Supreme Court dismisses appeal on procedural grounds and free evaluation of facts regarding death compensation.

Απόφαση 772 / 2007 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 772/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ΄ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Αχιλλέα Νταφούλη, Πλαστήρα Αναστασάκη, Αντώνιο Παπαθεοδώρου και Γεώργιο Πετράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 9 Μαρτίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. ....(αναφέρονται 7 ονόματα), οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Νικόλαο Καμπά.

Των αναιρεσίβλητων: 1. .... , 2. εταιρίας περιορισμένης ευθύνης με την επωνυμία ".....", που εδρεύει στην ..... και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι δεν παραστάθηκαν και 3. ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρεία με την επωνυμία "VICTORIA A.A.Ε.Ζ.", που εδρεύει στην Θεσσαλονίκη και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αναστάσιο Παγώνη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 12 Νοεμβρίου 2002 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 8297/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 934/2005 οριστική του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 30 Μαρτίου 2006 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όλοι πλην των 1ου και 2ης εκ των αναιρεσιβλήτων, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Πετράκης, ανέγνωσε την από 9 Φεβρουαρίου 2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Επειδή από τις προσκομιζόμενες με επίκληση ...και ..... της 24-5-2006 εκθέσεις επιδόσεως του αρμόδιου δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης ...........αποδεικνύεται, ότι ακριβές αντίγραφο της κρινομένης αιτήσεως αναιρέσεως με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού της αναφερομένης στην αρχή της παρούσης δικασίμου και κλήση προς συζήτηση κατ' αυτή έχει επιδοθεί νομίμως και εμπροθέσμως στον πρώτο και στη δεύτερη των αναιρεσιβλήτων, οι οποίοι, όμως, δεν εμφανίστηκαν στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υποθέσεως από το πινάκιο στη σειρά της, ούτε κατέθεσαν δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ. Επομένως, η συζήτηση πρέπει να προχωρήσει σαν να ήταν παρόντες όλοι οι διάδικοι κατ' άρθρο 576 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

ΙΙ. Επειδή η παραστάσα τρίτη αναιρεσίβλητη, ασφαλιστική εταιρία, με τις εμπροθέσμως (άρθρ. 570 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.) κατατεθείσες προτάσεις της προβάλλει ένσταση απαραδέκτου της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως ως προς τον δεύτερο και την τρίτη από τους αναιρεσείοντες όσο αφορά τους λόγους, που αναφέρονται στο κεφάλαιο της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως για την αποζημίωσή τους από τη στέρηση της παρεχομένης από τον θανόντα πατέρα τους διατροφής, λόγω αποδοχής εκ μέρους αυτών της αποφάσεως, κατά το κεφάλαιο αυτό, που προκύπτει από τις από 27-4-2005 δύο εξοφλητικές αποδείξεις. Ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, διότι, όπως αποδεικνύεται από τις προσκομιζόμενες αυτές αποδείξεις, που επιτρεπτώς επισκοπούνται για την έρευνα του παραδεκτού της αναιρέσεως (Κ.Πολ.Δ. 561 παρ.2), οι ανωτέρω αναιρεσείοντες ρητώς επιφυλάχθηκαν του δικαιώματός τους για την άσκηση αναιρέσεως κατά της αποφάσεως ως προς το άνω κεφάλαιό της.

ΙΙΙ. Επειδή κατά το άρθρο 559 αριθ. 11 περ. β' του Κ.Πολ.Δ., ιδρύεται λόγος αναιρέσεως και αν το δικαστήριο παρά το νόμο έλαβε υπόψη αποδείξεις, που δεν προσκομίστηκαν. Ο λόγος αυτός στοιχειοθετείται και όταν το δικαστήριο έλαβε υπόψη αποδεικτικό μέσο, που προσκομίστηκε, αλλά δεν είχε γίνει νόμιμη επίκλησή του.

Η βεβαίωση του δικαστηρίου της ουσίας περί προσαγωγής ή μη αποδεικτικού μέσου, ως αναγόμενη σε πράγματα, δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, κατ' άρθρο 561 παρ. 1 του Κ.Πολ.Δ. (ΟΛ ΑΠ 30/2002). Η επίκληση όμως του αποδεικτικού μέσου ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο δια της επισκοπήσεως των διαδικαστικών εγγράφων, κατ' άρθρο 561 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. (ΑΠ 1310/1992).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο της αναιρέσεως από τον αριθ. 11 περ. β' του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ. αποδίδεται στο Εφετείο η αιτίαση, ότι την κρίση του περί της υποχρεώσεως των αναιρεσιβλήτων προς αποζημίωση της πρώτης αναιρεσειούσης λόγω στερήσεως της διατροφής, που της παρείχε ο θανών κατά το ένδικο αυτοκινητικό ατύχημα σύζυγός της, για μια πενταετία από του θανάτου αυτού, στήριξε στην από 23-4-2003 ιατρική γνωμάτευση του Ιατρικού Διαβαλκανικού Θεσσαλονίκης περί του περιορισμένου, ως εκ της σοβαρής καταστάσεως της υγείας του, προσδόκιμου χρόνου ζωής του θανόντος, την οποία, γνωμάτευση, δεν είχε προσκομίσει με νόμιμη επίκληση κανένα διάδικο μέρος.

Αλλά, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο δέχθηκε ανελέγκτως, ότι το πιο πάνω έγγραφο προσκόμισαν τα διάδικα μέρη, ενώ από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων και συγκεκριμένα των προτάσεων, που οι δύο πρώτοι αναιρεσίβλητοι κατέθεσαν ενώπιον του δικαστηρίου της ουσίας, προκύπτει, ότι οι αναιρεσίβλητοι αυτοί είχαν επικαλεστεί νομίμως και το εν λόγω έγγραφο, το οποίο, έτσι, κατέστη κοινό αποδεικτικό μέσο (αρθρ. 346 Κ.Πολ.Δ.).

Επομένως, ο λόγος αυτός αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

IV. Επειδή κατά το άρθρο 559 αριθ. II περ. γ' του Κ.Πολ.Δ., αναίρεση επιτρέπεται και αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα, που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν προς άμεση ή έμμεση απόδειξη γεγονότων, που συγκροτούν ισχυρισμό λυσιτελή, δηλαδή που επιδρά στο διατακτικό. Ο λόγος αυτός προϋποθέτει, ότι το δικαστήριο εισήλθε στην αποδεικτική διαδικασία και προέβη σε εκτίμηση των αποδείξεων, ενώ δεν ιδρύεται, όταν η αγωγή απορρίφθηκε ως αόριστη.

Εξ άλλου, ο ίδιος αυτός λόγος αναιρέσεως απορρίπτεται ως αβάσιμος, εφόσον από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει αναμφιβόλως, ότι έχουν ληφθεί υπόψη όλα τα επικληθέντα και προσκομισθέντα αποδεικτικά μέσα. Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 671 παρ. I εδ. δ' του Κ.Πολ.Δ., το οποίο έχει εφαρμογή και στην ειδική διαδικασία, κατά την οποία υπάγονται και οι διαφορές για ζημιές από αυτοκίνητο, κατ' άρθρο 6814 του Κώδικα αυτού, οι ένορκες βεβαιώσεις ενώπιον του ειρηνοδίκη ή συμβολαιογράφου, αποτελούν ιδιαίτερο αποδεικτικό μέσο και πρέπει να μνημονεύονται ειδικώς στην απόφαση και μάλιστα κατά τρόπο σαφή και ορισμένο.

Είναι δε σαφής και ορισμένη η μνεία στην απόφαση της ένορκης βεβαιώσεως, όταν προσδιορίζονται τα στοιχεία της εκείνα, από τα οποία προκύπτει η ταυτότητά της. Η μη λήψη υπόψη τέτοιας ένορκης βεβαιώσεως ιδρύει τον εκ της ανωτέρω διατάξεως του άρθρου 559 αριθ. II περ. γ΄ του Κ.Πολ.Δ. λόγο αναιρέσεως, εφόσον αυτή είχε προσκομιστεί και είχε γίνει επίκλησή της.

Εν προκειμένω, με τον δεύτερο λόγο της αναιρέσεως προσάπτεται στο Εφετείο η πιο πάνω αναιρετική πλημμέλεια, διότι τούτο δεν έλαβε υπόψη α)την ένορκη βεβαίωση του ..........., που περιέχεται μαζί με την ένορκη βεβαίωση του .... στην αριθ. ......... πράξη της συμβολαιογράφου ........... και οι τρεις πρώτοι αναιρεσείοντες, σύζυγος και τέκνα του θανόντος κατά το αυτοκινητικό ατύχημα, είχαν επικαλεστεί και προσκομίσει προς απόδειξη της αγωγικής απαιτήσεώς τους προς αποζημίωση για τη στέρηση της διατροφής, που τους παρείχε ο θανών, και β) τις βεβαιώσεις με αριθμούς 504/2532/20.2.2003 του Οργανισμού Πληρωμών και Ελέγχου Κοινοτικών Ενισχύσεων Προσανατολισμού και Εγγυήσεων, .....της Διευθύνσεως Αγροτικής Αναπτύξεως της Νομαρχιακής Αυτοδιοικήσεως Θεσσαλονίκης και ....

της Διευθύνσεως Κτηνιατρικής Α.Κ. Σίνδου της αυτής ως άνω Νομαρχιακής Αυτοδιοικήσεως, τις οποίες είχαν επικαλεστεί και προσκομίσει οι ανωτέρω τρεις αναιρεσείοντες προς απόδειξη του θεμελιούντος το αυτό ως άνω αγωγικό αίτημα αποζημιώσεώς τους ισχυρισμού περί του ότι ο θανών είχε ως κυριότερη πηγή εισοδήματος την εκτροφή ζώων.

Ο λόγος αυτός αναιρέσεως, ως προς τους δεύτερο και τρίτη αναιρεσείοντες, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος, διότι, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο δεν εισήλθε στην κατ' ουσίαν έρευνα του πιο πάνω αγωγικού αιτήματος αποζημιώσεως των αναιρεσειόντων αυτών, αλλά το απέρριψε ως αόριστο.

Ο ίδιος λόγος, ως προς την πρώτη αναιρεσείουσα, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, διότι: όσον αφορά μεν την ένορκη βεβαίωση, στην απόφαση αναφέρεται ειδικώς η ένορκη βεβαίωση με αριθμό πράξεως ...... της συμβολαιογράφου ......... μεταξύ των αποδεικτών μέσων, που το δικαστήριο της ουσίας έλαβε υπόψη για το σχηματισμό του αποδεικτικού του πορίσματος, από την ειδική δε αυτή μνεία των στοιχείων της συμβολαιογραφικής πράξεως προκύπτει σαφώς ότι το δικαστήριο έλαβε υπόψη όλο το περιεχόμενό της, άρα και την περιεχόμενη σ' αυτή ένορκη βεβαίωση του .........και όχι μόνο την ένορκη βεβαίωση του ........

καίτοι αναφέρεται μόνο το ονοματεπώνυμό του, προφανώς, λόγω του ότι έδωσε πρώτος τη βεβαίωση όσον αφορά δε τα τρία έγγραφα-βεβαιώσεις, από την περιεχόμενη στην προσβαλλόμενη βεβαίωση του Εφετείου, ότι την ουσιαστική του κρίση συνήγαγε και "..... από τα έγγραφα, που προσκομίζουν νόμιμα και επικαλούνται οι διάδικοι, ορισμένα από τα οποία μνημονεύονται παρακάτω, χωρίς όμως κάποιο από αυτά να παραληφθεί κατά την ουσιαστική εκτίμηση της διαφοράς...", σε συνδυασμό και με το όλο περιεχόμενο της αποφάσεως, όπου αναφέρεται, ότι ο θανών σύζυγος της πρώτης αναιρεσειούσης είχε ως επαγγελματικές δραστηριότητες και πηγές εισοδήματος την εκμετάλλευση συνοικιακού κρεοπωλείου, την καλλιέργεια ιδιόκτητων και μισθωμένων αγρών και την εκτροφή μόσχων, λαμβάνοντας αγροτικές ενισχύσεις και επιδοτήσεις, δεν καταλείπεται καμιά αμφιβολία, ότι το δικαστήριο έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε με τα άλλα αποδεικτικά μέσα και τα επίμαχα έγγραφα, παρόλο που δεν τα σχολιάζει και αξιολογεί ειδικώς.

V. Επειδή από τη διάταξη του άρθρου 216 παρ.1 του Κ.Πολ.Δ. σε συνδυασμό προς εκείνες των άρθρων 914,928 εδαφ. β' , 1485, 1486 παρ.1 και 1489 του ΑΚ προκύπτει, ότι για το ορισμένο της αγωγής, με την οποία τα ενήλικα τέκνα του θανατωθέντος πατέρα αξιώνουν αποζημίωση από τον υπαίτιο για στέρηση της διατροφής, που εκείνος παρείχε σ' αυτά, πρέπει να εκτίθεται στο δικόγραφό της, εκτός των άλλων, και ότι τα τέκνα δεν μπορούν να διατρέφουν τον εαυτό τους από την περιουσία τους ή από εργασία κατάλληλη για την ηλικία τους, την κατάσταση της υγείας τους και τις λοιπές βιοτικές τους συνθήκες ενόψει και των αναγκών της εκπαιδεύσεως τους.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την ένδικη αγωγή, το δικόγραφο της οποίας παραδεκτώς επισκοπείται από τον Άρειο Πάγο (άρθρ. 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.), ο δεύτερος και η τρίτη από τους αναιρεσείοντες εξέθεταν, ότι κατά το χρόνο του ατυχήματος, κατά το οποίο θανατώθηκε ο πατέρας τους από υπαιτιότητα του πρώτου αναιρεσιβλήτου, οδηγού του ζημιογόνου αυτοκινήτου, που ανήκε στη δεύτερη αναιρεσίβλητη εταιρία και ήταν ασφαλισμένο στην τρίτη αναιρεσίβλητη ασφαλιστική εταιρία, ήταν φοιτητές, ο πρώτος στο 4ο έτος της Οδοντιατρικής Σχολής του ΑΠΘ και η δεύτερη στο 2ο έτος της Φαρμακευτικής Σχολής του ίδιου Πανεπιστημίου και ότι αυτοί διατρέφονταν από τον θανατωθέντα πατέρα τους, ο οποίος κάλυπτε το σύνολο των εξόδων διατροφής και εκπαιδεύσεώς τους και θα εξακολουθούσε να τα καλύπτει μέχρι της ολοκληρώσεως των σπουδών τους, αν δεν είχε θανατωθεί.

Ζήτησαν δε κατόπιν αυτών να υποχρεωθούν οι αναιρεσίβλητοι να τους καταβάλουν ισόποση προς τα ανωτέρω έξοδα αποζημίωση, λόγω στερήσεως της διατροφής. Όμως, στο δικόγραφο της αγωγής, δεν περιλαμβάνεται ισχυρισμός των ανωτέρω αναιρεσειόντων, ότι στερούνται περιουσίας κι' έτσι δεν μπορούν να διατραφούν από αυτή.

Επομένως, η αγωγή ως προς το ανωτέρω αίτημά τους ήταν απορριπτέα ως αόριστη. Συνακόλουθα, το Εφετείο, που, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, απέρριψε την αγωγή ως προς το αίτημα αυτό των δευτέρου και τρίτης αναιρεσειόντων λόγω αοριστίας και συγκεκριμένα λόγω μη εκθέσεως στο δικόγραφο της πιο πάνω νόμιμης προϋποθέσεως, δεν απαίτησε στοιχεία περισσότερα από εκείνα, που κατά νόμο απαιτούνται για το ορισμένο της αγωγής, ούτε κήρυξε παρά το νόμο απαράδεκτο κι έτσι δεν υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια της διατάξεως του άρθρου 559 αριθ. 1 (και όχι 8 που επικαλούνται οι αναιρεσείοντες) του Κ.Πολ.Δ., με βάση την οποία ελέγχεται η νομική αοριστία της αγωγής, ούτε της διατάξεως του αριθ.14 του ίδιου άρθρου.

Άρα, ο τρίτος λόγος της αναιρέσεως, με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

VI. Επειδή από τη διάταξη του άρθρου 932 εδαφ. γ' του ΑΚ, που ορίζει ότι "σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης", προκύπτει, ότι παρέχεται στο δικαστήριο η δυνητική ευχέρεια, ύστερα από εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, που οι διάδικοι θέτουν υπόψη του, ήτοι του βαθμού του πταίσματος του υποχρέου, της ηλικίας του θανόντος και των δικαιούχων, της κοινωνικής και οικονομικής καταστάσεως των μερών κλπ και με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, να επιδικάσει ή όχι χρηματική ικανοποίηση, αν κρίνει ότι επήλθε στον αδικηθέντα ψυχική οδύνη, καθορίσει δε συγχρόνως και το ποσό αυτής, που θεωρεί εύλογο κατά την ανέλεγκτη αναιρετικώς κρίση του.

Οι ως άνω συμπαρομαρτούσες συνθήκες και ειδικότερα η κοινωνική και οικονομική κατάσταση των μερών λαμβάνονται υπόψη για να καθοριστεί το εύλογο χρηματικό ποσό για την ικανοποίηση του παθόντος κι επομένως δεν αποτελούν ίδια και αυτοτελή στοιχεία, ώστε η παράθεση κάποιας από αυτές ή των ειδικότερων προσδιοριστικών στοιχείων τους στην απόφαση, όταν μάλιστα δεν είχαν προταθεί από τους διαδίκους, να είναι αναγκαία για την πληρότητα της σχετικής αιτιολογίας της, αλλά το δικαστήριο αποφαίνεται γι' αυτά κατά κρίση ελεύθερη και μη υποκείμενη σε αναιρετικό έλεγχο.

Συνακόλουθα, ο τέταρτος και τελευταίος λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 19 του Κ.Πολ.Δ., με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση ανεπάρκεια της αιτιολογίας της, που αφορά την επιδίκαση στους αναιρεσείοντες χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ψυχικής οδύνης τους από το θάνατο του προαναφερθέντος στενού συγγενούς τους, διότι δεν αναφέρονται στην απόφαση στοιχεία προσδιοριστικά της κοινωνικής και οικονομικής καταστάσεως αφενός μεν των δύο πρώτων αναιρεσιβλήτων, αφετέρου δε των λοιπών, πλην των τριών πρώτων, αναιρεσειόντων, αδελφών και γονέων του θανόντος, ως προς τους οποίους δεν μνημονεύεται και η ηλικία τους ως προσδιοριστικό του εν λόγου ποσού της χρηματικής ικανοποιήσεως στοιχείο, δεδομένου μάλιστα ότι οι αναιρεσείοντες δεν επικαλούνται, ότι είχαν προτείνει τα ανωτέρω ελλείποντα στοιχεία, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 30-3-2006 αίτηση των ......... και λοιπών για αναίρεση της 934/2005 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα της τρίτης αναιρεσίβλητης, ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας τα οποία ορίζει σε χίλια εκατόν εβδομήντα (1.170) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 21 Μαρτίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στο ακροατήριό του στην Αθήνα στις 4 Απριλίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ