Supreme Court allows appeal against municipal water company's dismissal of contractor's payment claim for public works.

Απόφαση 768 / 2014 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 768/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Γεώργιο Χρυσικό, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Γεώργιο Γεωργέλλη, Δημήτριο Κράνη, Αντώνιο Ζευγώλη και Ιωάννη Χαμηλοθώρη Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 3 Φεβρουαρίου 2014, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Γ. Π. του Ν., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Γεωργία Μπορδόκα.

Της αναιρεσίβλητης: ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ" Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου, που εδρεύει στην Κομοτηνή και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξουσίους δικηγόρους της Δημήτριο Κρεμεζή και Νικόλαο Βαλαβάνη, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔικ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 13 Απριλίου 2011 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος που κατατέθηκε στο Πενταμελές Εφετείο Θράκης.

Εκδόθηκε η 129/2013 τελεσίδικη απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Θράκης την αναίρεση της οποίας ζητεί ο αναιρεσείων με την από 2 Ιουλίου 2013 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Κράνης, ανέγνωσε την από 30 Ιανουαρίου 2014 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να απορριφθεί ο τρίτος λόγος της αίτησης αναίρεσης κατά της υπ' αριθ. 129/2013 απόφασης του Πενταμελούς Εφετείου Θράκης, να γίνουν δεκτοί οι λοιποί λόγοι της αίτησης αυτής και να αναιρεθεί η ως άνω απόφαση.

Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη της αναιρεσίβλητης στη δικαστική δαπάνη του.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Με την κρινόμενη αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά την ειδική διαδικασία του αρθρ. 13 παρ. 4 και 5 του ν. 1418/1984 υπ' αριθ. 129/2013 τελεσίδικη απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Θράκης, η οποία απέρριψε ως παραγεγραμμένη την από 13.4.2011 αγωγή του αναιρεσείοντος, με την οποία αυτός ισχυριζόμενος ότι εκτέλεσε και παρέδωσε εμπρόθεσμα το δημοτικό έργο, το οποίο με σύμβαση με την αναιρεσίβλητη δημοτική επιχείρηση ανέλαβε και εκτέλεσε για λογαριασμό της, ζήτησε να υποχρεωθεί η αντίδικός του να του καταβάλει, νομιμοτόκως από 11.7.2002, οπότε και την όχλησε εγγράφως, το ποσό των 269.682,73 ευρώ, που είναι η νόμιμη αμοιβή του. Η. αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564, 566§1 ΚΠολΔ), είναι συνεπώς παραδεκτή (αρθρ. 577§1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς τους λόγους της (αρθρ. 577§3 ΚΠολΔ ).

2. Κατά το αρθρ. 1 του ΕμπΝ, που ορίζει ότι έμποροι είναι όσοι μετέρχονται πράξεις εμπορικές και κύριο επάγγελμα έχουν την εμπορία, απαιτείται, ως στοιχείο της νομικής έννοιας του εμπόρου, να ασκεί αυτός εμπορικές πράξεις κατά σύνηθες επάγγελμα, έστω και αν αυτό δεν είναι το κύριο ή το μοναδικό επάγγελμα του, αρκεί να επιχειρεί αυτός κατά συνήθεια τις εμπορικές πράξεις (ΑΠ 1282/1979).

Αντικειμενικώς εμπορική πράξη κατά το αρθρ. 2 του από 2/14.5.1835 β.δ/τος "περί της αρμοδιότητος των εμποροδικείων" είναι και η επιχείρηση χειροτεχνίας, συνιστά δε τέτοια επιχείρηση και η εκτέλεση έργου στο πλαίσιο εργολαβικής σύμβασης, ακόμη και αν τα υλικά για την εκτέλεση του έργου τα παρέχει ο εργοδότης, αφού και πάλι ο εργολάβος κερδοσκοπεί βιοποριστικά από την εργασία άλλων και τη χρήση μηχανημάτων, κρίσιμος δε χρόνος από τον οποίο κρίνεται η εμπορική ιδιότητα, είναι αυτός της σύναψης της έννομης σχέσης από την οποία προήλθε η διαφορά (ΑΠ 651/1985).

Επομένως και ο πολιτικός μηχανικός, που ασχολείται κατά σύνηθες επάγγελμα με την ανάληψη και την εκτέλεση δημόσιων έργων, αποκτά την ιδιότητα του εμπόρου (ΑΠ 1282/1979), με συνέπεια έτσι οι αξιώσεις του από την εκτέλεση των έργων του να υπόκεινται στην πενταετή παραγραφή του αρθρ. 250) αριθ. 1 του ΑΚ, η οποία κατά τα αρθρ. 251 και 253 του ίδιου Κώδικα αρχίζει μόλις λήξει το έτος μέσα στο οποίο γεννήθηκε η αξίωση και είναι δυνατή η δικαστική επιδίωξή της.

Προκειμένου όμως για απαιτήσεις του αναδόχου δημόσιου έργου από την εργολαβική σύμβαση ορίζει η διάταξη του αρθρ. 11§4 του ν. 1418/1984 ότι αφετηρία της παραγραφής των απαιτήσεών του αποτελεί η συντέλεση της οριστικής παραλαβής του έργου, η οποία, κατά την παράγραφο 1 του ίδιου άρθρου, γίνεται μετά την προσωρινή παραλαβή του έργου και την πάροδο της υποχρεωτικής από τον ανάδοχο συντήρησης του έργου, ενώ αν παρέλθουν άπρακτες οι προβλεπόμενες για τις παραλαβές αυτές προθεσμίες, που αρχίζουν, κατά την παράγραφο 2 του αυτού άρθρου, από τη βεβαιωμένη περάτωση του έργου, για το οποίο πρέπει να έχει υποβληθεί από τον ανάδοχο και η τελική επιμέτρηση, οι ως άνω παραλαβές θεωρούνται, κατά την ίδια παράγραφο 2, ότι συντελέστηκαν αυτοδικαίως, εφόσον όμως υπήρξε σχετική έγγραφη όχληση του.

ανάδοχου. Αντίστοιχα ορίζουν και οι διατάξεις του αρθρ. 55§2 του π.δ/τος 609/1985 ότι η οριστική παραλαβή πρέπει να διενεργηθεί μέσα σε δυο μήνες από τότε που λήγει ο χρόνος εγγύησης για το έργο, αν δε η οριστική παραλαβή δεν διενεργηθεί μέσα σ' αυτή την προθεσμία, θεωρείται ότι έχει συντελεσθεί αυτοδικαίως τριάντα ημέρες μετά την υποβολή από τον ανάδοχο σχετικής όχλησης για τη διενέργειά της.

Κατά το αρθρ. 54§1 του ίδιου π.δ/τος, ο χρόνος εγγύησης, κατά τον οποίο ο ανάδοχος φέρει τον κίνδυνο του έργου και υποχρεούται στη συντήρησή του ορίζεται σε δέκα πέντε μήνες, αρχίζει δε από τη βεβαιωμένη περάτωση των εργασιών, εφόσον μέσα σε δυο μήνες από αυτή υποβληθεί από τον ανάδοχο η τελική επιμέτρηση, αλλιώς από την ημερομηνία που υποβλήθηκε ή με οποιοδήποτε άλλο τρόπο συντάχθηκε η τελική επιμέτρηση.

Επομένως αναγκαίες προϋποθέσεις για την αυτοδίκαιη συντέλεση της οριστικής παραλαβής του έργου και κατ' επέκταση για την έναρξη της παραγραφής των απαιτήσεων του αναδόχου από την εργολαβική σύμβαση είναι πρωτίστως η βεβαίωση της περάτωσες των εργασιών του έργου κατά το αρθρ. 52 του π.δ/τος 609/1985 και η τελική επιμέτρησή του, ώστε να αρχίσει έκτοτε να τρέχει ο χρόνος της δεκαπεντάμηνης γι' αυτό εγγύησης, η πάροδος του οποίου αφετηριάζει τη δίμηνη προθεσμία της οριστικής παραλαβής του έργου, με συνέπεια αν παρέλθει άπρακτη και η προθεσμία αυτή, να επέρχεται η αυτοδίκαιη συντέλεση της οριστικής παραλαβής του έργου τριάντα ημέρες μετά την υποβολή από τον ανάδοχο σχετικής όχλησης που αποτελεί την τελική προϋπόθεση για την αυτοδίκαιη συντέλεση της ως άνω παραλαβής (ΑΠ 1272/2003).

Στη συγκεκριμένη περίπτωση προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης (άρθρ. 561§2 ΚΠολΔ) ότι το Εφετείο πιθανολόγησε μεν ότι ο αναίρεσείων, ο οποίος εκτέλεσε και παρέδωσε εμπρόθεσμα στην αναιρεσίβλητη δημοτική επιχείρηση το έργο, το οποίο κατά τη μεταξύ τους από 8.1.1999 σύμβαση ανέλαβε και εκτέλεσε για λογαριασμό της, δικαιούται ως αμοιβή το συνολικό ποσό των 269.682,73 ευρώ, όμως απέρριψε τελικά ως παραγεγραμμένη τη σχετική επίδικη απαίτησή του, κρίνοντας ότι η παραγραφή της, η οποία είναι πενταετής κατά το αρθρ. 250 αριθ. 1 του ΑΚ, είχε συμπληρωθεί κατά το χρόνο άσκησης της ένδικης αγωγής, με αφετηρία αυτής το τέλος του έτους 2002, κατά το οποίο επιδόθηκε, στις 15.7.2002, στην αναιρεσίβλητη η από 11.7.2002 εξώδικη όχληση του αναιρεσείοντος.

Κατά τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης με την όχληση αυτή ο αναιρεσείων, αφού ανέφερε ότι το συμφωνημένο δημοτικό έργο κατασκευάστηκε και ολοκληρώθηκε η παραλαβή του, ζήτησε την καταβολή της αμοιβής του, που προέκυπτε από τον θεωρημένο από τον Προϊστάμενο της Τεχνικής Υπηρεσίας της αναιρεσίβλητης πρώτο από 30.5.2000 λογαριασμό και πιστοποίηση εργασιών και προμήθειας υλικών.

Η παραπάνω όχληση εκτιμήθηκε από το Εφετείο ως όχληση προς πληρωμή της οφειλόμενης στον αναιρεσείοντα αμοιβής του, αλλά και ως όχληση προς διενέργεια από την αναιρεσίβλητη της οριστικής παραλαβής του έργου, με συνέπεια να θεωρείται αυτή αυτοδικαίως συντελεσθείσα τριάντα ημέρες μετά την εν λόγω όχληση, δηλαδή στις 30.8.2002.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο ναι μεν δεν ανέγνωσε εσφαλμένα την ως άνω από 11.7.2002 εξώδικη όχληση του αναιρεσείοντος, αλλά διαφορετικά μόνον από ό,τι αυτός την εκτίμησε, οπότε όμως δεν συντρέχει παραμόρφωση του περιεχομένου της και είναι συνεπώς απορριπτέος ως αβάσιμος ο τρίτος λόγος της αίτησης αναίρεσης από τον αριθμό 20 του αρθρ. 559 ΚΠολΔ, ενώ ο ίδιος λόγος κατά το μέρος που αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση πλημμέλεια από τον αριθμό 8β του αρθρ. 559 ΚΠολΔ είναι πρωταρχικά απορριπτέος ως απαράδεκτος, αφού λόγος αναίρεσης από τον αριθμό αυτό δεν επιτρέπεται κατά το άρθρ. 13§6 του ν. 1418/1984 στις διαφορές από τη σύμβαση κατασκευής δημόσιου έργου, ωστόσο, κατά τα λοιπά, εσφαλμένα το Εφετείο ερμήνευσε και εφάρμοσε τις παραπάνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του ν. 1418/1984 και του π.δ/τος 609/1985, με το να δεχθεί ότι συντελέστηκε η αυτοδίκαιη παραλαβή του επίδικου έργου με μόνη την παρέλευση τριάντα ήμερων από την από 11.7.2002 εξώδικη όχληση του αναιρεσείοντος, δηλαδή χωρίς να αναφέρεται περαιτέρω στην προσβαλλόμενη απόφαση του ότι σε σχέση με το έργο βεβαιώθηκε η περάτωση των εργασιών του από τον Προϊστάμενο της Διευθύνουσας Υπηρεσίας της αναιρεσίβλητης και ότι έγινε ως προς αυτό και η τελική επιμέτρηση.

Συνεπώς είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός ο τέταρτος λόγος της αίτησης αναίρεσης από τον αριθμό 1 του αρθρ. 559 ΚΠολΔ. Εξ άλλου ναι μεν ορθά το Εφετείο έκρινε ότι είναι έμπορος και ο πολιτικός μηχανικός που αναλαμβάνει και εκτελεί κατά σύνηθες επάγγελμα έργα και μάλιστα δημόσια, όμως, κατά τα λοιπά, έκρινε ότι η επίδικη απαίτηση του αναιρεσείοντος υπόκειται στην πενταετή παραγραφή του άρθρ. 250 αριθ.1 του ΑΚ, χωρίς να δεχθεί συγκεκριμένα ότι αυτός αναλάμβανε και εκτελούσε δημόσια έργα κατά σύνηθες επάγγελμα και συνεπώς ήταν κατά τον κρίσιμο χρόνο έμπορος.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο, εσφαλμένα εφάρμοσε την ως άνω διάταξη ουσιαστικού δικαίου και πρέπει να γίνουν δεκτοί ως βάσιμοι οι σχετικοί πρώτος και δεύτερος των λόγων της αίτησης αναίρεσης, οι οποίοι εκτιμώνται ορθά ως ενιαίος λόγος από τον αριθμό 1 του αρθρ. 559 ΚΠολΔ. Συνακόλουθα πρέπει να αναιρεθεί στο σύνολό της η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί, κατά την παρ. 3 του αρθρ. 580 ΚΠολΔ, όπως η παράγραφος αυτή ισχύει μετά την αντικατάσταση της με το αρθρ. 65 του ν. 4139/2013, η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από δικαστές άλλους από αυτούς που εξέδωσαν την απόφασή αυτή, ενώ η αναιρεσίβλητη που νικήθηκε, πρέπει να καταδικασθεί στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, κατά το σχετικό νόμιμο αίτημα του τελευταίου, όπως στο διατακτικό ειδικότερα (αρθρ. 176, 178§1 183, 189§1 191§2 ΚΠολΔ).

Τέλος πρέπει να διαταχθεί κατά την παρ. 4 του αρθρ. 495 ΚΠολΔ, που προστέθηκε με το αρθρ. 12§2 του ν. 4055/2012, η απόδοση στον αναιρεσείοντα του παραβόλου των τριακοσίων (300) ευρώ, που καταβλήθηκε απ' αυτόν με τα υπ' αριθ. 1243263, 1243264, και 1243265 σχετικά διπλότυπα είσπραξης, όπως αυτό προκύπτει από την υπ' αριθ. 24/2013 έκθεση κατάθεσης της αίτησης αναίρεσης στη γραμματεία του Εφετείου Θράκης.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 129/2013 απόφαση του Πενταμελούς Εφετείου Θράκης.

Διατάσσει την απόδοση στον αναιρεσείοντα του παραβόλου των τριακοσίων (300) ευρώ, που καταβλήθηκε απ' αυτόν με τα υπ' αριθ. 1243263, 1243264 και 1243265 σχετικά διπλότυπα είσπραξης, όπως αυτά αναφέρονται στη συνταχθείσα από τη γραμματέα του Εφετείου Θράκης υπ' αριθ. 24/2013 έκθεση κατάθεσης της αίτησης αναίρεσης.

Παραπέμπει την υπόθεση στο ίδιο Πενταμελές Εφετείο, που θα συγκροτηθεί όμως από δικαστές άλλους από αυτούς που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 24 Μαρτίου 2014.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 7 Απριλίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ