Supreme Court allows appeal against defamation verdict due to insufficient reasoning on criminal intent.

Απόφαση 774 / 2009 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 774/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές:Δημήτριο Δαλιάνη, Αντιπρόεδρο, Ρένα Ασημακοπούλου, Ιωάννη Ιωαννίδη, Χαράλαμπο Ζώη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 24 Νοεμβρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Τoυ αναιρεσείοντος: Χ, κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τους πληρεξούσιους δικηγόρους του Ιωάννη Καραγκούνη και Φραγκίσκο Ραγκούση.

Του αναιρεσιβλήτου: Ψ, κατοίκου ..., ο οποίος δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16-6-2003 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Σερρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 148/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 1697/2006 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 9-10-2006 αίτησή του η οποία κατατέθηκε α) στο Εφετείο Θεσσαλονίκης με αριθμό κατάθεσης 428/2006 και β) στο Μονομελές Πρωτοδικείο Σερρών με αριθμό κατάθεσης 5/2006.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο ο αναιρεσείων όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Ζώης ανέγνωσε την από 27-11-2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Οι πληρεξούσιοι του αναιρεσείοντος ζήτησαν την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από την υπ' αριθμ. ... έκθεση επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Σερρών ..., προκύπτει, ότι με εντολή του νομίμως παρισταμένου ως πληρεξουσίου δικηγόρου του αναιρεσείοντος Ιωάννου Καραγκούνη, ο οποίος επισπεύδει τη συζήτηση της κρινόμενης από 09.10.2006 αίτησης για αναίρεση των υπ' αριθμ. 1.697/2006 και 148/2004 αποφάσεων του Εφετείου Θεσσαλονίκης και του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σερρών αντιστοίχως, ακριβές αντίγραφο της εν λόγω αίτησης, με κλήση για συζήτηση, για την παρούσα μετ' αναβολή δικάσιμο (24.11.2008), επιδόθηκε νομίμως και εμπροθέσμως στον αναιρεσίβλητο, ο οποίος, όπως από τα ταυτάριθμα με την παρούσα πρακτικά του δικαστηρίου τούτου προκύπτει, δεν εμφανίστηκε ενώπιον του δικαστηρίου τούτου, κατά την άνω δικάσιμο, κατά την οποία συζητήθηκε η υπόθεση με εκφώνησή της κατά τη σειρά του πινακίου, ούτε κατέθεσε δήλωση σύμφωνα με τα άρθρα 573 παρ.1 και 242 παρ.2 ΚΠολΔ. Επομένως πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση, παρά την απουσία του αναιρεσιβλήτου, σύμφωνα με το άρθρο 576 παρ.2 ΚΠολΔ.

ΙΙ. Επειδή, από τις διατάξεις των άρθρων 552 και 553 παρ.1 ΚΠολΔ προκύπτει, ότι, αν η υπόθεση εξετασθεί και στους δύο βαθμούς δικαιοδοσίας και γίνει τυπικά δεκτή η έφεση, σε αναίρεση υπόκειται μόνο η εφετειακή απόφαση, που περατώνει οριστικά τη δίκη, και τούτο, διότι, αν η έφεση γίνει δεκτή η πρωτόδικη απόφαση εξαφανίζεται, ενώ αν απορριφθεί η πρωτόδικη ενσωματώνεται στην απόφαση του εφετείου και επομένως σφάλματα της εκκαλουμένης θεωρούνται και σφάλματα της εφετειακής.

Αν όμως η έφεση απορριφθεί για τυπικούς λόγους, σε αναίρεση υπόκειται τόσο η εφετειακή, σχετικά με το κεφάλαιό της απόρριψης της έφεσης, όσο και η απόφαση του πρωτοβαθμίου ως προς την ουσία της υπόθεσης. Από αυτά συνάγεται περαιτέρω ότι σε αναίρεση υπόκειται και η απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, ως προς τις οριστικές διατάξεις της (κεφάλαια) που δεν προσβλήθηκαν με έφεση και ως προς αυτές που προσβλήθηκαν με έφεση απαράδεκτα, αλλά μόνο μετά την έκδοση της αποφάσεως του Εφετείου για όλες τις διατάξεις κατά των οποίων ασκήθηκε παραδεκτώς έφεση.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο δέχθηκε τυπικά και ως βάσιμη κατ'ουσίαν την έφεση κατά της συμπροσβαλλόμενης απόφασης του πρωτοβαθμίου Μονομελούς Πρωτοδικείου και αφού εξαφάνισε αυτή ως προς όλα τα κεφάλαιά της και δίκασε την αγωγή, δέχτηκε αυτή ως εν μέρει βάσιμη κατ' ουσίαν.

Επομένως η αίτηση αναίρεσης, καθόσον με αυτή συμπροσβάλλεται και η εξαφανισθείσα απόφαση του πρωτοβαθμίου Μονομελούς Πρωτοδικείου, είναι απαράδεκτη.

ΙΙΙ. Ο από τη διάταξη του άρθρου 559 αρ.1 Κ.Πολ.Δ. προβλεπόμενος λόγος αναίρεσης ιδρύεται, αν παραβιάστηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου. Ο κανόνας ουσιαστικού δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοσθεί ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμοσθεί ενώ δεν έπρεπε , καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.ΑΠ 7/2005) Περαιτέρω κατά το άρθρο 559 αρ.19 Κ.Πολ.Δ αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες ανεπαρκείς ή αντιφατικές σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Το ουσιώδες στοιχείο αυτού του λόγου αναίρεσης αποτελεί η έλλειψη νόμιμης βάσης σε "ζήτημα", ήτοι ισχυρισμό που έχει αυτοτελή ύπαρξη, που τείνει δηλαδή στη θεμελίωση ή κατάλυση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος, που ασκήθηκε ως επιθετικό ή αμυντικό μέσο, το οποίο "ζήτημα" ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, ενώ τα αναφερόμενα σχετικά με τις αιτιολογίες αποτελούν επεξηγηματικά στοιχεία του ουσιώδους στοιχείου. 'Ελλειψη νόμιμης βάσης υπάρχει όταν τα αναφερόμενα στην ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού πραγματικά γεγονότα εκτίθενται τόσο ατελώς ή ασαφώς, ώστε να μη μπορεί να διαπιστωθεί αν αυτά ανταποκρίνονται ή όχι στο πραγματικό του εφαρμοζόμενου κανόνα δικαίου ή, κατ' άλλη έκφραση, αν έγινε ορθή ή λαθεμένη υπαγωγή αυτών στον κανόνα δικαίου.

Παρέπεται, αφενός ότι η έλλειψη νόμιμης βάσης αποτελεί μορφή της εκ πλαγίου παραβίασης του εφαρμοζόμενου κανόνα ουσιαστικού δικαίου και αφετέρου ότι η κατά τα ως άνω ελαττωματικότητα των αιτιολογιών, η σχετική με την εκτίμηση των αποδείξεων, δεν δημιουργεί τον λόγο αυτόν αναίρεσης αν το αποδεικτικό πόρισμα εκτίθεται σαφώς.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 57 ΑΚ, όποιος προσβάλλεται παράνομα στην προσωπικότητά του έχει δικαίωμα να απαιτήσει να αρθεί η προσβολή και να μην επαναληφθεί στο μέλλον, ενώ αξίωση αποζημίωσης σύμφωνα με τις διατάξεις για τις αδικοπραξίες δεν αποκλείεται, κατά δε το άρθρο 59 ΑΚ και στην περίπτωση του άρθρου 57 ΑΚ, το δικαστήριο με την απόφασή του, ύστερα από αίτηση αυτού που έχει προσβληθεί και αφού λάβει υπόψη το είδος της προσβολής, μπορεί επιπλέον να καταδικάσει τον υπαίτιο να ικανοποιήσει την ηθική βλάβη αυτού που έχει προσβληθεί.

Η ικανοποίηση συνίσταται σε πληρωμή χρηματικού ποσού, σε δημοσίευμα, ή σε οτιδήποτε επιβάλλεται από τις περιστάσεις. Τέτοιο προστατευόμενο αγαθό είναι και η τιμή κάθε ανθρώπου, η οποία αντικατοπτρίζεται στην υπόληψη, εκτίμηση και αξία που αποδίδεται σ' αυτόν από τους άλλους και σε περίπτωση προσβολής της, με κάποια παράνομη ενέργεια, δικαιούται ν' απαιτήσει την άρση της και την παράλειψή της στο μέλλον, χωρίς τη συνδρομή υπαιτιότητας (αντικειμενική ευθύνη), η οποία, όμως, είναι αναγκαία προκειμένου περί ικανοποιήσεως ηθικής βλάβης.

Κατά το άρθρο 914 ΑΚ, όποιος ζημιώσει άλλον παράνομα και υπαίτια έχει υποχρέωση να τον αποζημιώσει, ενώ κατά το άρθρο 932 ΑΚ σε περίπτωση αδικοπραξίας ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά την κρίση του χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.

Αυτό ισχύει, ιδίως, για εκείνον που υπέστη προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του. Περαιτέρω κατά το άρθρο 362 Π.Κ., όποιος με οποιονδήποτε τρόπο ενώπιον τρίτου ισχυρίζεται ή διαδίδει για κάποιον άλλον γεγονός που μπορεί να βλάψει την τιμή ή την υπόληψή του τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι δύο (2) ετών ή με χρηματική ποινή, κατά δε το άρθρο 363 του ίδιου Κώδικα, αν στην περίπτωση του άρθρου 362 το γεγονός είναι ψευδές και ο υπαίτιος γνώριζε ότι αυτό είναι ψευδές, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών.

Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών προκύπτει ότι, αν ο δράστης δεν γνώριζε το ψευδές του γεγονότος, που ισχυρίστηκε ή διέδωσε, δεν στοιχειοθετείται το έγκλημα της συκοφαντικής δυσφήμησης. Στην προκειμένη περίπτωση το εφετείο δέχτηκε ανελέγκτως ως αποδειχθέντα τα εξής: 'Ότι ο ενάγων και ήδη αναιρεσίβλητος είναι εκπαιδευτικός το επάγγελμα και προϊστάμενος Μέσης Επαίδευσης στο Νομό ...,, ανήκει στον πολιτικό κόμμα του "..." και είναι ευρέως γνωστός στην τοπική κοινωνία των ... .

Κατά την τετραετία 1998-2002 διετέλεσε μέλος του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου ... και μέλος του Δ.Σ. του Δημοτικού Περιφερειακού Θεάτρου ... . 'Ότι ο εναγόμενος, που κατά τις νομαρχιακές εκλογές της 13.10.2002 ήταν υποψήφιος νομάρχης του νομού ... με το συνδυασμό "...", την 7.1.2003, κατά τη διάρκεια τηλεοπτικής εκπομπής με τίτλο "...", την οποία παρουσίαζε μέσω του τηλεοπτικού σταθμού "..." η δημοσιογράφος ΑΑ με προσκεκλημένο τον ανήκοντα στο κόμμα του Συνασπισμού ΒΒ, ο οποίος ήταν επίσης υποψήφιος νομάρχης με τον συνδυασμό "...", παρενέβη τηλεφωνικώς και αναφερόμενος στη συνεργασία, σε τοπικό επίπεδο, των πολιτικών κομμάτων του ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΥ και του ΠΑΣΟΚ, κατά την διαρρεύσασα τετραετία 1998-2002 είπε και τα εξής, τα οποία αναμεταδόθηκαν την επομένη από τον ίδιο τηλεοπτικό σταθμό και δημοσιεύθηκαν στο τοπικό τύπο: "Συνδιοικήσατε κύριε ΒΒ πολλές φορές σε μεγάλα φαγοπότια και στις ...

και στην ... και στη ... . Είστε οι χαϊδεμένοι του καθεστώτος Κύριε ΒΒ -Αρκετά τα καλαμπούρια. Κύριε ΒΒ αρκετά σας ανεχθήκαμε. Αρκετά σας χαϊδέψαμε τα αφτιά. Κύριε ΒΒ ένα πράγμα θα σας πώ. 'Ότι επί τέλους πρέπει να καταλάβουμε, έχουν καταλάβει οι πάντες, τα παιγνίδια τα οποία παίχτηκαν - και τα παιγνίδια αυτά ο σερραϊκός λαός τα έχει καταδικάσει ...

Να κάνουμε λέει συμπαράταξη των προοδευτικών ή εκτός εισαγωγικών και των αριστερών δυνάμεων. Και τι βλέπω. Βλέπω το 1,5% για παράδειγμα στο Δήμο, ας πούμε ..., να έχουνε καίρια πόστα. Γι' αυτό το φαγοπότι μιλάω κύριε ΒΒ ... τα πόστα στην απερχόμενη δημοτική αρχή, ή και σε ποιες θέσεις τρώγανε. Ξεκάθαρα πράγματα ...

ήταν τοις πάσι γνωστό". Περαιτέρω το εφετείο δέχτηκε, ότι με τις δηλώσεις του αυτές ο εναγόμενος φωτογράφιζε ουσιστικά τον ενάγοντα, ο οποίος μαζί με τους ΓΓ και ΔΔ, ήταν οι μόνοι από τον πολιτικό χώρο της αριστεράς που συμμετείχαν στην τοπική αυτοδιοίκηση των ... και ότι με τη χρησιμοποίηση των λέξεων "φαγοπότια" και "τρώγανε" σαφώς υπονοούσε οικονομικές ατασθαλίες του ενάγοντος κατά τη δράση στις παραπάνω θέσεις του Δήμου ...

καθώς επίσης και ανέντιμες συναλλαγές και συμφωνίες με πρόσωπα από το πολιτικό κόμμα του "ΠΑΣΟΚ" και ότι με τη χρησιμοποίηση των εν λόγω λέξεων δεν ήθελε απλώς να στιγματίσει και καταδικάσει την πολιτική πρακτική της συνδιοίκησης των κομμάτων του "ΠΑΣΟΚ" και του "ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΥ" αλλά να μειώσει την τιμή και υπόληψη του ενάγοντος, αποδίδοντας σ' αυτόν ανέντιμη και αξιόποινη συμπεριφορά κατά την άσκηση των καθηκόντων του στις παραπάνω θέσεις του Δήμου, διότι αν πράγματι ο σκοπός του ήταν, όπως ο εναγόμενος προέβαλε, η άσκηση έστω και οξείας κριτικής, δεν θα χρησιμοποιούσε τις ανωτέρω εκφράσεις, αλλά θα περιορίζονταν μόνο στο να καυτηριάσει την πρακτική των πολιτικών συνεργασιών μεταξύ των κομμάτων Με βάση τις παραδοχές αυτές το εφετείο έκρινε ότι ο εναγόμενος τέλεσε το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμισης του ενάγοντος, συνεπεία του οποίου προσβλήθηκε παράνομα και υπαίτια η προσωπικότητα του, ακολούθως δε, αφού απέρριψε την από το άρθρο 367 παρ. 1 περ.γ' ΠΚ (δικαιολογημένο ενδιαφέρον) ένσταση του εναγομένου, δέχτηκε την αγωγή. 'Ετσι που έκρινε το Εφετείο, στέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσης εξ αιτίας, ανεπαρκών αιτιολογιών που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθότητα ή μη της εφαρμογής των ουσιαστικού δικαίου διατάξεων των άρθρων 57, 59, 914, 932 ΑΚ, και 362 ΠΚ, καθόσον δεχθέν ότι τα όσα ως άνω ο εναγόμενος ισχυρίσθηκε, προσβλητικά για την προσωπικότητα του ενάγοντος, πραγματικά γεγονότα, περί συμμετοχής του τελευταίου σε οικονομικές ατασθαλίες και ανέντιμες συναλλαγές, συγκροτούν την υπόσταση της αξιόποινης πράξεως της συκοφαντικής δυσφημήσεως, δεν αναφέρει αν ο ίδιος (εναγόμενος) γνώριζε ή όχι ότι τα εν λόγω γεγονότα είναι ψευδή.

Επομένως, ο πρώτος κατά τη σχετική αιτίαση λόγος του αναιρετηρίου από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, είναι βάσιμος, και πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων. Ακολούθως πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο Εφετείο που εξέδωσε την αναιρούμενη, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 αρ.3 ΚΠολΔ)

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 09.10.2006 αίτηση του Χ για αναίρεση της υπ' αριθμ. 148/2004 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σερρών.

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 1697/2006 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιος Εφετείο με άλλη σύνθεση. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος από ευρώ δύο χιλιάδες (2.000).

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 24 Φεβρουαρίου 2009. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 30 Μαρτίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ