Supreme Court allows appeal against lower court for violating civil code on damages and child representation rules.

Απόφαση 720 / 2021 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 720/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές, Δήμητρα Κοκοτίνη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αρετή Παπαδιά, Πελαγία Ακάσογλου, Δήμητρα Ζώη και Ιωάννα Μαργέλλου-Μπουλταδάκη, αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, την 22 Σεπτεμβρίου 2020, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση, μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, όπως εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό των Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα και παραστάθηκε δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) του πληρεξουσίου παρέδρου του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους Σπυρίδωνα Μαυρογιάννη, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσίβλητου: R.-J. C., κατοίκου ..., ενεργούντος για τον εαυτό του και ως ασκούντος τη γονική μέριμνα και επιμέλεια του ανήλικου υιού του Ja W. C., κατοίκου ..., που παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου Ανδρέα-Αλέξιου Αναγνωστάκη, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-7-2016 αγωγή του ήδη αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν η 904/2017 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και, κατόπιν ασκήσεως εφέσεως, η 2001/2019 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας, ζητά το αναιρεσείον, με την από 28-5-2019 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Εισηγητής ορίσθηκε η αρεοπαγίτης Πελαγία Ακάσογλου. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσίβλητου ζήτησε την απόρριψη της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στα δικαστικά έξοδα.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Υπόκειται προς κρίση, ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου, η από 28.5.2019 (Γ.Α.Κ. 5035/Ε.Α.Κ. 491/4.6.2019 - Εφετείο Αθηνών) αίτηση αναιρέσεως του αναιρεσείοντος νομικού προσώπου ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟ, που νομίμως εκπροσωπείται από τον Υπουργό Οικονομικών κατά του αναιρεσίβλητου R. - J. C., ατομικώς και ως ασκούντος τη γονική μέριμνα και επιμέλεια του ανήλικου υιού του J.

W. C.. Με αυτή, προσβάλλεται η 2001/2019 οριστική απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, η οποία εκδόθηκε, την 9.4.2019, αντιμωλία των διαδίκων, επί της από 5.9.2017 εφέσεως του (εκκαλούντος) αναιρεσίβλητου, ατομικώς και υπό την ως άνω ιδιότητά του κατά του (εφεσίβλητου) αναιρεσείοντος. Εκκαλούμενη ήταν η 904/2017 οριστική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, που εκδόθηκε, την 15.6.2017, αντιμωλία των διαδίκων, επί της από 28.7.2016 αγωγής του (ενάγοντος) αναιρεσίβλητου, ατομικώς και υπό την ως άνω ιδιότητά του κατά του (εναγομένου) αναιρεσείοντος.

Αφορά δε, η αγωγή απαιτήσεις του (ενάγοντος - εκκαλούντος) αναιρεσίβλητου, ατομικώς και υπό την ως άνω ιδιότητά του, έναντι του (εναγομένου εφεσίβλητου) αναιρεσείοντος από τα άρθρα 533 επ. ΚΠΔ, για το χρονικό διάστημα από 28.11.2013 μέχρι 30.5.2015. Με την 904/2017 πρωτόδικη απόφαση, η αγωγή κρίθηκε νόμιμη και έγινε μερικώς δεκτή στην ουσία, κατά την επικουρική της βάση, ενώ απορρίφθηκε, ως μη νόμιμη, κατά την κύρια βάση της και συμψηφίσθηκε η δικαστική δαπάνη στο σύνολό της μεταξύ των διαδίκων.

Με την 2001/2019 απόφαση του εφετείου, η έφεση έγινε δεκτή, τυπικά και στην ουσία, εξαφανίσθηκε, στο σύνολο, η 904/2017 απόφαση, κρατήθηκε η υπόθεση και η αγωγή, κατά την κύρια βάση της, κρίθηκε νόμιμη και, στη συνέχεια, έγινε μερικώς δεκτή στην ουσία, ενώ δεν εξετάσθηκε η επικουρική βάση της και συμψηφίσθηκε η δικαστική δαπάνη και για τους δύο βαθμούς δικαιοδοσίας, στο σύνολό της, μεταξύ των διαδίκων.

Στους πρώτο και δεύτερο βαθμούς δικαιοδοσίας, η υπόθεση εκδικάσθηκε, με την ειδική διαδικασία των εργατικών διαφορών [άρθρα 663 - 676 ΚΠολΔ, όπως ίσχυσαν πριν από το άρθρο 1 - άρθρο τέταρτο ν. 4335/2015 (ΦΕΚ Α. 87 / 23.7.2015), ισχύον για την ειδική αυτή διαδικασία από 1.1.2016, κατά το άρθρο 1 - άρθρο ένατο ν. 4335/2015]. Η αίτηση αναιρέσεως ασκήθηκε, ως άνω, την 4.6.2019, νομίμως και εμπροθέσμως, δηλ.

στην καταχρηστική προθεσμία των δύο (2) ετών από την 9.4.2019, δεδομένου ότι από τα στοιχεία της δικογραφίας δεν προκύπτει επίδοση της 2001/2019 αποφάσεως, που προσβάλλεται ούτε το αναιρεσείον επικαλείται επίδοσή της. Μετά ταύτα, η αίτηση αναιρέσεως είναι παραδεκτή και πρέπει να ερευνηθεί, περαιτέρω, ως προς το παραδεκτό και το βάσιμο των λόγων της [άρθρα 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 3, 566 παρ. 1, 144, 145 παρ. 1, 577 παράγραφοι 1 και 3, 591 παρ.7 ΚΠολΔ].

(Ι).- Η εκτίμηση του περιεχομένου διαδικαστικών εγγράφων της ίδιας ή άλλης δίκης, ιδίως, αγωγών, παρεμβάσεων, ενδίκων μέσων, προτάσεων ή δικαστικών αποφάσεων ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο, κατά το άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, όταν η πλημμέλεια, που αποδίδεται στα έγγραφα αυτά, δημιουργεί λόγο αναιρέσεως από τους λόγους, που αναφέρονται, περιοριστικώς, στο άρθρο 559 ΚΠολΔ.

Για τη διαπίστωση της πλημμέλειας, πρέπει να προσκομίζονται τα επίμαχα διαδικαστικά έγγραφα προς έλεγχο. Το άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ αναφέρεται σε όλους τους λόγους του άρθρου 559 ΚΠολΔ και δεν εισάγει άλλο ειδικό λόγο αναιρέσεως. Λόγος αναιρέσεως είναι βάσιμος, όταν τα πραγματικά περιστατικά, που αναφέρονται στο δικόγραφο της αναιρέσεως πληρούν το πραγματικό λόγου του άρθρου 559 ΚΠολΔ (ΑΠ 345/2015, ΑΠ 201/1999, ΑΠ 756/1996).

Στο έγγραφο (δικόγραφο) της αναιρέσεως πρέπει να αναφέρεται, κατά τρόπο ορισμένο, σαφή και ευσύνοπτο, η νομική πλημμέλεια, που αποδίδεται στο δικαστήριο της ουσίας [άρθρα 118 αριθμός 4, 119, 120, 566 παρ.1, 577 παρ. 3, 578, 562, 495 παρ.1 ΚΠολΔ] ώστε να είναι εφικτός ο αναιρετικός έλεγχος και να διαπιστωθεί, αν και ποιο λόγο από όσους αναφέρονται στο άρθρο 559 ΚΠολΔ θεμελιώνει η αιτίαση, που προβάλλεται.

Διαφορετικά, ο λόγος αναιρέσεως είναι αόριστος και απορρίπτεται, ως απαράδεκτος ενώ, η αοριστία του δεν δύναται να θεραπευθεί, με παραπομπή σε άλλο διαδικαστικό έγγραφο (ΑΠ ολ. 27/1998). Η παραβίαση κανόνα του ουσιαστικού δικαίου, δηλ. κανόνα, που ρυθμίζει τις βιοτικές σχέσεις, την κτήση δικαιωμάτων και τη γένεση υποχρεώσεων και επιβάλλει κυρώσεις, προβλέπεται, ως λόγος αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθμός 1 εδ. (α) ΚΠολΔ.

Κανόνας του ουσιαστικού δικαίου παραβιάζεται, αν εφαρμόσθηκε εσφαλμένα καθώς και αν δεν εφαρμόσθηκε, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή, αν εφαρμόσθηκε, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ήτοι, αν το δικαστήριο της ουσίας απαίτησε περισσότερα στοιχεία ή αρκέσθηκε σε λιγότερα στοιχεία, από εκείνα, που ο ουσιαστικός νόμος απαιτεί.

Η παραβίαση εκδηλώνεται είτε ως ψευδής ερμηνεία, όταν το δικαστήριο της ουσίας προσέδωσε έννοια διαφορετική από την αληθινή είτε ως κακή εφαρμογή, όταν το δικαστήριο της ουσίας έκανε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών της ένδικης υποθέσεως σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας δεν υπάγονται και, έτσι, κατέληξε σε εσφαλμένο συμπέρασμα, με τη μορφή του διατακτικού.

Δια του λόγου αυτού αναιρέσεως, ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου της ουσίας, κατά την εκτίμηση της νομικής βασιμότητας της αγωγής ή των ισχυρισμών (ενστάσεων, αντενστάσεων) των διαδίκων καθώς και τα νομικά σφάλματα του δικαστηρίου της ουσίας, κατά την αξιοποίηση των ουσιαστικών παραδοχών δηλ., αποκλειστικά, των πραγματικών περιστατικών, που, ανελέγκτως, δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας ότι αποδείχθηκαν ή δεν αποδείχθηκαν καθώς και της υπαγωγής αυτών στο νόμο.

Ιδρύεται δε, ο λόγος αυτός, αν οι πραγματικές παραδοχές του δικαστηρίου της ουσίας καθιστούν φανερή την ως άνω παραβίαση (ΑΠ ολ. 3/2020). Επομένως, ο λόγος αναιρέσεως του άρθρου 559 αριθμός 1 εδ. (α) ΚΠολΔ είναι δυνατό να έχει, ως περιεχόμενο (και) την αιτίαση ότι παραβιάσθηκε συγκεκριμένος κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, με αποτέλεσμα η αγωγή να γίνει δεκτή και ως ουσιαστικά βάσιμη ή να απορριφθεί, ως αβάσιμη κατ' ουσία.

Για να είναι, τότε, ορισμένος (παραδεκτός) ο λόγος αυτός αναιρέσεως και, συνεπώς, να είναι εφικτός ο αναιρετικός έλεγχος, πρέπει στο δικόγραφο της αναιρέσεως να καθορίζονται η συγκεκριμένη διάταξη του ουσιαστικού δικαίου, που παραβιάσθηκε και το νομικό σφάλμα, που αποδίδεται στο δικαστήριο της ουσίας περί την ερμηνεία ή την εφαρμογή του ουσιαστικού δικαίου δηλ.

η πλημμέλεια, που αποδίδεται και η έννομη συνέπεια, που διαγνώσθηκε από την πλημμέλεια, ακόμη, να εκτίθενται, πλήρως και σαφώς, οι κρίσιμες ουσιαστικές - πραγματικές παραδοχές του δικαστηρίου της ουσίας ώστε η αγωγή να γίνει δεκτή, ως βάσιμη ή να απορριφθεί, ως αβάσιμη στην ουσία (ΑΠ ολ. 11/2017, ΑΠ ολ. 2/2013).

(ΙΙ).- Το Σύνταγμα ορίζει, στο άρθρο 93 παρ.1 ότι "τα δικαστήρια διακρίνονται σε διοικητικά, πολιτικά και ποινικά και οργανώνονται, με ειδικούς νόμους", ενώ στα επόμενα άρθρα 94 - 96 καθορίζει τη δικαιοδοσία των διοικητικών, πολιτικών και ποινικών δικαστηρίων. Επίσης, κατά το άρθρο 7 παρ.4 Συντάγματος, "νόμος ορίζει, με ποιους όρους το Κράτος παρέχει, ύστερα από δικαστική απόφαση, αποζημίωση σε όσους καταδικάστηκαν, προφυλακίστηκαν ή με άλλο τρόπο στερήθηκαν, άδικα ή παράνομα, την προσωπική τους ελευθερία" και κατά το άρθρο 25 παρ.1 Συντάγματος, "τα δικαιώματα του ανθρώπου, ως ατόμου και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου και η αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου τελούν υπό την εγγύηση του Κράτους, όλα τα κρατικά όργανα υποχρεούνται να διασφαλίζουν την ανεμπόδιστη και αποτελεσματική άσκησή τους, τα δικαιώματα αυτά ισχύουν και στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών, στις οποίες προσιδιάζουν, οι κάθε είδους περιορισμοί, που μπορούν, κατά το Σύνταγμα, να επιβληθούν στα δικαιώματα αυτά, πρέπει να προβλέπονται είτε απευθείας από το Σύνταγμα είτε από το νόμο, εφ' όσον υπάρχει επιφύλαξη υπέρ αυτού και να σέβονται την αρχή της αναλογικότητας".

Εξ άλλου, το άρθρο 'πρώτο' - άρθρο 9 παρ.5 ν. 2462/1997 (ΦΕΚ Α. 25/26.2.1997) -κυρωτικού νόμου του Διεθνούς Συμφώνου για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα- ορίζει ότι "κάθε πρόσωπο, θύμα παράνομης σύλληψης ή κράτησης, έχει δικαίωμα αποζημίωσης". Τέλος, τα άρθρα 533 παρ.1 εδάφια (α) και (β), 534, 536 παράγραφοι 1 και 2, 539 παρ.1 και 540 ΚΠΔ -όπως ίσχυσαν μετά το άρθρο 26 ν. 2915/2001 (ΦΕΚ Α. 109/29.5.2001) και πριν από το άρθρο 'πρώτο' ν. 4620/2019 (ΦΕΚ Α. 96/11.6.2019) και διόρθωση σφαλμάτων (ΦΕΚ Α. 122/16.7.2019)- ορίζουν, αντιστοίχως ότι: "(1).- Έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν από το δημόσιο αποζημίωση: (α).- οι προσωρινά κρατηθέντες, που αθωώθηκαν, αμετάκλητα, με βούλευμα ή απόφαση δικαστηρίου, (β).- οι κρατηθέντες, με καταδικαστική απόφαση, η οποία μετέπειτα εξαφανίσθηκε, αμετάκλητα, συνεπεία ενδίκου μέσου". "Αυτοτελή αξίωση για αποζημίωση, με τις ίδιες προϋποθέσεις, έχουν και εκείνοι, απέναντι στους οποίους ο καταδικασμένος ή ο προσωρινά κρατούμενος είχε, σύμφωνα με το νόμο, υποχρέωση διατροφής". "(1).- Σχετικά με την υποχρέωση του δημοσίου για αποζημίωση αποφαίνεται το δικαστήριο, που εξέδωσε την απόφαση για την υπόθεση, με ιδιαίτερη ταυτόχρονη απόφαση, ύστερα από προφορική ή γραπτή αίτηση εκείνου, που αθωώθηκε και αφού, προηγουμένως, ο αιτών και ο εισαγγελέας ακουσθούν. (2).- Σε περίπτωση που γίνει δεκτή η αίτηση εκείνου, που αθωώθηκε, του επιδικάζεται κατ' αποκοπή ημερήσια αποζημίωση, συνολικά για τεκμαρτή περιουσιακή ζημία και για ηθική βλάβη, η οποία δεν μπορεί να είναι κατώτερη των τριών χιλιάδων δραχμών ή (8,804) ευρώ ούτε ανώτερη των δέκα χιλιάδων δραχμών ή (29,347) ευρώ, την ημέρα και της οποίας το ύψος προσδιορίζεται, αφού ληφθεί υπ' όψη και η οικονομική και οικογενειακή κατάσταση του δικαιούχου.

Το κατώτερο και το ανώτερο όριο της αποζημίωσης μπορεί να αναπροσαρμόζονται, με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης". "(1).- Αν αναγνωρισθεί από το ποινικό δικαστήριο, μόνο η υποχρέωση για αποζημίωση από το δημόσιο, χωρίς να επιδικασθεί αποζημίωση ή, αν η επιδικασθείσα αποζημίωση κρίνεται από τον δικαιούχο ανεπαρκής για να καλύψει το σύνολο της ζημίας του ή από το δημόσιο υπερβολική, οι διάδικοι μπορούν να εγείρουν αγωγή στα πολιτικά δικαστήρια, κατά τη διαδικασία των άρθρων 663 επ.

του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, που δεν μπορούν να εξετάσουν, πάλι, την ύπαρξη αυτής της υποχρέωσης για τον ακριβή προσδιορισμό του ποσού της αποζημίωσης. Μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις μπορεί το δικαστήριο να υπερβεί το ανώτερο όριο της παραγράφου 2 του άρθρου 536". "(1).- Αντικείμενο της αξίωσης για αποζημίωση στα πολιτικά δικαστήρια είναι κάθε ζημία, που προκλήθηκε από την ολική ή μερική εκτέλεση της ποινής ή της προσωρινής κράτησης στην περιουσιακή κατάσταση εκείνου, που κρατήθηκε προσωρινά ή καταδικάσθηκε, κρατήθηκε και μετέπειτα αθωώθηκε και η ηθική βλάβη, που αυτός υπέστη.

Τα όρια των άρθρων 536 και 539 δεν αφορούν τους δικαιούχους του άρθρου 534. (2).- Εκτέλεση ποινής θεωρείται και η προσωρινή κράτηση, που υπολογίσθηκε σε αυτή. (3).- Στην προσωρινή κράτηση υπολογίζεται και η κράτηση, που έγινε πριν από αυτήν, με ένταλμα της ανακριτικής αρχής για την πράξη για την οποία διατάχθηκε η κράτηση".

Από τις προηγούμενες διατάξεις προκύπτουν (και) τα εξής: Ως προς την αναγνώριση της υποχρεώσεως του (ελληνικού) Δημοσίου προς αποζημίωση του δικαιούχου, δηλ. και του προσωρινώς κρατηθέντος και, τελικώς, αθωωθέντος, με αμετάκλητη δικαστική απόφαση, δικαιοδοσία έχει το ποινικό δικαστήριο ενώ το πολιτικό δικαστήριο έχει δικαιοδοσία, ως προς τον προσδιορισμό του ύψους της ζημίας και την επιδίκαση της αποζημιώσεως του δικαιούχου, εάν η σχετική υποχρέωση του Δημοσίου έχει αναγνωρισθεί από το ποινικό δικαστήριο, όμως, δεν έχει προσδιορισθεί η αποζημίωση ή εάν έχει προσδιορισθεί και η αποζημίωση, όμως ο δικαιούχος την κρίνει ανεπαρκή προς κάλυψη της ζημίας του ή το υπόχρεο Δημόσιο την θεωρεί υπέρμετρη (ΑΠ 918/2008).

Η κατ' αποκοπή ημερήσια αποζημίωση αφορά την περιουσιακή ζημία και την ηθική βλάβη ενώ, δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσό των (29) ευρώ, εκτός αν συντρέχουν εξαιρετικές περιπτώσεις, τις οποίες ο δικαιούχος - ενάγων επικαλείται και αποδεικνύει (ΑΠ 444/2015). Για τον προσδιορισμό της αποζημιώσεως, λαμβάνεται υπ' όψη και η κατά το Σύνταγμα αρχή της αναλογικότητας, που εκδηλώνεται, ως επιταγή του προσήκοντος μέτρου καθώς και ως μέσο συγκερασμού (εναρμονίσεως) αντιθέτων συμφερόντων και εξειδικεύεται δια της ρήτρας της επιτρεπτής υπερβάσεως του ανωτάτου ορίου της αποζημιώσεως, υπό τη συνδρομή εξαιρετικών περιπτώσεων.

Οι "εξαιρετικές περιπτώσεις" είναι αόριστη νομική έννοια και συγκεκριμενοποιείται, κατά τις γενικές ρήτρες του αστικού δικαίου (άρθρο 288 ΑΚ), ήτοι κατά τις επικρατούσες επιταγές της κοινωνικής και συναλλακτικής ηθικής και κατά τις θεμελιώδεις ηθικές και οικονομικές αντιλήψεις του μέσης ηθικής κοινωνικού ανθρώπου.

Έτσι, εάν ο πιο πάνω περιορισμός της αποζημιώσεως σε (29) ευρώ, κατ' ανώτατο όριο, είναι καταδήλως άδικος και επαχθής, σε βάρος του δικαιούχου, υπάρχει λόγος επιδικάσεως αποζημιώσεως καθ' υπέρβαση του ορίου των (29) ευρώ (ΑΠ 260/2019). Αυτοτελή, εξ ιδίου δικαίου, αξίωση για αποζημίωση, μόνο, για υλική ζημία (όχι και για χρηματική ικανοποίηση ηθικής βλάβης) έχει και φυσικό πρόσωπο, έναντι του οποίου ο προσωρινά κρατηθείς και, τελικώς, αθωωθείς, με αμετάκλητη δικαστική απόφαση, είχε νόμιμη υποχρέωση διατροφής.

Το φυσικό αυτό πρόσωπο πρέπει να στερήθηκε την διατροφή, εξ αιτίας της προσωρινής κρατήσεως του ως άνω, τελικώς, αθωωθέντος ενώ, τα όρια των άρθρων 536 και 539 ΚΠΔ δεν το αφορούν. Η υποχρέωση διατροφής ανηλίκου τέκνου από τους γονείς του ρυθμίζεται από τα άρθρα 1485 επ. ΑΚ.

(ΙΙΙ).- Οι κανόνες του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, που περιέχονται στα άρθρα 4 - 33 ΑΚ, καθορίζουν το στοιχείο, το οποίο δημιουργεί τον σύνδεσμο ενός προσώπου (φυσικού ή νομικού) ή μιας βιοτικής σχέσεως με ορισμένη πολιτεία και, λόγω του συνδέσμου αυτού, η σχέση ή η κατάσταση, που προκύπτει, υποβάλλεται στη ρύθμιση της πολιτείας αυτής.

Οι κανόνες του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου των άρθρων 4 - 33 ΑΚ αποτελούν μέρος του εγχώριου ουσιαστικού δικαίου και η παραβίασή τους ιδρύει τον λόγο αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθμός 1 εδ. (α) ΚΠολΔ (ΑΠ 525/2010). Ειδικότερα, κατά το άρθρο 4 ΑΚ, "ο αλλοδαπός απολαμβάνει τα αστικά δικαιώματα του ημεδαπού", κατά το άρθρο 5 ΑΚ "η ικανότητα δικαίου του φυσικού προσώπου ρυθμίζεται από το δίκαιο της ιθαγένειας" και, κατά το άρθρο 7 ΑΚ, "η ικανότητα για δικαιοπραξία ρυθμίζεται από το δίκαιο της ιθαγένειας".

Εξ άλλου, ορίζεται, στο άρθρο 127 ΑΚ ότι "όποιος έχει συμπληρώσει το δέκατο όγδοο έτος της ηλικίας του (ενήλικος) είναι ικανός για κάθε δικαιοπραξία" και στο άρθρο 128 παρ.1 ΑΚ ότι "ανίκανοι για δικαιοπραξία είναι: (1).- όποιοι δεν έχουν συμπληρώσει το δέκατο έτος". Επίσης, ορίζεται, στο άρθρο 66 ΚΠολΔ ότι "αλλοδαπό πρόσωπο, που δεν έχει, σύμφωνα με το δίκαιο της ιθαγενείας του, ικανότητα για δικαστική παράσταση, με το δικό του όνομα, θεωρείται πως έχει ικανότητα να παρίσταται στα ελληνικά δικαστήρια, αν έχει αυτή την ικανότητα, σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο" και, στο άρθρο 63 εδ. (α) ΚΠολΔ ότι "όποιος είναι ικανός για οποιαδήποτε δικαιοπραξία, μπορεί να παρίσταται στο δικαστήριο, με το δικό του όνομα" ενώ, το άρθρο 64 παρ.1 ΚΠολΔ ορίζει ότι: "(1).- Όσοι είναι ανίκανοι να παρίστανται στο δικαστήριο, με το δικό τους όνομα, εκπροσωπούνται από τους νόμιμους αντιπροσώπους τους".

Τέλος, το άρθρο 1510 ΑΚ ορίζει ότι: "Η μέριμνα για το ανήλικο τέκνο είναι καθήκον και δικαίωμα των γονέων (γονική μέριμνα), οι οποίοι την ασκούν από κοινού. Η γονική μέριμνα περιλαμβάνει την επιμέλεια του προσώπου, τη διοίκηση της περιουσίας και την εκπροσώπηση του τέκνου σε κάθε υπόθεση ή δικαιοπραξία ή δίκη, που αφορούν το πρόσωπο ή την περιουσία του.

Σε περίπτωση, όπου η γονική μέριμνα παύει, λόγω θανάτου, κήρυξης σε αφάνεια ή έκπτωσης του ενός γονέα, η γονική μέριμνα ανήκει, αποκλειστικά, στον άλλο. Αν ο ένας από τους γονείς αδυνατεί να ασκήσει τη γονική μέριμνα για πραγματικούς λόγους ή γιατί είναι ανίκανος ή περιορισμένα ικανός για δικαιοπραξία, την ασκεί μόνος ο άλλος γονέας.

Η επιμέλεια, όμως, του προσώπου του τέκνου ασκείται και από ανήλικο γονέα". Από τις πιο πάνω διατάξεις των άρθρων 66, 63 εδ. (α) και 64 παρ. 1 ΚΠολΔ, δικονομικού χαρακτήρα, προκύπτει ότι: Ο ημεδαπός ανήλικος, κάτω των (10) ετών, ανίκανος για δικαιοπραξία [άρθρο 128 παρ.1 ΑΚ], δεν μπορεί να παρίσταται, με το δικό του όνομα, στα ελληνικά δικαστήρια και εκπροσωπείται, σε αυτά, από τους γονείς του [άρθρο 1510 ΑΚ].

Ο αλλοδαπός ανήλικος, επίσης, κάτω των δέκα ετών, δεν έχει, κατά το ελληνικό δίκαιο, την ικανότητα για δικαιοπραξία [άρθρο 128 παρ.1 ΑΚ] έτσι, δεν μπορεί να παρίσταται στα ελληνικά δικαστήρια, με το δικό του όνομα και εκπροσωπείται από το νόμιμο αντιπρόσωπό του. Ποιος είναι, εκάστοτε, ο νόμιμος αντιπρόσωπός του είναι θέμα, που ρυθμίζεται από το ουσιαστικό και όχι από το δικονομικό δίκαιο δηλ.

λύνεται, το θέμα αυτό, σύμφωνα, όχι με το δίκαιο της χώρας του δικάζοντος δικαστηρίου (lex fori), αλλά με τους κανόνες του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, κατά τα άρθρα 4 επ. ΑΚ (ΑΠ 258/1996). Διάδικος δε, κατά το ημεδαπό δικονομικό δίκαιο, είναι ο ανήλικος, ημεδαπός ή αλλοδαπός και όχι οι γονείς του ή ο εκάστοτε νόμιμος αντιπρόσωπός του, οι οποίοι, απλώς, αναπληρώνουν την έλλειψη ικανότητάς του να παρίσταται ο ίδιος ο ανήλικος στο ημεδαπό δικαστήριο, με το δικό του όνομα (ΑΠ 142/2013).

Στην προκειμένη περίπτωση, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, κατά το πρώτο σκέλος του, περιέχει, με την επίκληση του άρθρου 559 αριθμός 1 εδ. (α) ΚΠολΔ, την αιτίαση ότι το Μονομελές Εφετείο Αθηνών στην 2001/2019 απόφασή του, παραβίασε, ευθέως, τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 539 παρ.1 και 536 παρ. 2 εδ. (α) ΚΠΔ, αφού στον αναιρεσίβλητο R. - J. C., ατομικώς, επιδίκασε αποζημίωση καθ' υπέρβαση του ορίου των (29) ευρώ, ημερησίως, αν και δεν δέχθηκε τη συνδρομή εξαιρετικών λόγων, που δικαιολογούν αυτή την επιδίκαση. Εξ άλλου, ο έκτος λόγος αναιρέσεως, κατά το πρώτο σκέλος του, περιέχει, επίσης με την επίκληση του άρθρου 559 αριθμός 1 εδ. (α) ΚΠολΔ, την αιτίαση ότι το Μονομελές Εφετείο Αθηνών, στην 2001/2019 απόφασή του, παραβίασε, ευθέως, τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 4, 5 και 7 ΑΚ, αφού στον R. - J. C., υπό την ιδιότητά του, 'ως ασκούντος τη γονική μέριμνα και επιμέλεια του ανηλίκου υιού του Ja W. C.', υπηκόου του Ηνωμένου Βασιλείου, επιδίκασε για τον ανήλικο, ηλικίας κάτω των 10 ετών, αποζημίωση του άρθρου 534 ΚΠΔ, αν και δεν δέχθηκε ότι ο ανήλικος αυτός, που είναι, εξ αιτίας της ηλικίας του, ανίκανος για παράσταση στα ελληνικά δικαστήρια, εκπροσωπείται από τον R. - J. C., ως νόμιμο αντιπρόσωπό του, κατά το δίκαιο της ιθαγενείας του (ανηλίκου), δηλ. κατά το δίκαιο του Ηνωμένου Βασιλείου.

Από την 2001/2019 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, την οποία ο Άρειος Πάγος παραδεκτώς επισκοπεί, χάριν της εξετάσεως του βασίμου των πιο πάνω παραδεκτών (ορισμένων) λόγων αναιρέσεως, προκύπτει ότι το εφετείο δέχθηκε, κατά την ανέλεγκτη κρίση του, τα παρακάτω ουσιώδη (σελίδες 12 - 18): "Κατά του ενάγοντος (R. - J.

C.) ασκήθηκε ποινική δίωξη για συμμετοχή του σε εγκληματική οργάνωση, με σκοπό την τέλεση περισσοτέρων κακουργημάτων του 'νόμου περί ναρκωτικών', ήτοι εισαγωγής, απόπειρας εξαγωγής, διαμετακόμισης, αποθήκευσης, κατοχής, μεταφοράς μεγάλης ποσότητας ναρκωτικών ουσιών από κοινού, με δράστες, που ενεργούν, κατ' επάγγελμα και κατά συνήθεια.

Δυνάμει του …/….12.2012 εντάλματος της 30ης Τακτικής Ανακρίτριας Αθηνών και του ΦΕ 6965 /11.3.2013 Ευρωπαϊκού Εντάλματος Σύλληψης, διατάχθηκε η προσωρινή κράτησή του από 28.11.2013 έως 30.5.2015, ήτοι για 548 ημέρες. Με την 2378/2015 αμετάκλητη απόφαση του Β' Τριμελούς Εφετείου (κακουργημάτων) Αθηνών, απαλλάχθηκε από την ποινή για το σύνολο των αποδιδόμενων πράξεων ...

Με την 5132/2015 αμετάκλητη απόφαση του Ε' Τριμελούς Εφετείου (κακουργημάτων) Αθηνών, που εκδόθηκε μετά από την από 28.5.2015 αίτησή του, αναγνωρίσθηκε η υποχρέωση του Ελληνικού Δημοσίου προς αποζημίωσή του και επιδικάσθηκε στον ενάγοντα ημερήσια αποζημίωση για τεκμαρτή ζημία 12 ευρώ για κάθε ημέρα κράτησής του, που, συνολικά, ήταν 547, συνολικού ύψους 6.564 ευρώ και για το ανήλικο τέκνο του J.

W. το ποσό των 200 ευρώ, μηνιαίως και, συνολικά, το ποσό των 3.600 ευρώ ... Περαιτέρω ο ενάγων, κατά τον χρόνο επιβολής της προσωρινής κράτησής του, σύμφωνα με την …/….5.2016 βεβαίωση της μεταφορικής εταιρίας του Ηνωμένου Βασιλείου MCCULLA IRELAND LTD CO, αποκόμιζε, ως σχεδιαστής μεταφορών, κατά μέσο όρο, καθαρό εισόδημα ύψους 35.650 ευρώ, κατ' έτος.

Επομένως, αν δεν μεσολαβούσε η άδικη προσωρινή κράτηση και φυλάκισή του, ο ενάγων θα συνέχιζε να εργάζεται, με βεβαιότητα και κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων, θα αποκόμιζε μηνιαίο καθαρό εισόδημα, ύψους 2.970 ευρώ (35.650 ευρώ : 12 μήνες).

Συνεπώς, για όσο χρόνο ο ενάγων κρατήθηκε παράνομα, απώλεσε από την εργασία του, κατά το χρονικό διάστημα από 28.11.2013 έως 30.5.2015, το ποσό των 53.474 ευρώ (2.970 ευρώ / μήνα Χ 18 μήνες). Επίσης, ... προέκυψε ότι ο ενάγων, ως κρατηθείς, που, μετέπειτα, αθωώθηκε, αμετάκλητα, υπέστη έντονη στενοχώρια και ψυχικό άλγος εκ της συνεχιζόμενης κρατήσεως, διαρκείας 548 ημερών και προσεβλήθη στο φιλικό, κοινωνικό και επαγγελματικό περιβάλλον του.

Εξ άλλου, αποδείχθηκε ότι στην προκειμένη περίπτωση συντρέχει εξαιρετική περίπτωση του άρθρου 539 ΚΠΔ, λόγω της επί μακρό χρονικό διάστημα παράνομης κράτησης του ενάγοντος, του ότι οι αποδιδόμενες σε αυτόν κατηγορίες προκάλεσαν το γενικό στιγματισμό του στο οικογενειακό, κοινωνικό και επαγγελματικό του περιβάλλον, τη μείωση της επαγγελματικής και προσωπικής του τιμής, την αποδόμηση της οικογενείας του, την αποδεδειγμένη υλική ζημία και ηθική προσβολή του, μέχρι την αθώωσή του, με την ως άνω απόφαση του Τριμελούς Εφετείου (κακουργημάτων) Αθηνών.

Επίσης, ... προέκυψε ότι ο ενάγων, κατά το χρόνο σύλληψής του, έπασχε από υποτροπιάζουσα - διαλείπουσα πολλαπλή σκλήρυνση κατά πλάκας, ενώ, κατά τη διάρκεια της προσωρινής του κράτησης στην Ελλάδα και εξ αιτίας αυτής, ο ενάγων παρουσίασε και εξακολουθεί να παρουσιάζει συμπτώματα κατάθλιψης, ανησυχίας, σκέψεις αυτοκτονίας, κρίσεις πανικού, αγοραφοβία, αϋπνία με αναδρομές στο παρελθόν και εφιάλτες, έχει δε, καταστεί ανίκανος προς εργασία.

Εν όψει των ανωτέρω, ο ενάγων δικαιούται εύλογη χρηματική ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης, η οποία, λαμβανομένων υπ' όψη του είδους της, σε βάρος του, ποινικής κατηγορίας για συμμετοχή του σε εγκληματική οργάνωση, με σκοπό την τέλεση περισσοτέρων κακουργημάτων του 'νόμου περί ναρκωτικών', ήτοι εισαγωγής, απόπειρας εξαγωγής, διαμετακόμισης, αποθήκευσης, κατοχής, μεταφοράς μεγάλης ποσότητας ναρκωτικών ουσιών από κοινού με δράστες, που ενεργούν κατ' επάγγελμα και κατά συνήθεια, από τις οποίες απαλλάχθηκε, αμετάκλητα, της στέρησης της ελευθερίας του ενάγοντος και των ανωτέρω συμπτωμάτων, που ο τελευταίος παρουσιάζει καθώς και της ανικανότητάς του προς εργασία, της περιουσιακής κατάστασης και της κοινωνικής θέσης αυτού, ορίζεται στο ποσό των 30.000 ευρώ, το οποίο κρίνεται εύλογο και δίκαιο για την αποκατάσταση της ηθικής βλάβης, που αυτός (ενάγων) υπέστη ...

Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι το ανήλικο τέκνο του ενάγοντος J. W. C., που ήταν, κατά το χρόνο κράτησης του ενάγοντος ηλικίας 7 ετών, το οποίο είχε δικαίωμα διατροφής από αυτόν, στερήθηκε τη μηνιαία διατροφή του, που, με βάση τα διδάγματα της κοινής πείρας και τις τρέχουσες τιμές, που αφορούν το κόστος κάλυψης των βασικών εξόδων διατροφής, ένδυσης, στέγασης, εκπαίδευσης και ψυχαγωγίας, ανέρχεται στο ποσό των 500 ευρώ μηνιαίως και, συνολικά, στο ποσό των (500 ευρώ Χ 18 μήνες) 9.000 ευρώ.

Εξ άλλου, από το ποσό, που θα επιδικαστεί στον ενάγοντα, ατομικά, πρέπει να αφαιρεθεί το ποσό των 6.564 ευρώ, που του έχει επιδικαστεί, με την 5132/2015 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών, οπότε η αξίωσή του ανέρχεται στο ποσό των [(53.474 + 30.000) - 6.564] 76.910 ευρώ και από το ποσό, που θα επιδικαστεί στον ενάγοντα, ως ασκούντος τη γονική μέριμνα του ανωτέρω ανηλίκου, πρέπει να αφαιρεθεί το ποσό των 3.600 ευρώ, που του έχει επιδικαστεί, με την ίδια ως άνω απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αθηνών, οπότε η αξίωσή του ανέρχεται στο ποσό των (9.000 - 3.600) 5.400 ευρώ ...

Πρέπει, επομένως, να γίνει δεκτή η κύρια βάση της αγωγής, ως νόμιμη και εν μέρει δεκτή, ως βάσιμη και κατ' ουσία, ενώ παρέλκει η εξέταση της επικουρικής της βάσης".

Έτσι, όπως έκρινε το εφετείο και εν όψει των εκτεθέντων στις νομικές σκέψεις, υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμός 1 εδ. (α) ΚΠολΔ και, ειδικότερα: (i).- Για τον διάδικο R. - J. C., ατομικώς, παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 539 παρ.1 και 536 παρ.2 εδ. (α) ΚΠΔ διότι κατά τις πιο πάνω ουσιαστικές παραδοχές, επιδίκασε αποζημίωση καθ' υπέρβαση του ορίου των (29) ευρώ, ημερησίως, αν και δεν δέχθηκε ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση, κατά τις επικρατούσες επιταγές της κοινωνικής και συναλλακτικής ηθικής και κατά τις ηθικές και οικονομικές αντιλήψεις του μέσης ηθικής κοινωνικού ανθρώπου, ο ως άνω περιορισμός της αποζημιώσεως (29 ευρώ, ημερησίως) είναι, για τον διάδικο αυτόν, καταδήλως επαχθής και άδικος. (ii).- Για τον ανήλικο, κάτω των 10 ετών, Ja W.

C., παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 4, 5 και 7 ΑΚ διότι, κατά τις ουσιαστικές παραδοχές, δέχθηκε ότι ο ανήλικος αυτός εκπροσωπείται στο ελληνικό δικαστήριο από τον R. - J. C., πατέρα του, "ως ασκούντος τη γονική μέριμνα" και επιδίκασε αποζημίωση του άρθρου 534 ΚΠΔ, χωρίς, συγχρόνως, να δεχθεί ότι αυτός ο ανήλικος, ανίκανος για παράσταση στο ελληνικό δικαστήριο, εκπροσωπείται από τον R. - J.

C., ως νόμιμο αντιπρόσωπό του, κατά το δίκαιο της ιθαγενείας του. Επομένως, οι πιο πάνω λόγοι αναιρέσεως, πρώτος, κατά το πρώτο σκέλος του, και έκτος, κατά το πρώτο σκέλος του, πρέπει να γίνουν δεκτοί, ως βάσιμοι ενώ, παρέλκει η έρευνα των λοιπών λόγων αναιρέσεως, οι οποίοι αναφέρονται στα ίδια κεφάλαια της αγωγής.

Στη συνέχεια, πρέπει να αναιρεθεί η 2001/2019 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, στο σύνολό της και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή εκτός από εκείνον που δίκασε προηγουμένως [άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ].

Η δικαστική δαπάνη πρέπει να συμψηφισθεί στο σύνολό της μεταξύ των διαδίκων, επειδή η ερμηνεία των κανόνων δικαίου, που εφαρμόσθηκαν, ήταν ιδιαίτερα δυσχερής [άρθρα 106, 183, 179 ΚΠολΔ].

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΝΑΙΡΕΙ την 2001/2019 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, στο σύνολό της.

ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο (Μονομελές Εφετείο Αθηνών), που θα συγκροτηθεί από άλλο δικαστή, εκτός από εκείνον, που δίκασε προηγουμένως.

Συμψηφίζει τη δικαστική δαπάνη στο σύνολό της μεταξύ των διαδίκων.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα την 12 Ιανουαρίου 2021.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, την 4 Ιουνίου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ