Supreme Court partially allows appeal against insurance company, ordering partial annulment and refund of damages paid under invalid interim order.

Απόφαση 716 / 2008 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 716/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αχιλλέα Νταφούλη, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου), Ελένη Μαραμαθά, Αντώνιο Παπαθεοδώρου, Γεώργιο Πετράκη και Παναγιώτη Παρτσιλίβα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Οκτωβρίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "ΕΥΡΩΣΤΑΡ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΚΑΤΑ ΖΗΜΙΩΝ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Μπιμπλή, ο οποίος ανακάλεσε την από 4 Οκτωβρίου 2007 δήλωσή του κατ' άρθρο 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. ....., και 2. ......, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Χρήστο Καυκούλα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 15 Νοεμβρίου 2003 αγωγή του πρώτου ήδη αναιρεσείοντος και την από 3 Δεκεμβρίου 2003 αγωγή της δεύτερης ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις : 1126/2005 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 2023/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητά η αναιρεσείουσα με την από 26 Μαΐου 2006 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ελένη Μαραμαθά ανέγνωσε την από 26 Απριλίου 2007 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου και την εν μέρει παραδοχή του τρίτου των λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως και την απόρριψη των λοιπών. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι.- Κατά το άρθρο 932 Α.Κ. σε περίπτωση αδικοπραξίας ανεξάρτητα από την αποζημίωση για περιουσιακή ζημία το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Σε περίπτωση θανατώσεως προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικασθεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης.

Από τη διάταξη αυτή συνάγεται, ότι παρέχεται με αυτή δυνητική ευχέρεια στο δικαστήριο να επιδικάσει χρηματική ικανοποίηση και να καθορίσει το εύλογο ποσό, αφού εκτιμήσει τα υπόψη του τιθέμενα πραγματικά περιστατικά, ήτοι βαθμό πταίσματος, είδος προσβολής, περιουσιακή και κοινωνική κατάσταση των διαδίκων μερών φυσικών προσώπων και σε περίπτωση θανατώσεως προσώπου την ηλικία του θύματος και των μελών της οικογενείας του, τα οποία δοκιμάζουν ψυχική οδύνη, με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και λογικής, εάν κρίνει, ότι επήλθε ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη.

Εξ άλλου δεν λαμβάνεται υπόψη η περιουσιακή κατάσταση της εναγομένης ασφαλιστικής εταιρίας της οποίας η ευθύνη είναι εγγυητική πολύ δε περισσότερο δεν είναι δυνατόν να ληφθεί υπόψη η μη υπάρχουσα κοινωνική κατάσταση αυτής, αφού δεν είναι φυσικό πρόσωπο. Στην προκείμενη περίπτωση η αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρία με τον πρώτο λόγο αιτήσεως αναιρέσεως αναφορικά με τα επιδικασθέντα χρηματικά ποσά στους αναιρεσίβλητους για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, προσάπτει στην προσβαλλομένη απόφαση του Εφετείου, ότι υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμός 1 Κ.Πολ.Δ., γιατί παραβίασε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 932 Α.Κ.

με το να λάβη υπόψη μεταξύ των εκτιμηθέντων πραγματικών περιστατικών προς προσδιορισμό της χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης των δύο εναγόντων και ήδη αναιρεσιβλήτων, την κοινωνική και οικονομική κατάσταση της διαδίκου ασφαλιστικής εταιρίας και ήδη αναιρεσείουσας, μοναδικής εναγομένης.

Από το περιεχόμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει, ότι το Εφετείο, μεταξύ των προσδιοριστικών στοιχείων προς καθορισμό της ευλόγου χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης εκάστου των τότε εναγόντων, πράγματι έλαβε υπόψη και την κοινωνική και οικονομική κατάσταση της μοναδικής εναγομένης ασφαλιστικής εταιρίας αναφέροντας επί λέξει "καθώς και την κοινωνική και οικονομική κατάσταση των διαδίκων", προσδιορίζοντας ακολούθως ξεχωριστά δι' έκαστον ενάγοντα (ευρώ 22.000 στον πρώτο αναιρεσίβλητο και 25.000 ευρώ στη δεύτερη αναιρεσίβλητη) το εύλογο ποσό της χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης αυτών.

Συνεπώς πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος ο συναφής πρώτος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως.

ΙΙ.- Ο προβλεπόμενος από το άρθρο 559 αριθμός 8 Κ.Πολ.Δ. λόγος αναιρέσεως ιδρύεται αν το δικαστήριο της ουσίας δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως "πράγματα" νοούνται οι πραγματικοί ισχυρισμοί που τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή πρακώλυση του ασκουμένου με την αγωγή, ένσταση ή αντένσταση δικαιώματος.

Πράγματα αποτελούν και οι λόγοι της εφέσεως. Στην προκειμένη περίπτωση η αναιρεσείουσα καθόσον αφορά τις σχετικής με την αποκατάσταση της υγείας και την απώλεια εισοδήματος αξιώσεις του πρώτου αναιρεσιβλήτου που επιδικάστηκαν (συνολικά ευρώ 12.782,63), αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση τις πλημμέλειες από τα εδάφια 8 (κύρια) και 19 (επικουρικά) για το λόγο, ότι το Εφετείο δεν παρέθεσε καμία αιτιολογία (απέρριψε σιωπηρά), και δεν έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό της περί μη νομιμοποιήσεως του πρώτου αναιρεσιβλήτου ασφαλισμένου του ΙΚΑ να ζητήσει τις δαπάνες ιατρικής περιθάλψεως και απωλείας εισοδήματος, οι οποίες καλύπτονται από τον ως άνω ασφαλιστικό του φορέα και οι οποίες μεταβιβάστηκαν αυτομάτως σαυτόν (ασφαλιστικό φορέα), ισχυρισμό που νόμιμα προέβαλε στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο και επανέφερε στο Εφετείο με λόγο της από 10.01.05 αντεφέσεώς της.

Από τη με ημερομηνία 30.09.04 πρακτικά του Πρωτοδικείου Αθηνών, τις με την ίδια ημερομηνία προτάσεις της εναγομένης στο ως άνω δικαστήριο και την από 10.01.05 αντέφεση - προτάσεις- της ιδίας (εναγομένης και ήδη αναιρεσείουσας) η επισκόπηση των οποίων γίνεται παραδεκτά σύμφωνα με το άρθρο 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., προκύπτει ότι πράγματι παραδεκτά και νόμιμα η ως άνω προέβαλε τον προαναφερθέντα ισχυρισμό, τον οποίο επίσης νόμιμα επανέφερε στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο.

Παρά ταύτα όπως προκύπτει από το περιεχόμενο της προσβαλλόμενης αποφάσεως το Εφετείο απέρριψε στην ουσία ως αβάσιμη την αντέφεση της αναιρεσείουσας, χωρίς να διαλάβει κάποια αιτιολογία για το κρίσιμο αυτό ζήτημα της νομιμοποιήσεως (σιωπηρή απόρριψη), έτσι δεν φαίνεται να ερεύνησε τον ως άνω ουσιώδη εν μέρει καταλυτικό της αγωγής ισχυρισμό της εναγομένης καθόσον αφορά το ν ενάγοντα και ήδη πρώτο αναιρεσίβλητο ως προς τον οποίο όμως δέχθηκε ότι εργαζόταν προ του ατυχήματος και ήταν ασφαλισμένος στο ΙΚΑ.

Συνεπώς πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος ο λόγος αυτός αναίρεσης κατά τις πιο πάνω αιτιάσεις του, που στρέφεται κατά του πρώτου αναιρεσίβλητου. Αντίθετα ο ίδιος λόγος, αν ήθελε εκτιμηθεί ότι στρέφεται και κατά της δεύτερης ενάγουσας, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, καθόσον αφορά τη δεύτερη αυτή αναιρεσίβλητη, διότι ο εν λόγω ισχυρισμός απορρίφθηκε εκ του πράγματος μετά την παραδοχή του Εφετείου ότι η εν λόγω (ενάγουσα - αναιρεσίβλητη) δεν εργαζόταν προ του ατυχήματος.

ΙΙΙ.- Κατά τη διάταξη του άρθρου 579 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., αν αποδεικνύεται προαποδεικτικώς εκούσια ή αναγκαστική εκτέλεση της αποφάσεως που αναιρέθηκε ο 'Αρειος Πάγος, αν υποβληθεί αίτηση με το αναιρετήριο ή τις προτάσεις ή με αυτοτελές δικόγραφο που κατατίθεται στη γραμματεία του Αρείου Πάγου ως την παραμονή της συζητήσεως, διατάζει με την αναιρετική απόφαση την επαναφορά των πραγμάτων στην κατάσταση που υπήρχε πριν από την εκτέλεση.

Κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, για να διατάξει ο 'Αρειος Πάγος την επαναφορά των πραγμάτων στην κατάσταση που υπήρχε πριν από την εκτέλεση πρέπει η εκτέλεση, εκούσια ή αναγκαστική, να έγινε με βάση την αναιρούμενη απόφαση και όχι άλλη (ΑΠ 269/2008). Ειδικότερα αν έγινε εκτέλεση με βάση την πρωτοβάθμια, προσωρινώς δε εκτελεστή, απόφαση η οποία δεν επικυρώθηκε αλλά εξαφανίσθηκε από το Εφετείο και η εξαφανίσασα αυτήν απόφαση του Εφετείου αναιρέθηκε, ο 'Αρειος Πάγος, αναιρώντας την απόφαση του Εφετείου, δεν δικαιούται να διατάξει την επαναφορά των πραγμάτων στην κατάσταση που υπήρχε πριν από την εκτέλεση της εξαφανισθείσης προσωρινώς εκτελεστής αποφάσεως του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου, εφόσον η εκτελεσθείσα προσωρινώς εκτελεστή απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου δεν έχει ενσωματωθεί στην αναιρούμενη απόφαση του Εφετείου.

Στην περίπτωση αυτή, την επαναφορά διατάσσει κατ' άρθρον 581 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ. το δικαστήριο της παραπομπής, ενώπιον του οποίου συζητείται η έφεση, η οποία αναβιώνει με την αναίρεση της αποφάσεως του Εφετείου (ΑΠ 88./1996).

Εν προκειμένω με το δικόγραφο της αιτήσεως αναιρέσεως προβάλλεται, ότι η αναριεσείουσα σε εκτέλεση της πρωτοδίκου αποφάσεως που είχε κηρυχθεί προσωρινά εκτελεστή και εξαφανίσθηκε με την αναιρούμενη απόφαση του Εφετείου Αθηνών κατέβαλε εκούσια στους αναιρεσιβλήτους τα αναφερόμενα στην ως άνω απόφαση ποσά. Ζητεί δε ακολούθως να διαταχθεί η επαναφορά των πραγμάτων στην κατάσταση που υπήρχε πριν από την εκτέλεση της αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών και να υποχρεωθούν οι αναιρεσίβλητοι όπως επιστρέψουν σαυτή τα ποσά που κατέβαλε. Υπό τα εκτιθέμενα η καταβολή των ποσών δεν έγινε σε εκτέλεση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, αλλά εις εκτέλεση της αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. Επομένως η υπό κρίση αίτηση, πέραν της παντελούς αοριστίας της, καθόσον δεν αναφέρεται το σε έκαστον των εναγόντων και ήδη αναιρεσιβλήτων καταβληθέν ποσό, είναι απορριπτέα ως αβάσιμη.

IV.- Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να γίνει δεκτή η αίτηση αναιρέσεως και να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση και μάλιστα κατά τις διατάξει εκείνες με τις οποίες επιδικάστηκαν, στον πρώτο αναιρεσίβλητο ευρώ συνολικά 34.786,63 (δηλαδή 22.000 ως χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη + 12.274 για απώλεια εισοδήματος + 390 για δαπάνη φυσκοθεραπείας + 118,63 για αγορά φαρμάκων), στη δε δεύτερη αναιρεσίβλητη ευρώ 25.000 ως χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη. Σ τη συνέχεια πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση ως προς το αναιρούμενο μέρος της προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο εφετείο συντιθέμενο από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.) και να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι ως ηττηθέντες στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας (άρθρο 178 παρ.1 και 183 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

-

Απορρίπτει ότι κρίθηκε σαν απορριπτέο στο σκεπτικό.

-

Αναιρεί την 2023/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, κατά ένα μέρος, μεταξύ των διαδίκων της παρούσας δίκης, όπως στο σκεπτικό αναφέρεται.

-

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το αναιρούμενο μέρος της προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Και

-

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1.500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 24 Οκτωβρίου 2007.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 9 Απριλίου 2008.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ