Appeal dismissed as inadmissible due to failure to summon a necessary co-party violating the principle of equal hearing.

Απόφαση 752 / 2022 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 752/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Χριστοδούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Μαρία Μουλιανιτάκη, Μαρουλιώ Δαβίου-Απέργη, Μαρία Κουφούδη-Εισηγήτρια, Γεώργιο Καλαμαρίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 17 Νοεμβρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Παναγιώτη Μπούκη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Συντονιστή της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πελοποννήσου Δυτικής Ελλάδας-Ιονίου, που εδρεύει στην Πάτρα και εκπροσωπείται νόμιμα, ο οποίος αντικατέστησε από 11-5-2015 το Γενικό Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδος και Ιονίου στην άσκηση της σχετικής αρμοδιότητας βάσει της διάταξης της παρ. 1 αρ. 28 του ν. 4325/2015, 2) Υπουργού Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την Σπυριδούλα Ραυτοπούλου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και δεν κατέθεσαν προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ά. Φ. του Θ., 2) Α. Φ. του Θ., 3) Ε. Φ. του Θ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αλέξανδρο Φραίμη και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31-1-2013 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων και την από 21-6-2014 αυτοτελή δια των προτάσεων πρόσθετη παρέμβαση των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκαν στο Ειρηνοδικείο Μεσολογγίου και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 136/2014 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 92/2018 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μεσολογγίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 30-6-2020 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με το άρθρο 1 παράγραφος 1 του ν. 4182/2013 (ΦΕΚ 185 Α'/ 10-9-2013) ορίζεται ότι "Κοινωφελής περιουσία είναι: Το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων, που διατίθενται με κληρονομιά, κληροδοσία, ή δωρεά υπέρ του δημοσίου, ή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, ή για κοινωφελή σκοπό. Ως κοινωφελής περιουσία νοείται επίσης και το νομικό πρόσωπο, που τα διαχειρίζεται και εκπροσωπεί εφόσον υπάρχει".

Περαιτέρω με την παράγραφο 3 του ίδιου πιο πάνω άρθρου ορίζεται ότι: "Κοινωφελής σκοπός είναι κάθε εθνικός, θρησκευτικός, φιλανθρωπικός, εκπαιδευτικός, πολιτιστικός και γενικά επωφελής για την κοινωνία εν όλω ή εν μέρει σκοπός". Με την παράγραφο 4 του ιδίου άρθρου ορίζεται ότι: "Αρμόδια αρχή είναι ο Υπουργός Οικονομικών και ο Γενικός Γραμματέας της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 2, οι οποίοι ασκούν τις σχετικές αρμοδιότητες διά των οικείων διευθύνσεων".

Κατά δε τις διατάξεις του άρθρου 2 παρ. 1, 3 του Ν. 4182/2013: Υποχρεώσεις Δημοσίου - Αρμοδιότητες: 1. Το Δημόσιο έχει την υποχρέωση να διασφαλίζει την πιστή και επακριβή εκτέλεση της βούλησης των διαθετών και δωρητών. Αρμοδιότητα του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης υφίσταται, με την επιφύλαξη της παραγράφου 4 και τυχόν ειδικών διατάξεων, στις ακόλουθες περιπτώσεις:

α) Όταν ο σκοπός της περιουσίας εκπληρώνεται κατά κύριο λόγο μέσα στα όρια μιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ανεξαρτήτως του τόπου όπου βρίσκεται η περιουσία..., β)..., γ) Κατά την παρ. 4 του ίδιου άρθρου. Στις υπόλοιπες περιπτώσεις αρμόδιος είναι ο Υπουργός Οικονομικών. Αρμοδιότητα του Υπουργού Οικονομικών υφίσταται επίσης κατ' εξαίρεση:

α) Για την εποπτεία εκκαθάρισης και διαχείρισης περιουσιών που καταλείπονται στο Δημόσιο, β) για την εποπτεία της επιτροπής Ολυμπίων και κληροδοτημάτων και του Βαρβακείου Ιδρύματος, γ) για την εκκαθάριση και εποπτεία κοινωφελών περιουσιών που έχουν τα κύρια περιουσιακά στοιχεία στην αλλοδαπή, δ) για περιουσίες του κεφαλαίου Ε' του παρόντος κώδικα που υπάγονται στην άμεση διαχείριση του Υπουργείου Οικονομικών, ε) για την εποπτεία περιουσιών των οποίων η αξία εκτιμάται, ως ανώτερη του ποσού των 10.000.000 ευρώ ή των οποίων οι σκοποί εκτελούνται σε όλη την επικράτεια.

Περαιτέρω με τις διατάξεις του άρθρου 69 του ιδίου Νόμου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ': ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ. Δίκες κοινωφελών περιουσιών: "1. Η αρμόδια αρχή νομιμοποιείται, πέραν των εκκαθαριστών, εκτελεστών διαθήκης και διοικητών κοινωφελών ιδρυμάτων: α) Να ασκεί αιτήσεις και αγωγές σε δικαστήρια για την αναγνώριση ή τη διεκδίκηση δικαιώματος σε κάθε περιουσία, που έχει διατεθεί για κοινωφελή σκοπό ή σε κοινωφελές ίδρυμα, β) να επισπεύδει αναγκαστική εκτέλεση για την ικανοποίηση των δικαιωμάτων αυτών, γ) να ζητεί τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων για την εξασφάλιση κάθε περιουσίας, σύμφωνα με τα άρθρα 682 και επόμενα του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, δ) να ασκεί παρέμβαση σε κάθε στάση δίκης, η οποία αφορά περιουσία υπέρ κοινωφελούς σκοπού ή κοινωφελών ιδρυμάτων ή αφορά το κύρος των πράξεών τους, με την υποβολή προτάσεων και χωρίς την κοινοποίηση δικογράφου παρέμβασης, ε) να ζητεί την επανάληψη της δίκης ή να καλείται για την επανάληψη της δίκης, αν επήλθε διακοπή δίκης με διάδικο ένα από τα πρόσωπα του πρώτου εδαφίου και για λόγους που αφορούν τα πρόσωπα αυτά. 2.

Τα εισαγωγικά δικόγραφα των δικών, που αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο, κοινοποιούνται στην αρμόδια αρχή, από οποιονδήποτε κι αν ασκούνται, εκτός αν ορίζεται ειδικά διαφορετικά στον παρόντα Κώδικα, επί ποινή απαραδέκτου της συζήτησης, που εξετάζεται και αυτεπαγγέλτως. Κατά τα λοιπά εφαρμόζονται οι διατάξεις περί δικών και προθεσμιών του Δημοσίου".

Κατά το άρθρο 82 παράγραφος 9 του αυτού πιο πάνω νόμου ορίζεται ότι "Με την επιφύλαξη των παραγράφων 3 και 4 του παρόντος άρθρου, κάθε παραπομπή στον αναγκαστικό νόμο 2039/1939 ή γενικά στη νομοθεσία περί Εθνικών κληροδοτημάτων νοείται από την έναρξη ισχύος του παρόντος κώδικα ότι γίνεται στις αντίστοιχες διατάξεις του".

Τέλος το άρθρο 82 παρ. 1 ν. 4182/2013, ορίζει τα εξής: Μεταβατικές και καταργούμενες διατάξεις. 1. Όπου δεν ορίζεται διαφορετικά, οι διατάξεις του Κώδικα εφαρμόζονται και στις κοινωφελείς περιουσίες που υφίστανται κατά την έναρξη ισχύος του, ανεξάρτητα από τον τρόπο σύστασής τους. Κοινωφελή ιδρύματα που έχουν εξαιρεθεί με ειδικές διατάξεις του α.ν. 2039/1939 εξακολουθούν να εξαιρούνται του παρόντος Κώδικα και της εποπτείας της αρμόδιας αρχής, αλλά υπέχουν σε κάθε περίπτωση υποχρέωση υποβολής προς έλεγχο του προϋπολογισμού και του απολογισμού τους, κατά τις διατάξεις του άρθρου 59.

Διαδικασίες που έχουν ήδη αρχίσει, δύνανται να ολοκληρώνονται και κατά την προϋφιστάμενη διαδικασία (όπως το τελευταίο εδάφιο αντικαταστάθηκε με την παρ. 12 του άρθρου 32 ν. 4223/2013). Από το συνδυασμό των παραπάνω διατάξεων συνάγεται ότι μετά την ισχύ του ν. 4182/2013 (11-11/2013) σε δίκες κοινωφελών περιουσιών αρμόδια αρχή στην άσκηση εποπτείας επί των κοινωφελών ιδρυμάτων και περιουσιών που καταλείπονται για κοινωφελείς σκοπούς όταν ο σκοπός της περιουσίας εκπληρώνεται κατά κύριο λόγο μέσα στα όρια μιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ανεξαρτήτως του τόπου όπου βρίσκεται η περιουσία αποτελεί ο Γενικός Γραμματέας Αποκεντρωμένης Διοίκησης.

Σε διαδικασίες, όμως, που έχουν ήδη αρχίσει δύνανται να ολοκληρώνονται κατά την προϋφιστάμενη διαδικασία και ειδικότερα, δύναται και νομιμοποείται και ο Υπουργός Οικονομικών, ως ασκών την εποπτεία επί των κοινωφελών ιδρυμάτων και περιουσιών που καταλείπονται για κοινωφελείς σκοπούς να συνεχίσει δίκες που έχουν αρχίσει με την προϋφιστάμενη διαδικασία (ΑΠ 700/2020,ΑΠ 808/2019).

Εξάλλου, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 76 παρ. 1, 3, 80, 82, 83 και 558 Κ.Πολ.Δ. προκύπτει ότι εκείνος που άσκησε αυτοτελή πρόσθετη παρέμβαση, έχει δικαίωμα να ασκήσει αναίρεση και όταν δεν ανέλαβε το δικαστικό αγώνα, εφ' όσον έχει έννομο συμφέρον, η αναίρεση όμως απευθύνεται μόνον κατά του αντιδίκου του, που νίκησε και όχι κατά του διαδίκου, υπέρ του οποίου άσκησε την παρέμβαση, έστω και αυτοτελή.

Πρέπει όμως να καλείται ο τελευταίος, σύμφωνα με το άρθρο 76 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ., αλλά κατ' επιταγή και της διάταξης του άρθρου 110 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ. κατά τους ορισμούς της οποίας οι διάδικοι έχουν δικαίωμα να παρίστανται σε όλες τις συζητήσεις της υπόθεσης. Επομένως, σε περίπτωση άσκησης αναίρεσης από εκείνον, ο οποίος κατά την προσβαλλομένη με αυτήν απόφαση άσκησε πρόσθετη αυτοτελή παρέμβαση η κλήση για τη συζήτηση αυτής πρέπει να επιδίδεται και στο διάδικο (αναγκαίο ομόδικο κατά το άρθρο 83 Κ.Πολ.Δ.) υπέρ του οποίου ασκήθηκε η αυτοτελής πρόσθετη παρέμβαση, για να ενημερώνεται και εκείνος για την εξέλιξη της δίκης που ανοίγεται με την άσκηση του ενδίκου μέσου της αίτησης αναίρεσης και να ασκήσει τα νόμιμα δικαιώματά του ως διάδικος, χωρίς την κλήτευση του οποίου παραβιάζεται η αρχή της εκατέρωθεν ακρόασης (Α.Π 1288/2019, ΑΠ 808/2018, ΑΠ 1347/2018, ΑΠ 40/2008, ΑΠ 2091/2009).

Αυτοτελής πρόσθετη παρέμβαση είναι και η παρέμβαση της Αρμόδιας Αρχής (Συντονιστή Αποκεντρωμένης Διοίκησης και του Υπουργού Οικονομικών), κατά το άρθρο 69 παρ. 1δ σε συνδ. με το άρθ. 1 παρ. 4 του Ν. 4182/2013, που ασκείται υπέρ κοινωφελούς ιδρύματος, με ειδικό σκοπό καταλιπόμενη περιουσία, η άσκηση της οποίας δημιουργεί επιγενόμενη αναγκαστική ομοδικία μεταξύ του αυτοτελώς προσθέτως παρεμβαίνοντος και του υπερ ού η παρέμβαση (Α.Π 26/2020,Α.Π 1288/2019 ΑΠ 177/2017).

Στην προκειμένη περίπτωση με την κρινόμενη από 30-6-2020 αίτηση αναιρέσεως προσβάλλεται η 92/2018 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μεσολογγίου που δίκασε ως Εφετείο, η οποία αποτελεί κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής, κατ' επιτρεπτή κατ' άρθ. 561 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ εκτίμηση των διαδικαστικών εγγράφων:

Με την από 31-1-2013 αγωγή τους, ενώπιον του αρμοδίου Ειρηνοδικείου Μεσολογγίου, οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσίβλητοι εξέθεταν ότι τυγχάνουν συγκύριοι μετά του εναγομένου Ιδρύματος με την επωνυμία "...", κατά τα αναφερόμενα ποσοστά, του κατά θέση, έκταση και όρια ακινήτου, το οποίο περιήλθε σ' αυτούς, εκ κληρονομίας κατά τον αναφερόμενο στην αγωγή ειδικότερο τρόπο και ότι το εναγόμενο δεν συμφωνούσε στην εξώδικη διανομή αυτού.

Με βάση το ιστορικό αυτό ζητούσαν να διαταχθεί η λύση της κοινωνίας με δικαστική διανομή, άλλως η δια πλειστηριασμού πώληση του επίκοινου ακινήτου και η διανομή του πλειστηριάσματος κατά το ποσοστό των μερίδων τους δεδομένου ότι δεν είναι δυνατή η αυτούσια διανομή αυτού. Στη δίκη που ανοίχθηκε με την αγωγή αυτή παρενέβη ο Γενικός Γραμματέας Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πελοποννήσου Δυτικής Ελλάδος και Ιονίου και ο Υπουργός των Οικονομικών, με την ιδιότητα της αρμόδιας Αρχής ως εποπτεύουσας τις υπέρ κοινωφελών σκοπών και ιδρυμάτων καταλειπόμενες περιουσίες, ασκώντας με τις από 21-6-2014 πρωτόδικες προτάσεις τους αυτοτελή πρόσθετη παρέμβαση κατ' εφαρμογή των διατάξεων του άρθρο 69 παρ. 1δ σε συνδ.

με το άρθ. 1 παρ. 4 του Ν. 4182/2013, κατά των εναγόντων και υπέρ του εναγομένου Ιδρύματος. Επί της παραπάνω αγωγής και της αυτοτελούς πρόσθετης παρέμβασης οι οποίες συνεκδικάσθηκαν κατά την τακτική διαδικασία, ερήμην του εναγομένου, εκδόθηκε η 136/2014 απόφαση του Ειρηνοδικείου Μεσολογγίου, με την οποία έγινε δεκτή η αγωγή στο σύνολο της και απορρίφθηκε η αυτοτελής πρόσθετη παρέμβαση.

Κατά της αποφάσεως αυτής, οι αυτοτελώς προσθέτως παρεμβαίνοντες άσκησαν την από 17-11-2014 έφεση, την οποία απηύθυναν κατά των εναγόντων. Επί της αποφάσεως αυτής εκδόθηκε η υπ' αριθμ. 92/2018 προσβαλλόμενη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μεσολογγίου, το οποίο δίκασε αντιμωλία των διαδίκων κατά την τακτική διαδικασία και δέχθηκε τυπικά και κατ' ουσίαν την έφεση, εξαφάνισε εν μέρει την εκκαλούμενη ως προς τη διάταξή της, με την οποία ορίσθηκε η διανομή του πλειστηριάσματος που θα επιτευχθεί, κράτησε την υπόθεση και δίκασε επί της από 31-1-2013 αγωγής και διέταξε την πώληση με πλειστηριασμό του αναφερόμενου στο σκεπτικό της απόφασης επίκοινου ακινήτου, ήτοι ενός αγροτεμαχίου έκτασης 5.705 τ.μ.

κειμένου στη θέση "..." ..., προκειμένου να λάβει έκαστος διάδικος από το πλειστηρίασμα, που θα επιτευχθεί, αφού πρώτα αφαιρεθούν οι δαπάνες που θα απαιτηθούν για τον πλειστηριασμό, ποσό ανάλογο με το ποσοστό συγκυριότητάς κάθε διαδίκου στο διανεμητέο ακίνητο και δη κάθε εφεσίβλητος σε ποσοστό 1/12 εξ αδιαιρέτου και το υπέρ ου η αυτοτελής πρόσθετη παρέμβαση ίδρυμα ποσοστό 9/12.

Κατά της αποφάσεως αυτής άσκησαν αναίρεση οι Συντονιστής της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πελοποννήσου- Δυτικής Ελλάδας-Ιονίου, ο οποίος αντικατέστησε από 11.05.2015 τον Γενικό Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδος και Ιονίου στην άσκηση της σχετικής αρμοδιότητας βάσει της διάταξης της παρ. 1 αρ. 28 του ν. 4325/2015, και ο Υπουργός των Οικονομικών, υπό την προαναφερομένη ιδιότητα τους με την οποία άσκησαν την αυτοτελή πρόσθετη παρέμβαση την οποία απηύθυναν κατά των εναγόντων εφεσιβλήτων.

Σύμφωνα δε με όσα αναφέρονται στην ως άνω νομική σκέψη, κατά τη συζήτηση της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης από τους ασκήσαντες αυτοτελή πρόσθετη παρέμβαση έπρεπε να κληθεί και το υπέρ ου, η πρόσθετη παρέμβαση εναγόμενο Ίδρυμα (αναγκαίο ομόδικο κατά το άρθρο 83 του Κ.Πολ.Δ), προκειμένου να ενημερωθεί για την εξέλιξη της δίκης που ανοίχθηκε με την άσκηση του ενδίκου μέσου της αίτησης αναίρεσης και να ασκήσει τα νόμιμα δικαιώματα του ως διάδικος, χωρίς την κλήτευση του οποίου παραβιάζεται η αρχή της εκατέρωθεν ακροάσεως.

Οι αναιρεσείοντες δεν επικαλούνται αλλά ούτε και προσκομίζουν σχετική έκθεση επιδόσεως προς το εναγόμενο Ίδρυμα υπέρ του οποίου άσκησαν την αυτοτελή πρόσθετη παρέμβαση, με συνέπεια το απαράδεκτο της συζητήσεως της υπόθεσης ως προς όλους τους διαδίκους, κατ' επιτρεπτή περί τούτου αυτεπάγγελτη έρευνα (άρθ. 568 παρ.4, 576 παρ. 2,3 Κ.Πολ.Δ)

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ ΚΗΡΥΣΣΕΙ απαράδεκτη τη συζήτηση της από 30-6-2020 αίτησης αναιρέσεως των Συντονιστή της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πελοποννήσου- Δυτικής Ελλάδας-Ιονίου και του Υπουργού των Οικονομικών για αναίρεση της υπ' αριθμ. 92/2018 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Μεσολογγίου που δίκασε ως Εφετείο. ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Απριλίου 2022.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 5 Μαΐου 2022.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ