 απάντηση, καθώς και τις με αριθμούς ….93β', …28β' και ….27β'/2011 εκθέσεις επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Λευκάδας Ε. Μ., για την κοινοποίηση της από 08.08.2011 εξώδικης των αναιρεσειόντων στα μέλη της επιτροπής του αρ. 1 π.δ. 5/1986.

Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος και πρέπει ν' απορριφθεί αφού, από την υπάρχουσα στην προσβαλλόμενη απόφαση βεβαίωση, κατά την οποία τα περιστατικά που έγιναν δεκτά από το πιο πάνω Δικαστήριο ως αποδεικνυόμενα αναφορικά με τους ισχυρισμούς των διαδίκων αποδείχθηκαν, μεταξύ άλλων και "από όλα τα επικαλούμενα και νόμιμα προσκομιζόμενα έγγραφα", σε συνδυασμό με το γεγονός ότι στο αιτιολογικό της απόφασης δεν υπάρχει κανένα απολύτως στοιχείο από το οποίο να μπορεί να δημιουργηθεί αμφιβολία για το αν το Εφετείο έλαβε υπόψη του και τα παραπάνω έγγραφα, δεν καταλείπεται αμφιβολία, ότι το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο προκειμένου να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα, ως προς το συγκεκριμένο ζήτημα για την αξία των θερμοκηπίων, έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε και τα έγγραφα αυτά, χωρίς να είναι υποχρεωμένο να κάνει ειδική μνεία ή χωριστή αξιολόγηση στο καθένα.

Σε κάθε περίπτωση ο ίδιος λόγος υπό την επίκληση της αιτίασης, ότι η κρίση του Εφετείου για την αξία των θερμοκηπίων θα ήταν διαφορετική αν λαμβανόταν υπόψη τα ως άνω καθοριστικά για την εκτίμησή της έγγραφα, είναι απαράδεκτος και πρέπει ν' απορριφθεί, διότι υπό το πρόσχημα της ως άνω από τον αριθμό 11γ' του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλειας, πλήττεται η αναιρετικά ανέλεγκτη εκτίμηση των αποδείξεων από το Δικαστή ουσίας (άρθρ. 561 αρ. 1 ΚΠολΔ).

Τέλος, ο σχετικός με τον συμψηφισμό δικαστικής δαπάνης από τον αριθμό 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ τελευταίος αναιρετικός λόγος, με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλομένη η πλημμέλεια ότι η απόφαση του δευτεροβαθμίου δικαστηρίου, συμψήφισε τη δικαστική δαπάνη μεταξύ των διαδίκων, μολονότι, τόσο στον πρώτο, όσο και στον δεύτερο βαθμό δεν υπεβλήθη από μέρους του εκκαλούντος Δήμου αίτημα επιδίκασης δικαστικών εξόδων, είναι, ενόψει της νίκης του τελευταίου στον δεύτερο βαθμό αλυσιτελής, αφού ο εν όλω συμψηφισμός των δικαστικών εξόδων μεταξύ των διαδίκων στην ένδικη περίπτωση, εξομοιώνεται στην πραγματικότητα με τη μη επιβολή των δικαστικών εξόδων σε βάρος των ηττηθέντων διαδίκων, (ελλείψει του προς τούτο αιτήματος του νικήσαντος διαδίκου), αφού και στις δύο περιπτώσεις δεν δημιουργείται έδαφος εκτέλεσης της απόφασης του Εφετείου ως προς τα δικαστικά έξοδα. Ουδεμία εξάλλου χειροτέρευση της θέσης των ηττηθέντων εφεσιβλήτων επήλθε λόγω της μη υποβολής από μέρους του εκκαλούντος επιδίκασης σε βάρος τους των δικαστικών εξόδων, δεδομένου, ότι η με την παραδοχή της έφεσης εξαφάνιση της απόφασης συνεπιφέρει αναγκαίως και την, χωρίς την υποβολή ειδικού παραπόνου, εξαφάνιση της περι δικαστικών εξόδων διάταξης της εκκαλουμένης. Επομένως ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος και πρέπει ν' απορριφθεί.

Συνακολούθως των παραπάνω και μη υπάρχοντος άλλου αναιρετικού λόγου προς έρευνα, πρέπει να απορριφθεί η ένδικη αίτηση αναίρεσης και να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου, που κατατέθηκε για την άσκησή της στο Δημόσιο Ταμείο. Δικαστικά έξοδα δεν επιδικάζονται υπέρ του αναιρεσίβλητου Δήμου Λευκάδος που νίκησε, ελλείψει σχετικού αιτήματος στο υποβληθέν ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου σημείωμά του.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει, την από 8.1.2018 και αριθμό καταθ. 3/2018 αίτηση αναίρεσης κατά της με αριθμό 4/2016 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδας. Και Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 10 Ιουνίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 10 Ιουλίου 2019.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ