Supreme Court partially allows appeal against eviction compensation ruling regarding specific building structures.

Απόφαση 740 / 2014 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 740/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Νικόλαο Λεοντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή, Ιωάννα Πετροπούλου και Γεώργιο Σακκά Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 24 Ιανουαρίου 2014, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1.Ι. Τ. του Α., 2.α) Ι. Δ.Λ. και β) Ε. Κ.Λ., κατοίκων ..., και 3. Της ομόρρυθμης εταιρίας με την επωνυμία "ΑΦΟΙ Ε.Λ. Ο.Ε." που εδρεύει στα Τρίκαλα και εκπροσωπείται νόμιμα από το διαχειριστή της Δ. Λ., κάτοικο ..., οι οποίοι ανωτέρω εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Πέτρου, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου που εκπροσωπείται νόμιμα από τους Υπουργούς Οικονομικών και Μεταφορών, Υποδομών και Δικτύων, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Πάρεδρο του Ν.Σ.Κ. Βασίλειο Κυριαζόπουλο, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-4-2009 αίτηση του ήδη αναιρεσίβλητου, καθώς και ανταιτήσεις και κύριες παρεμβάσεις των ήδη αναιρεσειόντων και προσώπων που δεν είναι διάδικοι στην παρούσα υπόθεση, για τον καθορισμό προσωρινής τιμής μονάδος αποζημίωσης, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Τρικάλων. Συνεκδικάσθηκαν, και εκδόθηκαν οι αποφάσεις:24/2011 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 121/2013 του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 19-9-2013 αίτησή τους. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης, Ιωάννα Πετροπούλου ανέγνωσε την από 15-1-2014 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του δεύτερου λόγου της αιτήσεως αναιρέσεως από τους αριθμούς 9,11γ ( κατά ένα μέρος) και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, από τις συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 17 παρ.2 και 3 του ισχύοντος Συντάγματος και 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ συνάγεται, ότι για τον προσδιορισμό της πλήρους αποζημιώσεως λαμβάνεται υπόψη η αξία του απαλλοτριουμένου ακινήτου κατά το χρόνο της πρώτης συζητήσεως ενώπιον του δικαστηρίου της αιτήσεως καθορισμού (προσωρινού ή οριστικού σε περίπτωση παραλείψεως του προσωρινού) της αποζημιώσεως αυτής, καθώς και η δαπάνη του ιδιοκτήτη του απαλλοτριουμένου ακινήτου.

Εξάλλου, στο άρθρο 13 παρ. 1 εδ. τελευτ. του ν.2882/2001 Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων (ΚΑΑΑ), όπως το εδάφιο αυτό τροποποιήθηκε με το άρθρο 9 παρ. 1 του ν.3193/2003, ορίζεται, ότι "ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριουμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν το χρόνο κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριουμένου".

Ως πρόσοδος, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, θεωρείται η προερχόμενη από τη φύση και τη δυνατότητα εκμεταλλεύσεως του απαλλοτριούμενου ακινήτου ως εκ του είδους, της θέσεως, της μορφής και του προορισμού του σε σχέση με τη συγκεκριμένη περιοχή, στην οποία βρίσκεται. 'Ετσι ως κριτήριο διαφοροποιήσεως και στοιχείο αξιολόγησης αποτελεί, επί αγροτικού ακινήτου, αν τούτο είναι γόνιμο ή άγονο, ξηρικό ή ποτιστικό, φυτεία ή χέρσο και προκειμένου περί αστικού, αν το απαλλοτριούμενο είναι εντός ή εκτός σχεδίου εντός ή εκτός ζώνης, ποίοι σε κάθε περίπτωση οι όροι δόμησης, τα ποσοστά κάλυψης και αντιπαροχής και ο συντελεστής εμπορικότητας σε σχέση με τη συγκεκριμένη περιοχή στην οποία βρίσκεται το ακίνητο.

Εξ άλλου, πράγματα κατά την έννοια της διατάξεως του αριθμού 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, η μη λήψη υπόψη των οποίων από το δικαστήριο της ουσίας ιδρύει τον προβλεπόμενο από τη διάταξη αυτή λόγο αναιρέσεως θεωρούνται οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί που συγκροτούν την ιστορική βάση της αγωγής, ανταγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως και έτσι θεμελιώνουν το αίτημά τους.

Επομένως, δεν είναι πράγματα με την έννοια αυτή οι αρνητικοί ισχυρισμοί της αγωγής ή της ένστασης, ούτε οι ισχυρισμοί οι οποίοι αποτελούν συμπεράσματα των διαδίκων ή του δικαστηρίου ή επιχειρήματα, νομικά ή πραγματικά τα οποία αντλούνται από τον νόμο ή από την εκτίμηση των αποδείξεων. Δεν στοιχειοθετείται όμως ο λόγος αυτός αναιρέσεως αν το δικαστήριο έλαβε υπόψη τον προταθέντα ισχυρισμό και τον απέρριψε για οποιοδήποτε λόγο, τυπικό ή ουσιαστικό.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση, προκειμένου να καθορίσει οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης για τα απαλλοτριούμενα ακίνητα με την υπ' αρ. 1017454/1101/0010/06-03-2008 Κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και ΠΕΧΩΔΕ, που δημοσιεύθηκε νόμιμα στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (τεύχος Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων) με αριθμό ΦΕΚ 104/18-03-2008, για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την κατασκευή του έργου Άξονας Κεντρικής Ελλάδος (Ε65) από Χ.Θ. 16+500 έως Χ.Θ. 175+000, στο τμήμα από Χ.Θ. 110+861 έως 122+380 και εντός του Δ.Δ.

Ράξας του Δήμου Παραληθαίων, των Δημοτικών Διαμερισμάτων Αρδανίου- Κρηνίτσας - Παλαιοπύργου - Ζηλευτής του Δήμου Παληοκάστρου και Δήμου Τρικκαίων στο Νομό Τρικάλων, έκτασης συνολικού εμβαδού 925.116,56 τ.μ. μεταξύ των οποίων και τα με ΑΚΠ 280, 473 και 478 ακίνητα, δέχθηκε και τ' ακόλουθα: Η απαλλοτριούμενη έκταση απεικονίζεται με κλίμακα 1:1000 στα υπό κλίμακα 1:1000 από 28-01-2007 και με αριθμούς σχεδίων 1,2,3,...

και 14 κτηματολογικά διαγράμματα και στον αντίστοιχο κτηματολογικό πίνακα καθώς και την τεχνική έκθεση της Ειδικής Υπηρεσίας Δημοσίων Έργων-Οδικοί Άξονες Παραχώρησης της Γενικής Γραμματείας Δημοσίων Έργων του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, τα οποία έχουν συνταχθεί από τον Δ.

Τ. στις 28-01-2007 και έχουν εγκριθεί με την υπ' αριθμό Δ12/47831/11-12-2007 εγκριτική απόφαση του Διευθυντή της Δ12/ΓΓΔΕ/ΥΠΕΧΩΔΕ Ι. Σ.. Επίσης, συντάχθηκε υπ' αριθμό Φ 1396/9046/20-11-2008 έκθεσης εκτίμησης του Σώματος Ορκωτών Εκτιμητών, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου τέταρτο του Ν. 3555/2007 στην οποία με βάση τα αναφερόμενα σε αυτή στοιχεία, περιέχονται τα γήπεδα και τα επικείμενα των απαλλοτριούμενων εκτάσεων, οι διαφορές που παρατηρήθηκαν σε σχέση με τα στοιχεία του κτηματολογικού πίνακα, τα στοιχεία εκτίμησης, μελέτη της εκτίμησης και η τελική εκτίμηση.

Στη συνέχεια συντάχθηκαν και οι δυο συμπληρωματικές εκθέσεις εκτίμησης του Σ.Ο.Ε. που αναφέρονται παραπάνω. Η παραπάνω έκταση απαλλοτριώνεται για τη διάνοιξη του νέου Οδικού Άξονα κεντρικής Ελλάδος Ε- 65, από τη Χ.Θ. 110+861 έως την Χ.Θ. 122+380, που συνδέει την ΠΑΘΕ, στο ύψος της Λαμίας, με την ΕΓΝΑΤΙΑ οδό, στο ύψος της Καλλιθέας Γρεβενών.

Με το άρθρο τέταρτο του Ν. 3555/2007, για την προεκτίμηση της αξίας των απαλλοτριουμένων των ακινήτων και επικειμένων τους, συντάχθηκε σχετική έκθεση του Σώματος Ορκωτών Εκτιμητών (Σ.Ο.Ε.) του ν. 820/1978 (ΦΕΚ 174 Α'), ανεξαρτήτως του αν οι απαλλοτριωθείσες εκτάσεις υπάγονται ή όχι στο σύστημα αντικειμενικού προσδιορισμού της αξίας των ακινήτων.

Σύμφωνα, με την υποβληθείσα με αριθμό Φ. 1396/9046/20-11-2008 έκθεση εκτίμησης του ΣΟΕ, η εκτίμηση αναφέρεται στις τιμές μονάδας και την αγοραία αξία των 383 απαλλοτριούμενων ακινήτων, που βρίσκονται εντός των ορίων της κτηματικής περιφέρειας των δημοτικών διαμερισμάτων Ζηλευτής, Κρηνίτσας και Αρδανίου του Δήμου Παλαιοκάστρου και του δημοτικού διαμερίσματος Ράξας του Δήμου Παραληθαίων, στο Νομό Τρικάλων.

Για τη σύνταξή της λήφθηκαν υπόψη η κείμενη νομοθεσία, τα κάθε μορφής αντικειμενικά στοιχεία που μπορεί να επηρεάσουν την αξία του ακινήτου, οι αρχές αποτιμητικής, που ακολουθεί το ΣΟΕ, ως μέλος της ΤΕGoVA, και εκείνα που υποβλήθηκαν στο ΣΟΕ από τους αιτούντες, καθώς και όσα προέκυψαν από τις αυτοψίες που πραγματοποίησε στα ακίνητα και στη γύρω περιοχή η αρμόδια ορκωτός εκτιμητής Ά.

Μ., η οποία προέβη και στη συλλογή των απαραίτητων σχετικών στοιχείων και πληροφοριών. Οι αυτοψίες πραγματοποιήθηκαν στις 20 και 21 Μαΐου και στις 28 και 29 Σεπτεμβρίου 2008 και επεκτάθηκαν στο σύνολο των εκτιμώμενων ακινήτων και στην ευρύτερη περιοχή τους. Η χάραξη του δρόμου δεν ακολουθεί τη χάραξη του υφιστάμενου πρωτεύοντος, ούτε αυτή του δευτερεύοντος οδικού δικτύου, παρά ακολουθεί ευθεία σχεδόν πορεία, μέσω αγροτικών εκτάσεων, ενώ διασταυρώνεται με επαρχιακές και αγροτικές οδούς.

Η ευρύτερη περιοχή είναι γεωργική, με καλλιέργειες κυρίως σιτηρών και βαμβακιού, καθώς και λίγων οπωροφόρων δέντρων σε σημεία με ελαφρά επικλινές έδαφος, ενώ δεν υπάρχουν δασικές εκτάσεις. Η νέα οδός διέρχεται μέσω αγροτικών εκτάσεων, μεταξύ των οικισμών που προαναφέρθηκαν. Η περιοχή είναι εκτός σχεδίου πόλης και εκτός οικισμών και δεν είναι πολεοδομικά θεσμοθετημένη και χωροθετημένη.

Έτσι, ως εκτός σχεδίου πόλης περιοχή, έχει όλες τις δυνατές εκτός σχεδίου πόλης χρήσεις. Κατά το χρόνο σύνταξης της έκθεσης, οι χρήσεις είναι κυρίως γεωργικές, ενώ άλλες χρήσεις, όπως της κατοικίας, υπάρχουν μόνο κοντά σε οικισμούς. Από άποψη φυτοβλάστησης και χρήσης, το μεγαλύτερο ποσοστό της έκτασης είναι γεωργικές καλλιέργειες, κυρίως βαμβακιού, καλαμποκιού και σιτηρών, ενώ υπάρχουν επίσης αμπελώνες και ελαιοκαλλιέργειες.

Επίσης υπάρχουν γεωργικές αποθήκες και άλλα βοηθητικά κτίσματα, ενώ δεν υπάρχουν κατοικίες ή επαγγελματικά/βιοτεχνικά κτίρια. Τα αγροτεμάχια αποτελούν κατά κύριο λόγο γεωργική γη και δεν προσφέρονται προς οικοδόμηση, ενώ κάποια, επί επαρχιακών οδών, έχουν και σχετική δυνατότητα επαγγελματικής αξιοποίησης.

Από τα ανωτέρω, συμπεραίνεται ότι η περιοχή των εκτιμώμενων ακινήτων χαρακτηρίζεται ως γεωργική, μεγάλης παραγωγικότητας, αρδευόμενη, με καμία οικοπεδική αξιοποίηση, πλην ορισμένων εκτάσεων, σε θέσεις όπου έχει αναπτυχθεί κάποια επαγγελματική χρήση, όπως στην περιοχή από τη Ράξα προς το Ρίζωμα. Μετά την Κρηνίτσα ο δρόμος περνά ανάμεσα από σχετικά χαμηλούς λόφους, όπου υπάρχουν παράλληλα με τις καλλιέργειες σιτηρών και βαμβακιού και καλλιέργειες ελαιοδένδρων και άλλων καρποφόρων καθώς και αμπελιών.

Από πλευράς υποδομής, η περιοχή των απαλλοτριούμενων, εξυπηρετείται, κατά τόπους από δίκτυα των οργανισμών κοινής ωφέλειας (ΔΕΗ, ΟΤΕ και ύδρευσης) και συγκοινωνιακά εξυπηρετείται από τις υπεραστικές και τοπικές αστικές λεωφορειακές γραμμές. Οι απαλλοτριούμενες εκτάσεις κατά μέσο όρο απέχουν 8 χλμ ανατολικά της πόλης των Τρικάλων, 18 χλμ νότια της Καλαμπάκας, 12 χλμ βόρεια του ποταμού Πηνειού και βαίνουν ανατολικά της εθνικής οδού Τρικάλων-Καλαμπάκας.

Στην περιοχή έγιναν επίσης οι εξής αναδασμοί: 1) της Ράξας το έτος 1978, 2) του Αρδανίου, το έτος 1968, 3) της Κρηνίτσας το έτος 1976, 4) του Παλαιοπύργου το έτος 1979 και 5) της Ζηλευτής το έτος 1977. Επίσης, προέκυψε ότι, μετά τον προσδιορισμό των ορίων των οικισμών που βρίσκονται εκατέρωθεν της χάραξης, δεν υπάρχουν οικόπεδα προς απαλλοτρίωση, παρά μόνο αγροτεμάχια.

Ο προσδιορισμός της αξίας των εκτάσεων, με βάση τις ειδικές τιμές μονάδας γεωτεμαχίων ανά κατηγορία (στις οποίες δεν περιλαμβάνεται η επιδότηση καλλιέργειας, ενώ ως στοιχείο εκτίμησης λήφθηκε υπόψη και το στοιχείο προσόδου, παραγωγής και ετήσιας απόδοσης των ακινήτων), είναι οι εξής: 1) στην κατηγορία 1-Αγροτεμάχια στην περιοχή Κρηνίτσας και Ζηλευτής, εσωτερικά των επαρχιακών οδών με εμβαδόν μικρότερο των 4 στρεμμάτων, προσφερόμενα για ετήσια γεωργική εκμετάλλευση, 1,71 ευρώ/τ.μ., 2) στην κατηγορία 2-Αγροτεμάχια στην περιοχή Κρηνίτσας και Ζηλευτής και στην "ευρύτερη" της Ράξας, εσωτερικά των επαρχιακών οδών με εμβαδόν άνω των 4 στρεμμάτων, 2,14 ευρώ/τ.μ., 3) στην κατηγορία 3-Αγροτεμάχια με πρόσοψη σε επαρχιακή οδό Χαϊδεμένης-Περδικοράχης με εμβαδόν μικρότερο των 4 στρεμμάτων και αγροτεμάχια εφαπτόμενα στο σχέδιο πόλης της Κρηνίτσας, 1,96 ευρώ/τ.μ., 4) στην κατηγορία 4-Αγροτεμάχια στην περιοχή Ράξας, εσωτερικά των επαρχιακών οδών με εμβαδόν μικρότερο των 4 στρεμμάτων, προσφερόμενα για ετήσια γεωργική εκμετάλλευση 2,40 ευρώ/τ.μ., 5) στην κατηγορία 5-Αγροτεμάχια στην (άμεση) περιοχή Ράξας, εσωτερικά των επαρχιακών οδών με εμβαδόν άνω των 4 στρεμμάτων, 2,40 ευρώ/τ.μ., 6) στην κατηγορία 6-Αγροτεμάχια στην περιοχή Ράξας, επί δευτερεύουσας επαρχιακής οδού από Ράξα-Ρίζωμα, με εμβαδόν μικρότερο των 4 στρεμμάτων, 2,94 ευρώ/τ.μ., 7) στην κατηγορία 7-Αγροτεμάχια στην περιοχή Ράξας, επί δευτερεύουσας επαρχιακής οδού (Ράξα-Ρίζωμα), με εμβαδόν άνω των 4 στρεμμάτων, προσφερόμενα και για επαγγελματική χρήση 7,35 ευρώ/τ.μ.

και 8) στην κατηγορία 8-Αγροτεμάχια στην περιοχή Ράξας, επί δευτερεύουσας επαρχιακής οδού από Ράξα-Ρίζωμα, με εμβαδόν άνω των 35 στρεμμάτων, προσφερόμενα και για επαγγελματική χρήση, 5,51 ευρώ/τ.μ.. Με την ίδια έκθεση προσδιορίσθηκε και η αξία των επικειμένων (βλ. την παρ. 3.6.1). Οι ανταιτούντες με τις προτάσεις τους προσδιορίζουν τις τιμές των απαλλοτριουμένων ακινήτων ως εξής: 1) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ από 1-254 σε 150 ευρώ/τ.μ., για όσα δε από αυτά εφάπτονται επαρχιακών ασφαλτοστρωμένων οδών σε 180 ευρώ/τ.μ., για τα ακίνητα με ΑΚΠ από 255 έως 348 σε 80 ευρώ/τ.μ.

και για τα ακίνητα με ΑΚΠ από 349 έως 563 σε 120 ευρώ/τ.μ., διότι βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από την πόλη των Τρικάλων, έχει δε αρχίσει να αναπτύσσεται ως βιοτεχνική και εμπορική περιοχή με τη δημιουργία αντιστοίχων μονάδων, προσφέρονται δε και για οικοδομική αξιοποίηση, ήτοι για την ανέγερση κατοικιών.

Συγκριτικά στοιχεία, όπως αγοραπωλησίες πρόσφατες δεν προσκομίζονται, ενώ οι επικαλούμενες αποφάσεις των Δικαστηρίων της Λαμίας (Μονομελούς Πρωτοδικείου και

Εφετείου) αφορούν σε εντελώς διάφορες (ως προς την απόσταση) περιοχές με άλλα χαρακτηριστικά. Από τα ίδια ως άνω αποδεικτικά μέσα προέκυψε ότι η κύρια, κατά προορισμό χρήση των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, είναι εκείνη της αγροτικής εκμετάλλευσης και όχι της οικιστικής και εμπορικής αξιοποίησης αφού δεν αποδείχτηκε ότι υπάρχει η εκδήλωση ενδιαφέροντος προς εγκατάσταση κτιρίων (αποθηκών κλπ) για τη λειτουργία επιχειρήσεων ή οποιασδήποτε φύσεως ενδιαφέρον για τουριστική ανάπτυξη, στην πλειονότητά τους δε είναι αγροί, ενώ δεν ευνοείται η οικοπεδική αξιοποίηση, καθόσον βρίσκονται εντός παραγωγικής γης.

Το Ελληνικό Δημόσιο υποστηρίζει ότι η αγοραία αξία των απαλλοτριωθέντων εδαφών και συστατικών, ανέρχεται στα ποσά που καθόρισε η αρμόδια επιτροπή του Σ.Ο.Ε., γεγονός που επιβεβαίωσε και ο μάρτυρας του Δημοσίου Δ. Β.. Ο κύριος μάρτυρας των αιτούντων Κ. Τ., προσδιόρισε την αγοραία αξία των απαλλοτριούμενων ακινήτων στο ποσό των 30 έως 50 ευρώ το τμ.

Με την υπ' αριθ. 24/2011 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Τρικάλων η αγοραία αξία και συνεπώς και η καταβλητέα αποζημίωση καθορίσθηκε προσωρινά με βάση την εκτίμηση του Σ.Ο.Ε., προσαυξημένη κατά 30% περίπου. Με τον ίδιο τρόπο υπολογισμού προσδιορίστηκε και η αξία των συστατικών των απαλλοτριούμενων ακινήτων.

Μετά από αυτό, το Δικαστήριο, αφού έλαβε υπόψη του α) τις επικαλούμενες από κάθε διάδικο αξίες των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, σε συνδυασμό με τα συγκριτικά και άλλα αποδεικτικά στοιχεία που καθένας απ' αυτούς προσκομίζει και επικαλείται, β) τις εκτιμήσεις του Σώματος Ορκωτών Εκτιμητών, γ) τα τεκμήρια που συνάγονται από τις εφετειακές αποφάσεις για άλλες απαλλοτριώσεις (προσκομιζόμενες από τους καθών η απαλλοτρίωση) αλλά και την προαναφερόμενη απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Τρικάλων που καθόρισε την προσωρινή αποζημίωση και δ) τα συγκριτικά στοιχεία που επικαλέστηκαν οι μάρτυρες αποδείξεως και ανταποδείξεως, σε συνδυασμό με το ότι από το χρόνο του προσωρινού προσδιορισμού (Μάρτιος 2011) μέχρι σήμερα (Μάρτιος 2013) δεν μεσολάβησε ουσιαστική ανατίμηση των αξιών στην επίδικη περιοχή, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι κατά τον κρίσιμο εν προκειμένω χρόνο (8.2.2013) η αξία των απαλλοτριωθέντων ακινήτων ανέρχεται, με βάση τις υπάρχουσες οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, χωρίς όμως να υπολογίζεται η τυχόν ανατίμηση ή υποτίμηση τους μετά τη δημοσίευση της πράξεως απαλλοτριώσεως και μόνο εξ αιτίας αυτής, στα αναφερόμενα κατωτέρω και στο διατακτικό ποσά, στα οποία πρέπει να καθορισθεί και η οριστική αποζημίωσή τους.

Η αποζημίωση αυτή είναι πλήρης, αφού με αυτή οι ιδιοκτήτες μπορούν να αντικαταστήσουν τις ιδιοκτησίες τους με άλλες ισάξιες Κρίσιμος χρόνος εκτιμήσεως είναι, όπως προαναφέρθηκε, ο χρόνος της συζητήσεως ενώπιον του δικαστηρίου αυτού, διότι από το χρόνο συζητήσεως ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Τρικάλων της αιτήσεως για την προσωρινή αποζημίωση, δηλαδή την 22.10.2010 μέχρι τη συζήτηση της αιτήσεως για την οριστική αποζημίωση (8.2.2013) παρήλθε έτος.

Πρέπει να σημειωθεί ότι για τα ακίνητα εκείνων των δικαιούχων (κυρίων απαλλοτριωθέντων), οι οποίοι δεν έλαβαν μέρος στη δίκη του οριστικού προσδιορισμού της αποζημιώσεως (είτε με ανταίτηση είτε με κύρια παρέμβαση), η αποζημίωση πρέπει να καθορισθεί στο ποσό που καθορίσθηκε προσωρινά με την υπ' αριθ. 24/2011 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου.

Επομένως, η αποζημίωση πρέπει να καθοριστεί αναλυτικά για καθένα ακίνητο ως εξής: Α) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ 1,2,5 .... σε 2,60 ευρώ. Β) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ 3,33,34 ... σε 2,25 ευρώ/τ.μ. Γ) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ 4,7,9 ... 473 σε 2,75 ευρώ/τ.μ. Δ) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ 14,76, 77 ... σε 2,10 ευρώ/τ.μ. Ε) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ 150, 152 και 377 ... σε 2,50 ευρώ/τ.μ.

ΣΤ) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ 32,50, 54 ... σε 4,60 ευρώ/τ.μ. Ζ) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ 46, 56, 74 σε 4,20 ευρώ/τ.μ. Η) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ 331 και 455 σε 2,00 ευρώ/τ.μ. Θ) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ 172, 279, 280 ... σε 3 ευρώ/τ.μ. Ι) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ 500, 501, 512 ... σε 11 ευρώ/τ.μ. Κ) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ 485, 499, 482 ... σε 3,70 ευρώ/τ.μ. Λ) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ 478, 480 και 481 σε 5,50 ευρώ/τ.μ.

Μ) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ 484 και 507 σε 6,5 ευρώ/τ.μ. Ν) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ 484 και 507 σε 6,5 ευρώ/τ.μ. Ν) Για τα ακίνητα με ΑΚΠ 511, 513 σε 7,5 ευρώ/τ.μ. και Ξ) Για το ακίνητο με ΑΚΠ 498 σε 9,5 ευρώ/τ.μ. Με τον πρώτο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια κατά ένα μέρος από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, διότι το Εφετείο, προκειμένου να καθορίσει με την προσβαλλόμενη απόφαση οριστική τιμή μονάδος αποζημιώσεως των απαλλοτριωθέντων ακινήτων τους με Α.Κ.Π. 280, 473 και 478 αντίστοιχα, δεν έλαβε υπόψη τους ως κατωτέρω ισχυρισμούς τους που υποβλήθηκαν με την από 25-8-2011 αίτησή τους ενώπιον αυτού.

α) Σε σχέση με το ΑΚΠ 280 απαλλοτριούμενο ακίνητο ότι βρίσκεται στην κτηματική περιοχή Περδικοράχης του Δήμου Τρικκαίων, είναι περιαστικό με έντονη οικοπεδική αξία, έχει πρόσοψη σε υπάρχουσα αγροτική οδό μήκους 400 μέτρων και είναι πρόσφορο ως εκ της θέσεώς του, όχι μόνο για αγροτική και ιδίως για δενδροκομική εκμετάλλευση, αλλά και για την ίδρυση κάθε είδους βιοτεχνικής βιομηχανικής, εμπορικής, κτηνοτροφικής και τουριστικής επιχείρησης καθώς και για την κατασκευή εξοχικών κατοικιών.

β) Σε σχέση με το ΑΚΠ 473 απαλλοτριούμενο ακίνητο ότι βρίσκεται στις παρυφές του ρυμοτομικού σχεδίου του Δ.Δ. Ράξας του Δήμου Παραληθαίων, εκτός σχεδίου, αλλά, εντός της ζώνης των 500 μέτρων από το όριο αυτού, είναι άρτιο και οικοδομήσιμο κατά τον κανόνα, έχει πρόσοψη σε δύο αγροτικούς δρόμους και οικοπεδική αξία, ενώ προσφέρεται για κάθε είδους εκμετάλλευση και χρήση.

Και γ) Σε σχέση με το ΑΚΠ 478 απαλλοτριούμενο ακίνητο που βρίσκεται στην κτηματική περιοχή του Δ.Δ. Ράξας του Δήμου Τρικκαίων, έχει πρόσοψη στην ασφαλτοστρωμένη επαρχιακή οδό Ράξας - Χαϊδεμένης - Τρικάλων και επ' αυτού υπάρχουν κτιριακές εγκαταστάσεις σταυλισμού βοοειδών για πάχυνση και κτιριακές εγκαταστάσεις σταυλισμού αιγοπροβάτων και συγκεκριμένα: 1.

Τμήμα της διώροφης αποθήκης 6, εμβαδού 48,97 μ2. 2. Το υπόστεγο 1 εμβαδού 54 μ2. 3. Η ισόγειος αποθήκη 2 που φέρεται ως υπόστεγο 2, εμβαδού 67,50 μ2. 4. Το υπόστεγο 3 εμβαδού 15 μ2. 5. Το υπόστεγο 4 εμβαδού 21 μ2. 6. Το υπόστεγο 5 εμβαδού 113.18 μ2 με συρματοπερίφραξη συνολικού μήκους 95 μέτρων και περιτοίχηση μήκους 9 μέτρων και συνεπώς, η κατά προορισμό χρήση του ακινήτου αυτού δεν είναι αυτή της αγροτικής εκμετάλλευσης, αλλά της άσκησης εμπορικής δραστηριότητας.

Ο αναιρετικός αυτός λόγος από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, ενόσω το Εφετείο, καθόρισε οριστική τιμή μονάδος αποζημίωσης για τα απαλλοτριούμενα ως άνω με ΑΚΠ 280, 473 και 478 ακίνητα με βάση τα προεκτιθέμενα χαρακτηριστικά της ευρύτερης περιοχής που απαλλοτριώθηκε και τις ειδικές τιμές μονάδας γεωτεμαχίων ανά κατηγορία χωρίς να λάβει υπόψη για την κρίση του αυτή και τα επικαλούμενα ως ανωτέρω για τα επίδικα ακίνητα, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος.

Επειδή κατά τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 4 του Ν.2882/2001 (ΚΑΑΑ) σε περίπτωση αναγκαστικής απαλλοτριώσεως τμήματος ακινήτου, εξ αιτίας της οποίας το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη υφίσταται σημαντική υποτίμηση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο για την χρήση για την οποία προορίζεται, με την ίδια απόφαση, για τον καθορισμό της αποζημιώσεως, προσδιορίζεται και ιδιαιτέρα αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη, η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο.

Από την διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με τις διατάξεις του άρθρου 17 παρ. 2 του Συντάγματος και 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της Ε.Σ.Δ.Α., συνάγεται ότι, για να είναι πλήρης η αποζημίωση, η οποία οφείλεται ως αντάλλαγμα για την στέρηση της ιδιοκτησίας, πρέπει να περιλαμβάνει όχι μόνον την αξία του απαλλοτριουμένου τμήματος του ακινήτου, αλλά και την ζημία, την οποία υφίσταται ο ιδιοκτήτης, επειδή το τμήμα που του απομένει, μετά την απαλλοτρίωση, γίνεται άχρηστο ή μειώνεται η αξία του.

Στην περίπτωση αυτή, κατά την οποία το απομένον τμήμα υφίσταται σημαντική μείωση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο, ο ιδιοκτήτης του δικαιούται να ζητήσει τον καθορισμό και την παροχή ιδιαιτέρας αποζημιώσεως, είτε κατά την δίκη του προσωρινού καθορισμού, είτε κατ' αυτήν του οριστικού προσδιορισμού της αποζημιώσεως, για το τμήμα που απαλλοτριώθηκε, η αποζημίωση δε αυτή καλύπτει όχι μόνο την, εκ της απαλλοτριώσεως και μόνο της εκτάσεως του όλου ακινήτου, ζημία, αλλά και εκείνη που επήλθε από την εκτέλεση του έργου, για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση του μέρους του ακινήτου (Ολ.

ΑΠ 31/2005).

Εξ άλλου, πράγματα κατά την έννοια της διατάξεως του αριθμού 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, η μη λήψη υπόψη των οποίων από το δικαστήριο της ουσίας ιδρύει τον προβλεπόμενο από τη διάταξη αυτή λόγο αναιρέσεως. Θεωρούνται οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί που συγκροτούν την ιστορική βάση της αγωγής, ανταγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως και έτσι θεμελιώνουν το αίτημά τους.

Επομένως, δεν είναι πράγματα με την έννοια αυτή οι αρνητικοί ισχυρισμοί της αγωγής ή της ένστασης, ούτε οι ισχυρισμοί οι οποίοι αποτελούν συμπεράσματα των διαδίκων ή του δικαστηρίου ή επιχειρήματα, νομικά ή πραγματικά τα οποία αντλούνται από το νόμο ή την εκτίμηση των αποδείξεων. Δεν στοιχειοθετείται όμως ο λόγος αυτός αναιρέσεως αν το δικαστήριο έλαβε υπόψη τον προταθέντα ισχυρισμό και τον απέρριψε για οποιοδήποτε λόγο, τυπικό ή ουσιαστικό.

Με το δεύτερο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια κατά ένα μέρος από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, διότι το Εφετείο, προκειμένου να απορρίψει το αίτημα του πρώτου και της τρίτης των αναιρεσειόντων για επιδίκαση ιδιαίτερης αποζημίωσης για τα εναπομείναντα τμήματα εδάφους αντίστοιχα των με ΑΚΠ 280 και 478 ιδιοκτησιών τους, που υποβλήθηκαν με την από 25-8-2011 αίτησή τους ενώπιον αυτού αναφορικά με το προαναφερθέν αίτημά τους.

α) Σε σχέση με την ΑΚΠ 280 ιδιοκτησία, ότι για την κατασκευή του άξονα κεντρικής Ελλάδας Ε.65, είναι αναγκαίο να ισοπεδωθεί το απαλλοτριούμενο τμήμα της ιδιοκτησίας αυτής με αποτέλεσμα, σε όλο το μήκος της βορειοανατολικής πλευράς του εναπομένοντος τμήματος και του ορίου της απαλλοτρίωσης να δημιουργείται γκρεμός ύψους κατά μεν τη βορειοδυτική γωνία αυτού 6,40 μέτρων, κατά δε τη βορειοανατολική πλευρά 15,40 μέτρων και στο μέσο 43,40 μέτρων, και να καθίσταται ανέφικτη κάθε δυνατότητα πρόσβασης, εκμετάλλευσης και αξιοποίησής του αφού από τις άλλες δύο πλευρές του συνορεύει με αγροκτήματα τρίτων, ενώ εξ άλλου, υπάρχει και κίνδυνος κατολίσθησής του.

Και β) Σε σχέση με την ΑΚΠ 478 ιδιοκτησία ότι με την κατασκευή του άξονα Κεντρικής Ελλάδας Ε-65. Θα παύσει υφιστάμενη η δυνατότητα επαγγελματικής εκμετάλλευσης του εναπομείναντος μετά την απαλλοτρίωση τμήματος της ιδιοκτησίας αυτής καθ όσον θα ανακληθεί η άδεια λειτουργίας των κτιριακών εγκαταστάσεων σταυλισμού βοειδών για πάχυνση και σταυλισμού αιγοπροβάτων που υπάρχουν επ' αυτής καθώς, σύμφωνα με τις ισχύουσες υγειονομικές διατάξεις απαγορεύεται η διατήρηση και η λειτουργία βουστασίων και ποιμνιοστασίων δυναμικότητας άνω των 50 ισοδύναμων ζώων σε απόσταση μικρότερη των 150 μέτρων από εθνικές οδούς. 'Όπως δε από την επισκόπηση παραδεκτώς της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει, το Εφετείο, απέρριψε το αίτημα του πρώτου και της τρίτης των αναιρεσειόντων για επιδίκαση ιδιαίτερης αποζημίωσης για τα εναπομείναντα τμήματα εδάφους των με ΑΚΠ 280 και 478 αντίστοιχα ιδιοκτησιών τους, με την αιτιολογία για το με ΑΚΠ 280 ακίνητο από το οποίο απαλλοτριώνεται έκταση 17.712,46 τ.μ.

και απομένει έκταση 32044,06 τ.μ. από την αρχική των 49.756,51 τ.μ., ότι δεν υφίσταται μείωση της αξίας του εναπομείναντος τμήματος, διότι η εναπομείνασα έκταση είναι σημαντική, ώστε εξακολουθεί να είναι εκμεταλλεύσιμη και για το 478 ακίνητο, από το οποίο απαλλοτριώνεται έκταση 980.31 τ.μ. και απομένει έκταση 9.999,58 τ.μ.

από την αρχική των 10.979,89 τ.μ., ότι δεν υφίσταται μείωση της αξίας του εναπομείναντος τμήματος διότι απαλλοτριώνεται αναλογικά με την αρχική έκτασή του μικρό τμήμα αυτού ώστε να μη δυσχεραίνεται η εκμετάλλευσή του, χωρίς να λάβει υπόψη και τους ως ανωτέρω αντίστοιχα ισχυρισμούς και πρέπει επομένως ο αναιρετικός αυτός λόγος κατά το μέρος αυτό να γίνει δεκτός, ως βάσιμος.

Επειδή, ο λόγος αναίρεσης από τον αριθμό 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ ιδρύεται όταν το δικαστήριο επιδίκασε κάτι που δεν ζητήθηκε ή επιδίκασε περισσότερα από όσα ζητήθηκαν ή άφησε αδίκαστη. Ως αίτηση κατά την έννοια της διατάξεως του αριθμού 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, είναι κάθε αυτοτελής αίτηση των διαδίκων με την οποία ζητείται η παροχή έννομης προστασίας, υπό οιαδήποτε νόμιμη μορφή αυτής η οποία δημιουργεί αντίστοιχη εκκρεμότητα δίκης, όπως είναι η αγωγή, ανταγωγή, κύρια παρέμβαση, αυτοτελής πρόσθετη παρέμβαση, κάθε ένδικο μέσο, ανακοπή και τριτανακοπή, αλλά και η αίτηση καθορισμού ιδιαίτερης αποζημίωσης που καθορίστηκε για το εναπομείναν τμήμα απαλλοτριωθέντος ακινήτου.

Στην προκειμένη περίπτωση, η ομόρρυθμη εταιρία με την επωνυμία "Αφοί Ε. Λ. Ο.Ε." με την από 25-8-2011 και με αρ. κατ. 697/2011 αίτηση ενώπιον του Εφετείου Αθηνών, ζήτησε εκτός άλλων Α. Να προσδιορισθεί ιδιαίτερη αποζημίωση των κτισμάτων που υπάρχουν στο εναπομένον τμήμα της Α.Κ.Π. 478 ιδιοκτησίας της εντός της ζώνης των 30 μ.

από το όριο της απαλλοτρίωσης στο 100% της αξίας τους και ειδικότερα: α) του υπόλοιπου τμήματος της διώροφης αποθήκης 6 συνολικού εμβαδού 174.69/μ2 και όγκου 1048 μ3 η αξία του οποίου ανέρχεται σε 120 ευρώ/μ2 και β) του υπόλοιπου τμήματος υπόστεγου 5 συνολικού εμβαδού 105.65 μ2 η αξία του οποίου ανέρχεται σε 80 ευρώ/μ2. Β) Να προσδιορισθεί ιδιαίτερη αποζημίωση των κτιριακών εγκαταστάσεων που υπάρχουν στο υπόλοιπο εναπομένον τμήμα της ΑΚΠ 478 ιδιοκτησίας της στο 80% της αξίας τους και ειδικότερα:

α) Δύο κτιρίων (σταυλικών εγκαταστάσεων) συνολικού εμβαδού 900 τ.μ. και όγκου 2.700 κ.μ. τα οποία απέχουν από το όριο της απαλλοτρίωσης και τον αυτοκινητόδρομο 38 έως 88 μέτρα η αξία των οποίων ανέρχεται σε 120 ευρώ το μ3. β) Δύο κτιρίων (σταυλικών εγκαταστάσεων) διαστάσεων 10χ25 το καθένα και συνολικού εμβαδού 500 μ2, τα οποία απέχουν από το όριο της απαλλοτρίωσης 84 μέτρα, η αξία των οποίων ανέρχεται σε 120 ευρώ/μ2 και γ) μίας αποθήκης η οποία έχει διαμορφωθεί σε κατοικία του εργατικού προσωπικού, συνολικού εμβαδού 28 μ2, η αξία της οποίας ανέρχεται σε 150 ευρώ/μ3. 'Όπως όμως προκύπτει από την επισκόπηση παραδεκτώς (άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) της προσβαλλόμενης απόφασης, το Εφετείο, ουδέν διαλαμβάνει για τα ως ανωτέρω αιτήματα της τρίτης των αναιρεσειόντων ομόρρυθμης εταιρίας με την επωνυμία "Αφοί Ε.

Λ. Ο.Ε." προσδιορισμού ιδιαίτερης αποζημίωσης των κτιριακών αυτών εγκαταστάσεων και πρέπει επομένως ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως κατά το μέρος που αποδίδεται από την αναιρεσείουσα ως άνω εταιρία η πλημμέλεια από τον αριθμό 9γ του άρθρου 559 ΚΠολΔ, να γίνει δεκτός ως βάσιμος. Επειδή, κατ' ακολουθία των προεκτεθέντων, πρέπει κατά παραδοχή του πρώτου λόγου από τον αριθμό 8 και του δεύτερου από τους αριθμούς 8 και 9 του άρθρου 559 ΚΠολΔ της από 19-9-2013 και με αρ.

κατ. 28/2013 αιτήσεως αναιρέσεως της 121/2013 απόφασης του Εφετείου Λάρισας η αναιρετική εμβέλεια των οποίων καθιστά αλυσιτελή την εξέταση των διατυπούμενων λοιπών λόγων αναιρέσεως να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το ως ανωτέρω μέρος, να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές κατ' άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 12 παρ. 4 ν.4055/2012, να διαταχθεί η επιστροφή του καταβληθέντος παραβόλου στους καταθέσαντες αναιρεσείοντες κατ' άρθρο 495 παρ. 4 ΚΠολΔ και να καταδικασθεί το αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων όπως ορίζεται στο διατακτικό (άρθρ. 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί κατά το μέρος που αναφέρεται στο σκεπτικό την 121/2013 απόφαση του Εφετείου Λάρισας.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές.

Διατάσσει την επιστροφή του καταβληθέντος παραβόλου στους καταθέσαντες αναιρεσείοντες. Και

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειόντων την οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 7η Μαρτίου 2014.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 3η Απριλίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ