Supreme Court allows appeal against deathbed will invalidation due to violation of good morals, remanding for retrial.

Απόφαση 740 / 2010 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 740/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Λεωνίδα Ζερβομπεάκο, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, (επειδή κωλύεται ο Αντιπρόεδρος και η αρχαιότερη της συνθέσεως Αρεοπαγίτης), Μιχαήλ Θεοχαρίδη, Δημήτριο Μαζαράκη, Χαράλαμπο Αθανασίου, και Κωνσταντίνο Τσόλα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 2 Δεκεμβρίου 2009, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας-καλούσας: Χ1 συζ. Χ2, το γένος ..., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Μελέτιο Φικιώρη,

Των καθών η κλήση: 1. Ψ1 και 2. Ψ2, κατοίκων ..., ως εξ αδιαθέτου κληρονόμων της αποβιώσασας αναιρεσίβλητης Ψ3 χας Β, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Στυλιανό Ξηρουχάκη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 6-6-1990 αγωγή της αρχικής αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 4164/2001του ίδιου Δικαστηρίου και 3186/2003 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησε η αναιρεσείουσα με την από 30-3-2005 αίτησή της επί της οποίας εκδόθηκε η 265/2007 απόφαση του Αρείου Πάγου που κήρυξε την συζήτηση απαράδεκτη. Την υπόθεση επαναφέρει προς συζήτηση η καλούσα με την από 4-12-2008 κλήση της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Κωνσταντίνος Τσόλας ανέγνωσε την από 13-11-2006 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του δικαστηρίου τούτου Ιωάννη Ιωαννίδη, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος δικηγόρος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των καθών η κλήση την απόρριψη της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.- Από τις διατάξεις των άρθρων 62, 73, 313 παρ.1 περ. δ' ΚΠολΔ, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 286 επ. του ίδιου Κώδικα, που κατά το άρθρο 573 παρ. 1 εφαρμόζονται και στην κατ' αναίρεση δίκη, προκύπτει ότι, σε περίπτωση θανάτου κάποιου διαδίκου πριν από την αμετάκλητη περάτωση της δίκης, εάν ο θάνατος επήλθε μετά την έκδοση της οριστικής απόφασης, οπότε δεν υφίσταται εκκρεμής δίκη, ούτε στάδιο εφαρμογής των διατάξεων για διακοπή και επανάληψη της δίκης, το κατά της απόφασης αυτής από τον αντίδικο του αποβιώσαντος ασκούμενο ένδικο μέσο της αναίρεσης πρέπει να απευθύνεται, σύμφωνα με το άρθρο 558 ΚΠολΔ, κατά των καθολικών διαδόχων (κληρονόμων) του αποβιώσαντος, απευθυνόμενο δε κατά του τελευταίου είναι άκυρο, υπό την προϋπόθεση όμως ότι ο αναιρεσείων πριν από την άσκηση της αναίρεσης του είχε λάβει γνώση με οποιονδήποτε τρόπο του θανάτου του αντιδίκου του, ώστε να διαπιστώσει τους κληρονόμους του και να απευθύνει κατ' αυτών την αναίρεση.

Η κατά του αποβιώσαντος απευθυνόμενη αναίρεση, χωρίς ο αναιρεσείων να γνωρίζει το θάνατο του αντιδίκου του, δεν είναι άκυρη και νόμιμα χωρεί η συζήτηση αυτής με τους κληρονόμους του αποβιώσαντος, οι οποίοι καλούνται προς τούτο ή εμφανίζονται κατά τη συζήτηση με την ιδιότητα αυτή στη θέση του αναιρεσιβλήτου και προβάλλουν υπεράσπιση επί της ουσίας της διαφοράς (ΟλΑΠ 31/2009).

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα διαδικαστικά έγγραφα της υπόθεσης, η αναιρεσίβλητη Ψ3 χήρα Β απεβίωσε στις 23-1-2004, δηλαδή μετά την έκδοση της προσβαλλόμενης οριστικής απόφασης, και πριν από την κατάθεση της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, η οποία έγινε στις 31-3-2005. Κατά τη δικάσιμο προς συζήτηση της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης στη δικάσιμο της 6-12-2006, που είχε οριστεί αρχικά, οι ...

και Ψ2, οι οποίοι είναι τέκνα και μοναδικοί εξ αδιαθέτου κληρονόμοι της αποβιώσασας, με δήλωση του πληρεξουσίου δικηγόρου τους που έγινε στο ακροατήριο και καταχωρίστηκε στα πρακτικά, δήλωσαν ότι συμμετέχουν στη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης, ως κληρονόμοι της αποβιώσασας αναιρεσίβλητης. Με την 265/2007 απόφαση του Δικαστηρίου τούτου κηρύχθηκε απαράδεκτη η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης, επειδή η αναιρεσείουσα ήταν απούσα και δεν προέκυπτε εμπρόθεσμη κλήτευση της.

Ήδη νομίμως, με την από 4-12-2008 κλήση της αναιρεσείουσας, η οποία δεν προέκυψε ότι γνώριζε πριν από την άσκηση της αναίρεσης το θάνατο της ανωτέρω αντιδίκου της, την οποία απευθύνει κατά των ως άνω μοναδικών κληρονόμων της αναιρεσίβλητης, χωρεί η συζήτηση της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης με τους νομίμως παριστάμενους κληρονόμους αυτής.

II.- Κατά τη διάταξη του άρθρου 178 ΑΚ, η διάταξη της τελευταίας βουλήσεως είναι άκυρη αν το περιεχόμενο αυτής αντιβαίνει στα χρηστά ήθη. Ως κριτήριο των χρηστών ηθών χρησιμεύει το περί ηθικής συναίσθημα του κατά γενική αντίληψη χρηστού, έμφρονος και υγιώς σκεπτόμενου κοινωνικού ανθρώπου και για την κρίση περί της αντιθέσεως της διατάξεως τελευταίας βουλήσεως στα χρηστά ήθη, λαμβάνονται υπόψη το περιεχόμενο και τα αποτελέσματα της διαθήκης, τα αίτια που ώθησαν το διαθέτη, ο σκοπός που αυτός επεδίωκε και γενικά το σύνολο των περιστάσεων και συνθηκών που συνοδεύουν τη διάταξη αυτή.

Προσκρούει στα χρηστά ήθη η τελευταία διάταξη όχι απλώς εκ του ότι το με αυτήν τιμώμενο πρόσωπο με το οποίο ο διαθέτης διατηρούσε ερωτικές σχέσεις είναι ανήθικο, αλλά όταν ο τρόπος της καταλείψεως ή τα συνοδεύοντα αυτήν περιστατικά μαρτυρούν για τον διαθέτη ηθική διαστροφή ή κατάπτωση ή πώρωση, καθώς, επίσης, και αν, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η τελευταία αυτή διάταξη με τον τρόπο που έγινε συνιστά εκδήλωση αδικαιολόγητης περιφρόνησης προς εγγύτατα πρόσωπα της νόμιμης οικογένειας του διαθέτη, στην οποία περιλαμβάνονται και οι αδελφοί εκείνου ( ΑΠ 825/2009).

Εξάλλου από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι λόγος αναίρεσης για ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου ιδρύεται αν αυτός δεν εφαρμόστηκε, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή αν εφαρμόστηκε ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση και τούτο συμβαίνει όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των περιστατικών στη διάταξη στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση του αντιγράφου της προσβαλλόμενης απόφασης του, το Εφετείο δέχθηκε, ότι αποδείχθηκαν, από τα κατ' είδος αναφερόμενα αποδεικτικά μέσα, τα ακόλουθα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά: Στις 16-3-1990 πέθανε στην ..., κάτοικος στη ζωή Αθηνών, άγαμος και σε ηλικία εξήντα οκτώ (68) ετών.

Ο εν λόγω θανών, με την από 27-7-1983 ιδιόγραφη διαθήκη του όμοιου ακριβώς περιεχομένου με την προηγούμενη από 21-7-1979 ιδιόγραφη, επίσης, διαθήκη του, που δημοσιεύθηκε με τα 1718/11-5-1990 πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και κηρύχθηκε κυρία με την 615/11-5-1990 απόφαση του ίδιου πιο πάνω δικαστηρίου, εγκατέστησε μοναδική κληρονόμο του σε όλη την ακίνητη και κινητή κληρονομιαία περιουσία του, αποτελούμενη από τα υπό στοιχεία Α-1 και Α-2 διαμερίσματα του πρώτου υπέρ το ισόγειο ορόφου πολυκατοικίας που βρίσκεται στην ..., στην οδό ..., καθώς και βιβλία, ρούχα, έπιπλα κ.λ.π., τη Χ1, εναγομένη και ήδη αναιρεσείουσα.

Η τελευταία, με την 852/6-11-1990 δήλωση αποδοχής κληρονομιάς της συμβολαιογράφου Αθηνών Χρυσούλας Καραγιάννη-Κόκκινου, που έχει νόμιμα μεταγραφεί, αποδέχθηκε την πιο πάνω κληρονομία. Ο θανών, γόνος παλιάς αριστοκρατικής οικογενείας των Αθηνών, (ο πατέρας του μάλιστα, που πέθανε κατά την διάρκεια της γερμανικής κατοχής, υπήρξε εξαίρετος νομικός και ιδρυτής των Κοινωνικών Ασφαλίσεων), παρουσίασε σε νεαρή ηλικία (μεταξύ του 16ου και 17ου έτους της ηλικίας του) βαρύτατη ψυχική νόσο, δηλαδή "βαρεία αγχώδη ιδεοληπτική ψυχονεύρωση με πληθύν ευσυνείδητων φόβων και ιδεοληψιών, κατάθλιψη και άλλες λίαν έντονες ψυχασθενικές διαταραχές και έντονα ψυχασθενικά φαινόμενα".

Εξαιτίας της χρόνιας και ανίατης πιο πάνω ψυχικής του νόσου, ο ίδιος, κλάσης 1940, δεν υπηρέτησε ποτέ στις ένοπλες δυνάμεις, ενώ με το από 15-4-1945 προσωρινό απολυτήριο του Κέντρου Κατάταξης Αθηνών απολύθηκε προσωρινά από τις τάξεις του στρατού ως πάσχων "εκ χρονίσασας αγχώδους νευρώσεως μετά ιδεοληπτικών φαινομένων".

Η χρόνια και ανίατη αυτή ψυχική νόσος του διαθέτη, η οποία βεβαιώνεται από τις ιατρικές βεβαιώσεις νευρολόγων -ψυχιάτρων ιατρών, όπως λ.χ. του ..., Επικουρικού Καθηγητή Ψυχιατρικής, καθώς και των Διευθυντών της Υγειονομικής Υπηρεσίας του Ταμείου Προνοίας Δικηγόρων Αθηνών, αντίστοιχα, επέφερε μεν σ' αυτόν ψυχωσικές διαταραχές και αγχώδεις ιδεοληπτικές ψυχονευρώσεις, χαρακτηριζόμενες από τους παραπάνω ως "επίμονες, χρονίσασες και ανίατες", όπως λ.χ.

χρόνια φοβία, κλειστοφοβία, κατάθλιψη, άγχος, υπερκινητικότητα κ.λ.π, που καθιστούσαν τον ίδιο ανίκανο για εργασία και ανίκανο απομάκρυνσης από την οικία του "πέραν μικράς εκ ταύτης αποστάσεως", δεν εξελίχθηκαν, όμως, σε ψύχωση, με την έννοια της αδυναμίας λογικής στάθμισης και ελεύθερου προσδιορισμού της βούλησης του (στέρησης της χρήσης του λογικού του).

Υποβαλλόταν, όμως, ο ίδιος συνεχώς σε ψυχιατρική θεραπεία από νευρολόγους ψυχιάτρους, όπως λ.χ. τον ... (Καθηγητή της Νευροψυχιατρικής) κ.α, καθώς και στη δέουσα φαρμακευτική αγωγή με τα ενδεικνυόμενα για τη νοσηρή κατάσταση της υγείας του ψυχοφάρμακα. Παρά, όμως, τη χρόνια και ανίατη ψυχική νόσο από την οποία έπασχε ο θανών, ο τελευταίος πέτυχε στις εισαγωγικές εξετάσεις της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών με τη βοήθεια της κατά τρία έτη μεγαλύτερης αδελφής του, διπλωματούχου τότε της Γαλλικής σχολής, Ψ3, ενάγουσας, που μελέτησε μαζί του και έλαβε μέρος στις εν λόγω εξετάσεις.

Ενώ, όμως, η ενάγουσα, που πέτυχε, επίσης, στις πιο πάνω εισαγωγικές εξετάσεις, εγκατέλειψε τις σπουδές της στη Νομική Σχολή, γιατί διορίστηκε ως υπάλληλος στο Υπουργείο Συγκοινωνιών, ο θανών περάτωσε τις σπουδές του και αφού πήρε και την άδεια άσκησης του δικηγορικού επαγγέλματος, άρχισε έκτοτε να εργάζεται ως βοηθός δικηγόρου σε μεγάλα δικηγορικά γραφεία και να αναλαμβάνει τη διεκπεραίωση πολύ απλών υποθέσεων.

Ήταν, όπως χαρακτηριστικά καταθέτει ο μάρτυρας απόδειξης ... (ανηψιός του θανόντος, γιος της πρώτης εξαδέλφης του), "ο δικηγόρος των χαμένων υποθέσεων, όπως τον έλεγαν στο σόϊ". Ο ίδιος και η ενάγουσα, αδελφή του, ήταν συγκύριοι, κατ' ίσα μέρη, της παλιάς διώροφης αρχοντικής οικίας που βρισκόταν στο ..., στην οδό ..., που περιήλθε στον πρώτο μεν από κληρονομία της αρχικής ιδιοκτήτριας της, μητέρας του, ..., που πέθανε στην ..., στις 12-4-1957, με βάση την από 15-8-1956 ιδιόγραφη διαθήκη της, που νόμιμα δημοσιεύθηκε με τα 3496/29-5-1957 πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και κηρύχθηκε κυρία με την 8918/12-6-1957 απόφαση του ίδιου πιο πάνω Δικαστηρίου, την οποία (κληρονομία) αποδέχθηκε με την ...

δήλωση αποδοχής κληρονομίας του συμβολαιογράφου Αθηνών Αθανασίου Μπούρα, που είχε νόμιμα μεταγραφεί, στη δεύτερη δε με βάση το ... προικοσυμβόλαιο του συμβολαιογράφου Αθηνών Παναγιώτη Λαζαράτου, που έχει νόμιμα μεταγραφεί. Με βάση το ... προσύμφωνο και εργολαβικό συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Αθηνών Ελένης Γεωργιάδη, ο θανών και ο σύζυγος της ενάγουσας, Β, με την ιδιότητα του διαχειριστή του συνιδιόκτητου προικώου ακινήτου της τελευταίας, ανέθεσαν στο ..., πολιτικό μηχανικό, την ανέγερση στο συνιδιόκτητο ακίνητο του πρώτου και της συζύγου του δευτέρου πολυώροφης οικοδομής με το σύστημα της αντιπαροχής.

Ακολούθως, με βάση την ... πράξη σύστασης οριζόντιας ιδιοκτησίας και κανονισμό πολυκατοικίας της ίδιας πιο πάνω συμβολαιογράφου, που έχει νόμιμα μεταγραφεί, με την οποία η εν λόγω πολυώροφη οικοδομή υπήχθη στις διατάξεις των άρθρων 1002 και 1117 Α. Κ. και του ν. 3741/1929 περί της σύστασης σ' αυτή οριζόντιας κατ' ορόφους ιδιοκτησίας, περιήλθαν ως αντιπαροχή στο μεν θανόντα οι με αριθμούς Α-1 και Α-2 αυτοτελείς διακεκριμένες οριζόντιες ιδιοκτησίες-διαμερίσματα- του πρώτου υπέρ το ισόγειο ορόφου, εμβαδού 67,20 και 47,50 τετρ.

μέτρων, αντίστοιχα, στη δε ενάγουσα και το σύζυγο της Β, κατά τις τότε ισχύουσες διατάξεις των άρθρων 1412 παρ. 2 και 1414 του ΑΚ, δηλαδή, κατά τη ψιλή κυριότητα στην πρώτη και κατά τη διοίκηση και επικαρπία στο δεύτερο, οι με αριθμούς Υ-2, ΙΣ-1 και Β-2, αντίστοιχα, αυτοτελείς και ανεξάρτητες οριζόντιες ιδιοκτησίες, δηλαδή, μία αποθήκη του υπόγειου ορόφου, ένα διαμέρισμα του ισόγειου ορόφου και ένα, επίσης, διαμέρισμα του δεύτερου ορόφου, εμβαδού 22,50, 47,50.

και 47,50 τ.μ., αντίστοιχα. Ο θανών έλαβε, επίσης, από τον εργολήπτη, έναντι της αντιπαροχής, το πρόσθετο ποσό των 200.000 δραχμών. Όπως, δηλαδή, αποδείχθηκε, η ενάγουσα, προτιθέμενη να βοηθήσει τον πάσχοντα αδελφό της, που διέμενε μέχρι τότε μαζί της στη μητρική τους οικία, επέλεξε να λάβει αντιπαροχή μικρότερης αξίας απ' εκείνη του αδελφού της.

Εξάλλου, όπως αποδείχθηκε, ο θανών, μεταξύ των ετών 1968-1969, γνωρίστηκε με την εναγομένη, φοιτήτρια τότε της Ιατρικής Σχολής και συνήψε μαζί της ερωτικό δεσμό, ο οποίος διήρκεσε επί σειρά πολλών ετών. Η τελευταία, πρόσφατα τότε ορφανή από πατέρα, καταγόταν από μικροαστική οικογένεια του ..., με πενιχρή οικονομική κατάσταση και ήταν νεότερη του θανόντος κατά είκοσι δύο (22) έτη.

Ευθύς εξαρχής περιήλθε σε γνώση της η χρόνια και ανίατη ψυχασθένεια από την οποία έπασχε ο θανών. Με την ένθερμη, όμως, συμπαράσταση της οικογένειας της, δηλαδή της μητέρας της και των τριών αδελφών της, συνέζησε με τον θανόντα, αρχικά μεν, κατά τη διάρκεια των εργασιών ανέγερσης της πολυκατοικίας της οδού ...ρισμα των ... (της οδού ...), στη συνέχεια δε, μετά την αποπεράτωση της πιο πάνω πολυκατοικίας, σε ένα από τα ιδιόκτητα σ' αυτή διαμερίσματα του θανόντος.

Μάλιστα οι δύο αδελφές της εναγομένης ... και ... είχαν συχνή με το θανόντα τηλεφωνική επικοινωνία και τακτική με τον ίδιο αλληλογραφία. Γεγονός είναι, ότι ο θανών, εξαιτίας της χρόνιας και ανίατης ψυχικής νόσου από την οποία έπασχε, δεν μπορούσε πάντοτε να προσδιορίζει με λογικούς υπολογισμούς ελεύθερα τη βούληση του και να αντιστέκεται, έτσι, σε υποβολή του, προερχόμενη από τους άλλους και, ειδικότερα, από την εναγομένη, προς το πρόσωπο της οποίας έτρεφε διαρκώς βαθειά αγάπη και αφοσίωση.

Έτσι, μολονότι η οικονομική του κατάσταση δεν ήταν ανθηρή, αφού η από μέρους του άσκηση της δικηγορίας μέχρι το έτος 1981, οπότε συνταξιοδοτήθηκε, δεν του απέφερε αρκετά, εφεξής δε και μέχρι το χρόνο του θανάτου του (16-3-1990), το μοναδικό εισόδημα του προερχόταν από τη μειωμένη σύνταξη του από το Ταμείο Νομικών και το μίσθωμα που εισέπραττε από το μισθωμένο σε τρίτους δεύτερο ιδιόκτητο διαμέρισμα του, ενίσχυε συνεχώς την εναγομένη οικονομικά, προσφέροντας σ' αυτήν, ό,τι ήθελε για την άνετη συμβίωση μαζί του, καθώς και τις σπουδές της.

ενώ, παράλληλα, υπέβαλε τον εαυτό του σε στερήσεις, αφού κυκλοφορούσε πάντα με τα πόδια, ήταν ρυπαρός, απεριποίητος και κακοντυμένος, δεν φρόντιζε για τη διατροφή του και πολλές φορές εκλιπαρούσε τους τρίτους για να του δώσουν "ένα τσιγάρο ή ένα σάντουϊτς". Το μήνα Ιούλιο μάλιστα του έτους 1973 η εναγομένη μετέβη, με δαπάνες του ίδιου, στη ..., προκειμένου να ειδικευθεί, ειδικότερα, στην εκμάθηση της γαλλικής γλώσσας.

Και ενώ η εναγομένη, με επιστολές της, του διηγείται, ό,τι έχει σχέση με την άνετη και όμορφη διαμονή της στη ..., ο θανών μεταβαίνει στο Πανεπιστήμιο για να πληροφορηθεί, αν έχει αυτή πετύχει στις εξετάσεις της και, συνάμα, με την από 5-7-1973 επιστολή του, της ζητεί να περιορίσει τα έξοδα της. Αλλά και κατά τη διάρκεια των επόμενων ετών η εναγομένη εξακολουθούσε να εκμεταλλεύεται την αβουλία και την ευσυγκινησία του θανόντος, εξαιτίας της ψυχικής του νόσου, καθώς και τα αισθήματα της απεριόριστης πίστης, αφοσίωσης και αγάπης που έτρεφε προς αυτή, δίδοντας σ' αυτόν ψεύτικες υποσχέσεις περί μέλλοντος γάμου τους και δημιουργώντας στον ίδιο μεγάλη συναισθηματική σύγχυση και φόρτιση, πετυχαίνοντας, έτσι, τη συνεχή οικονομική του αφαίμαξη για την άνετη στην ...

διαβίωση της. Τελικά η εναγομένη μετέβη, στη ..., το έτος 1982, για μεταπτυχιακές σπουδές, με δαπάνες του θανόντος, αφού ο ίδιος της έστελνε έκτοτε συνεχώς, μέσω της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, τα μηνιαία σπουδαστικά εμβάσματα (βλ. σχετ. τα, με επίκληση, προσκομιζόμενα από την ενάγουσα έγγραφα, δηλαδή το από 13-10-1982 αντίγραφο αίτησης χορήγησης συναλλάγματος για σπουδαστές στην αλλοδαπή προς την Ε.Τ.Ε, καθώς και τις αποδείξεις είσπραξης και χορήγησης συναλλάγματος των μηνών Ιανουαρίου έως και Οκτωβρίου 1983 και του μήνα Ιανουαρίου 1984 της Ε.Τ.Ε, αντίστοιχα).

Η εναγομένη, όμως, γνωρίστηκε στη ... με το Χ2, με τον οποίο, αφού προηγουμένως συνήψε ερωτικό δεσμό, τέλεσε και νόμιμο γάμο το έτος 1985, έκτοτε δε διαμένει μόνιμα στη ..., όπου και εργάζεται. Η προς το θανόντα αναγγελία του ερωτικού δεσμού της αγαπημένης του με το Χ2, ακολούθως δε, του μυστηρίου του γάμου τους από μέρους της, στις αρχές του έτους 1985, προφανώς δεν τον εξέπληξε, αφού ο ίδιος, μετά την αποχώρηση της από την Ελλάδα και την εγκατάσταση της στην ...

για μεταπτυχιακές σπουδές, διάρκειας τεσσάρων (4) -πέντε (5) ετών, είχε πλέον αρχίσει να αποδέχεται το γεγονός, ότι ο ερωτικός τους δεσμός είχε τελειώσει. Διατηρούσε, όμως, αρχικά, όπως φαίνεται, ο θανών την ελπίδα, ότι η εναγομένη, μετά το πέρας των μεταπτυχιακών της σπουδών, θα επέστρεφε κοντά του. Έτσι, με την ελπίδα της επανασυμβίωσής τους, αλλά και σε ένδειξη της αγάπης του προς την εναγομένη, συνέταξε, στις 27-7-1983, την επίμαχη ιδιόγραφη διαθήκη του με την οποία εγκατέστησε την τελευταία, όπως, ειδικότερα, την αποκαλεί σ' αυτή "πολυαγαπημένη μου", αποκλειστική κληρονόμο του σε όλη την κινητή και ακίνητη κληρονομιαία περιουσία του, διαθήκη, την οποία μάλιστα παρέδωσε στα χέρια της χωρίς να την ανακαλέσει μέχρι το χρόνο του θανάτου του.

Σε ένδειξη, επίσης, της αγάπης του προς την εναγομένη, αλλά και με την ελπίδα όχι της επανασυμβίωσής τους, που είχε πλέον εξανεμιστεί, αλλά της διατήρησης στο μέλλον φιλικών μόνο μεταξύ τους σχέσεων, ο θανών υπάκουσε στην παράκληση της να συμπράξει στην έκδοση του πιστοποιητικού αγαμίας που χρειαζόταν για την τέλεση του γάμου της στο εξωτερικό.

Έτσι, τόσο ο ίδιος, όσο και η τρίτη ... βεβαίωσαν υπεύθυνα ενώπιον του Εφημέριου του Ιερού Ναού Αγίου ..., εκδότη του υπ' πρωτ. ...πιστοποιητικό αγαμίας, περί της διαμονής της εναγομένης στην Αθήνα, καθώς και της αγαμίας της τελευταίας, δυναμένης, έτσι, να συνάψει πρώτο γάμο. Γεγονός, επίσης, είναι ότι η εναγομένη και μετά την τέλεση του παραπάνω γάμου της με το Χ2 εξακολουθεί να ζητεί την οικονομική της ενίσχυση από μέρους του θανόντος.

Έτσι, με επιστολή της προς αυτόν, του ανακοινώνει τον αριθμό του απόρρητου λογαριασμού της στην... (με την ένδειξη "ο δικός σου"), καθώς και τον αριθμό του κοινού αυτής και του συζύγου της λογαριασμού, προφανώς για να της καταθέτει ο ίδιος σ' αυτούς τους λογαριασμούς, που είναι οι ακόλουθοι: "Qekenidis Viktoria PO ... Bankverein Schweiz (Paradepl, 6) και "Qekenidis Sotirios ...

M GK 230/00 Schweizeriche Bankagesellschaft Zurich", αντίστοιχα, διάφορα κατά καιρούς χρηματικά ποσά. Όπως, δηλαδή, αποδείχθηκε, η εναγομένη, καθ' όλη τη δεκαπενταετή περίπου διάρκεια των ερωτικών της σχέσεων με το θανόντα, εκμεταλλεύθηκε οικονομικά τον τελευταίο, επιτυγχάνουσα, έτσι, την καλλίτερη, από οικονομική άποψη, διαβίωση της, Η ίδια, επίσης, αφού προηγουμένως εξασφάλισε τη χρηματοδότηση των μεταπτυχιακών της σπουδών εκ μέρους του θανόντος καθώς και την κατάληψη σ' αυτήν, με δήλωση της τελευταίας βούλησης του, όλης της κινητής και ακίνητης κληρονομιαίας περιουσίας, του, τον εγκατέλειψε, οριστικά πλέον, αφού τέλεσε νόμιμο γάμο με το Χ2, από τον οποίο απέκτησε μάλιστα δύο τέκνα και εγκαταστάθηκε εφεξής μόνιμα στη ..., όπου και εργάζεται, μη επιδεικνύουσα, μετά την τέλεση του παραπάνω γάμου της και, ειδικότερα, μετά την αναγγελία στο θανόντα των αριθμών των προαναφερόμενων τραπεζικών της λογαριασμών κανένα προς αυτόν ενδιαφέρον.

Αντίθετα, όπως, επίσης, αποδείχθηκε, η κατάσταση της υγείας του θανόντος, μετά την κατά το έτος 1982 εγκατάσταση της εναγομένης στη ... και την ουσιαστική, δηλαδή, εγκατάλειψη του, άρχισε να επιδεινώνεται. Παρουσίαζε ο ίδιος, έντονα συμπτώματα πλήρους και ολοσχερούς απομόνωσης και ιδιώτευσης, δηλαδή, πλήρους απόσυρσης του από γνωστούς και φίλους, καθώς και συμπτώματα πλήρους και ολοσχερούς κατάθλιψης, προβαίνοντας σε εκδηλώσεις σπασμωδικές, παροδικές, άβουλες και παράλογες.

Οι επισκέψεις του στους θεράποντες νευροψυχιάτρους ήταν πολύ συχνότερες απ' όσες πραγματοποιούσε στο παρελθόν και η λήψη ψυχοφαρμάκων ήταν πλέον καθημερινή και μόνιμη (βλ. σχετ. τα, με επίκληση, προσκομιζόμενα από την ενάγουσα έγγραφα, δηλαδή τις από 15-4-1983 και 16-5-1983, αντίστοιχα, συνταγογραφίες των νευρολόγων ψυχιάτρων ιατρών ..., Επιμελητή του Κρατικού Θεραπευτηρίου Ψυχικών Παθήσεων Αθηνών και ..., καθώς και τα από ..., αντίστοιχα, δελτία του συνταγολογίου του - θανόντα - του Ταμείου Προνοίας Δικηγόρων Αθηνών, που φέρουν τις υπογραφές τόσο του πιο πάνω νευρολόγου-ψυχιάτρου ..., όσο και του αρμόδιου από το Ταμείο Φαρμάκων του πιο πάνω Ταμείου (Τ.Π.Δ.Α) ιατρού).

Παρά, όμως, τη συνεχή ιατρική παρακολούθηση του θανόντος αλλά και τη δέουσα φαρμακευτική αγωγή στην οποία υποβαλλόταν, καμιά βελτίωση δεν παρουσίαζε η κατάσταση της υγείας του, αλλά, αντίθετα, αυτή (υγεία) καθημερινά σχεδόν χειροτέρευε. Τελικά, η κατά το έτος 1985 τέλεση του γάμου της εναγομένης επέτεινε την επιδείνωση της υγείας του θανόντος, αφού έκτοτε εγκατέλειψε ολοσχερώς αυτός τον εαυτό του, μη δυνάμενος πλέον να σκεφθεί και να πράξει με λογικούς συνειρμούς και ο άρρωστος ψυχισμός του, δηλαδή, η βαρύτατη αγχώδης ιδεοληππκή ψυχονεύρωσή του με καταθλιπτικά και άλλα έντονα ψυχασθενικά φαινόμενα ήταν εμφανής σε οποιονδήποτε συγγενή, φίλο ή γνωστό που ερχόταν σε απλή επαφή ή επικοινωνία μαζί του.

Εξάλλου, όπως αποδείχθηκε, η ενάγουσα, αδελφή του θανόντος, από τα νεανικά της ακόμη χρόνια, αφότου, δηλαδή, εκδηλώθηκε στον τελευταίο η βαρεία ψυχική νόσος από την οποία έπασχε, συνεχώς του συμπαραστεκόταν με αγάπη, κατανόηση, ανθρωπιά, αλλά και διακριτικότητα. Με τη συμπαράσταση της, αλλά και την εμψύχωση του από μέρους της πέτυχε αυτός, όπως προειπώθηκε, στις εισαγωγικές εξετάσεις της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και περάτωσε τις σπουδές του με επιτυχία, ενώ με τη συγκατάθεση της έλαβε ο ίδιος από τη μητρική τους οικία αντιπαροχή μεγαλύτερης οικονομικής αξίας από τη δική της.

Η ίδια, επίσης, μεριμνούσε πάντα για τον αδελφό της, τον οποίο παρότρυνε να επισκέπτεται τους θεράποντες ιατρούς του και να ακολουθεί πιστά τη δέουσα φαρμακευτική αγωγή, που αυτοί του υποδείκνυαν. Οι άριστες σχέσεις της με τον αδελφό της δε διαρρήχθηκαν ποτέ, ενόσω αυτός ζούσε (βλ. σχετ. μεταξύ άλλων αποδείξεων και το περιεχόμενο της από 15-6-1983 επιστολής της εναγομένης προς το θανόντα, όπου η πρώτη υποδεικνύει στον δεύτερο: "και αν θέλεις κάθε Πέμπτη πήγαινε στο Ίδρυμα με τηνΧ1, θα της προσφέρεις και αυτής κάτι").Κατά τα τελευταία μάλιστα χρόνια της ζωής του και, ειδικότερα, από το έτος 1982, αφότου η εναγομένη εγκαταστάθηκε στη ...

και εφεξής συνεχώς μέχρι και το χρόνο του θανάτου του, η ενάγουσα, όπως και τα τέκνα της ..., φρόντιζαν συνεχώς το θανόντα, αδελφό και θείο τους, αντίστοιχα, τον επισκέπτονταν σχεδόν καθημερινά, του πήγαιναν φαγητό, μεριμνούσαν για την καθαριότητα του ίδιου και της οικίας του και τον συνόδευαν στις επισκέψεις του στους θεράποντες ιατρούς του.

Η ενάγουσα, τέλος, μερίμνησε τόσο για την κηδεία του αδελφού της, όσο και για το σαρανταήμερο μνημόσυνο, που τέλεσε στη μνήμη του. Αντίθετα, η εναγομένη δεν παραβρέθηκε ούτε στην κηδεία, ούτε στο μνημόσυνο του θανόντος, που οπωσδήποτε πληροφορήθηκε εγκαίρως από τις αδελφές της. Η ίδια, όμως, χωρίς καμιά καθυστέρηση, φρόντισε να εξασφαλίσει την περιέλευση σ' αυτήν της κληρονομιαίας περιουσίας του θανόντος αφού παρέδωσε στην αδελφή της ...

την ιδιόγραφη διαθήκη του τελευταίου, που είχε στα χέρια της και την εξουσιοδότησε να προβεί στις νόμιμες ενέργειες δημοσίευσης της και κήρυξης της κυρίας. Πράγματι, η εν λόγω ..., με την από 26-4-1990 αίτηση της προς το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών (με αριθμό έκθ. καταθ. 1... σαράντα δύο (42), δηλαδή, μόλις, ημέρες μετά τον επισυμβάντα (στις 16-3-1990) θάνατο του διαθέτη, ζήτησε και πέτυχε τη δημοσίευση της επίμαχης ιδιόγραφης διαθήκης και την κήρυξη της κυρίας.

Ακολούθως, η εναγομένη με την από 24-9-1990 εξώδικη δήλωση-πρόσκλησή της προς την ενάγουσα, που κοινοποιήθηκε σ' αυτήν με την ... έκθεση επίδοσης του αρμόδιου δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Αθηνών..., αφού γνωστοποίησε στην αντίδικο της το περιεχόμενο της επίμαχης διαθήκης, της ζήτησε να της επιστρέψει άμεσα όλα τα υπάρχοντα αντικείμενα στην κληρονομιαία οικία του θανόντος, στην οδό ..."μηδέ αυτής της τηλεφωνικής συσκευής εξαιρουμένης", που αυτή χωρίς να σεβαστεί τη θέληση του θανόντος αδελφού της είχε αφαιρέσει.

Προηγουμένως μάλιστα η ίδια είχε αρχίσει τις ενέργειες εκμίσθωσης του κληρονομιαίου, υπό στοιχεία Α-2, διαμερίσματος, σε τρίτους, γεγονός που πληροφορήθηκε η ενάγουσα, η οποία έσπευσε να ασκήσει την κρινόμενη σε βάρος της αγωγή (βλ. σχετ. το περιεχόμενο της από 19-9-1991 εξώδικης δήλωσης-διαμαρτυρίας και πρόσκλησης της ενάγουσας προς την αντίδικο της, που επιδόθηκε στην ίδια με την ...

έκθεση επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Αθηνών ... εναγομένη αποδεχθεί ρητά, με τον ειδικό πληρεξούσιο αντιπρόσωπο και αντίκλητο της ..., την ακίνητη κληρονομιαία περιουσία του θανόντος, με τη σύνταξη της ... δήλωσης αποδοχής κληρονομίας της συμβολαιογράφου Αθηνών Χριστούλας Καραγιάννη-Κοκκίνου, που προπαρατέθηκε, καθώς και να μεταγράψει την τελευταία στα οικεία βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Αθηνών, στις 23-11-1990, ώστε να καταστεί νόμιμα πλέον, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 1193, 1198 και 1199 ΑΚ, αποκλειστική κυρία της εν λόγω κληρονομιαίας περιουσίας και μάλιστα αναδρομικά από το χρόνο θανάτου του διαθέτη (16-3-1990), επικαλούμενη την αποκλειστική κυριότητα της στο κληρονομιαίο, υπό στοιχεία Α-2, διαμέρισμα, στο οποίο διέμενε ο θανών, ενόσω ζούσε (το άλλο κληρονομιαίο διαμέρισμα ήταν τότε μισθωμένο σε τρίτους), επεδίωξε την εκμίσθωση του σε τρίτους, παράλληλα δε, κατά τον ίδιο περίπου χρόνο (πρώτο 15νθήμερο του μήνα Σεπτεμβρίου 1990), ζήτησε την άμεση παράδοση στην ίδια όλων των υπαρχόντων στο ίδιο διαμέρισμα κινητών πραγμάτων, που ανήκαν στην κυριότητα του θανόντος, από μέρους της αντιδίκου της, που δήθεν είχε ήδη προβεί στην αφαίρεση τους.

Ενόψει των περιστατικών αυτών το Εφετείο δέχθηκε ότι η παραπάνω διάταξη τελευταίας βούλησης του διαθέτη αντιβαίνει στα χρηστά ήθη, "εφόσον, ως εκ του τρόπου με τον οποίο έγινε, που φανερώνει το σκοπό του διαθέτη διατήρησης ή συνέχισης των εξώγαμων σχέσεων με την εναγομένη και των εν γένει περιστάσεων, συντρεχουσών στο πρόσωπο του διαθέτη, κυρίως αυτής της βαρείας ψυχικής νόσου από την οποία έπασχε, αλλά και αυτής της συναισθηματικής του εξάρτησης από την εναγομένη, την οποία εκμεταλλεύθηκε προς ίδιο αποκλειστικό-οικονομικό- της όφελος εξακολουθητικά η τελευταία, ενέχει, σύμφωνα με το περί ηθικής συναίσθημα του κατά γενική αντίληψη χρηστού, έμφρονος και υγιώς σκεπτόμενου κοινωνικού ανθρώπου, εκδήλωση αδικαιολόγητης περιφρόνησης του διαθέτη προς την ενάγουσα αδελφή του".

Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο έκρινε βάσιμη την από το άρθρο 178 ΑΚ βάση της ένδικης αγωγής, περί αναγνωρίσεως της ακυρότητας της ανωτέρω διαθήκης, λόγω αντιθέσεως της στα χρηστά ήθη και απέρριψε, ως αβάσιμη την έφεση της αναιρεσείουσας κατά της αποφάσεως του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, που είχε κρίνει ομοίως.

Με την κρίση του αυτή, το Εφετείο παραβίασε την προπαρατεθείσα ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 178 ΑΚ, την οποία εφάρμοσε, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή της. Ειδικότερα, ενώ το δικαστήριο της ουσίας, προκειμένου να κρίνει αν η διάταξη αυτή της τελευταίας βουλήσεως του ανωτέρω διαθέτη είναι άκυρη, ως αντικείμενη στα χρηστά ήθη, έπρεπε να λάβει υπόψη, όπως ήδη εκτέθηκε, αν ο τρόπος της καταλείψεως ή τα συνοδεύοντα αυτήν περιστατικά μαρτυρούν για το διαθέτη ηθική διαστροφή ή κατάπτωση ή πώρωση, καθώς, επίσης, και αν, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο τρόπος με τον οποίο έγινε η κατάλειψη με την επίμαχη διαθήκη των περιουσιακών στοιχείων του διαθέτη στην εναγομένη συνιστά εκδήλωση αδικαιολόγητης περιφρόνησης στην ενάγουσα αδελφή του, δε διέλαβε στην απόφαση του παραδοχές σχετικές με τα στοιχεία αυτά, αλλά περιορίσθηκε στην ιστόρηση της ψυχικής υγείας του διαθέτη, των συναισθημάτων που αυτός έτρεφε απέναντι στην εναγομένη, τα οποία ήταν απότοκα του πολύχρονου ερωτικού δεσμού του με αυτήν, στην αξιολόγηση της συμπεριφοράς της τιμηθείσης με τη διαθήκη απέναντι στο διαθέτη και στην αναφορά των αισθημάτων αγάπης και του ενδιαφέροντος που επεδείκνυε η ενάγουσα για το διαθέτη- αδελφό της, από τα στοιχεία δε αυτά και μόνο, τα οποία δεν είναι αρκετά για την εφαρμογή της ως άνω διάταξης του άρθρου 178 ΑΚ, έκρινε ότι η επίμαχη διαθήκη αντιβαίνει στα χρηστά ήθη, "ως ενέχουσα αδικαιολόγητη περιφρόνηση του διαθέτη προς την ενάγουσα αδελφή του".

Επομένως, ο πρώτος λόγος αναίρεσης, από το άρθρο 559 αριθ. 1 περ. α' ΚΠολΔ, με τον οποίο αποδίδεται η πλημμέλεια της παραβιάσεως, από το Εφετείο, της ανωτέρω ουσιαστικής διατάξεως του άρθρου 178 ΑΚ είναι βάσιμος. III. Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα της τελευταίας (άρθρα 176, 183 και 191 παρ.2 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 3186/2003 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Ιανουαρίου 2010.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 21 Απριλίου 2010.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ