Supreme Court allows appeal against will interpretation, remanding case for proper application of statutory interpretation rules.

Απόφαση 755 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 755/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Φώσκολο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο και Ιωάννη Σίδερη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 20 Φεβρουαρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: ......., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ανδρέα Χριστοφή.

Της αναιρεσίβλητης: ......, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Γιαννούλα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15-3-002 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Βόλου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 135/2002 του ίδιου Δικαστηρίου και 95/2006 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Βόλου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 24-11-2006 αίτησή της και με τους από 27-12-2006 πρόσθετους λόγους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Σίδερης ανέγνωσε την από 12-2-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως, κατά τον δεύτερο, ως και τον πρώτο των προσθέτων λόγων αυτής. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και των προσθέτων λόγων αναιρέσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσίβλητης την απόρριψή τους, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 173 και 1781 ΑΚ, προκειμένου να γίνει ερμηνεία διαθήκης, αναζητείται η αληθινή βούληση του διαθέτη χωρίς προσήλωση στις λέξεις, ενώ δεν έχουν εφαρμογή τα κριτήρια του άρθρου 200 ΑΚ, αφού αυτά αναφέρονται όχι σε μονομερείς δικαιοπραξίες αλλά σε συμβάσεις. Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας περί της αληθινής βούλησης του διαθέτη, ως κρίση περί τα πράγματα, δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο.

Τα παραπάνω εφαρμόζονται όταν, κατά την κρίση του δικαστηρίου, δεν προκύπτει από το περιεχόμενο της διαθήκης η έννοια της βούλησης του διαθέτη, είτε γιατί αυτή δεν εκφράστηκε με σαφήνεια, δημιουργώντας έτσι αντίστοιχη αμφιβολία, είτε γιατί η ίδια εκφράστηκε ατελώς, παρουσιάζοντας έτσι αντίστοιχο κενό.

Αν δε το δικαστήριο, παρά τη διαπίστωση, έστω και έμμεση, περί της ύπαρξης αμφιβολίας ή κενού ως προς την έννοια της βούλησης του διαθέτη, παραλείψει να προσφύγει στους πιο πάνω ερμηνευτικούς κανόνες προς εξεύρεση της αληθινής (πραγματικής ή ακόμη και εικαζόμενης) βούλησης του διαθέτη, κάνοντας χρήση ακόμη και στοιχείων κειμένων εκτός της διαθήκης, η απόφασή του ελέγχεται για παραβίαση των κανόνων αυτών με τον αναιρετικό λόγο από τον αριθ. 1 άρθρ. 560 ΚΠολΔ (Α.Π. 1225/2005).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το ως Εφετείο δικάσαν Πολυμελές Πρωτοδικείο Βόλου, δέχθηκε ότι με την με ....... διαθήκη του ........ εγκαταστάθηκαν κληρονόμοι του οι διάδικοι, ως η ......., όπως κατά λέξη ορίζεται σ' αυτή, "...κατά το 1/3 διαιρετά σε ένα ακίνητο - οπωροπερίβολο, συνολικής εκτάσεως 4.794 τ.μ., που βρίσκεται στη " ...." ή "....." της κτηματικής περιφέρειας την πρώην κοινότητας Άνω Λεχωνίων, και ήδη Δήμου Αρτέμιδος...

Στο τμήμα της εναγομένης υπάρχει ισόγεια οικία και αποτελεί το δυτικό μέρος του όλου ακινήτου, ενώ της ενάγουσας είναι το μεσαίο τμήμα τούτου ....Το τμήμα που δόθηκε στην εναγομένη περιελάμβανε και ισόγειο οικία, την οποία είχε κτίσει ο πατέρας και κοινός δικαιοπάροχος των διαδίκων, οποίος, όπως προκύπτει από τις καταθέσεις των μαρτύρων, μετά την αποπεράτωση της ως άνω οικίας κατασκεύασε φράκτη ώστε να διακρίνεται το τμήμα της αυλής της οικίας από το υπόλοιπο κτήμα το οποίο καλλιεργούνταν με αχλαδιές.

Περαιτέρω αποδεικνύεται ότι το έτος 2000 συντάχθηκε τοπογραφικό διάγραμμα του όλου κληρονομιαίου ακινήτου και μετά την κατάτμηση του σε τρία ίσης έκτασης ακίνητα η ενάγουσα διαπίστωσε ότι τμήμα του ακινήτου της, όπως αυτό περιγράφονταν στο προαναφερόμενο τοπογραφικό διάγραμμα σε συνδυασμό με την προαναφερόμενη διαθήκη του κληρονομούμενου πατρός των διαδίκων, περιελάμβανε και τμήμα της αυλής της παραπάνω οικίας όπως αυτή διαχωρίζονταν από τον φράκτη που είχε κατασκευάσει ο παραπάνω δικαιοπάροχός τους.

Επίσης από τα αποδεικτικά στοιχεία που προαναφέρθηκαν δεν αποδεικνύεται ως βάσιμος ο ισχυρισμός της εναγομένης ότι νεμόταν και κατείχε το επίδικο ακίνητο με διάνοια κυρίας από το έτος 1978 κατόπιν παραχώρησης του από τον δικαιοπάροχο πατέρα της ο οποίος δυνάμει της προαναφερόμενης διαθήκης τους κατέλιπε ως κληρονομιά το 1/3 διαιρετώς του όλου ακινήτου χωρίς να αναφέρει λεπτομέρειες πέραν του ότι στο τμήμα της εναγομένης βρίσκεται ισόγεια οικία .....".

Μετά την παράθεση των κρίσιμων αυτών περικοπών της διαθήκης ως προς την κληρονομική εγκατάσταση των διαδίκων μερών το Πολυμελές Πρωτοδικείο Βόλου, αν και όπως προκύπτει από το σύνολο των παραδοχών του, αποδέχεται έμμεσα αλλά σαφώς την ύπαρξη ασάφειας και εντεύθεν αμφιβολίας αλλά και κενών ως προς την έννοια της βούλησης του διαθέτη, αντί να προσφύγει στους ερμηνευτικούς κανόνες των διατάξεων ουσιαστικού δικαίου των άρθρων 173 και 1781 ΑΚ, κατέφυγε αμέσως στις καταθέσεις των μαρτύρων για τον καθορισμό των περιερχομένων με τη διαθήκη στους διαδίκους αυτοτελών τμημάτων του όλου κληρονομιαίου ακινήτου, ως και στο από .....

τοπογραφικό διάγραμμα του Αρχιτέκτονα - Μηχανικού ......, από το οποίο προέκυπτε σε συνδυασμό με την προαναφερθείσα διαθήκη, σύμφωνα με τις παραδοχές της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι τμήμα του ακινήτου της ενάγουσας - αναιρεσίβλητης περιελαμβάνετο, μετά την κατάτμηση του όλου οικοπέδου σε τρία ίσης έκτασης ακίνητα, στο τμήμα της αυλής της ανωτέρω οικίας όπως αυτή διαχωριζόταν από τον φράκτη που είχε κατασκευάσει ο διαθέτης.

Την οριοθέτηση αυτή υιοθέτησε άνευ ετέρου το Δικαστήριο της ουσίας και απέρριψε χωρίς άλλη έρευνα τους ισχυρισμούς της αναιρεσείουσας, η οποία, επικαλούμενη το περιεχόμενο της διαθήκης, διεκδικούσε από το ίδιο ακίνητο την έκταση επί της οποίας βρίσκεται η ισόγεια κατοικία, όπως την είχε διαμορφώσει και περιφράξει πριν από το θάνατό του ο πατέρας της, την οποία (έκταση) και κατείχε, κατά τους ισχυρισμούς της από το έτος 1978, με τη σύμφωνη γνώμη του δικαιοπαρόχου των διαδίκων.

Στη συνέχεια το ως Εφετείο δικάσαν Πολ. Πρωτ. Βόλου, αφού εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση, που είχε απορρίψει την αγωγή ως κατ' ουσίαν αβάσιμη, δέχθηκε αυτή και αναγνώρισε την ενάγουσα κυρία του επιδίκου. Κρίνοντας έτσι το ως Εφετείο δικάσαν ως άνω δικαστήριο, παραβίασε τις διατάξεις των άρθρων 173 και 1781 ΑΚ, όπως με το δεύτερο κύριο, ως και τον πρώτο πρόσθετο λόγο της αναίρεσης, από τον αριθ. 1 του 560 ΚΠολΔ, προβάλλει η αναιρεσείουσα.

Πρέπει επομένως ο δεύτερος κύριος και πρώτος πρόσθετος λόγος της αναίρεσης να γίνουν δεκτοί. Κατ` ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Βόλου που εξέδωσε την αναιρουμένη απόφαση, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την προσβαλλόμενη ως άνω 95/2006 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Βόλου.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο πιο πάνω Πολυμελές Πρωτοδικείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες τριακόσια (2.300) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 18 Μαρτίου 2008.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 15 Απριλίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ