Supreme Court annuls criminal court decision due to unaddressed procedural defect regarding judge replacement.

Απόφαση 730 / 2024 (Ε, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)

Αριθμός 730/2024

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Ε' ΠΟΙΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Μαρία Λεπενιώτη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κωστούλα Πρίγγουρη, Παρασκευή Τσούμαρη, Σταυρούλα Κουσουλού και Ευαγγελία Γιακουμάτου - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 19 Απριλίου 2024, με την παρουσία της Αντεισαγγελέως του Αρείου Πάγου Βιργινίας Σακελλαροπούλου (γιατί κωλύεται ο Εισαγγελέας) και του Γραμματέως Γεράσιμου Βάλσαμου, για να δικάσει την αίτηση της αναιρεσείουσας - κατηγορουμένης Ρ. Γ. του Π., κατοίκου ..., η οποία παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Κωνσταντίνο Γαρέφο, για αναίρεση της υπ'αριθμ. 583/2023 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Μυτιλήνης. Με υποστηρίζοντα την κατηγορία τον Γ. Γ. του Π., κάτοικο ..., ο οποίος παραστάθηκε αυτοπροσώπως με την ιδιότητα του δικηγόρου. Το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Μυτιλήνης με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και η αναιρεσείουσα - κατηγορούμενη ζητεί την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην με αριθμό 782 από 26/1/2024 αίτησή της αναιρέσεως, η οποία καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 199/2024.

Αφού άκουσε Ι)Την Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο Δικαστήριο, που εξέδωσε την αναιρεθείσα απόφαση, συγκροτούμενο από άλλους Δικαστές, εκτός από εκείνους οι οποίοι είχαν δικάσει προηγουμένως.

ΙΙ)Τον αυτοπροσώπως παραστάντα με την ιδιότητα του δικηγόρου και τον πληρεξούσιο δικηγόρο της αναιρεσείουσας που ζήτησαν όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η κρινόμενη με αριθμό 782 και από 26.01.2024 αίτηση της Ρ. Γ. του Π. και της Δ., συζύγου Γ. Γ., κατοίκου ... , για αναίρεση της με αριθμ. 583/08.06.2023 απόφασης του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Μυτιλήνης, έχει ασκηθεί νομότυπα, με την επίδοση του δικογράφου της, στις 26.01.2024, στον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου (άρθρα 474 παρ.2Α ΚΠΔ) και εμπρόθεσμα (καταχώριση της προσβαλλόμενης απόφασης στο κατά το άρθρο 473 παρ.2 και 3 εδ.α του ΚΠΔ βιβλίο στις 10/1/2024, σύμφωνα με τα άρθρα 462 , 464, 473 παρ.2 και 3, 504 παρ1 και 505 παρ.1 ΚΠΔ και περιέχει ως λόγους αναίρεσης, την από το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ.Α' σε συνδυασμό με το άρθρο 171 παρ.1 εδ.α' και δ' του ΚΠΔ απόλυτη ακυρότητα που συνέβη στο ακροατήριο, την από το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ.Δ' του ΚΠΔ έλλειψη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας, την από το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ.Η' του ΚΠΔ παράνομη απόρριψη της έφεσης ως ανυποστήρικτης και την από το άρθρο 510 παρ.1 στ.Θ' ΚΠΔ υπέρβαση εξουσίας. Επομένως, είναι παραδεκτή και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω, ως προς την ουσιαστική βασιμότητα των προβαλλόμενων με αυτή λόγων.

Κατά το άρθρο 4 του ΚΠΔ "1. Το συμβούλιο των πλημμελειοδικών και το τριμελές πλημμελειοδικείο συγκροτείται από τον πρόεδρο πρωτοδικών ή τον αναπληρωτή του και δύο πρωτοδίκες. 2. Όταν για οποιοδήποτε λόγο είναι αδύνατη αυτή η σύνθεση, επιτρέπεται η αναπλήρωση, σύμφωνα με τις διατάξεις του κώδικα οργανισμού δικαστηρίων και κατάστασης δικαστικών λειτουργών" και κατά το άρθρο 12 του ΚΠΔ "Στις συνεδριάσεις των ποινικών δικαστηρίων παρίσταται υποχρεωτικά ο εισαγγελέας ...".

Σύμφωνα δε, με το άρθρο 5 του Ν.4938/2022 (ΦΕΚ Α'109/06.06.2022), "Κώδικας Οργανισμού Δικαστηρίων και Κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών": "1. Αν δεν υπάρχουν, απουσιάζουν ή κωλύονται οι δικαστές, αναπληρώνονται, κατά σειρά αρχαιότητας, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά, ως εξής: Α. Στα πολιτικά και ποινικά δικαστήρια: α...β...γ...δ.

ένας (1) μόνο πρωτοδίκης πολυμελούς πρωτοδικείου ή τριμελούς πλημμελειοδικείου, από πάρεδρο ή ειρηνοδίκη ή πταισματοδίκη της περιφέρειάς του", κατά δε το άρθρο 20 του ίδιου ως άνω Νόμου "1. Σε όσα πρωτοδικεία, εφετεία και στις αντίστοιχες εισαγγελίες προβλέπεται οργανικός αριθμός δεκαπέντε (15) τουλάχιστον δικαστών, οι συνθέσεις των ποινικών δικαστηρίων καταρτίζονται με κλήρωση....5.

Με την ίδια διαδικασία ορίζονται οι αναπληρωματικοί δικαστές και εισαγγελείς και οι σύνεδροι δικαστές. 7. α. Αντικατάσταση δικαστή που έχει κληρωθεί ως μέλος της σύνθεσης δικαστηρίου, καθώς και του εισαγγελέα, δεν επιτρέπεται παρά μόνο από τον αναπληρωματικό δικαστή και εισαγγελέα αντίστοιχα, που ορίζεται κατά τη διαδικασία των παρ. 4 και 5, για λόγους ασθενείας ή ανυπέρβλητης υπηρεσιακής ή προσωπικής ανάγκης του κληρωθέντος μέλους της σύνθεσης του δικαστηρίου.

Ο λόγος της αντικατάστασης αναγράφεται στα πρακτικά του δικαστηρίου. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, αν εμφανιστεί ασθένεια ή ανυπέρβλητη υπηρεσιακή ή προσωπική ανάγκη στους αναπληρωματικούς, ο δικαστής ή ο εισαγγελέας που διευθύνει το δικαστήριο ή την εισαγγελία αντίστοιχα μπορεί, με αιτιολογημένη πράξη του, να αντικαταστήσει τον κληρωθέντα αναπληρωματικό δικαστή ή εισαγγελέα αντίστοιχα με άλλον μη κληρωθέντα.

Η πράξη αυτή μνημονεύεται στα πρακτικά του δικαστηρίου. β. Όπου δεν διενεργείται κλήρωση, ο δικαστής ή ο εισαγγελέας που διευθύνει το δικαστήριο ή την εισαγγελία, αν εμφανιστεί ανυπέρβλητη δυσχέρεια για την κατάρτιση της σύνθεσης του δικαστηρίου, με αιτιολογημένη πράξη του, αντικαθιστά ή ορίζει τους δικαστές ή τον εισαγγελέα αντιστοίχως. 10.

Η μη τήρηση των παρ. 2 έως 8 συνεπάγεται ακυρότητα, που θεραπεύεται αν δεν προταθεί πριν αρχίσει η αποδεικτική διαδικασία της υπόθεσης". Πρέπει να σημειωθεί ότι όμοιες με τις πιο πάνω διατάξεις περιείχε και ο προϊσχύσας Κώδικας οργανισμού δικαστηρίων και κατάστασης δικαστικών λειτουργών, ν.1756/1988 στο άρθρο 17 κεφ.Β άρθρο 1 παρ.7β αυτού.

Με τις διατάξεις αυτές, κατοχυρώνεται η θεμελιώδης συνταγματική αρχή του φυσικού δικαστή του άρθρου 8 εδ. α' του Συντάγματος, που ορίζει ότι "κανένας δε στερείται χωρίς τη θέλησή του το δικαστή που του έχει ορίσει ο νόμος" και συνεπώς, και το δικαίωμα του κατηγορουμένου να δικάζεται από το φυσικό του δικαστή, που προστατεύεται και από το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ.

Από τις πιο πάνω διατάξεις, προκύπτει ότι, στα δικαστήρια που γίνεται κλήρωση των συνθέσεων των ποινικών δικαστηρίων, για να αντικατασταθεί δικαστής που έχει κληρωθεί ως τακτικό μέλος συνθέσεως ποινικού δικαστηρίου, από δικαστή που δεν έχει κληρωθεί ως αναπληρωματικός του, πρέπει όχι απλώς να μνημονεύεται στα πρακτικά ο λόγος αντικατάστασης, (όπως συμβαίνει όταν ο κληρωθείς ως τακτικό μέλος δικαστής αντικαθίσταται από τον κληρωθέντα ως αναπληρωματικό μέλος δικαστή), αλλά πρέπει να εκδοθεί αιτιολογημένη πράξη από τον Διευθύνοντα το δικαστήριο, η οποία επιπροσθέτως πρέπει να μνημονεύεται στα πρακτικά, όπως αναγράφεται ρητώς στην πιο πάνω διάταξη, λόγω της σπουδαιότητας της αντικατάστασης αυτής για τα θεμελιώδη δικαιώματα του κατηγορουμένου, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα.

Περαιτέρω, προκύπτει ότι στα δικαστήρια που δεν γίνεται κλήρωση των συνθέσεων, για να οριστεί δικαστής ως μέλος της συνθέσεως ποινικού δικαστηρίου ή για να αντικατασταθεί δικαστής, που έχει οριστεί ως μέλος της συνθέσεως του ποινικού δικαστηρίου, από τον διευθύνοντα το συγκεκριμένο δικαστήριο, πρέπει να εκδοθεί αιτιολογημένη πράξη του τελευταίου, η οποία εξυπακούεται ότι πρέπει να μνημονεύεται στα πρακτικά, μολονότι τούτο δεν αναγράφεται ρητώς στη σχετική διάταξη (άρθρο 20 παρ.7β του Ν.4938/2022), λόγω της σπουδαιότητας της αντικατάστασης αυτής για τα θεμελιώδη δικαιώματα του κατηγορουμένου, όπως προεκτίθεται και διότι δεν υπάρχει λόγος να διαφοροποιηθεί η περίπτωση αυτή από την αμέσως προηγούμενη του άρθρου 20 παρ.7εδ.α' του Ν.4938/2022, δηλαδή εκείνη που αφορά τα δικαστήρια στα οποία γίνεται κλήρωση των συνθέσεων.

Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 501 του ΚΠΔ "1. Αν κατά τη συζήτηση της υπόθεσης ο εκκαλών δεν εμφανιστεί αυτοπροσώπως ή διά συνηγόρου, αν συντρέχει η περίπτωση της παρ.3 του άρθρου 340, η έφεση απορρίπτεται ως ανυποστήρικτη. Η απόφαση που απορρίπτει την έφεση μπορεί να προσβληθεί μόνο με αναίρεση Η διάταξη του άρθρου 349 για αναβολή της συζήτησης εφαρμόζεται και υπέρ του εκκαλούντος.

Εφαρμόζονται επίσης ανάλογα οι διατάξεις των άρθρων 341 και 435". Από τις άνω διατάξεις προκύπτει ότι, αν απουσιάζει ο εκκαλών κατά τη συζήτηση της έφεσής του, το Δικαστήριο, αφού ελέγξει το νομότυπο και παραδεκτό της κλήτευσής του, απορρίπτει την έφεση ως ανυποστήρικτη, χωρίς έρευνα της ουσίας της υπόθεσης, δηλαδή χωρίς αποδεικτική διαδικασία, ενώ το ίδιο ισχύει, αν ο εκκαλών δεν εμφανισθεί, μετά την απόρριψη αιτήματος για αναβολή της συζήτησης που υπέβαλε στο Δικαστήριο άγγελος, εκ μέρους του εκκαλούντος.

Τούτο προκύπτει και από την αντιπαραβολή της ως άνω παρ.1 προς την παρ.3 του ίδιου άνω άρθρου 501 ΚΠΔ, : "3. Αν η έφεση ασκήθηκε παραδεκτά και συντρέχει περίπτωση του άρθρου 368 εδ.β' και γ' ή η πράξη κατέστη ανέγκλητη, το δικαστήριο παρά την απουσία του εκκαλούντος, προχωρεί στην έκδοση σχετικής απόφασης", στην οποία ορίζονται περιοριστικώς οι περιπτώσεις κατά τις οποίες το δικαστήριο, παρά την απουσία του εκκαλούντος ερευνά την υπόθεση κατ'ουσία, δηλαδή υφίσταται στάδιο αποδεικτικής διαδικασίας.

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο της κρινόμενης αναίρεσης αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια της απόλυτης ακυρότητας, που συνέβη κατά τη διαδικασία στο ακροατήριο, εξ αιτίας κακής σύνθεσης του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Μυτιλήνης που την εξέδωσε, επειδή δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις που καθορίζουν την κατάρτιση της σύνθεσης του εν λόγω δικαστηρίου και ειδικότερα, εκείνες που καθορίζουν τον τρόπο αναπλήρωσης του κωλυομένου μέλους αυτής, σύμφωνα με τον Κώδικα οργανισμού δικαστηρίων και κατάστασης δικαστικών λειτουργών και τον ΚΠΔ, (άρθρο 510 παρ.1 στ.Α' σε συνδυασμό με 171 παρ.1 εδ.α ΚΠΔ), αφού καθήκοντα Πλημμελειοδίκη, ως μέλους της συνθέσεως του δικάσαντος δικαστηρίου, που την εξέδωσε, (λόγω κωλύματος όλων των λοιπών αρχαιοτέρων Δικαστών), άσκησε η Δόκιμη Ειρηνοδίκης Κ.

Ε. Τ., χωρίς να αναφέρεται στα πρακτικά της απόφασης, κατά την ακριβή διατύπωση της σχετικής αιτίασης "ότι η αναπλήρωση του κωλυόμενου δεύτερου Πλημμελειοδίκη από την άνω Ειρηνοδίκη και μάλιστα Δόκιμη, έγινε με πράξη του διευθύνοντος το Πρωτοδικείο Μυτιλήνης". Από την παραδεκτή για τις ανάγκες του αναιρετικού ελέγχου επισκόπηση των εγγράφων της δικογραφίας, των πρακτικών και της προσβαλλόμενης απόφασης του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Μυτιλήνης, που δίκασε, στις 08.06.2023, ως δευτεροβάθμιο Δικαστήριο και απέρριψε ως ανυποστήρικτη, την 18/19.01.2022 έφεση της εκκαλούσας και ήδη αναιρεσείουσας κατά της 60/2022 καταδικαστικής απόφασης του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Μυτιλήνης, με την οποία αυτή είχε καταδικαστεί σε συνολική ποινή φυλάκισης 16 μηνών, για την αξιόποινη πράξη της συκοφαντικής δυσφήμησης κατά συρροή (κατά τριών παθόντων) και κατ'εξακολούθηση, προκύπτει ότι, το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο της ουσίας που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, κατά τη δικάσιμο της 08.06.2023, συγκροτήθηκε από την Πρόεδρο Πλημμελειοδικών Μυτιλήνης Γ.

Τ., από τον Πλημμελειοδίκη Μυτιλήνης Α. Δ. και από την Δόκιμη Ειρηνοδίκη Κ. Ε. Τ., (επειδή κωλύονταν οι αρχαιότεροι Δικαστές) και από τον Αντεισαγγελέα Πλημμελειοδικών Μυτιλήνης Κ. Κ. (επειδή κωλύονταν ο Εισαγγελέας), χωρίς ωστόσο να μνημονεύεται στα πρακτικά της απόφασης η σχετική, σύμφωνα με το άρθρο 20 παρ.7β' του Ν.4938/2022, αιτιολογημένη Πράξη του Διευθύνοντος το Πλημμελειοδικείο Μυτιλήνης Δικαστή, με την οποία ο ως άνω Διευθύνων, [επειδή στο εν λόγω Δικαστήριο δεν γίνεται κλήρωση], αντικατέστησε, με την ως άνω Δόκιμη Ειρηνοδίκη της Περιφερείας του, λόγω κωλύματός του και λόγω κωλύματος όλων των αρχαιοτέρων Δικαστών, τον ένα εκ των δύο Πλημμελειοδικών, που συγκροτούν μαζί με τον Πρόεδρο Πλημμελειοδικών, κατά το άρθρο 4 του ΚΠΔ, το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Μυτιλήνης.

Ούτε, άλλωστε, προκύπτει εκ του φακέλου της δικογραφίας ότι εκδόθηκε τέτοια πράξη. Η έλλειψη αυτή, όπως προαναφέρεται, προκαλεί ακυρότητα της διαδικασίας στο ακροατήριο, σύμφωνα με την παρ.10 του άρθρου 20 του Ν.3938/2022, η οποία καλύπτεται, αν δεν προταθεί πριν αρχίσει η αποδεικτική διαδικασία της υπόθεσης.

Επειδή, όμως, στην προκειμένη περίπτωση, σύμφωνα και με όσα εκτίθενται στη μείζονα σκέψη της παρούσας, δεν άρχισε ποτέ αποδεικτική διαδικασία, αφού, όπως προκύπτει από τα παραδεκτώς επισκοπούμενα πρακτικά της προσβαλλόμενης απόφασης, μετά την απόρριψη του αιτήματος αναβολής, που υπέβαλε δι' αγγέλου (του δικηγόρου …… Ε.

Α.) η τότε εκκαλούσα κατηγορουμένη και ήδη αναιρεσείουσα, αυτή δεν εμφανίσθηκε, στη δικάσιμο της 08.06.2023 και το ως άνω Δικαστήριο της ουσίας, αφού έλεγξε το νομότυπο και εμπρόθεσμο της κλήτευσής της, απέρριψε την έφεσή της, ως ανυποστήρικτη, κατ'άρθρο 501 παρ.1 του ΚΠΔ, χωρίς δηλαδή να ερευνήσει την ουσία της υπόθεσης, δεν μπορεί να γίνει λόγος για αποδεικτική διαδικασία, μέχρι την έναρξη της οποίας μπορεί να προβληθεί παραδεκτώς η πιο πάνω ακυρότητα, διαφορετικά καλύπτεται, σύμφωνα με την παρ.10 του άρθρου 20 του Ν.4938/2022.

Ως εκ τούτου, η προκληθείσα από την πιο πάνω έλλειψη ακυρότητα δεν καλύφθηκε και ο λόγος αυτός παραδεκτώς προβάλλεται το πρώτον με τον οικείο λόγο αναίρεσης ενώπιον του Αρείου Πάγου, όπως δε προκύπτει από τα προαναφερόμενα είναι και βάσιμος, αφού πράγματι, μολονότι μνημονεύεται στα πρακτικά ο λόγος αντικατάστασης, δηλαδή κώλυμα του Πλημμελειοδίκη, μέλους της συνθέσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Μυτιλήνης και όλων των αρχαιοτέρων δικαστών, εν τούτοις, δεν μνημονεύεται στα πρακτικά της προσβαλλόμενης απόφασης η αιτιολογημένη Πράξη του Διευθύνοντος το Πλημμελειοδικείο Μυτιλήνης, [στο οποίο δεν διενεργείται κλήρωση για την κατάρτιση των συνθέσεών του], με την οποία ο εν λόγω Διευθύνων αντικατέστησε, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 20 παρ.7β' του Ν.4339/2022, στην σύνθεση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Μυτιλήνης, που την εξέδωσε (την προσβαλλόμενη απόφαση), κατά τη δικάσιμο 08.06.2023, τον ένα (1) εκ των ως άνω Πλημμελειοδικών με την ως άνω Δόκιμη Ειρηνοδίκη της Περιφερείας του, ούτε άλλωστε, προκύπτει εκ του φακέλου της δικογραφίας ότι εκδόθηκε τέτοια Πράξη.

Συνεπώς, προκλήθηκε και εξ αυτού του λόγου ακυρότητα στο ακροατήριο, σύμφωνα με το άρθρο 20 παρ.10 του ίδιου ως άνω Νόμου, που δεν καλύφθηκε, αφού, κατά τα άνω, δεν άρχισε αποδεικτική διαδικασία και που λαμβάνεται και αυτεπαγγέλτως υπόψη από το Δικαστήριο σε κάθε στάση της διαδικασίας και στον Άρειο Πάγο, κατ'άρθρο 174 παρ.1 ΚΠΔ.

Συνεπώς, ο πρώτος λόγος αναίρεσης για απόλυτη ακυρότητα που συνέβη κατά τη διαδικασία στο ακροατήριο (από το άρθρο 510 παρ.1 στ.Α' και 171 παρ.1 εδ. α' του ΚΠΔ) και δεν καλύφθηκε, είναι βάσιμος και πρέπει, κατά παραδοχή του, να αναιρεθεί στο σύνολό της η απόφαση, χωρίς να εξετασθούν οι λοιποί λόγοι αναίρεσης, η έρευνα των οποίων παρέλκει, ως αλυσιτελής και να παραπεμφθεί η υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο Δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 519 ΚΠΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την με αριθμ. 583/2023 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Μυτιλήνης.

Παραπέμπει την υπόθεση για νέα συζήτηση ενώπιον του ιδίου Δικαστηρίου, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 17 Μαΐου 2024.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 22 Μαΐου 2024.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ