Court rejects appeal on grounds that role cancellation constituted a valid 'serious cause' for contract termination.

Απόφαση 77 / 2010 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 77/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Μίμη Γραμματικούδη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Χρήστο Αλεξόπουλο, Βασίλειο Λυκούδη, Γρηγόριο Κουτσόπουλο, και Σαράντη Δρινέα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 13 Οκτωβρίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Μαριάννας Νίκου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Χ, κατοίκου ..., η οποία παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Στέφανο Ασλανίδη.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΑΝΤΕΝΝΑ TV Ανώνυμη Εταιρία", που εδρεύει στο ..., και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Νικολόπουλο, ο οποίος δεν κατέθεσε προτάσεις. Κοινοποίηση: Σωματείο με την επωνυμία "Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο δεν παραστάθηκε ούτε εκπροσωπήθηκε.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31-3-2005 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάσθηκε με την από 3-2-2006 πρόσθετη παρέμβαση του ήδη προς κοινοποίηση διαδίκου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 455/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 137/2007 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά η αναιρεσείουσα με την από 31-8-2007 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης, Σαράντης Δρινέας ανέγνωσε την από 18-11-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της και καθένας από αυτούς, την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή κατά τη διάταξη του άρθρου 672 Α.Κ., "Καθένας από τα μέρη έχει δικαίωμα σε κάθε περίπτωση να καταγγείλει οποτεδήποτε τη σύμβαση για σπουδαίο λόγο, χωρίς να τηρήσει προθεσμία". Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής σπουδαίο λόγο αποτελούν τα περιστατικά εκείνα ή ακόμη και το μεμονωμένο εκείνο περιστατικό, εξαιτίας των οποίων δεν είναι δυνατόν, κατ' αντικειμενική κρίση σύμφωνα με την καλή πίστη και τα χρηστά ήθη, να αξιωθεί από οιονδήποτε εκ των συμβαλλομένων μερών η συνέχιση της συμβάσεως μέχρι τη συμφωνημένη ή εκ του νόμου υποχρεωτική λήξη της (Ολ.

Α.Π. 10/1995). Με τη σύμβαση εργασίας ή και τον κανονισμό της εργοδότριας επιχείρησης μπορούν να προσδιοριστούν και ειδικοί λόγοι, εφόσον από τις περιστάσεις και τη φύση της εργασίας δικαιολογούνται ως "σπουδαίοι" για την καταγγελία της συμβάσεως. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας για το αν τα συγκεκριμένα περιστατικά, στα οποία στηρίζεται η καταγγελία της συμβάσεως ορισμένου χρόνου, συνιστούν την αόριστη νομική έννοια του σπουδαίου λόγου, είναι κρίση νομική που ελέγχεται αναιρετικώς.

Τυχόν δε ανυπαρξία σπουδαίου λόγου ή, αν ο προβαλλόμενος ως σπουδαίος λόγος καταγγελίας δεν είναι τόσο σπουδαίος και σοβαρός ώστε να μπορεί να δικαιολογήσει την πρόωρη λύση της συμβάσεως, καθιστά την καταγγελία της συμβάσεως ορισμένου χρόνου άκυρη. Εξάλλου, μόνη η μεταβολή των προσωπικών ή περιουσιακών σχέσεων του εργοδότη, άρα και η μείωση των κερδών ή ακόμη και η δημιουργία ζημιών, δεν αποτελεί σπουδαίο λόγο υπέρ του τελευταίου για να καταγγείλει τη σύμβαση ορισμένου χρόνου, εφόσον ο εργοδότης φέρει τον κίνδυνο της επιχείρησής του και δεν μπορεί με την καταγγελία να επιρρίψει τον κίνδυνο αυτό στο μισθωτή ή να προκαλέσει δυσμενείς συνέπειες σε αυτόν από ενέργειες που ανάγονται στη σφαίρα της δικής του αποκλειστικής δραστηριότητας.

Το δικαστήριο ερευνά αν στη συγκεκριμένη περίπτωση με την άσκηση από τον εργοδότη του δικαιώματος απολύσεως παραβιάζεται η αρχή της αναλογικότητας μεταξύ του χρησιμοποιούμενου μέσου και του επιδιωκόμενου σκοπού, η οποία (αρχή) αποτελεί εκδήλωση της καλής πίστης και της αρχής της μη κατάχρησης του δικαιώματος και απορρέει από τη συνταγματική αρχή του κράτους δικαίου, περιέχεται δε ήδη στο άρθρ. 25 § 1 του Συντ.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα: Η ενάγουσα και ήδη αναιρεσείουσα, που έχει αποφοιτήσει από εγνωσμένη δραστική σχολή, είναι ηθοποιός γνωστή στο ευρύ κοινό με το καλλιτεχνικό ονοματεπώνυμο .... Μετά από πρόταση της εναγομένης και ήδη αναιρεσίβλητης ανώνυμης εταιρείας - τηλεοπτικού σταθμού, η οποία παράγει και εκμεταλλεύεται τηλεοπτικές σειρές, εργάσθηκε υπό δοκιμή, υποδυόμενη τον ρόλο της ...

στην καθημερινή τηλεοπτική σειρά "ΛΑΜΨΗ", παραγωγής της τελευταίας από το έτος 1991, κατά το χρονικό διάστημα Ιουνίου - Αυγούστου 2004. Την 1-9-2004, με έγγραφη σύμβαση που συνιστούσε πράγματι σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ορισμένου χρόνου, η αναιρεσείουσα προσλήφθηκε από την αναιρεσίβλητη εταιρεία για να εργασθεί στην παραπάνω σειρά στον ίδιο ρόλο επί τριετία.

Ειδικότερα, σύμφωνα με το από 1-9-2004 ιδιωτικό συμφωνητικό η αναιρεσείουσα ανέλαβε την υποχρέωση να εκτελέσει σύμφωνα με τους κανόνες της τέχνης και της τεχνικής και τις εντολές της αναιρεσίβλητης εταιρείας το έργο της ερμηνείας του ρόλου της ... για τρία χρόνια, εκτός εάν στο μεταξύ παύσει να υφίσταται ο συγκεκριμένος ρόλος, οπότε και θεμελιώνεται δικαίωμα στην εταιρεία να επιφέρει μονομερώς τη λήξη της συμβάσεως, πέραν δε των τριών ετών, εάν συνεχίζεται ο ρόλος, θα απαιτείται νέα συμφωνία (1ος όρος).

Η αμοιβή της για την παροχή των υπηρεσιών της, η οποία θα καταβάλλεται στο τέλος κάθε μήνα, συμφωνήθηκε σε 3.000 ευρώ για όσα ολοκληρωμένα και εγκεκριμένα από την εταιρεία και τη διεύθυνση του προγράμματος του σταθμού επεισόδια γυρίσθηκαν κατά τη διάρκεια του μήνα, από το οποίο ποσό το 50% (1.500 ευρώ) ήταν η αμοιβή της για την καλλιτεχνική συνεισφορά και την κάλυψη των δικαιωμάτων της για την αρχική μετάδοση και τις είκοσι επόμενες αναμεταδόσεις, το υπόλοιπο δε ποσό αφορούσε την αμοιβή για την προσωπική της εργασία και την εκτέλεση του ρόλου (4ος όρος).

Ακόμη με τη μη πληττόμενη κατά το μέρος αυτό κρίση του, το Δικαστήριο της ουσίας αποφάνθηκε ότι, παρά την εμπεριεχόμενη στο ιδιωτικό συμφωνητικό διατύπωση περί συμβάσεως έργου, η σύμβαση που συνέδεε τους διαδίκους ήταν σύμβαση εξαρτημένης εργασίας ορισμένου χρόνου. Περαιτέρω, δέχθηκε το Εφετείο, ότι ο ρόλος που ανέλαβε να εκτελέσει η αναιρεσείουσα δεν είχε συνέχεια και μάλιστα τέτοια ώστε να συμφωνεί με τη διάρκεια της σύμβασης που συνομολογήθηκε στο παραπάνω συμφωνητικό.

Και αυτό, διότι αποφασίσθηκε η περικοπή του από το δημιουργό της σειράς, σκηνοθέτη και σεναριογράφο .... Η αντιμετώπιση αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι η σειρά παρουσίασε μείωση τηλεθέασης, καθώς το ίδιο διάστημα μεταδιδόταν νέα σχετική σειρά σε άλλο τηλεοπτικό σταθμό, η οποία απέσπασε μερίδα του τηλεοπτικού κοινού της "Λάμψης".

Με την από 2-2-2005 επιστολή της προς την αναιρεσείουσα, η αναιρεσίβλητη των ενημέρωσε ότι λόγω της απόφασης των δημιουργών της σειράς σε συνεργασία με τη διοίκηση του σταθμού για τη διακοπή του ρόλου που υποδυόταν, δεν ήταν δυνατή η συνέχιση της συνεργασίας τους, η οποία για τον λόγο αυτό θα λήξει την 1-3-2005, όπως προβλέπεται από τον 1° όρο της μεταξύ τους σύμβασης.

Με την επιστολή της αυτή, η αναιρεσίβλητη ενεργοποίησε τον όρο της σύμβασης που είχε επιφυλάξει για τον εαυτό της, να καταγγείλει, δηλαδή τη σύμβαση όταν πάψει να υφίσταται στη σειρά το συγκεκριμένο πρόσωπο που ερμήνευε. Επομένως, αυτή η καταγγελία είναι νόμιμη και έγκυρη, επέφερε δε τη λήξη της ένδικης εργασιακής σχέσης.

Έτσι, η αναιρεσίβλητη που κατήγγειλε δικαιωματικά τη σύμβαση, δεν περιήλθε σε κατάσταση υπερημερίας. Ως προς την επικαλούμενη προσβολή της προσωπικότητάς της και μείωση της επαγγελματικής και καλλιτεχνικής της αξίας με τις ενέργειες της εργοδότριας, το Εφετείο δέχθηκε ότι από τα μνημονευόμενα αποδεικτικά στοιχεία αποδείχθηκε ότι η ανάπτυξη του ρόλου που υποδυόταν η αναιρεσείουσα επαφίετο αποκλειστικά στον παραπάνω σεναριογράφο ως δημιουργό, ο οποίος είχε την ελευθερία να πλάσει αυτόν κατά βούληση και με γνώμονα τη μεγαλύτερη ανταπόκριση του τηλεοπτικού κοινού.

Για τον λόγο αυτό, άλλωστε, είχε προβλεφθεί να διαρκέσει η σύμβαση τρία χρόνια, εκτός εάν εν τω μεταξύ πάψει να υφίσταται ο συγκεκριμένος ρόλος. Η αναιρεσείουσα από 13-9-2004 έως 28-2-2005 συμμετείχε σε 33 επεισόδια της σειράς, κατά τα οποία η διάρκεια της συμμετοχής της ήταν ποικίλη, μπορεί δε να ήταν και μικρή, αυτό όμως δεν αφορούσε την καλλιτεχνική της αξία αλλά αποτελούσε ανάγκη του συγκεκριμένου σεναρίου, όπως αυτό παραγόταν από τον δημιουργό του.

Ο ισχυρισμός της ότι η αναιρεσίβλητη εταιρεία επιδίωκε να την υποβαθμίσει, ώστε να την εξαναγκάσει να αποχωρήσει, δεν προέκυψε από κανένα αποδεικτικό στοιχείο, αντιθέτως δε το συμφέρον της εταιρείας ήταν να υφίστανται τέτοια ανάπτυξη όλοι οι ρόλοι της σειράς, ώστε να υπάρχει ανταπόκριση από το κοινό.

Συνεπώς, η αναιρεσείουσα δεν μειώθηκε από τις ενέργειες της αναιρεσίβλητης ούτε καλλιτεχνικά ούτε επαγγελματικά και δεν υπέστη ηθική βλάβη. Ο ισχυρισμός της ότι έπρεπε να την αξιοποιήσει καλλιτεχνικά σε άλλο ρόλο στην ίδια ή σε άλλη τηλεοπτική παραγωγή της αναιρεσίβλητης δεν ευσταθεί ούτε μπορεί να οδηγήσει σε οποιαδήποτε μείωσή της, αφού κατά τέτοιο δεν είχε συμφωνηθεί.

Η καταγγελία της εργασιακής σχέσεως δεν οφειλόταν σε μεταβολή των περιουσιακών στοιχείων της αναιρεσίβλητης αλλά στην ανάγκη να προσαρμοσθεί το σενάριο στις απαιτήσεις του κοινού, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του δημιουργού της σειράς και για τον λόγο αυτό δεν τίθεται ζήτημα επιδικάσεως εύλογης αποζημίωσης κατά τις διατάξεις του άρθρ. 674 του ΑΚ.

Κατόπιν αυτών το Εφετείο, αφού εξαφάνισε την απόφαση του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου που είχε κρίνει ότι ο παραπάνω όρος περί μονομερούς λύσεως της συμβάσεως από την αναιρεσίβλητη δεν αποτελεί σπουδαίο λόγο και είχε επιδικάσει μισθούς υπερημερίας, καθώς και αποζημίωση για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, απέρριψε την αγωγή ως προς τα αιτήματα αυτά (επιδίκαση των αποδοχών που είχαν συμφωνηθεί για το μετά την καταγγελία της συμβάσεως και μέχρι την πάροδο της τριετίας χρονικό διάστημα, άλλως επιδίκαση του ίδιου ποσού ως εύλογη αποζημίωση, κατά το άρθρ. 674 του ΑΚ, καθώς και αποζημίωση λόγω ηθικής βλάβης).

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο δεν παραβίασε ευθέως ή εκ πλαγίου ούτε και στα πλαίσια της αναλογικότητας τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις που έχουν προαναφερθεί. Και αυτό, διότι το Δικαστήριο δέχθηκε με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις ότι α) με τη σύμβαση εργασίας είχε συνομολογηθεί ειδικός λόγος που δικαιολογούσε ως "σπουδαίος" την καταγγελία της συμβάσεως πριν από την πάροδο του χρονικού διαστήματος των τριών ετών, δηλαδή σε περίπτωση που θα έπαυε να υφίσταται ο συγκεκριμένος ρόλος της "Ρίτσας", για τον οποίο προσλήφθηκε η αναιρεσείουσα, η εργοδότρια εταιρεία είχε δικαίωμα καταγγελίας της συμβάσεως, β) ο δημιουργός της σειράς, σκηνοθέτης και σεναριογράφος ...αποφάσισε την περικοπή του ρόλου της ...

για λόγους που είχαν σχέση με τη μείωση τηλεθέασης της σειράς, δοθέντος ότι κατά το ίδιο διάστημα μεταδιδόταν από άλλο τηλεοπτικό σταθμό νέα σχετική σειρά, που απέσπασε μερίδιο του τηλεοπτικού κοινού της "Λάμψης", γ) ο παραπάνω σεναριογράφος και σκηνοθέτης ήταν αποκλειστικά αρμόδιος και είχε την ελευθερία να πλάσει κατά τη δική του άποψη και με γνώμονα τη μεγαλύτερη ανταπόκριση του τηλεοπτικού κοινού, τον ρόλο που υποδυόταν η αναιρεσείουσα και για τον λόγο αυτό ακριβώς προβλέφθηκε από τα συμβληθέντα μέρη η δυνατότητα καταγγελία της συμβάσεως σε περίπτωση που θα παύσει υφιστάμενος ο ρόλος, δ) η καταγγελία της συμβάσεως οφειλόταν στο τελευταίο αυτό περιστατικό και μόνο (κατάργηση του ρόλου της αναιρεσείουσας από τον σεναριογράφο) και όχι σε μεταβολή των περιουσιακών στοιχείων της αναιρεσίβλητης και ε) η μη καλλιτεχνική αξιοποίησή της σε άλλον ρόλο της ίδιας ή άλλης τηλεοπτικής σειράς της εργοδότριας εταιρείας δεν είχε αποτελέσει αντικείμενο της συμβάσεως εργασίας που είχαν συνάψει.

Ο προσδιορισμός της κατάργησης του ρόλου της αναιρεσείουσας ως "σπουδαίου" λόγου για την καταγγελία της συμβάσεως από τον εργοδότη δικαιολογείται από τις περιστάσεις και τη φύση της εργασίας, αφού πρόκειται για απασχόληση σε τηλεοπτική σειρά, στην οποία ο βαθμός τηλεθέασης, εξαρτώμενος από τις επιθυμίες και τις προτιμήσεις του τηλεοπτικού κοινού, αποτελεί ουσιώδες στοιχείο, που επηρεάζει αποφασιστικά τη διάρκειά της και η σύμβαση της αναιρεσείουσας συνδεόταν αναπόσπαστα με τη συνέχιση της ανάγκης ενσάρκωσης του συγκεκριμένου τηλεοπτικού προσώπου για το οποίο είχε γίνει η πρόσληψή της, ώστε,κατ'αντικειμενική κρίση, σύμφωνα με την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, να επιβάλλεται η μη εξακολούθηση της σύμβασης εργασίας.

Για τους λόγους αυτούς και δεν υπάρχει αντίφαση στις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης ότι η κατάργηση του ρόλου της αναιρεσείουσας αποφασίσθηκε από τον δημιουργό της σειράς ως μέτρο αντιμετώπισης της μείωσης της τηλεθέασης και με γνώμονα τη μεγαλύτερη ανταπόκριση του τηλεοπτικού κοινού και δεν οφειλόταν σε μεταβολή των περιουσιακών στοιχείων της αναιρεσίβλητης. Κατά συνέπεια, οι λόγοι αναιρέσεως από το άρθρ. 559 αρ. 1 και 19 του ΚΠολΔ, με τους οποίους η αναιρεσείουσα προβάλλει τα αντίθετα, δεν είναι βάσιμοι.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 31-8-2007 αίτηση της Χ για αναίρεση της 137/2007 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσίβλητης, την οποία ορίζει σε επτακόσια (700) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 23 Νοεμβρίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 19 Ιανουαρίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ