Supreme Court allows appeal against lower court's dismissal of partnership breach claim due to improper application of law.

Απόφαση 728 / 2024 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 728/2024

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Θεόδωρο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κυριάκο Μπαμπαλίδη - Εισηγητή, Παναγιώτη Βενιζελέα, Κλεόβουλο - Δημήτριο Κοκκορό και Παναγιώτα Γκουδή - Νινέ, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 13 Νοεμβρίου 2023, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: υπό εκκαθάριση ομόρρυθμης εταιρείας με την επωνυμία "… και τον διακριτικό τίτλο "…", που εδρεύει στην … Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Στυλιανό Σταματόπουλο, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσιβλήτου: … Αττικής. Εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξουσίους δικηγόρους της Νικόλαο Αλεξανδρή και Ευστάθιο Γιώτα, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από … αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: …/2012 και …/2013 μη οριστικές, …/2016 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και …/2019 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από … αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ αναίρεση επιτρέπεται: "αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών". Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συντρέχουν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.ΑΠ 14/2015, Ολ.ΑΠ 7/2006, Ολ.ΑΠ 4/2005).

Η ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου είναι δυνατό να έχει ως περιεχόμενο, πλην άλλων, την αιτίαση ότι η αγωγή, επί της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, εσφαλμένα απορρίφθηκε ως μη νόμιμη, ενώ θα έπρεπε να γίνει το αντίθετο. Ο σχετικός αναιρετικός έλεγχος γίνεται με βάση την από το δικαστήριο της ουσίας κυριαρχική εκτίμηση του πραγματικού περιεχομένου της αγωγής.

Η εκτίμηση αυτή ελέγχεται αναιρετικά με βάση τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, εάν το δικαστήριο για το σχηματισμό της περί νομικής επάρκειας της αγωγής κρίσεώς του αξίωσε περισσότερα στοιχεία από εκείνα που απαιτεί ο νόμος για τη θεμελίωση του δικαιώματος ή αρκέστηκε σε λιγότερα. Η παραδοχή αυτή τελεί υπό την προϋπόθεση ότι η κυρία εκτίμηση του δικογράφου της αγωγής από το δικαστήριο της ουσίας ανταποκρίνεται στο πραγματικό περιεχόμενό της, ενώ στην αντίθετη περίπτωση καθιδρύεται ο αναιρετικός λόγος από το άρθρο 559 αρ. 8 ΚΠολΔ, υπό την έννοια ότι το δικαστήριο της ουσίας, εκτιμώντας εσφαλμένα το δικόγραφο της αγωγής, έλαβε υπόψη, ως στοιχείο θεμελιωτικό του ασκουμένου με αυτήν δικαιώματος, ισχυρισμό που δεν προτάθηκε ή δεν έλαβε υπόψη θεμελιωτικό αυτής ισχυρισμό που προτάθηκε (ΑΠ 203/2019, ΑΠ 1596/17, ΑΠ 1063/14).

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 1 του ν. 146/1914 "περί αθεμίτου ανταγωνισμού", απαγορεύεται κατά τις εμπορικές, βιομηχανικές ή γεωργικές συναλλαγές κάθε πράξη που γίνεται προς το σκοπό ανταγωνισμού και αντίκειται στα χρηστά ήθη, ο δε παραβάτης μπορεί να εναχθεί προς παράλειψη της πράξης και προς ανόρθωση της ζημίας που η πράξη προκάλεσε.

Η απαγορευτική ρήτρα της ανωτέρω διατάξεως προϋποθέτει για την εφαρμογή της ανταγωνιστική συμπεριφορά, αντικειμένη στα χρηστά ήθη και ανταγωνιστικό σκοπό, με την έννοια της πρόθεσης των άρθρων 914 και 919 του ΑΚ, ενώ δεν απαιτεί και επιδίωξη βλάβης του ανταγωνιστή. Η ανταγωνιστική συμπεριφορά συνδέεται με επιχειρήσεις του ίδιου ή συγγενικού κλάδου, με εναλλάξιμα προϊόντα ή υπηρεσίες και με ταυτότητα κύκλου αποδεκτών ή πελατών, ενώ, κάθε ανταγωνιστικά πρόσφορη επιχειρηματική πράξη θεωρείται ότι ενέχει και ανταγωνιστική πρόθεση εκείνου που την επιχειρεί, δηλαδή, ότι γίνεται για την ενίσχυση της ανταγωνιστικής θέσης του στην αγορά.

Η εν λόγω ανταγωνιστική πράξη καθίσταται αθέμιτη ή παράνομη, όταν αντίκειται στα χρηστά ήθη. Κριτήριο εξειδίκευσης των χρηστών ηθών αποτελούν, κατ` αρχήν, οι ιδέες του εκάστοτε, κατά τη γενική αντίληψη και σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας και εμπειρίας, με χρηστότητα και σωφροσύνη σκεπτόμενου κοινωνικού ανθρώπου, με βάση τις οποίες η κρίση για την ύπαρξη ή όχι αντίθεσης της συγκεκριμένης συμπεριφοράς προς τα χρηστά ήθη, αξιολογούμενης μέσα στο συναλλακτικό κύκλο που αυτή εκδηλώνεται, δεν πρέπει να περιορίζεται στην εκτίμηση μεμονωμένων στοιχείων, όπως τα αίτια ή ο σκοπός του δράστη, αλλά πρέπει να εκτείνεται και να καλύπτει το σύνολο των περιστάσεων που συνοδεύουν την προσβαλλόμενη ως επιλήψιμη συμπεριφορά.

Ωστόσο, η έννοια των χρηστών ηθών δεν μπορεί στο δίκαιο του αθέμιτου ανταγωνισμού να απηχεί αντιλήψεις κοινωνικής μόνον ηθικής, αλλά, οφείλει να διαμορφώνεται, με βάση κυρίως τις οικονομικές και λοιπές συνθήκες της συγκεκριμένης αγοράς στο πλαίσιο στάθμισης των αντίθετων συμφερόντων, που καλείται ο νόμος να προστατεύσει από αθέμιτες ανταγωνιστικές συμπεριφορές, διασφαλίζοντας έτσι αποτελεσματικά και την εγγυημένη από το άρθρο 5 παρ. 1 του Συντάγματος οικονομική ελευθερία.

Αντικείμενο, δηλαδή, προστασίας δεν είναι μόνον το συμφέρον των ανταγωνιστών στην ατομική διάστασή του, αλλά και το συμφέρον των καταναλωτών και κατ` επέκταση η λειτουργία της ίδιας της αγοράς (Ολ.ΑΠ 2/2008, ΑΠ 659/2023, ΑΠ 1336/2022, ΑΠ 483/2021). Αντίθετη στα χρηστά ήθη είναι η συνιστώσα τον ανταγωνισμό πράξη, και όταν χρησιμοποιούνται τρόποι και μέσα αντίθετα προς την ομαλή ηθικότητα των συναλλαγών (ΑΠ 483/2021, ΑΠ 1042/2009).

Η παράβαση συμβατικών δεσμεύσεων, ενόψει ανταγωνιστικών σκοπών, δεν είναι, χωρίς άλλο, αθέμιτη. Για να χαρακτηρισθεί αθέμιτη, πρέπει να συντρέχουν ιδιαίτερες περιστάσεις, που να στοιχειοθετούν τον αθέμιτο χαρακτήρα της συμβατικής παράβασης (ΑΠ 1594/2022, ΑΠ 483/2021, ΑΠ 419/2018). Τέτοιο χαρακτήρα έχει η παράβαση των συμβατικών υποχρεώσεων, όταν γίνεται με μεθοδεύσεις και με σκοπό την απόσπαση πελατείας, που αποτελεί πολύτιμο αγαθό της επιχείρησης ή και την εκμετάλλευση της ξένης φήμης ή οργάνωσης (ΑΠ 483/2021, ΑΠ 419/2018, ΑΠ 704/2007).

Στην προκειμένη περίπτωση, η ενάγουσα και ήδη αναιρεσείουσα υπό εκκαθάριση … εταιρία, με την από …2010 αγωγή της, ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, κατά της εναγομένης και ήδη αναιρεσίβλητης, την οποία παραδεκτώς επισκοπεί ο Άρειος Πάγος, κατά το μέρος που η υπόθεση μεταβιβάστηκε στο Εφετείο, εξέθετε ότι συνεστήθη με το από … ιδιωτικό συμφωνητικό, ως … εταιρία, με σκοπό την εμπορική διάθεση εν γένει χημικών και βιομηχανικών πρώτων υλών και την άσκηση συναφών δραστηριοτήτων, ενώ το κεφάλαιό της ορίσθηκε στο ποσό των 600 ευρώ, στο οποίο συμμετείχε ο … με ποσοστό 75% και η εναγομένη με ποσοστό 25%.

Ότι η πορεία της εταιρίας υπήρξε αμέσως ανοδική και συνεπεία αυτού με το από … ιδιωτικό συμφωνητικό, επήλθε η μετατροπή της σε …εταιρία αορίστου χρόνου και η αύξηση του κεφαλαίου σε 40.000 ευρώ, στο οποίο μετείχαν οι άνω εταίροι κατά τα ίδια ποσοστά, ενώ με το από … ιδιωτικό συμφωνητικό επήλθε μεταβίβαση ποσοστού 15% του … στην εναγομένη και έτσι η συμμετοχή τους στα κέρδη και στις ζημίες της εταιρίας έγινε 60% και 40%.

Ότι η ύπαρξη ευοίωνων προοπτικών ανάπτυξης και εδραίωσής της στον εμπορικό χώρο της δραστηριότητάς της, αποτυπώνονταν με τη σύναψη σημαντικών συνεργασιών με οίκους και εταιρίες τόσο από τον εγχώριο όσο και από τον διεθνή χώρο, και δη: α) δια της καταρτίσεως της από … σύμβασης αόριστης διάρκειας με την Εταιρία Περιορισμένης Ευθύνης με την επωνυμία "…", η οποία ανέλαβε αφενός να της πωλεί τα χημικά προϊόντα χρώματος που εμπορευόταν, προκειμένου αυτή εν συνεχεία να τα μεταπωλήσει επ' ονόματι και για λογαριασμό της, αφετέρου δε να της καταβάλει προμήθεια, ορισθείσα σε ποσοστό 2%, υπολογιζομένη επί της καθαρής αξίας του εκάστοτε τιμολογίου πώλησης, β) δια της καταρτίσεως της, διττού περιεχομένου, από … σύμβασης αόριστης διάρκειας με την Ανώνυμη Εταιρία με την επωνυμία "…", η οποία της ανέθεσε, αφενός με την ιδιότητα του ανεξάρτητου μεσολαβητή, είτε να διαπραγματεύεται, είτε να συνάπτει συμβάσεις πώλησης των προϊόντων επένδυσης χρωμάτων της παραγωγού - μητρικής της εταιρίας "…", στο όνομα ωστόσο και για λογαριασμό της άνω θυγατρικής της εταιρίας, έναντι προμήθειας επί της καθαρής αξίας του εκάστοτε τιμολογίου πώλησης, αφετέρου δε να ενεργεί ως υποδιανομέας αυτής, δια της καταβολής του συμφωνηθέντος τιμήματος, προκειμένου στη συνέχεια να μεταπωλήσει αυτή τα προϊόντα στο δικό της όνομα και για δικό της λογαριασμό, αναλαμβάνοντας και τον σχετικό επιχειρηματικό κίνδυνο, λόγω δε της επιτυχημένης συνεργασίας τους, η άνω εταιρία προχώρησε σε επέκταση του αντικειμένου της επαγγελματικής τους σύμπραξης, δια της καταρτίσεως της από … σύμβασης αόριστης διάρκειας με την άνω εταιρία "…", με την οποία ανέλαβε ομοίως με την διττή ιδιότητα του εμπορικού αντιπροσώπου - διανομέα, να προβεί στην εμπορία και ειδών υφαντουργίας, με τη συμφωνία να λαμβάνει, κατά την πραγμάτωση εκ μέρους της ενεργειών μεσολάβησης ή και διαπραγμάτευσης με την ιδιότητα του εμπορικού αντιπροσώπου, προμήθεια ορισθείσα αρχικά σε ποσοστό 3% επί της καθαρής αξίας του εκάστοτε τιμολογίου πώλησης, γ) δια της καταρτίσεως της από … σύμβασης αόριστης διάρκειας με την Ανώνυμη Εταιρία με την επωνυμία "….", με την οποία έλαβε χώρα ο "διορισμός" της ως μοναδικής και αποκλειστικής αντιπροσώπου εμπορίας προϊόντων …, στην παραγωγή των οποίων εξειδικεύονταν η εν λόγω εταιρία, έναντι αμοιβής (προμήθειας), ορισθείσα αρχικά σε ποσοστό 5% επί της καθαρής αξίας του εκάστοτε τιμολογίου πώλησης, και δ) δια της καταρτίσεως της από … σύμβασης αόριστης διάρκειας με την Ανώνυμη Εταιρία με την επωνυμία "…", με την οποία της ανετέθη καταρχάς με την ιδιότητα του εμπορικού αντιπροσώπου, η έναντι προμήθειας μεσολάβηση ή σύναψη για λογαριασμό της άνω παραγώγου εταιρίας συμβάσεων πώλησης προϊόντων της τελευταίας, έναντι προμήθειας, ορισθείσα σε ποσοστό 5% επί της καθαρής αξίας του εκάστοτε τιμολογίου πώλησης.

Ότι από την αναλυτικά και λεπτομερώς αναφερόμενη, με παράθεση του καταλόγου πώλησης προϊόντων, των σχετικών τιμολογίων και των δαπανών τζίρου, δραστηριότητά της ως διανομέας και εμπορικός αντιπρόσωπος των άνω εταιριών, είχε σταθερή και ανοδική κερδοφορία, ανέμενε δε ότι η πορεία αυτή θα συνεχίζονταν για ικανό χρονικό διάστημα, πράγμα που την οδήγησε στην ακόμη μεγαλύτερη επένδυση κεφαλαίων, χρόνου και χρήματος.

Ότι την εύλογη αυτή προσδοκία διέψευσε η εναγομένη με την εκπόνηση ενός οργανωμένου, τακτικού σχεδίου, που αποσκοπούσε στην αθέμιτη, παράνομη και αντικείμενη στα χρηστά ήθη ανέξοδη εκμετάλλευση των κεφαλαίων, εμπειρίας, τεχνογνωσίας και μέσων που εισέφερε ο εταίρος της …, με απώτερο σκοπό την απόσπαση της φήμης και πελατείας της και την εν συνεχεία ίδια και ανεξάρτητη δραστηριοποίηση, μέσω του συζύγου της .., κατά τρόπο επιφέροντα τον σφετερισμό του συνόλου της πελατείας της και την αποδιοργάνωση και παραγκωνισμό της από την οικεία αγορά.

Ότι, ειδικότερα, η εναγομένη με την από … έγγραφη πρόσκλησή της καλούσε τον διαχειριστή της … σε διαχειριστικό έλεγχο της εταιρίας, ενώ το έργο της παρακολούθησης και καταχώρισης των οικονομικών της δεδομένων είχε ανατεθεί στην εναγομένη και το κυριότερο κατόπιν ίδιας πρωτοβουλίας την … πραγματοποιήθηκε ο αιτηθείς από την εναγομένη διαχειριστικός έλεγχος από τον λογιστή της εταιρίας, που τυγχάνει πρόσωπο κοινής αποδοχής και εμπιστοσύνης.

Ότι σε επίσκεψη που πραγματοποίησε την … ο άνω διαχειριστής της στην έδρα της εταιρίας, διαπίστωσε ότι είχε αφαιρεθεί το σύνολο του ηλεκτρονικού εξοπλισμού, που αποτελούσε τον "εγκέφαλο" της εμπορικής της δραστηριότητας, καθόσον αποτελούσε το μέσο καταγραφής του πελατολογίου και των προμηθευτών, λήψης και διεκπεραίωσης παραγγελιών, καταγραφής οικονομικών αξιώσεων και υποχρεώσεων της εταιρίας κλπ..., ενώ ακόμη είχαν αφαιρεθεί και τα έγγραφα αρχεία της εταιρίας.

Ότι ο διαχειριστής της διαπίστωσε αμέσως μετά, σε επαφές που είχε με όμορους ιδιοκτήτες ακινήτων, ότι αυτόπτες μάρτυρες παρατήρησαν πως το βράδυ της … η εναγομένη μαζί με το σύζυγό της επισκέφθηκαν την εταιρία και εξήλθαν μετά των υπεξαιρεθέντων ηλεκτρονικών μονάδων και αρχείων, κατόπιν δε αυτού υπέβαλε μήνυση κατά της εναγομένης και του συζύγου της για το αδίκημα της υπεξαίρεσης.

Ότι, πέραν αυτών, η εναγομένη, θέτοντας σε εφαρμογή το τελικό μέρος του σχεδίου της, το οποίο αναιρούσε οποιαδήποτε δυνατότητα λειτουργίας της εταιρίας, προέβη στην από … εξώδικη καταγγελία της εταιρίας, θέτοντάς την κατά τον τρόπο αυτό σε εκκαθάριση. Ότι συνεπεία της καταγγελίας και τη θέση της σε εκκαθάριση, ακολούθησε η πλήρης απώλεια των άνω συνεργασιών της και κατ' επέκταση οικονομικών ωφελειών, γεγονός οφειλόμενο αποκλειστικά και μόνο στην υπαίτια, αντισυμβατική και αδικοπρακτική συμπεριφορά της εναγομένης.

Ότι ο διαχειριστής επιχείρησε να αποτρέψει την ολοσχερή εκπλήρωση του σχεδίου της εναγομένης με την ίδρυση …, ωστόσο η μη έγκαιρη αντίληψη του πολύμηνου, οργανωμένου σχεδίου απόσπασης της φήμης και πελατείας της εταιρίας, σε συνδυασμό με την εκ μέρους της χρήση αθέμιτων και παραπλανητικών μέσων προσέλκυσης των πελατών και προμηθευτών, αποτέλεσε πραγματικό και τετελεσμένο γεγονός, οι συνέπειες του οποίου δεν κατέστη δυνατόν να αποτραπούν με την άνω ενέργεια του διαχειριστή της και αυτό διότι σχεδόν αμέσως μετά την αποχώρηση της εναγομένης από την εταιρία, δέχθηκε το πρώτο από μια σειρά πληγμάτων, συνισταμένων στην απώλεια συνεργασιών και εσόδων που αυτές απέφεραν.

Ότι, ειδικότερα, με την από … επιστολή της η Εταιρία Περιορισμένης Ευθύνης με την επωνυμία "…" κατήγγειλε, με άμεση ισχύ, την από … σύμβαση εμπορικής συνεργασίας-διανομής που τους συνέδεε, ένεκα της θέσης της σε εκκαθάριση από την αθέμιτη, αναίτια και καταχρηστική καταγγελία της εναγομένης, πλην όμως η επικληθείσα από την άνω προμηθεύτρια αιτία καταγγελίας της συνεργασίας τους, υπείχε όλως προσχηματικό χαρακτήρα, ενώ ο πραγματικός λόγος ήταν η αθέμιτη προσέγγιση αυτής από την εναγομένη σε χρονικό διάστημα προγενέστερο της από … καταγγελίας της εταιρίας.

Ότι μετά την καταγγελία της εταιρίας από την εναγομένη, έλαβε γνώση του αθέμιτου σκοπού της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας που η εναγομένη αντάλλαξε κατά το χρονικό διάστημα από … έως …., ήτοι σε χρόνο προγενέστερο της αποχώρησής της, με την άνω συνεργάτη ΕΠΕ, το περιεχόμενο της οποίας δεν αποσκοπούσε στην ευόδωση του σκοπού της εταιρίας, αλλά αντιθέτως την καταστρατήγηση και κατάργηση αυτής, σε όφελος τρίτου προσώπου και δη της εταιρίας "…", νόμιμος εκπρόσωπος της οποίας ήταν ο σύζυγος της εναγομένης, όπως αποδεικνύεται και από το ότι την επομένη της υπεξαίρεσης των ηλεκτρονικών μονάδων και αρχείων της εταιρίας, η άνω προμηθεύτρια … εξέδωσε το από … τιμολόγιο πώλησης προϊόντων σε λογαριασμό της άνω εταιρίας του συζύγου της εναγομένης, ευνόητο δε και προφανές είναι ότι η εναγομένη, έχοντας διασφαλίσει την πρόσβαση στα οικονομοτεχνικά δεδομένα της και τις συνεργασίες της, "διοχέτευσε" τις πληροφορίες των διαπραγματεύσεων που η ίδια διεξήγαγε προς όφελος της εταιρίας του συζύγου της, ο οποίος εν συνεχεία βάσει αυτών προσέφερε ευνοϊκότερους όρους εμπορίας των προϊόντων στην άνω συνεργάτη της, με συνέπεια την οριστική απώλειά της.

Ότι κατά το ίδιο διάστημα, ήτοι την …, δέχθηκε την καταγγελία και των από … και … συμβάσεων εμπορικής αντιπροσωπείας-διανομής που τη συνέδεε με έτερο συνεργάτη και δη την Ανώνυμη Εταιρία με την επωνυμία "…", η οποία ισχυριζόμενη και επικαλούμενη-ομοίως- την υποκατάστασή της από την … που ίδρυσε ο …, "τερμάτισε" επικερδέστατες και για την ίδια πολυετείς εμπορικές συμφωνιες, διότι είχε διασφαλίσει συνεργασία με την εναγομένη με ευνοϊκότερους όρους και δυνατότητα πρόσβασης στο πελατολόγιό της.

Ότι συνεπεία των ανωτέρω, ουδεμία έκπληξη της προκάλεσε η λύση της από … συνεργασίας αποκλειστικής αντιπροσωπείας - διανομής που διατηρούσε με την Ανώνυμη Εταιρία με την επωνυμία "….", εφόσον η προσέγγιση και της τελευταίας με αθέμιτα μέσα από την εναγομένη, ήτοι με τη χρήση ίδιου εξοπλισμού που της παρείχε το προβάδισμα κινητοποίησης ευαίσθητων οικονομοτεχνικών δεδομένων στους συνεργάτες της και επί τη βάσει αυτών προσφοράς ευνοϊκότερων συμφωνιών σ' αυτούς, καθίστατο μαθηματικά βέβαιη, όπως και έγινε, καθόσον η άνω ΑΕ της απηύθυνε την από … εξώδικη δήλωση, με την οποία αναφέρει ως μόνο λόγο καταγγελίας την υποτιθέμενη έλλειψη αντιπροσώπευσής της στην ελληνική αγορά, ένεκα της θέσης της σε εκκαθάριση.

Ότι, τέλος, "ταφόπλακα" σε οποιαδήποτε ανάκαμψή της, αποτέλεσε η από … καταγγελία της άτυπης σύμβασης που είχε καταρτίσει ο … από το 1996 με την Ανώνυμη Εταιρία με την επωνυμία "…", λόγω της εκκαθάρισής της. Ότι το σχέδιο της εναγομένης ολοκληρώθηκε με αίσιο τρόπο για την ίδια αφ' ης στιγμής με την από … επιστολή που απευθύνει στο εγχώριο πελατολόγιό της, το οποίο προμήθευε με τα ιστορούμενα προϊόντα, ανακοινώνει ότι η εταιρία αυτής με την επωνυμία "…" συνιστά τον αποκλειστικό αντιπρόσωπο των άνω συνεργατών της.

Με βάση το ιστορικό αυτό ζήτησε, επικαλούμενη ότι οι άνω περιγραφόμενες αντίθετες προς τα χρηστά ήθη πράξεις της εναγομένης είναι παράνομες, υπαίτιες και συνιστούν αθέμιτο ανταγωνισμό αλλά και αδικοπρακτική συμπεριφορά, να υποχρεωθεί η εναγομένη να της καταβάλει αποζημίωση προς αποκατάσταση της περιουσιακής ζημίας της και ειδικότερα, α) το ποσό των 221.263,22 ευρώ, κατόπιν παραδεκτού μερικού περιορισμού του αρχικώς αιτηθέντος ποσού των 246.468,37 ευρώ, που αποτελεί τη θετική ζημία, η οποία επήλθε στην περιουσία της κατά το διάστημα από 8-11-2008 μέχρι 31-12-2009, εξαιτίας της απώλειας των επικερδών εμπορικών συνεργασιών με τις προμηθεύτριες εταιρίες, β) το ποσό των 153.256,59 ευρώ για διαφυγόντα κέρδη και των 27.262,14 ευρώ για προμήθειες επί των πωλήσεων και συνολικά το ποσό των 180.518,73 ευρώ, που αποτελούν την αποθετική ζημία της (διαφυγόντα κέρδη), δηλαδή κέρδη τα οποία αυτή θα αποκόμιζε, οπωσδήποτε, από 1-1-2009 μέχρι 31-12-2009, αν δεν μεσολαβούσε η άνω παράνομη συμπεριφορά της εναγομένης.

Τέλος, ζήτησε να υποχρεωθεί η εναγομένη να της καταβάλει και το ποσό των 200.000 ευρώ προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης, την οποία υπέστη λόγω της προσβολής της εμπορικής πίστης, της επαγγελματικής υπόληψης και του επαγγελματικού και εμπορικού μέλλοντος της, συνεπεία της αδικοπρακτικής συμπεριφοράς της εναγομένης.

Επί της αγωγής αυτής εκδόθηκαν οι ακόλουθες αποφάσεις του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών: α) η με αριθμό …/2012 απόφαση, η οποία έκρινε νόμιμη την αγωγή καθ' ο μέρος αφορά τη βάση της αδικοπραξίας, εξαιτίας του αθέμιτου ανταγωνισμού, νόμιμα τα αιτήματα αποκατάστασης της περιουσιακής (θετικής και αποθετικής) ζημίας και της μη περιουσιακής ζημίας (ηθικής βλάβης), έκρινε ουσιαστικά βάσιμο το αίτημα αποκατάστασης της αποθετικής ζημίας της ενάγουσας ποσού των 27.262,14 ευρώ, πλην, όμως, δεν περιέλαβε καταψηφιστική διάταξη ως προς αυτό (για το ενιαίο της κρίσεως), περαιτέρω δε, ανέβαλε να αποφανθεί οριστικά ως προς το κεφάλαιο της ηθικής βλάβης και τέλος διέταξε την επανάληψη της συζήτησης, προκειμένου να διεξαχθεί λογιστική οικονομοτεχνική πραγματογνωμοσύνη, αναφορικά με τα λοιπά κεφάλαια της περιουσιακής ζημίας (θετικής και αποθετικής), β) η με αριθμό …/2013 απόφαση, η οποία έκρινε ως εν μέρει ουσιαστικά βάσιμο το αίτημα αποκατάστασης της αποθετικής ζημίας, επιδίκασε υπέρ της ενάγουσας για την αιτία αυτή το ποσό των 160.776,53 ευρώ, ανέβαλε να αποφανθεί οριστικά επί του κεφαλαίου της ηθικής βλάβης και τέλος διέταξε συμπληρωματική λογιστική οικονομοτεχνική πραγματογνωμοσύνη ως προς το ύψος της θετικής περιουσιακής ζημίας, και γ) η με αριθμό …/2016 οριστική απόφαση, που αφού έκρινε ως εν μέρει ουσιαστικά βάσιμο το αίτημα αποκατάστασης της θετικής περιουσιακής ζημίας, επιδίκασε υπέρ της ενάγουσας το ποσό των 332,28 ευρώ ως αποζημίωση για τη θετική ζημία που υπέστη από ..2008 μέχρι …2009, έκρινε ως εν μέρει ουσιαστικά βάσιμο το αίτημα αποκατάστασης της ηθικής βλάβης και επιδίκασε υπέρ της ενάγουσας ως εύλογη χρηματική ικανοποίηση το ποσό των 20.000 ευρώ.

Κατά της τελευταίας οριστικής επί της δίκης απόφασης με αριθμό …/2016 και κατά των μη οριστικών αποφάσεων με αριθμούς …/2012 και ../2013, άσκησε η εναγομένη την από …2017 έφεση και τους από …2018 πρόσθετους λόγους εφέσεως, επί των οποίων εκδόθηκε η ήδη πληττόμενη με αριθ. …/2019 οριστική απόφαση του Εφετείου Αθηνών, με την οποία κρίθηκε ότι η άνω αγωγή είναι απορριπτέα ως μη νόμιμη, καθόσον αφορά την αδικοπρακτική συμπεριφορά της εναγομένης, με τις ακόλουθες σκέψεις: "Στην αγωγή τίθεται το γεγονός, ότι η εναγομένη προέβη σε αθέμιτη απόσπαση πελατείας, αφού με αφορμή τη γνώση, την οποία κατείχε ως εταίρος και σκοπεύοντας να αποχωρήσει από την ενάγουσα και να ιδρύσει ανταγωνιστική επιχείρηση στο δικό της όνομα, αλλά και να ευνοήσει την ανταγωνιστική επιχείρηση, που διατηρούσε ο πρώην σύζυγός της, εταιρία με την επωνυμία … προέβη σε ευνοϊκή προσφορά προς τις προμηθεύτριες εταιρίες (πελάτες), οι οποίες μέχρι τότε συνεργάζονταν με την ενάγουσα, που δεν είχε τεθεί ακόμα σε εκκαθάριση, Με τον τρόπο αυτό, κατά τα εκτιθέμενα, τις παρότρυνε να καταγγείλουν τις συμβάσεις τους (με την ενάγουσα), όπως και πράγματι έπραξαν και να συνάψουν νέες συμβάσεις με ευνοϊκότερος όρους με τις ανταγωνιστικές επιχειρήσεις με τις επωνυμίες ….

Η τελευταία επιχείρηση, συστάθηκε από την εναγομένη μετά την εκ μέρους της καταγγελία της εταιρικής σύμβασης και την αποχώρησή της από την ενάγουσα. Τα παραπάνω πραγματικά περιστατικά και αληθή υποτιθέμενα δεν συνιστούν αθέμιτη απόσπαση πελατείας, αφού η ενάγουσα, πέρα του ότι δεν αναλύει ποιοι συγκεκριμένα είναι οι ευνοϊκότεροι όροι συνεργασίας, που προσέφεραν οι ανταγωνιστές, δεν επικαλείται, προκειμένου να στοιχειοθετηθεί η εκ των άρθρων 1 και επ.

του ν. 146/1914 ευθύνη της εναγομένης, τις περαιτέρω ειδικές συνθήκες, .... που καθιστούν την παρότρυνση των προμηθευτών προς καταγγελία της σύμβασης ανταγωνιστική ενέργεια μη ανεκτή από την έννομη οικονομική και κοινωνική τάξη. Εκείνο, το οποίο, εκτίθεται, στην πραγματικότητα στην αγωγή, είναι, ότι οι προμηθεύτριες εταιρίες αποδέχτηκαν μία συμφερότερη πρόταση των ανταγωνιστών, που τη διαμόρφωσαν, βέβαια (κατά τους ισχυρισμούς της ενάγουσας), συλλέγοντας πληροφορίες από την εναγομένη, η οποία στην έκταση αυτή παραβίασε, ενδεχομένως μόνον, τις συμβατικές της υποχρεώσεις έναντι της εταιρίας.

Η συμπεριφορά της εναγομένης, κατά την άποψη του δικαστηρίου δεν μπορεί να θεωρηθεί αντίθετη στα χρηστά ήθη υπό την έννοια της μη ανεκτής εμπορικής πρακτικής κατά τις αντιλήψεις της αγοράς και των προσώπων, που κινούνται εντός του ίδιου συναλλακτικού και επιχειρηματικού κύκλου και σκέπτονται με χρηστότητα και φρόνηση.

Προς επίρρωση των ανωτέρω, πρέπει να σημειωθεί, ότι δεν υφίσταται δικαίωμα υπέρ της ενάγουσας να διατηρήσει την πελατεία της (εν προκειμένω τους προμηθευτές της), αλλά, αντίθετα, η επιδίωξη απόσπασης πελατείας απορρέει από την ουσία και τη λειτουργία του ανταγωνισμού, είναι επιθυμητή, έστω και αν οι πελάτες συνδέονται με σύμβαση προς την ανταγωνιστική επιχείρηση, είναι δε αδιάφορο για την αντιμετώπιση από το δίκαιο του αθέμιτου ανταγωνισμού, αν η αποσπώμενη πελατεία έχει "κτισθεί" με κόπο, όπως διαλαμβάνεται στην αγωγή ...

Μετά ταύτα, η υπό κρίση αγωγή καθ' ο μέρος ζητείται η αποκατάσταση της (αποθετικής) περιουσιακής ζημίας και της ηθικής βλάβης της ενάγουσας εξαιτίας πράξεων υπαίτιου αθέμιτου ανταγωνισμού, που συνιστούν αδικοπρακτική συμπεριφορά είναι απορριπτέα προεχόντως ως μη νόμιμη. Επομένως, εφόσον οι συνεκκαλούμενες αποφάσεις έκριναν αυτή παραδεκτή, νόμιμη και εν μέρει ουσιαστικά βάσιμη επιδικάζοντας υπέρ της ενάγουσας αποζημίωση σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν παραπάνω, έσφαλαν και ως εκ τούτου πρέπει, κατόπιν ουσιαστικής παραδοχής της έφεσης, να εξαφανιστούν κατά τα οικεία κεφάλαιά τους, που προσβάλλονται με την έφεση και τους πρόσθετους λόγους της έφεσης...".

Με βάση τις σκέψεις αυτές, το Εφετείο δέχθηκε τυπικά και κατ' ουσίαν την έφεση και τους πρόσθετους λόγους της έφεσης, εξαφάνισε τις συνεκκαλούμενες αποφάσεις του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με αριθμούς ../2012, …/2013 και …/2016 καθ' ο μέρος αφορά τα κεφάλαια αυτών, που προσβάλλονται με την έφεση και τους πρόσθετους λόγους της έφεσης και αφορούν τις ουσιαστικές διατάξεις περί επιδίκασης αποζημίωσης προς αποκατάσταση της αποθετικής ζημίας και χρηματικής ικανοποίησης προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης, κράτησε και δίκασε την αγωγή, την οποία και απέρριψε τελικά ως μη νόμιμη, ως προς τα αιτήματα αποζημίωσης της ενάγουσας για την αποκατάσταση της αποθετικής ζημίας και της χρηματικής ικανοποίησης για την αποκατάσταση της ηθικής βλάβης.

Κατά της απόφασης αυτής άσκησε η ενάγουσα την κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως, με τον πρώτο λόγο της οποίας, από τον αριθ. 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, ισχυρίζεται ότι με το να απορρίψει το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, ως μη νόμιμη την αγωγή της κατά το πιο πάνω μέρος της, παραβίασε ευθέως τις διατάξεις των άρθρων 1 Ν. 146/1914, 914, 919 και 932 του ΑΚ, αξιώνοντας περισσότερα στοιχεία από εκείνα που αληθώς απαιτούνται, καθόσον η επίκληση των άνω στοιχείων με το αγωγικό δικόγραφο ήταν επαρκή προς θεμελίωση της νομιμότητας της αγωγής, με βάση τις άνω διατάξεις.

Πράγματι, όπως προαναφέρθηκε, η αναιρεσείουσα δεν στήριξε την αγωγή της σε μόνη την απόσπαση της πελατείας της, αλλά στην περιγραφόμενη ενιαία συμπεριφορά της εναγομένης, εκθέτοντας σαφώς ότι η εναγομένη ήταν εταίρος, πράγμα που σημαίνει ότι είχε αυξημένη υποχρέωση πίστεως προς την εταιρία, ότι αντίθετα αυτή μετερχόμενη των άνω μεθοδεύσεων και εκμεταλλευόμενη την καταγγελία της εταιρίας, προκάλεσε διαδοχικά την καταγγελία των συμβάσεων που είχε συνάψει με τις άνω συνεργάτριες εταιρίες και τη διοχέτευσή τους εν συνεχεία στην εταιρία του συζύγου της και μάλιστα ότι πέτυχε όλα τα παραπάνω με την αφαίρεση του υπολογιστή και εγγράφων από τα γραφεία της εταιρίας, από τις οποίες επικαλούμενες ενέργειες της εναγομένης, συνολικά και ενιαία λαμβανόμενες υπόψη, προκύπτει ότι η αγωγή αυτή προς αποζημίωση θεμελιώνεται στις διατάξεις των άρθρων 1 Ν. 146/1914, 914, 919 και 932 ΑΚ, συγκροτουμένης έτσι κατά τούτο και συμφώνως προς τις προαναφερόμενες διατάξεις, αδικοπρακτικής συμπεριφοράς και ευθύνης της εναγομένης και ήδη αναιρεσίβλητης από τις άνω αθέμιτες και εναντίον των χρηστών ηθών ενέργειές της.

Έσφαλε, επομένως, το Εφετείο, που με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε ότι τα επικαλούμενα από την ενάγουσα περιστατικά δεν συνιστούν αθέμιτη απόσπαση πελατείας και δεν στοιχειοθετείται έτσι η εκ των άρθρων 1 και επ. του ν. 146/1914, σε συνδυασμό με τα άρθρα 914 και 919 ΑΚ ευθύνη της εναγομένης, ενώ με βάση τα εκτιθέμενα στην αγωγή περιστατικά, ενιαίως και εν συνόλω λαμβανόμενα υπόψη, πρόκειται για παράνομη και αντίθετη στα χρηστά ήθη συμπεριφορά της εναγομένης και ήδη αναιρεσίβλητης και συνεπώς η αγωγή έπρεπε να κριθεί νόμιμη και με βάση τα επικαλούμενα αυτά περιστατικά να κριθεί στη συνέχεια η ουσιαστική της βασιμότητα.

Ως εκ τούτου, το Εφετείο εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις άνω διατάξεις των άρθρων 1 Ν. 146/1914, 914, 919 και 932 του ΑΚ, αξιώνοντας για την εφαρμογή τους περισσότερα στοιχεία από τα απαιτούμενα από αυτές.

Συνεπώς, είναι βάσιμος ο πρώτος λόγος της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, με τον οποίο προσάπτεται η ανωτέρω πλημμέλεια στην προσβαλλόμενη απόφαση, λόγω δε της αναιρετικής εμβέλειας του λόγου αυτού παρέλκει η εξέταση του δεύτερου, επικουρικά προβαλλόμενου, λόγου αυτής. Κατόπιν αυτών πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση και να παραπεμφθεί προς εκδίκαση η υπόθεση στο ίδιο δικαστήριο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές εκτός εκείνων που δίκασαν (άρθ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Επίσης, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου στην αναιρεσείουσα (άρθρο 495 παρ. 4 ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί η αναιρεσίβλητη, λόγω της ήττας της, στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ), κατά το σχετικό νόμιμο, υποβληθέν με το αναιρετήριο, αίτημα των τελευταίων, κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 2098/2019 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί όμως από δικαστές άλλους από αυτούς που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση. Διατάσσει την απόδοση στην αναιρεσείουσα του παραβόλου που καταβλήθηκε από αυτήν. Και

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων (2.000,00) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 16 Ιανουαρίου 2024.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 20 Μαΐου 2024.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ