Supreme Court partially allows appeal against insurance company's refusal to pay future disability compensation under Greek Civil Code.

Απόφαση 774 / 2007 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 774/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Αχιλλέα Νταφούλη, Πλαστήρα Αναστασάκη, Αντώνιο Παπαθεοδώρου και Γεώργιο Πετράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 9 Μαρτίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "Α.Ε.Ε.Γ.Α. Η ΕΘΝΙΚΗ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Αρνέλλο.

Της αναιρεσίβλητης: Χ1, συζ. Χ2, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Σπήλιο Δεληγιάννη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25 Νοεμβρίου 2004 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3126/2005 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 1925/2006 οριστική του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 6 Ιουλίου 2006 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Πετράκης, ανέγνωσε την από 13 Φεβρουαρίου 2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά τη διάταξη του άρθρου 931 ΑΚ "η αναπηρία ή η παραμόρφωση, που προξενήθηκε στον παθόντα, λαμβάνεται υπόψη κατά την επιδίκαση της αποζημίωσης, αν επιδρά στο μέλλον του". Ως "αναπηρία" θεωρείται κάποια έλλειψη της σωματικής, νοητικής ή ψυχικής ακεραιότητάς του προσώπου, ενώ ως "παραμόρφωση", νοείται κάθε ουσιώδης αλλοίωση της εξωτερικής εμφανίσεως του προσώπου, η οποία καθορίζεται όχι αναγκαίως κατά τις απόψεις της ιατρικής, αλλά κατά τις αντιλήψεις της ζωής.

Περαιτέρω, ως "μέλλον" νοείται η επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική εξέλιξη του προσώπου. Δεν απαιτείται βεβαιότητα δυσμενούς επιρροής της αναπηρίας ή παραμορφώσεως στο μέλλον του προσώπου. Αρκεί και απλή δυνατότητα κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων. Στον επαγγελματικό - οικονομικό τομέα η αναπηρία ή παραμόρφωση του ανθρώπου, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, αποτελεί αρνητικό στοιχείο στα πλαίσια του ανταγωνισμού και της οικονομικής εξελίξεως και προαγωγής του.

Οι δυσμενείς συνέπειες είναι περισσότερο έντονες σε περιόδους οικονομικών δυσχερειών και στενότητας στην αγορά εργασίας. Οι βαρυνόμενοι με αναπηρία ή παραμόρφωση μειονεκτούν και κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός εργασίας έναντι των υγιών συναδέλφων τους. Η διάταξη του άρθρου 931 ΑΚ προβλέπει επιδίκαση από το δικαστήριο χρηματικής παροχής στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση, εφόσον συνεπεία αυτών επηρεάζεται το μέλλον του.

Η χρηματική αυτή παροχή δεν αποτελεί αποζημίωση, εφ΄ όσον η τελευταία εννοιολογικώς συνδέεται με την επίκληση και απόδειξη ζημίας περιουσιακής, δηλαδή διαφοράς μεταξύ της περιουσιακής καταστάσεως μετά το ζημιογόνο γεγονός και εκείνης που θα υπήρχε χωρίς αυτό. Εξάλλου, η συνεπεία της αναπηρίας ή παραμορφώσεως ανικανότητα προς εργασία, εφόσον προκαλεί στον παθόντα περιουσιακή ζημία, αποτελεί βάση αξιώσεως προς αποζημίωση, που στηρίζεται στη διάταξη του άρθρου 929 ΑΚ (διαφυγόντα κέρδη).

Επίσης, ο παθών έχει απαίτηση για χρηματική ικανοποίηση κατά το άρθρο 932 ΑΚ, εφόσον υπέστη από την αναπηρία ή παραμόρφωση ηθική βλάβη. Οι αξιώσεις αυτές είναι διαφορετικές από την αξίωση της διατάξεως του άρθρου 931 ΑΚ. Η τελευταία παρέχεται, εάν οι δυσμενείς συνέπειες της αναπηρίας ή παραμορφώσεως στην επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική μελλοντική ζωή του παθόντος δεν μπορούν να καλυφθούν εντελώς με τις παροχές από τις διατάξεις των άρθρων 929 και 932 ΑΚ.

Περαιτέρω κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμός 19 Κ.Πολ.Δ. η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση κι έτσι ιδρύεται ο προβλεπόμενος από τη διάταξη αυτή λόγος αναιρέσεως και όταν έχει αιτιολογίες ανεπαρκείς ή αντιφατικές σε ζήτημα, που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ανεπάρκεια ή αντιφατικότητα της αιτιολογίας, κατά την έννοια της ανωτέρω διατάξεως, υπάρχει, αντίστοιχα, όταν τα εκτιθέμενα στο αιτιολογικό της αποφάσεως, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, πραγματικά περιστατικά δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία, που απαιτούνται, βάσει του πραγματικού του κανόνα δικαίου, για την επέλευση της απαγγελθείσης έννομης συνέπειας ή την άρνησή της, ή όταν αυτά αντιφάσκουν μεταξύ τους κι έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που εφαρμόστηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου, που δεν εφαρμόστηκε.

Εξάλλου, ο λόγος αναιρέσεως από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ για ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου μπορεί να εξεταστεί και ως λόγος από τον αριθμό 19 του ίδιου άρθρου, διότι περιέχει σιωπηρά και παράπονο για έλλειψη νόμιμης βάσεως της αποφάσεως. Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε και τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Αποκλειστικός υπαίτιος του τροχαίου ατυχήματος, που συνέβη στις 28.7.2001, και του εντεύθεν σοβαρού τραυματισμού της ενάγουσας είναι ο σύζυγός της Χ2, οδηγός και κύριος αυτοκινήτου ασφαλισμένου για την έναντι τρίτων αστική ευθύνη στην νυν εναγομένη ασφαλιστική εταιρία.

Η ενάγουσα υπέστη κατά το ένδικο ατύχημα "συντριπτικά κατάγματα προσωπικού κρανίου, τραυματισμό του αριστερού οφθαλμού με πλήρη καταστροφή αυτού (διαμπερές τραύμα αριστερού οφθαλμού), κάταγμα αρ. μηριαίου, κάταγμα ιερού οστού με βλάβη του ιερού πλέγματος, συνεπεία των οποίων νοσηλεύτηκε επί μακρό χρόνο (3 μήνες και 7 ημέρες συνολικά) στα νοσοκομεία α) Ιωαννίνων "Τ.ΧΑΤΖΗΚΩΣΤΑ", β) Αθηνών "ΚΑΤ" και "ΕΡΡΙΚΟΣ ΝΤΥΝΑΝ".

Η κατάσταση της υγείας της, μετά τη θεραπεία, στην οποία υποβλήθηκε στα παραπάνω νοσοκομεία, παρουσίαζε στις 10.9.2002 τα εξής ευρήματα: α) απώλεια του αριστερού οφθαλμού και ύπαρξη συρρικνωμένου μη λειτουργικού βολβού, β) μετατραυματική δυσμορφία του αριστερού οφθαλμού, γ) μετατραυματικό ενόφθαλμο σημαντικού βαθμού αριστερά, δ) μετατραυματική δυσμορφία περιοχής αριστερού ζυγωματικού οστού - τόξου, ε) μετατραυματική δυσμορφία της ρινός και ζ) ύπαρξη μετατραυματικών ουλών.

Για την αποκατάσταση δε των παραπάνω βλαβών απαιτούνται περισσότερες από μία χειρουργικές επεμβάσεις και δη α) χειρουργική αποκατάσταση των προβλημάτων του σκελετού, β) αποκατάσταση του αριστερού οφθαλμού με τη χρήση προθέματος και γ) ρινοπλαστική, βλεφαροπλαστική, καθώς και αποκατάσταση των ουλών.

Το ανωτέρω Δικαστήριο δέχτηκε, ότι η ενάγουσα υπέστη για τους παραπάνω λόγους μεγάλη ηθική βλάβη και της επιδίκασε χρηματική ικανοποίηση ποσού 100.000 ευρώ. Από τα προσκομιζόμενα ενώπιον του Δικαστηρίου έγγραφα αποδεικνύεται ότι η ενάγουσα εξακολουθεί να πάσχει από τις προαναφερόμενες σωματικές βλάβες, τις οποίες το Εφετείο Αθηνών έλαβε υπόψη του κατά την επιδίκαση σε αυτήν της ανωτέρω χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης.

Ειδικότερα... αποδεικνύεται ότι η ενάγουσα εξ αιτίας του ενδίκου ατυχήματος εμφανίζει παλαιά κακώς πωρωθέντα κατάγματα αριστερού ζυγωματοκογχικού συμπλέγματος, παλαιά κακώς πωρωθέντα κατάγματα ρινοηθμοειδικού συμπλέγματος με έντονο μετατραυματικό τηλέκανθο, βαρύ μετατραυματικό ενόφθαλμο (Αρ) με φθίση και απώλεια οράσεως του αριστερού οφθαλμού, παλαιό κάταγμα άνω γνάθου κακώς επίσης πωρωθέν, καθώς και δύσμορφες ουλές του δέρματος του προσώπου.

Πρέπει δε να υποβληθεί σε πλαστικές χειρουργικές επεμβάσεις για τη διόρθωση του αριστερού κόγχου και τοποθέτηση τεχνικού οφθαλμού, διόρθωση μύτης, διόρθωση βλεφάρων και διόρθωση ουλών στο αριστερό άνω άκρο, πρόσθια επιφάνεια δεξιάς κνήμης, αριστερού μηρού, βουβωνικής χώρας άμφω. Πρέπει επίσης να υποβληθεί σε γναθοχειρουργικές επεμβάσεις, όπως αφαίρεση των παλαιών υλικών οστεοσύνθεσης, που χρησιμοποιήθηκαν σε παλαιότερες επεμβάσεις, κατασκευή και τοποθέτηση εξατομικευμένου προθέματος από πολυκιθυλένιο βάσει τρισδιάστασης αξονικής και κηρυλικού μοντέλου σπλαχνικού κρανίου, οστεοτομία άνω γνάθου προς αποκατάσταση της έντονης συγκλεισιακής διαταραχής, η οποία προϋποθέτει προεγχειρητική και μετεγχειρητική ορθοδοντική θεραπεία.

Περαιτέρω ....αποδεικνύεται ότι η ενάγουσα πρέπει να υποβληθεί στις προαναφερόμενες χειρουργικές επεμβάσεις αποκαταστάσεως της δυσμορφίας αφ΄ ενός του προσώπου της και αφ΄ ετέρου των ουλών στο υπόλοιπο σώμα της καθώς και του αριστερού οφθαλμού της, με αφαίρεση αυτού και τοποθέτηση τεχνητού. Η ανωτέρω θεραπεία θα είναι σταδιακή και το κόστος της θα ανέλθει στο συνολικό ποσό των 50.000 ευρώ (αμοιβή χειρουργών 15.000 ευρώ, αμοιβή αναισθησιολόγου 5.000 ευρώ, έξοδα χειρουργείου 15.000 ευρώ και νοσηλεία σε κλινική 15.000 ευρώ).

Επίσης η ενάγουσα, πρέπει να υποβληθεί στις προαναφερόμενες γναθοχειρουργικές επεμβάσεις, οι οποίες βεβαιώνονται στις από 5.4.2004 και 9.4.2004 γνωματεύσεις του στοματογναθοπροσωπικού ιατρού χειρουργού ...., το συνολικό κόστος των οποίων (αμοιβών χειρουργών, αναισθησιολόγων, εξόδων χειρουργείων, εξόδων νοσηλείας, κόστος υλικών οστεοσυνθέσεως) θα ανέλθει σύμφωνα με τις ως άνω γνωματεύσεις στο ποσό των 50.000 ευρώ...

Επίσης απεδείχθη ότι ο προαναφερόμενος σοβαρός τραυματισμός της ενάγουσας και η εξ αυτού αναπηρία της και η παραμόρφωση του προσώπου της έχουν επιδράσει στην επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική εξέλιξη αυτής για το λόγο, ότι απουσίαζε ένα και πλέον έτος με αναρρωτική άδεια από την Υπηρεσία της στη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας, με αποτέλεσμα, αν και πληρούσε τις λοιπές νόμιμες προϋποθέσεις, να καταλάβει επί δέκα τριών υποψηφίων τη δέκατη τρίτη θέση, κατά τις κρίσεις του Υπηρεσιακού Συμβουλίου για τη θέση του Διευθυντή που έγιναν στις 11.11.2002 και έτσι παρέμεινε στάσιμη στη θέση του Τμηματάρχη.

Δυσμενείς όμως επιπτώσεις υπήρξαν και στην οικογενειακή ζωή της, αφού εξ αιτίας και μόνο του ενδίκου ατυχήματος, διασπάσθηκε ο έγγαμος βίος της, ήδη με το σύζυγό της βρίσκεται σε δικαστική διαμάχη για το θέμα της επιμέλειας και διατροφής των δύο ανήλικων τέκνων τους και για τη διανομή του ακινήτου (διαμερίσματος), που αποτελεί την οικογενειακή σχέση.

Λόγω της δυσμορφίας της και του οίκτου, τον οποίο προκαλεί η θέα του προσώπου της, έχουν διαταραχθεί οι κοινωνικές της σχέσεις, οι οποίες πλέον είναι ανύπαρκτες, γι΄ αυτό και έχει απομονωθεί κοινωνικά μη έχουσα πλέον ούτε προσωπική ούτε κοινωνική ζωή. Η παραπάνω αναπηρία και η παραμόρφωσή της επιδρά δυσμενώς από το χρόνο του ατυχήματος μέχρι σήμερα και θα επιδρά δυσμενώς εφ΄ όρου ζωής στην οικογενειακή, επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική ζωή της ενάγουσας ως και στις οικογενειακές, επαγγελματικές και κοινωνικές σχέσεις και συναναστροφές της και δη στην κοινωνική και επαγγελματική της εξέλιξη.

Εν όψει των όσων αναφέρθηκαν παραπάνω, σύμφωνα και με όσα αναφέρονται στην υπό στοιχεία 1α σκέψη, συντρέχουν οι προϋποθέσεις αναγνωρίσεως στην ενάγουσα πρόσθετης κατ΄ αποκοπή αποζημιώσεως ύψους 100.000 ευρώ και όχι 80.000 ευρώ, που εσφαλμένα η εκκαλουμένη αναγνώρισε, για την αντιμετώπιση των προαναφερομένων δυσχερειών στον επαγγελματικό και κοινωνικό βίο της".

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο έκανε δεκτή την έφεση της ενάγουσας ήδη αναιρεσίβλητης, εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση και, κατά μερική παραδοχή της αγωγής, αφενός μεν επιδίκασε σε βάρος της εναγομένης ήδη αναιρεσείουσας ασφαλιστικής εταιρείας τη δαπάνη για τις απαιτούμενες προς αποκατάσταση της παραμορφώσεως του προσώπου και του υπολοίπου σώματος πλαστικές και άλλες εγχειρήσεις, αφετέρου δε αναγνώρισε την υποχρέωση της ίδιας προς καταβολή της παροχής για την αντιμετώπιση των δυσμενών συνεπειών της αναπηρίας και παραμορφώσεως της αναιρεσίβλητης στον επαγγελματικό, οικονομικό και κοινωνικό μελλοντικό βίο.

Έτσι, που έκρινε το Εφετείο, καθόσον αφορά την αναγνώριση της κατά το άρθρο 931 ΑΚ αγωγικής αξιώσεως της αναιρεσίβλητης, στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, διότι διέλαβε σ΄ αυτή ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες ως προς το ουσιώδες αυτό ζήτημα που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο ως προς τη συνδρομή των όρων του πιο πάνω κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που εφαρμόστηκε.

Ειδικότερα, δεν διευκρινίζει αν και για ποιό λόγο οι δυσμενείς περιουσιακές και ηθικές συνέπειες από τη μη προαγωγή της αναιρεσίβλητης στη θέση του Διευθυντή και την παραμονή της στη θέση του Τμηματάρχη στην υπηρεσία, όπου εργάζεται, που δέχεται ότι οφείλονται στην αναπηρία και παραμόρφωσή της, δεν δύναται να καλυφθούν εντελώς από τις παροχές των άρθρων 929 και 932 Α.Κ., ώστε να αποτελούν περιστατικά στοιχειθετούντα την κατά το άρθρο 931 του ίδιου Κώδικα αξίωση.

Εξάλλου, ενώ στην αρχή δέχεται ότι είναι δυνατή η αποκατάσταση της παραμορφώσεως του προσώπου και του υπόλοιπου σώματος της αναιρεσίβλητης με τις προσδιοριζόμενες πλαστικές και άλλες εγχειρήσεις και της επιδικάζει την απαιτούμενη γι' αυτές δαπάνη, στη συνέχεια αντιφατικά αποφαίνεται, ότι η παραμόρφωση θα έχει δυσμενή επίδραση εφόρου ζωής της στις κοινωνικές σχέσεις και συναναστροφές της.

Ετσι, το Εφετείο για τον καθορισμό του ύψους της κατά το άρθρο 931 ΑΚ παροχής, που επιδίκασε στην αναιρεσίβλητη, έλαβε υπόψη, εκτός άλλων και πραγματικά γεγονότα, τα οποία, ενόψει των πιο πάνω ελλείψεων και αντιφάσεων των περί αυτών αιτιολογιών της αναιρεσιβαλλομένης, δεν αποτελούν στοιχεία θεμελιωτικά της ανωτέρω αξιώσεως.

Κατά συνέπεια, ο μοναδικός λόγος της αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθμό 1 ΚΠολΔ που παραδεκτά εξετάζεται ως λόγος από τον αριθμό 19 του ίδιου άρθρου, όπως συμπληρώθηκε από τον Εισηγητή (άρθρο 562 παρ. 4 ΚΠολΔ), είναι βάσιμος. Κατόπιν αυτού, πρέπει να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση και ειδικότερα ως προς την αναγνωριστική διάταξή της, που αφορά την προαναφερόμενη αγωγική αξίωση, καθώς και ως προς τη διάταξή της για τα δικαστικά έξοδα, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση κατά το άνω μέρος στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί η αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

Για τους λόγους αυτούς

Αναιρεί εν μέρει την 1925/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών και ειδικότερα κατά τις διατάξεις της, που αναφέρονται στο σκεπτικό της παρούσας αποφάσεως.

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το αναιρούμενο μέρος για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, που ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 21 Μαρτίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στο ακροατήριό του στις 4 Απριλίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ