Supreme Court dismisses appeal against labor law ruling on private enterprise wage restoration post-nationalization. Appeal rejected as unfounded regarding automatic salary restoration. Court upholds lower court decision on wage limits. Appeal dismissed. Appeal rejected as unfounded regarding automatic salary restoration. Court upholds lower court decision on wage limits.

Απόφαση 752 / 2025 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 752/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές, Αριστείδη Βαγγελάτο, Προεδρεύοντα Αντιπρόεδρο (σύμφωνα με την 1/2025 πράξη της Προέδρου του Αρείου Πάγου, κωλυομένης της Αντιπροέδρου Δήμητρας Ζώη), Ελπίδα Σιμιτοπούλου, Μαρία-Μάριον Δερεχάνη, Βάϊα Ζαρχανή και Παρασκευή Γρίβα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, την 21 Ιανουαρίου 2025, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση, μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1…, 27.Η. Κ. του Χ., κατοίκου ..., που παραστάθηκαν δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) της πληρεξουσίας δικηγόρου Μαρίας-Μαγδαληνής Τσίπρα, η οποία κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσίβλητης: Ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "... Ανώνυμη Εταιρεία" και το δ.τ. "....", όπως εκπροσωπείται νόμιμα, που εδρεύει στον Πειραιά και παραστάθηκε δια των πληρεξουσίων δικηγόρων Γεωργίου Λεβέντη και Δημήτριου Λαγούρου, οι οποίοι κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30-10-2018 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Πειραιά. Εκδόθηκαν η 106/2019 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και, κατόπιν ασκήσεως εφέσεως, η 2696/2022 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιά. Την αναίρεση της τελευταίας, ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 20-10-2022 αίτησή τους .

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Εισηγήτρια ορίσθηκε η Αρεοπαγίτης Ελπίδα Σιμιτοπούλου. Οι πληρεξούσιοι της αναιρεσίβλητης ζήτησαν την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στα δικαστικά έξοδα.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την από 23-2-2024 (αριθ. έκθ. κατάθ. ...) κλήση φέρεται προς συζήτηση, μετά από ματαίωση κατά την αρχικώς ορισθείσα δικάσιμο της 20-2-2024, η από 20-10-2022 (αριθ. έκθ. κατάθ. ...2022) αίτηση, με την οποία διώκεται η αναίρεση της εκδοθείσας αντιμωλία των διαδίκων, κατά την ειδική διαδικασία των εργατικών διαφορών, υπ' αριθ. 2696/2022 απόφασης του (δικάσαντος ως εφετείου) Μονομελούς Πρωτοδικείου ....

Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553 παρ. 1 περ. β', 556 παρ. 1, 558, 564 παρ. 1 και 566 παρ. 1 ΚΠολΔ), δεδομένου ότι η προσβαλλόμενη απόφαση επιδόθηκε στις 22-9-2022 (βλ. σχετική σημείωση του αρμόδιου δικαστικού επιμελητή Ν. Ν. επί του επιδοθέντος στην πληρεξούσια δικηγόρο και αντίκλητο των εφεσιβλήτων και ήδη αναιρεσειόντων αντιγράφου της ως άνω απόφασης, το οποίο επικαλούνται και προσκομίζουν οι τελευταίοι) και η αίτηση κατατέθηκε στη Γραμματεία του δευτεροβάθμιου Δικαστηρίου στις 21-10-2022.

Συνεπώς είναι παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) προκύπτουν τα εξής: Οι ενάγοντες (αρχικώς 35) και ήδη αναιρεσείοντες (27 εκ των αρχικώς εναγόντων) άσκησαν ενώπιον του Ειρηνοδικείου ... την από 30-10-2018 (αριθ. έκθ. κατάθ. ...2018) αγωγή κατά της εναγομένης και ήδη αναιρεσίβλητης ανώνυμης εταιρείας, με την οποία ισχυρίστηκαν ότι είναι συνταξιούχοι, πρώην μόνιμοι υπάλληλοι της τελευταίας, πλην των πρώτου και τριακοστού πρώτου τούτων και ήδη πρώτου και εικοστού τετάρτου των αναιρεσειόντων, οι οποίοι εξακολουθούσαν να είναι υπάλληλοι αυτής κατά τον χρόνο άσκησης της αγωγής.

Ότι προσελήφθησαν από την εναγομένη και ακολούθως μονιμοποιήθηκαν κατά τις αναφερόμενες στην αγωγή ημερομηνίες, συνταξιοδοτήθηκαν δε κατά τις ημερομηνίες που, επίσης, αναφέρονται στην αγωγή και ανάγονται στο έτος 2017, πλην του τριακοστού πέμπτου ενάγοντος και ήδη εικοστού εβδόμου αναιρεσείοντος, ο οποίος συνταξιοδοτήθηκε στις 25-6-2018.

Ότι κατ' εφαρμογή των διατάξεων του Ν. 4024/2011 περί ενιαίου μισθολογίου, η εναγομένη ανώνυμη εταιρεία, η οποία κατά τον χρόνο εκείνο αποτελούσε δημόσια επιχείρηση, κατά την έννοια του άρθρου 1 του Ν. 3429/2005, καθόσον το Ελληνικό Δημόσιο έλεγχε (μέσω του ΤΑΙΠΕΔ) την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου στη γενική της συνέλευση, προέβη σε μειώσεις των αποδοχών τους.

Ότι με το Ν. 4404/2016 κυρώθηκε και απέκτησε ισχύ τυπικού νόμου η από 24-6-2016 σύμβαση με τίτλο "Σύμβαση Παραχώρησης σχετικά με τη Χρήση και την Εκμετάλλευση Ορισμένων Χώρων και Περιουσιακών Στοιχείων εντός του Λιμένος ...", η οποία συνήφθη μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της "... Α.Ε.", επακολούθησε δε η μεταβίβαση από το ΤΑΙΠΕΔ προς την εταιρεία ..., ως προτιμώμενο επενδυτή κατόπιν διενέργειας διεθνούς διαγωνισμού, ποσοστού 67% των μετοχών της εναγομένης, η οποία κατ' αυτόν τον τρόπο ιδιωτικοποιήθηκε και συνεπώς έπαυσε να αποτελεί δημόσια επιχείρηση κατά την έννοια του άρθρου 1 του Ν. 3429/2005 και να υπάγεται στις διατάξεις του Ν. 4024/2011 περί ενιαίου μισθολογίου, τις οποίες, παρά ταύτα, εξακολούθησε να εφαρμόζει, καταβάλλοντας σ' αυτούς αποδοχές μειωμένες βάσει των εν λόγω διατάξεων, χωρίς όμως να τηρεί τις κανονιστικές διατάξεις των οικείων ΣΣΕ, άλλως η συνέχιση της καταβολής μειωμένων, κατά τα ανωτέρω, αποδοχών συνιστά μονομερή βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας τους, επειδή στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι εφαρμοστέες οι περί ενιαίου μισθολογίου διατάξεις του Ν. 4024/2011, άλλως η εναγομένη εξακολούθησε και μετά την ιδιωτικοποίησή της να τις εφαρμόζει κατά τρόπο αντίθετο προς τη διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ.

Ζήτησαν δε, να υποχρεωθεί η εναγομένη να καταβάλει σε έκαστο εξ αυτών τα αναφερόμενα στην αγωγή ποσά με το νόμιμο τόκο αφότου κάθε επιμέρους κονδύλιο κατέστη ληξιπρόθεσμο και απαιτητό, άλλως από την επίδοση της αγωγής, τα οποία (ποσά) αντιστοιχούν στις αναλυτικά αναφερόμενες στην αγωγή κρατήσεις επί των αποδοχών τους, στις οποίες προέβη η εναγομένη βάσει των περί ενιαίου μισθολογίου διατάξεων του Ν. 4024/2011, από τον Ιούλιο του έτους 2016 έως τον χρόνο συνταξιοδότησης εκάστου εξ αυτών, πλην των πρώτου και τριακοστού πρώτου τούτων και ήδη πρώτου και εικοστού τετάρτου των αναιρεσειόντων, οι οποίοι εξακολουθούσαν να είναι υπάλληλοι αυτής κατά τον χρόνο άσκησης της αγωγής, ως προς τους οποίους το επίδικο χρονικό διάστημα εκτείνεται από τον Ιούλιο του έτους 2016 έως και τον Δεκέμβριο του έτους 2017 και από τον Ιούλιο του έτους 2016 έως και τον Ιούνιο του έτους 2017, αντίστοιχα.

Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο με την υπ' αριθ. 106/2019 απόφασή του δέχθηκε εν μέρει την αγωγή και επιδίκασε στους ενάγοντες τα αναφερόμενα στο διατακτικό της ποσά, με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής, ως οφειλόμενες διαφορές αποδοχών κατόπιν μη νόμιμων μειώσεων βάσει του Ν. 4024/2011. Την απόφαση αυτή προσέβαλε η εναγομένη με την από 5-3-2020 έφεση, εκδόθηκε δε επ' αυτής η υπ' αριθ. 2696/2022 απόφαση του (δικάσαντος ως εφετείου) Μονομελούς Πρωτοδικείου ..., με την οποία έγινε τυπικά και κατ' ουσίαν δεκτή η έφεση και, αφού εξαφανίστηκε η εκκαλούμενη απόφαση, δικάστηκε εκ νέου η αγωγή και απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ως προς όλες τις βάσεις της.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες (27 εκ των αρχικώς 35 εναγόντων) με την υπό κρίση αίτησή τους. Ι) Το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "...", το οποίο ιδρύθηκε με το Ν. 4748/1930, αναμορφώθηκε δε με τον Α.Ν. 1559/1950, που κυρώθηκε με το Ν. 1630/1951, μετατράπηκε με το άρθρο πρώτο παρ. 1 του Ν. 2688/1999 σε ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία "...

Ανώνυμη Εταιρεία" και τον διακριτικό τίτλο "...", η οποία λειτουργεί κατά τους κανόνες της ιδιωτικής οικονομίας με σκοπό την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος (ΑΠ 1083/2020). Με το άρθρο 6 του ίδιου νόμου (2688/1999) ορίστηκε ότι "1. Το μετοχικό κεφάλαιο της Εταιρείας... αναλαμβάνεται και καλύπτεται εξ ολοκλήρου από το Ελληνικό Δημόσιο και διαιρείται σε μετοχές...

Οι μετοχές της Εταιρείας είναι ονομαστικές. 2. Οι μετοχές της Εταιρείας μπορεί να εισαχθούν προς διαπραγμάτευση στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών ή και σε οποιοδήποτε διεθνώς αναγνωρισμένο Χρηματιστήριο Αξιών με απόφαση της γενικής Συνέλευσης των μετόχων, με την προϋπόθεση ότι το ποσοστό συμμετοχής του Ελληνικού Δημοσίου στο μετοχικό κεφάλαιο της Εταιρείας παραμένει τουλάχιστον 51%".

Με τις διατάξεις του άρθρου 35 του Ν. 2932/2001 ορίστηκε ότι με σύμβαση, που συνάπτεται μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "...", παραχωρείται στη δεύτερη το δικαίωμα χρήσης και εκμετάλλευσης των γηπέδων, κτιρίων και άλλων εγκαταστάσεων που ευρίσκονται εντός της Λιμενικής Ζώνης του Λιμένα ..., στη σύμβαση δε αυτή ορίζονται, μεταξύ άλλων, η διάρκεια παραχώρησης του ανωτέρω δικαιώματος, το καταβαλλόμενο τίμημα, το ειδικότερο περιεχόμενο του εν λόγω δικαιώματος, η τιμολογιακή πολιτική της ....

σε ετήσια βάση, καθώς και οι υποχρεώσεις της και, ιδιαίτερα, οι σχετικές με την πληρότητα των παρεχόμενων από αυτήν υπηρεσιών, τη συντήρηση των εγκαταστάσεων και τη διασφάλιση της λειτουργικότητας και της ασφάλειας αυτών. Με το άρθρο πρώτο του Ν. 3654/2008 "Κύρωση των Συμβάσεων Παραχώρησης μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και των ... (...) και Θεσσαλονίκης (...), ρυθμίσεις για το προσωπικό της ....

και της ... και άλλες διατάξεις" κυρώθηκε και απέκτησε ισχύ νόμου η από 13-2-2002 Σύμβαση Παραχώρησης του δικαιώματος χρήσης και εκμετάλλευσης των γηπέδων, κτιρίων και άλλων εγκαταστάσεων που βρίσκονται εντός της Λιμενικής Ζώνης του Λιμένα ..., μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "...

Ανώνυμη Εταιρεία". Με τη σύμβαση αυτή ορίστηκε ότι παραχωρείται με κριτήρια δημοσίου συμφέροντος, στη δημόσια εταιρεία κοινής ωφέλειας .... το αποκλειστικό δικαίωμα χρήσης και εκμετάλλευσης των γηπέδων, κτιρίων και εγκαταστάσεων της χερσαίας λιμενικής ζώνης του Λιμένα ... για χρονικό διάστημα πενήντα ετών, αρχόμενο την 13-2-2002, με τη ρητή διευκρίνιση ότι το παραχωρούμενο δικαίωμα περιλαμβάνει τη χρήση και εκμετάλλευση για σκοπούς που σχετίζονται με την παροχή λιμενικών υπηρεσιών και εξυπηρετήσεων, καθώς και την παραχώρηση του ιδίου δικαιώματος ή μέρους αυτού προς τρίτους, για τη συμβατική διάρκεια και υπό τους ειδικότερους όρους που προβλέπονται στη σύμβαση.

Στη συνέχεια, η .... υπήχθη στο Πρόγραμμα Αποκρατικοποιήσεων 2011-2015 του Ν. 3985/2011, κατ' εφαρμογή του οποίου μεταβιβάστηκαν, με τη διαδικασία του άρθρου 2 παρ. 4 και 5 του νόμου αυτού, από το Ελληνικό Δημόσιο στην ανώνυμη εταιρεία "Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (ΤΑΙΠΕΔ) Α.Ε." α) με την 195/27-10-2011 (ΦΕΚ Β' 2501/ 4-11-2011) απόφαση της Διυπουργικής Επιτροπής Αναδιαρθρώσεων και Αποκρατικοποιήσεων, 5.775.000 μετοχές της εταιρείας ...

Α.Ε., οι οποίες αντιστοιχούν σε ποσοστό 23,1% επί του μετοχικού κεφαλαίου της και β) με την 206/25-4-2012 (ΦΕΚ Β' 1363/26-4-2011) απόφαση της ως άνω Διυπουργικής Επιτροπής 12.759.440 μετοχές της εταιρείας ... Α.Ε., οι οποίες αντιστοιχούν σε ποσοστό 51,038% επί του μετοχικού της, ήτοι μεταβιβάστηκαν συνολικά ποσοστό 74,138% του μετοχικού κεφαλαίου και 18.534.440 μετοχές της αναιρεσίβλητης ανώνυμης εταιρείας.

Στη συνέχεια, η .... υπήχθη στο Πρόγραμμα Αποκρατικοποιήσεων 2011-2015 του Ν. 3985/2011, κατ' εφαρμογή του οποίου μεταβιβάστηκαν, με τη διαδικασία του άρθρου 2 παρ. 4 και 5 του νόμου αυτού, με τις αποφάσεις 195/27-10-2011 και 206/25-4-2012 της Διυπουργικής Επιτροπής Αναδιαρθρώσεων και Αποκρατικοποιήσεων, από το Ελληνικό Δημόσιο στην ανώνυμη εταιρεία "Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (ΤΑΙΠΕΔ) Α.Ε.", μεταξύ άλλων περιουσιακών στοιχείων του Ελληνικού Δημοσίου, και οι ανήκουσες σε αυτό και αντιστοιχούσες σε ποσοστό 74,138% του μετοχικού κεφαλαίου, 18.534.440 συνολικά μετοχές της ανώνυμης εταιρείας "... (....".

Ακολούθως, στις 5-3-2014 το ΤΑΙΠΕΔ προκήρυξε διεθνή διαγωνισμό για την πώληση του 67% των μετοχών της εταιρείας "....", μετά την επιτυχή κατακύρωση του οποίου στην εταιρεία με την επωνυμία "...", υπεγράφη μεταξύ του ΤΑΙΠΕΔ και της τελευταίας, ως προτιμώμενου επενδυτή, η από 8-4-2016 σύμβαση αγοραπωλησίας μετοχών για τη μεταβίβαση του 67% των μετοχών της "...." σε δύο στάδια, αντί τιμήματος 368.500.000 ευρώ, ενώ με το άρθρο 1 του Ν. 4404/2016 (ΦΕΚ Α' 126/8-7-2016) κυρώθηκε και απέκτησε ισχύ τυπικού νόμου η από 24-6-2016 σύμβαση με τίτλο "Σύμβαση Παραχώρησης σχετικά με τη Χρήση και την Εκμετάλλευση Ορισμένων Χώρων και Περιουσιακών Στοιχείων εντός του Λιμένος ...", η οποία συνήφθη μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της "...

Α.Ε.". Κατόπιν αυτών, στις 10-8-2016 ολοκληρώθηκε η μεταβίβαση του 51% των μετοχών της .... από το ΤΑΙΠΕΔ προς την εταιρεία ... αντί τιμήματος 280.500.000 ευρώ, έκτοτε δε η .... ιδιωτικοποιήθηκε και έπαυσε να αποτελεί δημόσια επιχείρηση, κατά την έννοια του άρθρου 1 του Ν. 3429/2005. Επακολούθησε, στις 6-10-2021, η μεταβίβαση του υπολοίπου 16% των μετοχών της τελευταίας από το ΤΑΙΠΕΔ προς την εταιρεία ...

αντί τιμήματος 88.000.000 ευρώ και έτσι ολοκληρώθηκε η μεταβίβαση του (51% + 16% =) 67% των μετοχών της .... προς την εταιρεία ... (ΟλΣτΕ 1076/2019, ΑΠ (ποιν.) 1690/2022).

ΙΙ) Με τη διάταξη του άρθρου 1 παρ. 5 του Ν. 3833/2010 "Προστασία της εθνικής οικονομίας - Επείγοντα μέτρα για την αντιμετώπιση της δημοσιονομικής κρίσης" (ΦΕΚ Α' 40/15.3.2010), όπως η παράγραφος αυτή συμπληρώθηκε με την παρ. 5 του άρθρου 90 του Ν. 3842/2010 (ΦΕΚ Α' 58/23.4.2010), ορίζεται ότι: "Οι πάσης φύσεως τακτικές αποδοχές, επιδόματα, αποζημιώσεις και αμοιβές γενικά, καθώς και τα με οποιαδήποτε άλλη ονομασία οριζόμενα και από οποιαδήποτε γενική ή ειδική διάταξη ή ρήτρα ή όρο συλλογικής σύμβασης εργασίας, διαιτητική απόφαση ή με ατομική σύμβαση εργασίας ή συμφωνία προβλεπόμενα των εργαζομένων, χωρίς εξαίρεση, σε Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ), που ανήκουν στο Κράτος, σε ΝΠΔΔ ή σε ΟΤΑ ή επιχορηγούνται τακτικά από τον Κρατικό Προϋπολογισμό σε ποσοστό τουλάχιστον 50% του προϋπολογισμού τους ή είναι δημόσιες επιχειρήσεις κατά την έννοια των παραγράφων 1, 2 και 3 του άρθρου 1 του ν. 3429/2005 (ΦΕΚ 314 Α), μειώνονται κατά ποσοστό επτά τοις εκατό (7%).

Τα επιδόματα των Χριστουγέννων, Πάσχα και αδείας μειώνονται κατά ποσοστό τριάντα τοις εκατό (30%), αντίστοιχα. Από τη μείωση του πρώτου εδαφίου της παραγράφου αυτής εξαιρούνται τα επιδόματα που συνδέονται με την οικογενειακή κατάσταση ή την υπηρεσιακή εξέλιξη, καθώς και τα συνδεόμενα με το ανθυγιεινό ή επικίνδυνο της εργασίας τους και τον μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών τους.

Οι διατάξεις της παραγράφου αυτής, καθώς και της παραγράφου 4 κατισχύουν κάθε γενικής ή ειδικής διάταξης ή ρήτρας ή όρου συλλογικής σύμβασης εργασίας, διαιτητικής απόφασης ή ατομικής σύμβασης εργασίας ή συμφωνίας". Με την παρ. 8 του ιδίου άρθρου ορίστηκε ότι "Οι ρυθμίσεις των παραγράφων 5, 6 και 7 δεν εφαρμόζονται στις εταιρείες που υπάγονται στο Κεφάλαιο Β του ν. 3429/2005, εφόσον το Δημόσιο ή τα νομικά πρόσωπα των παραγράφων 1, 2 και 3 του άρθρου 1 του ίδιου νόμου κατέχουν μόνα ή από κοινού ποσοστό του μετοχικού κεφαλαίου μικρότερο του πενήντα τοις εκατό (50%), καθώς και στις Τράπεζες".

Από τον συνδυασμό των ως άνω διατάξεων συνάγεται ότι στις ρυθμίσεις της παρ. 5 του άρθρου 1 του ως άνω νόμου υπάγεται και η εναγομένη και ήδη αναιρεσείουσα ανώνυμη εταιρεία, εφόσον το Δημόσιο κατείχε ποσοστό του μετοχικού κεφαλαίου της μεγαλύτερο του 50% (ΑΠ 1083/2020). Επακολούθησε ο Ν. 3845/2010 "Μέτρα για την εφαρμογή του μηχανισμού στήριξης της ελληνικής οικονομίας από τα κράτη - μέλη της Ζώνης του ευρώ και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο" (ΦΕΚ Α' 65/6.5.2010), στο άρθρο τρίτο παρ. 4 του οποίου ορίστηκε ότι: "Οι πάσης φύσεως τακτικές αποδοχές, επιδόματα, αποζημιώσεις και αμοιβές γενικά, καθώς και τα με οποιαδήποτε άλλη ονομασία οριζόμενα και από οποιαδήποτε γενική ή ειδική διάταξη ή ρήτρα ή όρο συλλογικής σύμβασης εργασίας ή διαιτητική απόφαση ή με ατομική σύμβαση εργασίας ή συμφωνία προβλεπόμενα των εργαζομένων, χωρίς εξαίρεση, στους φορείς του πρώτου εδαφίου της παρ. 5 του άρθρου 1 του ν. 3833/2010, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, μειώνονται κατά ποσοστό τρία τοις εκατό (3%).

Από τη μείωση του προηγούμενου εδαφίου εξαιρούνται τα επιδόματα που συνδέονται με την οικογενειακή κατάσταση ή την υπηρεσιακή εξέλιξη, καθώς και τα συνδεόμενα με το ανθυγιεινό ή το επικίνδυνο της εργασίας τους και τον μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών τους". Οι προπαρατεθείσες διατάξεις, όπως προκύπτει και από τις αιτιολογικές εκθέσεις των ως άνω νόμων 3833/2010 και 3845/2010, θεσπίστηκαν για την προστασία και την προαγωγή του γενικότερου δημόσιου συμφέροντος, ενόψει της σφοδρής δημοσιονομικής κρίσης που αντιμετώπιζε η χώρα (ΑΠ 1517/2022, 1459/2018).

Ειδικότερα, η θεσπισθείσα με τους νόμους αυτούς περικοπή μισθολογικών παροχών εργαζομένων στο Δημόσιο και τον ευρύτερο δημόσιο τομέα αποτελεί τμήμα ενός ευρύτερου προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής και προώθησης διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων της ελληνικής οικονομίας, το οποίο συνολικώς εφαρμοζόμενο αποσκοπεί τόσο στην αντιμετώπιση, κατά τον νομοθέτη, της άμεσης ανάγκης κάλυψης οικονομικών αναγκών της χώρας με μέτρα που από τη φύση τους συμβάλλουν στην άμεση περιστολή των δημοσίων δαπανών, όσο και στη βελτίωση της μελλοντικής δημοσιονομικής και οικονομικής κατάστασης με την εξάλειψη των πρωτογενών δημοσιονομικών ελλειμμάτων, δηλαδή στην εξυπηρέτηση σκοπών που συνιστούν κατ' αρχήν σοβαρούς λόγους δημοσίου συμφέροντος και αποτελούν ταυτοχρόνως και σκοπούς κοινού ενδιαφέροντος των κρατών - μελών της Ευρωζώνης, ενόψει της καθιερούμενης από την ενωσιακή νομοθεσία υποχρέωσης δημοσιονομικής πειθαρχίας και διασφάλισης της σταθερότητας της ζώνης του ευρώ στο σύνολό της.

Ως εκ τούτου, οι σχετικές ρυθμίσεις δεν αντίκεινται στις διατάξεις των άρθρων 22, 23 και 28 του Συντάγματος και στις υπερνομοθετικής ισχύος ρυθμίσεις των κυρωθεισών με νόμο διεθνών συμβάσεων εργασίας που κατοχυρώνουν τη συλλογική αυτονομία των επαγγελματικών οργανώσεων (εργαζομένων και εργοδοτών) (ΑΠ 1517/2022, ΟλΣτΕ 2307/2014) ούτε σε εκείνες για την προστασία της περιουσίας κατά τη διάταξη του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ (ΑΠ 1517/2022).

Περαιτέρω, ο Ν. 4024/2011 "Συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις, ενιαίο μισθολόγιο - βαθμολόγιο, εργασιακή εφεδρεία και άλλες διατάξεις εφαρμογής του μεσοπρόθεσμου πλαισίου δημοσιονομικής στρατηγικής 2012-2015" (ΦΕΚ Α' 226/27-10-2011) ορίζει στο άρθρο 31 αυτού, υπό τον τίτλο "Αναλογικές ρυθμίσεις για νομικά πρόσωπα του ευρύτερου δημόσιου τομέα", ότι: "1.

α) Στα νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου (Ν.Π.Ι.Δ.) που ανήκουν στο κράτος ή σε Ν.Π.Δ.Δ. ή σε Ο.Τ.Α., κατά την έννοια της επίτευξης κρατικού ή δημόσιου ή αυτοδιοικητικού σκοπού, εποπτείας, διορισμού και ελέγχου της πλειοψηφίας της Διοίκησής τους, συμπεριλαμβανομένων των Γενικών και Τοπικών Οργανισμών Εγγείων βελτιώσεων, ή επιχορηγούνται τακτικά, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, από πόρους των ως άνω φορέων κατά 50% τουλάχιστον του ετήσιου προϋπολογισμού τους, καθώς και των λοιπών δημόσιων επιχειρήσεων, οργανισμών και ανώνυμων εταιρειών, που υπάγονται στο Πεδίο εφαρμογής των διατάξεων του Κεφαλαίου Α' του ν. 3429/2005 (Α' 314) όπως έχουν τροποποιηθεί με τις διατάξεις της παρ. 1α του άρθρου 1 του ν. 3899/2010 (Α' 212), με εξαίρεση τα Ν.Π.Ι.Δ.

του ν. 3864/2010 (Α' 119) και άρθρου 1 του ν. 3986/2011 (Α' 152), εφαρμόζεται ανώτατο όριο μέσου κατά κεφαλή κόστους αμοιβών προσωπικού σύμφωνα με τα οριζόμενα στις επόμενες παραγράφους.... β) Το ανώτατο όριο μέσου κατά κεφαλή κόστους αμοιβής προσωπικού εφαρμόζεται και στις δημόσιες επιχειρήσεις, οργανισμούς και ανώνυμες εταιρείες που υπάγονται στο Κεφάλαιο Β' του ν. 3429/2005, καθώς και στις θυγατρικές τους, εφόσον συντρέχουν σωρευτικά οι εξής προϋποθέσεις:

αα) Η πλειοψηφία του Διοικητικού Συμβουλίου έχει διοριστεί ή εκλεχθεί από το Δημόσιο ή το "Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου Α.Ε." (ΤΑΙΠΕΔ) ή άλλα νομικά πρόσωπα των παραγράφων 1, 2 και 3 του άρθρου 1 του ν. 3429/2005 (Α' 314), που ενεργούν ως μέτοχοι, μόνοι ή από κοινού. ββ) το Δημόσιο ή το ΤΑΙΠΕΔ ή άλλα νομικά πρόσωπα των παραγράφων 1, 2 και 3 του άρθρου 1 του ν. 3429/2005, μόνοι ή από κοινού, έχουν την πλειοψηφία των μετοχών.... 5.

Για τις επιχειρήσεις, τους οργανισμούς και τις εταιρείες της υποπαραγράφου 1β, το μέσο κατά κεφαλή κόστος των πάσης φύσεως αποδοχών, επιδομάτων, αποζημιώσεων και αμοιβών γενικά του πάσης φύσεως προσωπικού δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει το 65% του μέσου κατά κεφαλήν αντίστοιχου κόστους της επιχείρησης, του οργανισμού ή της εταιρείας, όπως αυτό είχε διαμορφωθεί κατά την 31.12.2009.

Αν με την εφαρμογή του προηγούμενου εδαφίου προκύπτει μέσο κατά κεφαλή κόστος των πάσης φύσεως αποδοχών, επιδομάτων, αποζημιώσεων και αμοιβών γενικά, εξαιρουμένων των εργοδοτικών εισφορών, μικρότερο των χιλίων εννιακοσίων (1.900) ευρώ κατά μήνα, ισχύει ως όριο το όριο των χιλίων εννιακοσίων (1.900) ευρώ κατά μήνα.... 9.

Από την έναρξη ισχύος του παρόντος Κεφαλαίου καταργείται κάθε γενική ή ειδική διάταξη ή ρήτρα ή όρος συλλογικής σύμβασης εργασίας, διαιτητικής απόφασης ή ατομικής σύμβασης εργασίας ή συμφωνίας, που καθορίζει αποδοχές και πρόσθετες αμοιβές ή απολαβές που υπερβαίνουν τα ανώτατα κατά περίπτωση όρια που ορίζονται στις προηγούμενες παραγράφους".

Κατ' εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων του άρθρου 31 του Ν. 4024/2011, επιβλήθηκαν από την αναιρεσίβλητη ανώνυμη εταιρεία περικοπές στις αποδοχές των εργαζομένων της, μεταξύ των οποίων και οι αναιρεσείοντες. Οι ανωτέρω ρυθμίσεις, σύμφωνα και με την αιτιολογική έκθεση του Ν. 4024/2011, βρίσκουν έρεισμα στην έκτακτη και πρωτοφανή δημοσιονομική κρίση που αντιμετώπισε η Χώρα, εντάσσονται δε στο πλαίσιο υιοθέτησης ενός ευρύτερου προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής και προώθησης διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων της ελληνικής οικονομίας, με στόχο τη βελτίωση της μελλοντικής δημοσιονομικής και οικονομικής κατάστασης και της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας ώστε, όπως επί λέξει αναφέρεται στην αιτιολογική έκθεση, "να διαφυλαχθεί η υπόσταση και η προοπτική της χώρας".

Με την παρ. 9 του ως άνω άρθρου 31 του Ν. 4024/2011 καταργήθηκαν οι υφιστάμενες κατά την έναρξη ισχύος του ρυθμίσεις, που ήταν αντίθετες στα οριζόμενα από αυτό, ως εκ τούτου δε, η επαναφορά στο προ της έναρξης της ισχύος των διατάξεων αυτών μισθολογικό καθεστώς προϋποθέτει νέα κανονιστική διάταξη για την επαναφορά (ΑΠ 1243/2022).

Με τον μοναδικό λόγο αναίρεσης προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια του άρθρου 560 αριθ. 1 ΚΠολΔ, για παραβίαση των διατάξεων των νόμων 3845/2010 και 3833/2010, καθώς και των άρθρων 4, 20, 30 και 31 του Ν. 4024/2011.

Από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) προκύπτει ότι το (δικάσαν ως εφετείο) Μονομελές Πρωτοδικείο ... απέρριψε ως μη νόμιμη την αγωγή με το ακόλουθο σκεπτικό: ".... η αγωγή με το παραπάνω περιεχόμενό της τυγχάνει μη νόμιμη και δεν ευσταθεί καμία από τις νομικές αιτιάσεις στις οποίες οι ενάγοντες επιχειρούν να στηρίξουν τις εργασιακές αξιώσεις τους, δεδομένου ότι οι μειώσεις των αποδοχών των εναγόντων, οι οποίες επιβλήθηκαν σταδιακά, κατά τους ορισμούς των διατάξεων των νόμων 3845/2010, 3833/2010 και 4024/2011, έγιναν συννόμως, βάσει των ως άνω, αμφιμερώς αναγκαστικού δικαίου, διατάξεων, ο δε ισχυρισμός ότι η εναγόμενη προέβη μονομερώς σε μείωση των αποδοχών τους, βασιζόμενη στις ρυθμίσεις του Ενιαίου Μισθολογίου, παρότι αυτή σαφώς και δεν εντάσσεται στο ρυθμιστικό πεδίο του Ν. 4024/2011, αφού ούτε υπάγεται στον ευρύτερο Δημόσιο Τομέα ούτε ελέγχεται από το Δημόσιο, έτι δε περαιτέρω, κατόπιν της κύρωσης του Ν. 4406/2016 το Δημόσιο πλέον ασκεί κρατική εποπτεία επί του Λιμένα μόνο ως προς την τήρηση της νομιμότητας, ενώ το Ελληνικό Δημόσιο έπαψε να είναι πλειοψηφικός μέτοχος της εναγομένης, δεν κρίνονται βάσιμοι και ουδόλως επηρεάζουν τη νομιμότητα των γενομένων μειώσεων.

Πλέον συγκεκριμένα, στο πεδίο εφαρμογής των Ν. 3833/2010 (άρθρα 1 παρ. 5, 6 και 7) και Ν. 3899/2010 (άρθρο 3 παρ. 1), υπαγόταν και το απασχολούμενο με συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας προσωπικό της εκκαλούσας εταιρείας, εφόσον αυτή ιδρύθηκε σαν νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με το Ν. 4748/1930 και αναμορφώθηκε με τον Α.Ν. 1559/1950 που κυρώθηκε με το Ν. 1630/1951, μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία κοινής ωφέλειας με σκοπό την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος, όπου στο μετοχικό της κεφάλαιο συμμετείχε με ποσοστό τουλάχιστον 51% το Ελληνικό Δημόσιο, σύμφωνα με το Ν. 2688/1999, ο δε Ν. 3833/2010, ο οποίος με ρητές διατάξεις του (άρθρα 1 παρ. 8 και 3 Ν. 3833/2010) υπήγαγε στις ρυθμίσεις του και την "....", ψηφίστηκε και τέθηκε σε ισχύ προς επίτευξη συγκεκριμένου δημοσιονομικού σκοπού, συνισταμένου στη μείωση δαπανών μισθοδοσίας κλπ.

του ευρύτερου δημόσιου τομέα, εκ σοβαρών λόγων δημοσίου συμφέροντος. Ακολούθως, το ότι η εναγόμενη δεν υπάγεται πλέον στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, δεν έχει ως επακόλουθο ότι οι αποδοχές των εργαζομένων σε αυτήν - εναγόντων, επανήλθαν αυτόματα και ρυθμίζονται από τον προϋφιστάμενο Κανονισμό Εργασίας Εργατών Λιμένος ...

και τις οικείες ΣΣΕ (που είχαν θεσπιστεί το έτος 2009, καθώς και των ετών 2013 και 2015), εφόσον αυτές αντιτίθενται στις διατάξεις των νόμων 3833/2010 και 4024/2011. Ειδικότερα, δεν δύνανται να τύχουν εφαρμογής όροι προϋφιστάμενων Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας, οι οποίοι αντιτίθενται στους ως άνω νόμους, καθόσον σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 3 παρ. 5 και 1 παρ. 5 εδ.

τελ. του Ν. 3833/2010, "Κάθε διάταξη νόμου και κάθε διάταξη, όρος ή ρήτρα συλλογικής σύμβασης εργασίας, διαιτητικής απόφασης, υπουργικής απόφασης ή οποιουδήποτε είδους διοικητικής πράξης κανονιστικού χαρακτήρα, καθώς και κάθε όρος ατομικής σύμβασης εργασίας ή συμφωνία που αντίκεινται στις διατάξεις του παρόντος και των προηγούμενων άρθρων καταργούνται" και "Οι διατάξεις της παραγράφου αυτής, καθώς και της παραγράφου 4 κατισχύουν κάθε γενικής ή ειδικής διάταξης ή ρήτρας ή όρου συλλογικής σύμβασης εργασίας, διαιτητικής απόφασης ή ατομικής σύμβασης εργασίας ή συμφωνίας", έτι δε περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 31 παρ. 9 του Ν. 4024/2011 "Από την έναρξη ισχύος του παρόντος Κεφαλαίου καταργείται κάθε γενική ή ειδική διάταξη ή ρήτρα ή όρος συλλογικής σύμβασης εργασίας, διαιτητικής απόφασης ή ατομικής σύμβασης εργασίας ή συμφωνίας, που καθορίζει αποδοχές και πρόσθετες αμοιβές ή απολαβές που υπερβαίνουν τα ανώτατα κατά περίπτωση όρια που ορίζονται στις προηγούμενες παραγράφους", δυνάμει δε των οποίων όχι μόνο καταργήθηκαν οι αντικείμενες στις ρυθμίσεις των ανωτέρω νόμων ρήτρες/διατάξεις/όροι των εκάστοτε ισχυουσών συλλογικών συμβάσεων αλλά θεσπίστηκε και η απαγόρευση της συνομολόγησης αντίστοιχων (ήτοι αντικείμενων στις ρυθμίσεις των ανωτέρω νόμων) νέων.

Το γεγονός, εξάλλου, ότι δεν επανήλθαν αυτόματα οι αποδοχές του προσωπικού της εναγομένης στο επίπεδο που βρίσκονταν πριν τις παραπάνω νομοθετικές ρυθμίσεις (οι οποίες εξυπηρετούσαν την ανόρθωση της οικονομίας της Χώρας), το οποίο ήταν σύννομο, καταδεικνύεται από το ότι μετά την ιδιωτικοποίηση της εναγομένης άρχισαν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ αυτής και των σωματείων των εργαζομένων, με αποτέλεσμα να υπογραφεί νέα ΣΣΕ (από 27.12.2017) με έναρξη ισχύος από 1-1-2018, η οποία προβλέπει μισθούς υπολειπόμενους αυτών που προέβλεπε η ΣΣΕ του 2009".

Με την κρίση του αυτή το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, ήτοι με το να απορρίψει ως μη νόμιμη την ένδικη αγωγή, δεχόμενο ότι με την ιδιωτικοποίηση της αναιρεσίβλητης ανώνυμης εταιρείας το μισθολογικό καθεστώς των εργαζομένων της δεν επανήλθε αυτοδικαίως στα ισχύοντα πριν την έναρξη ισχύος του Ν. 4024/2011, αλλά ότι απαιτείται προς τούτο νέα ρύθμιση (με ΣΣΕ, διαιτητική απόφαση ή ατομική σύμβαση εργασίας), δεδομένου ότι με την παρ. 9 του άρθρου 31 του Ν. 4024/2011 ορίζεται ότι "Από την έναρξη ισχύος του παρόντος Κεφαλαίου καταργείται κάθε γενική ή ειδική διάταξη ή ρήτρα ή όρος συλλογικής σύμβασης εργασίας, διαιτητικής απόφασης ή ατομικής σύμβασης εργασίας ή συμφωνίας, που καθορίζει αποδοχές και πρόσθετες αμοιβές ή απολαβές που υπερβαίνουν τα ανώτατα κατά περίπτωση όρια που ορίζονται στις προηγούμενες παραγράφους", ορθώς ερμήνευσε και εφάρμοσε στην προκειμένη περίπτωση τις διατάξεις του άρθρου 1 παρ. 5 του Ν. 3833/2010, του άρθρου τρίτου παρ. 4 του Ν. 3845/2010 και του άρθρου 31 του Ν. 4024/2011, στις ρυθμίσεις των οποίων υπαγόταν η εναγόμενη και ήδη αναιρεσίβλητη ανώνυμη εταιρεία σύμφωνα με τα εκτεθέντα στις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν.

Το γεγονός δε ότι από 10-8-2016, που ολοκληρώθηκε η μεταβίβαση του 51% των μετοχών της .... από το ΤΑΙΠΕΔ προς την εταιρεία ..., η ως άνω εταιρεία ιδιωτικοποιήθηκε και έπαυσε να αποτελεί δημόσια επιχείρηση δεν συνεπάγεται την επαναφορά στο προ της έναρξης της ισχύος των προαναφερθεισών διατάξεων μισθολογικό καθεστώς, αφού αυτή προϋποθέτει νέα κανονιστική διάταξη (ΑΠ 1243/2022).

Συνεπώς, ο εκ του αριθμού 1 του άρθρου 560 ΚΠολΔ (μοναδικός) λόγος αναίρεσης είναι αβάσιμος. Κατόπιν αυτών, μη υπάρχοντος άλλου λόγου αναίρεσης προς έρευνα, πρέπει να απορριφθεί η υπό κρίση αίτηση στο σύνολό της. Τέλος, πρέπει να καταδικαστούν οι αναιρεσείοντες, λόγω της ήττας τους στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, η οποία παραστάθηκε και κατέθεσε προτάσεις (άρθρα 176, 180 παρ. 1, 183 και 181 παρ. 2 ΚΠολΔ, όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 20-10-2022 (αριθ. έκθ. κατάθ. ... 2022) αίτηση για αναίρεση της υπ' αριθ. 2696/2022 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου ....

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων οκτακοσίων (1.800) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 1η Απριλίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 5 Μαΐου 2025.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ