Supreme Court dismisses appeal against liability ruling for 10-14 year old child's death, upholding parental fault defense.

Απόφαση 731 / 2008 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 731/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αχιλλέα Νταφούλη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (επειδή κωλύεται ο Αντιπρόεδρος Ιωάννης Παπανικολάου), Ελένη Μαραμαθά, Γεώργιο Πετράκη, Αθανάσιο Πολυζωγόπουλο και Γεωργία Λαλούση, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Μαρτίου 2008, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρείας με την επωνυμία "ΙΝΤΕΡΣΑΛΟΝΙΚΑ Α.Ε.Γ.Α.", με έδρα την Θεσσαλονίκη, όπως νόμιμα εκπροσωπείται η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Θεόδωρο Ματράκη που κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) ....., 2) ......, για τον εαυτό τους και ως νόμιμοι εκπρόσωποι και ασκούντες τη γονική μέριμνα των ανηλίκων τέκνων τους α) ..... και β) ......., 3) ......., 4) ........, 5) ........, οι οποίοι όλοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Στέλλα Συλεούνη και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15/11/2003 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων και την από 16/2/2004 παρεμπίπτουσα αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λάρισας και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 581/2004 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 69/2007 του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 11/4/2007 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Πετράκης, ανέγνωσε την από 19/2/2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως, η πληρεξούσια των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.- Επειδή ορίζεται στο μεν άρθρο 916 του ΑΚ, ότι "όποιος δεν έχει συμπληρώσει το δέκατο έτος της ηλικίας του, δεν ευθύνεται για ζημία που προξένησε", στο δε επόμενο άρθρο 917, ότι "όποιος έχει συμπληρώσει το δέκατο, όχι όμως το δέκατο τέταρτο έτος της ηλικίας του ευθύνεται για ζημία που προξένησε, εκτός αν ενήργησε χωρίς διάκριση...".

Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων συνάγεται, ότι με αυτές καθιερώνεται ο κανόνας, ότι ο ανήλικος των 10 έως 14 ετών ευθύνεται κατ' αρχήν για την αδικοπραξία, που τελεί, γιατί ενεργεί με διάκριση. Αντιθέτως, δεν ευθύνεται αν ενεργεί χωρίς διάκριση. Από αυτά ακολουθεί ότι, εφόσον ο ανωτέρω ανήλικος δεν ευθύνεται για την αδικοπραξία που τελεί, δεν μπορεί να του αντιταχθεί η εκ του άρθρου 300 του ΑΚ ένσταση συντρέχοντος αυτού πταίσματος στην πρόκληση της ζημίας.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 923 παρ. 1 του ΑΚ, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 21 του Ν. 2447/1996, "όποιος έχει την εποπτεία ανηλίκου ή ενηλίκου, ο οποίος τελεί υπό δικαστική συμπαράσταση, ευθύνεται για τη ζημία, που τα πρόσωπα αυτά προξενούν παράνομα σε τρίτον, εκτός αν αποδείξει, ότι άσκησε την προσήκουσα εποπτεία ή ότι η ζημία δεν μπορούσε να αποτραπεί.

Την ίδια ευθύνη έχει και όποιος ασκεί την εποπτεία με σύμβαση". Εποπτεία, κατά την έννοια της ανωτέρω διατάξεως, είναι η επίβλεψη, επιτήρηση και προφύλαξη του εποπτευομένου, αναλόγως με τις περιστάσεις, ασκείται δε κατ' αρχήν, προκειμένου περί ανηλίκου, από τους έχοντες τη γονική μέριμνα, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1510 του ΑΚ, οι οποίοι όμως δύνανται, με άτυπη σύμβαση, να την αναθέσουν σε ορισμένο τόπο και χρόνο σε τρίτο πρόσωπο, το οποίο είναι υπόχρεο προς εποπτεία του ανηλίκου δυνάμει της συμβάσεως αυτής και υπέχει την ανωτέρω ευθύνη για τη ζημία, που ο ανήλικος προξενεί παρανόμως σε άλλον.

Με τις πιο πάνω διατάξεις, καθιερώνεται τεκμήριο μαχητό σε βάρος του γονέα (εποπτεύοντος) για την ύπαρξη πταίσματος του περί την άσκηση της εποπτείας, το μέτρο της οποίας εξαρτάται από το σύνολο των περιστάσεων και ιδίως την ηλικία, την ωριμότητα, τη μόρφωση, αλλά και την κατάσταση της υγείας (σωματικής και πνευματικής) εποπτεύοντος και εποπτευομένου.

Το τεκμήριο αυτό μπορεί να ανατραπεί, εφόσον ο εποπτεύων γονέας επικαλεστεί, ότι άσκησε στη συγκεκριμένη περίπτωση, την προσήκουσα εποπτεία ή ότι η ζημία παρά την άσκηση της προσήκουσας εποπτείας, δεν μπορούσε να αποτραπεί. Το ίδιο ισχύει (ανατροπή του τεκμηρίου) και όταν ο πατέρας ισχυριστεί και αποδείξει, ότι εκ των πραγμάτων δεν ήταν δυνατή η άσκηση της εποπτείας ή όταν η ζημία προκλήθηκε κατά το χρονικό διάστημα, που την εποπτεία στον ανήλικο ασκούσε άλλος κατόπιν συμβάσεως με τον πατέρα του.

Στην τελευταία περίπτωση, ο πατέρας δεν ελευθερώνεται οπωσδήποτε από τη δική του ευθύνη, παρά μόνο εάν είχε βεβαιωθεί ότι ο τρίτος έχει τις αναγκαίες ικανότητες για να αναλάβει την εποπτεία και είχε ελέγξει, ότι αυτός εκπληρώνει προσηκόντως την υποχρέωση που ανέλαβε ή εκ των πραγμάτων δεν ήταν δυνατή η παράλληλη άσκηση της εποπτείας από τον πατέρα και του ελέγχου του τρίτου.

Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Εφετείο δέχθηκε ανελέγκτως, ότι ο ανήλικος γιός, αδελφός και εγγονός των αναιρεσιβλήτων, κατά τον χρόνο της παρασύρσεως και θανατώσεώς του από το εκσκαπτικό - ανυψωτικό μηχάνημα (φορτωτή), που οδηγούσε ο Γ1 και ήταν ασφαλισμένο για την αστική ευθύνη έναντι τρίτων στην αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρία, ήταν ηλικίας 10 ετών και 3 μηνών και ότι ο ανήλικος αυτός δεν ήταν σε θέση, λόγω και της πνευματικής του ανωριμότητας, να διαγνώσει τον επελθόντα θανάσιμο κίνδυνο και να διακρίνει, αν η συμπεριφορά του ήταν δίκαιη ή άδικη, σύννομη ή παράνομη, όταν μάλιστα ελάχιστες φορές είχε επισκεφθεί το χώρο του αμμορυχείου, όπου έγινε το ατύχημα και πάντοτε υπό την εποπτεία και καθοδήγηση του πατέρα του, ήτοι δέχεται ότι ο ανήλικος κατά τον χρόνο του ατυχήματος ενήργησε χωρίς διάκριση.

Με βάση τις παραδοχές αυτές το δικαστήριο απέρριψε ως αβάσιμο τον ισχυρισμό της αναιρεσείουσας, που παραδεκτώς προέβαλε στον πρώτο βαθμό και με λόγο εφέσεως επανέφερε στο Εφετείο, περί αποκλειστικής υπαιτιότητας, άλλως συνυπαιτιότητας του θανόντος ανηλίκου στην πρόκληση του ατυχήματος και του θανάτου του.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο, δεν παραβίασε ευθέως, με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή, τη διάταξη του άρθρου 917 του ΑΚ και ο αντίθετος, από το άρθρο 559 αριθ. 1 του ΚΠολΔ, πρώτος, κατά το πρώτο μέρος, λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως είναι αβάσιμος, οι δε περαιτέρω αιτιάσεις, κατά τις οποίες από τα καθοριζόμενα αποδεικτικά μέσα αποδείχθηκε ότι το δευτεροβάθμιο δικαστήριο έπρεπε να δεχθεί ότι ο ανήλικος ενήργησε με διάκριση κι' επομένως ευθύνεται για το ατύχημα ανάγονται στην εκτίμηση από το Εφετείο των αποδείξεων και είναι απαράδεκτες (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ).

Περαιτέρω, με τον ίδιο πρώτο λόγο της αναιρέσεως αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η ίδια ως άνω αναιρετική πλημμέλεια, διότι το Εφετείο, με το να δεχθεί ότι "... οι γονείς και ειδικότερα ο πατέρας του εν λόγω ανηλίκου, που ασκούσαν τη γονική μέριμνα τούτου, ανέθεσε την εποπτεία και φύλαξη του ανηλίκου γιού του .......

στον εναγόμενο Γ1, οδηγό του πιο πάνω φορτωτή.... ο οποίος ανέλαβε οικειοθελώς να ασκεί αυτήν δυνάμει συμβάσεως καταρτισθείσας προφορικώς μεταξύ τους, εν τούτοις παραμέλησε την εποπτεία και φύλαξη του ανηλίκου..." και με βάση τις παραδοχές αυτές να απορρίψει ως αβάσιμη κατ' ουσίαν την πρωτοδίκως προβληθείσα παραδεκτώς και με την έφεσή της επαναφερθείσα στο Εφετείο από την αναιρεσείουσα ένσταση συνυπαιτιότητας των γονέων του ανηλίκου δύο πρώτων αναιρεσιβλήτων στην πρόκληση του ατυχήματος και του εντεύθεν θανάτου εκείνου, οι οποίοι παραμέλησαν την άσκηση της εποπτείας του, παραβίασε ευθέως τις διατάξεις των άρθρων 300 και 923 του ΑΚ, διότι μόνη η συμβατική ανάθεση της εποπτείας του ανηλίκου στον οδηγό του ζημιογόνου μηχανήματος δεν αναιρεί την ευθύνη των γονέων.

Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος ως στηριζόμενος σε αναληθή προϋπόθεση, αφού, όπως προκύπτει από την αναιρεσιβαλλομένη, το Εφετείο κατέληξε στο απορριπτικό της ως άνω ενστάσεως συνυπαιτιότητας των γονέων του θανατωθέντος ανηλίκου επί τη βάσει και άλλων πραγματικών περιστατικών, πέραν αυτών, που αποσπασματικώς εκτίθενται στο αναιρετήριο και δη ότι ο πατέρας του ανηλίκου, είχε βεβαιωθεί, ότι ο ανωτέρω τρίτος, στον οποίο ανέθεσε συμβατικώς την εποπτεία του, είχε τις ικανότητες για να την ασκήσει και ότι εκείνος εκ των πραγμάτων αδυνατούσε να προβεί παραλλήλως στην άσκηση της εποπτείας και στον έλεγχο αυτού, δεχόμενο ειδικότερα ότι τον εν λόγω "Γ1, ηλικίας τότε 57 ετών, γνώριζε καλά ως ομοχωριανό και γείτονά του και επιπλέον ήταν γνωστός και στον ανήλικο, και τον οποίο θεώρησε, λόγω της καλής σωματικής και διανοητικής του υγείας, ότι ήταν πρόσωπο κατάλληλο για την άσκηση της εποπτείας...", ότι ο αναλαβών την εποπτεία και φύλαξη του ανηλίκου ".......

μετέφερε τον ανήλικο από το γήπεδο του ..... στο χώρο του αμμορυχείου χωρίς τη συναίνεση του πατέρα του..." και ότι "... ο πατέρας του δεν ήταν δυνατό από τα πράγματα να προβεί στην άσκηση παράλληλης εποπτείας του γιού του και άσκηση ελέγχου αυτής εκ μέρους του εναγομένου εκκαλούντος Γ1, ενόσω αυτός κατά τον ως άνω χρόνο μετέφερε με το φορτηγό αυτοκίνητο, στο οποίο εργαζόταν ως οδηγός, αδρανή υλικά στο χώρο του γηπέδου ποδοσφαίρου του ...........".

Με βάση δε όλα τα παραπάνω πραγματικά περιστατικά, το Εφετείο μετά από ορθή ερμηνεία και εφαρμογή των ουσιαστικών διατάξεων, των άρθρων 300 και 923 του ΑΚ, απέρριψε την προταθείσα από την αναιρεσείουσα ένσταση συνυπαιτιότητας των γονέων του ανηλίκου δύο πρώτων αναιρεσιβλήτων.

ΙΙ.- Επειδή κατά τη διάταξη του αριθμού 8 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, επιτρέπεται αναίρεση και αν το δικαστήριο παρά το νόμο έλαβε υπόψη πράγματα, που δεν προτάθηκαν ή δεν προτάθηκαν παραδεκτώς. Ως πράγματα, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, θεωρούνται οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί που, υπό την προϋπόθεση της νόμιμης προτάσεώς τους συγκροτούν την ιστορική βάση της αγωγής, ανταγωγής, ενστάσεως ή αντενστάσεως και έτσι θεμελιώνουν το αίτημά τους.

Περαιτέρω, όπως προκύπτει από τις διατάξεις των άρθρων 914, 917, 928, 932, 923 και 300 του ΑΚ, ο ισχυρισμός περί αναθέσεως συμβατικώς από τους ασκούντες τη γονική μέριμνα γονείς της εποπτείας του ηλικίας 10 ετών ανήλικου τέκνου τους, σε τρίτον και αδυναμίας ασκήσεως αυτής από τους γονείς, δεν αποτελεί στοιχείο της βάσεως της αγωγής των γονέων και των μελών της οικογένειας του θανατωθέντος από υπαιτιότητα άλλου άνω ανηλίκου, για καταβολή των εξόδων κηδείας και για χρηματική ικανοποίηση, λόγω ψυχικής οδύνης, ώστε να είναι αναγκαία για την πληρότητα της αγωγής αυτής, κατ' άρθρα 118 αριθ. 4 και 216 παρ. 1 του ΚΠολΔ, η παράθεση στο δικόγραφό της του ανωτέρω ισχυρισμού, αλλά αυτός αποτελεί αντένσταση καταλυτική της ενστάσεως του εναγομένου περί συνυπαιτιότητας των εναγόντων γονέων στην πρόκληση του θανάτου του ανήλικου τέκνου τους.

Επίσης, δεν αποτελεί στοιχείο της βάσεως της ίδιας αγωγής ο ισχυρισμός, ότι ο θανατωθείς ανήλικος ενήργησε χωρίς διάκριση κατά το άρθρο 917 του ΑΚ, αλλά συνιστά αντένσταση, που μπορεί να προταθεί από τους ενάγοντες για την ανατροπή του διαλαμβανομένου στην ίδια διάταξη κανόνα περί ευθύνης του ανηλίκου για την αδικοπραξία και την κατάλυση της προβαλλομένης και στηριζομένης και στον κανόνα αυτόν ενστάσεως του εναγομένου για συνυπαιτιότητά του στην πρόκληση του θανάτου του.

Στην προκείμενη περίπτωση, με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια της διατάξεως του αριθμού 8 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, διότι το Εφετείο έλαβε υπόψη πράγματα μη προταθέντα παραδεκτώς και συγκεκριμένα δέχθηκε α) "...... ότι ο γονέας του ανηλίκου ανέθεσε την επιμέλεια του ανηλίκου γιού του στον πρώτο εναγόμενο Γ1 ...", χωρίς ο σχετικός ισχυρισμός να διαλαμβάνεται στην αγωγή των αναιρεσιβλήτων και β) ότι ο ανήλικος ενήργησε χωρίς διάκριση και συγκεκριμένα "..........

ότι, όπως αποδείχθηκε... ο ηλικίας 10 ετών και τριών μηνών δεν ήταν σε θέση, λόγω και της πνευματικής ανωριμότητας, να διαγνώσει τον επελθόντα κίνδυνο και να διακρίνει αν η συμπεριφορά του ήταν άδικη, σύννομη ή παράνομη, όταν μάλιστα, ελάχιστες φορές είχε επισκεφθεί το χώρο του παραπάνω ορυχείου", παρόλο που οι αναιρεσίβλητοι - ενάγοντες δεν είχαν προτείνει με την αγωγή τους τον ισχυρισμό αυτόν, αλλά τον είχαν προτείνει ως αντένσταση.

Ο λόγος αυτός, σύμφωνα με τη μείζονα σκέψη, είναι αβάσιμος και ως προς τα δύο μέρη του. Ο ίδιος δε λόγος ως προς την αιτίαση, ότι το Εφετείο δέχθηκε τον ανωτέρω υπό στοιχείο β' ισχυρισμό, μολονότι δεν αποδείχθηκε, είναι απαράδεκτος, διότι πλήττει την ανέλεγκτη ουσιαστική κρίση του (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ).

ΙΙΙ.- Επειδή μετά τα παραπάνω πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως και να καταδικαστεί η αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

-

Απορρίπτει την από 11 Απριλίου 2007 αίτηση της ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "ΙΝΤΕΡΣΑΛΟΝΙΚΑ ΑΕΓΑ" για αναίρεση της 69/2007 αποφάσεως του Εφετείου Λάρισας. Και

-

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων,, που ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 2 Απριλίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Απριλίου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ