Supreme Court overturned lower court ruling on equal treatment of public employees regarding specific benefits.

Απόφαση 715 / 2018 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 715/2018

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1 Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους δικαστές, Χριστόφορο Κοσμίδη, προεδρεύοντα αρεοπαγίτη, Μαρία Νικολακέα, Αρετή Παπαδιά, Αντιγόνη Καραΐσκου - Παλόγου και Σοφία Τζουμερκιώτη, αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο κατάστημά του, την 7η Νοεμβρίου 2017, με την παρουσία και της γραμματέα Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει την υπόθεση, μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου με την επωνυμία "...", όπως εκπροσωπείται νόμιμα από τον ..., ως ειδικού διαδόχου της καταργηθείσας Νομαρχιακής ..., που εδρεύει στην … και παραστάθηκε δια του πληρεξουσίου δικηγόρου Δημητρίου Ανδρεόπουλου, ο οποίος κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσίβλητων: 1) Π. Β. του Μ., κατοίκου ..., 2) Ε. Λ. του Χ., κατοίκου ..., 3) Μ. Μ. του Ε., κατοίκου ..., 4) Κ. Κ. του Γ., κατοίκου ..., 5) Ε. - Α. Κ., κατοίκου ..., 6) Β. Μ. του Δ., κατοίκου ..., 7) Α. Κ. του Γ., κατοίκου ..., 8) Δ. Μ. του Β., κατοίκου ..., 9) Ζ. Ν. του Κ., κατοίκου ..., 10) Γ. Τ. του Π., κατοίκου ..., 11) Ε. Π. του Κ., κατοίκου ... 12) Κ. Σ. του Β., κατοίκου ..., 13) Ε. Ά. του Σ., κατοίκου ..., 14) Α. Σ. του Δ., κατοίκου ..., 15) Χ. Σ. του Δ., κατοίκου ..., 16) Δ. Τ. του Π., κατοίκου ..., 17) Π. Δ. του Γ., κατοίκου ..., 18) Δ. Κ. του Β., κατοίκου ..., 19) Γ. Μ. του Ι., κατοίκου ..., 20) Γ. Ν. του Ν., κατοίκου ..., 21) Δ. Μ. του Α., κατοίκου ..., 22) Γ. Π. του Κ., κατοίκου ..., 23) Ι. Π. του Κ., κατοίκου ..., 24) Α. Κ. του Ε., κατοίκου ..., 25) Φ. Γ. του Θ., κατοίκου ..., 26) Π. Π. του Δ., κατοίκου ..., 27) Β. Τ. του Ν., κατοίκου ..., 28) Γ. Κ. του Γ., κατοίκου ..., 29) Α. Μ. του Σ., κατοίκου ... 30) Α. Σ. του Γ., κατοίκου ..., που παραστάθηκαν δια δηλώσεως (ΚΠολΔ 242 παρ.2) του πληρεξουσίου δικηγόρου Κωνσταντίνου Φαρμακίδη - Μάρκου, ο οποίος δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31-12-2010 αγωγή των ήδη αναιρεσίβλητων, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Κορίνθου.

Εκδόθηκαν η 302/ 2011 οριστική απόφαση του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και, κατόπιν ασκήσεως εφέσεως, η 358/2014 και η 48/2015 διορθωτική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κορίνθου.

Την αναίρεση όλων των ανωτέρω αποφάσεων ζητεί το αναιρεσείον με την από 15-4-2015 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Η εισηγήτρια αρεοπαγίτης, Μαρία Νικολακέα, ανέγνωσε την από 27-10-2017 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη του πρώτου λόγου και την παραδοχή των δεύτερου, τρίτου και τέταρτου λόγων της κρινόμενης αίτησης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη των αναιρεσίβλητων στα δικαστικά έξοδα.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτουν τα ακόλουθα: Οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσίβητοι εκθέτουν στην ένδικη, από 31-12-2010 αγωγή ενώπιον του Ειρηνοδικείου Κορίνθου (με αριθμό κατάθεσης ...2010), ότι κατά τα εις αυτήν αναφερόμενα χρονικά διαστήματα διατέλεσαν (και κάποιοι εξακολουθούν να διατελούν) υπάλληλοι του εναγόμενου νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου (στο εξής:

ΝΠΔΔ) με την επωνυμία "Νομαρχιακή ...", στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του οποίου έχει υπεισέλθει, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 186 και 283 παρ.2 του ν. 3852/2010, το ήδη αναιρεσείον ΝΠΔΔ με την επωνυμία "...", απασχοληθέντες σ’ αυτό με συμβάσεις παροχής εξαρτημένης εργασίας ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου, όπως ειδικότερα προσδιορίζεται για τον καθένα στην αγωγή.

Ότι εκκαθάριση της μισθοδοσίας τους γινόταν αρχικά από τη Νομαρχιακή ... και κατόπιν από την Περιφερειακή Ενότητα Κορινθίας της Περιφέρειας Πελοποννήσου και ρυθμιζόταν από τις διατάξεις του ισχύοντος ενιαίου μισθολογίου και, συγκεκριμένα, για το χρονικό διάστημα από 1-1-2002 μέχρι 31-12-2003 από τις διατάξεις του ν. 2470/1997 και από 1-1-2004 και εντεύθεν από τις διατάξεις του ν. 3205/2003.

Ότι με την 2/47883/0022/16-9-2002 κοινή υπουργική απόφαση (στο εξής: ΚΥΑ) χορηγήθηκε στους υπαλλήλους των νομαρχιακών αυτοδιοικήσεων η ειδική μηνιαία παροχή του άρθρου 14 του ν. 3016/2002, ύψους 176 ευρώ, η οποία διατηρήθηκε από 1-1-2004, μετά την ψήφιση του ν. 3205/2003 και σύμφωνα με το άρθρο 24 αυτού, ως "προσωπική διαφορά". Ότι η θεσπιζόμενη με την ανωτέρω ΚΥΑ παροχή συνιστά, λόγω της επέκτασής της με διάφορες (ειδικώς αναφερόμενες) υπουργικές αποφάσεις στο σύνολο σχεδόν των κατηγοριών των υπαλλήλων του Δημοσίου και των ΝΠΔΔ και ΟΤΑ, μη συναρτώμενη με ιδιαίτερες συνθήκες εργασίας, ευθεία και γενική αύξηση των αποδοχών των υπαλλήλων στους οποίους αυτή χορηγήθηκε.

Ότι, ειδικότερα, η ειδική παροχή των 176 ευρώ το μήνα χορηγήθηκε κατά τρόπο ενιαίο σε διαφορετικές και μεταξύ τους ανόμοιες κατηγορίες υπαλλήλων του ευρύτερου δημόσιου τομέα, χωρίς για τον καθορισμό του ύψους αυτής ή των δικαιούχων προσώπων να λαμβάνονται υπόψη οι ειδικότερες συνθήκες εργασίας ή η υπηρεσιακή τους κατάσταση, που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν την επιλεκτική απονομή ή κλιμάκωσή της, όπως συνέβη λ.χ.

με τα επιδόματα "ειδικών συνθηκών", το επίδομα ειδικής απασχόλησης του άρθρου 3 του ν. 2986/2002, το επίδομα θέσης ευθύνης ή το κλιμακούμενο "κίνητρο απόδοσης". Ότι η εν λόγω ειδική παροχή έχει αμιγώς μισθολογικό χαρακτήρα και αποβλέπει στην εξίσωση των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων. Ότι είναι δυνατός ο συμψηφισμός της μόνο με ομοειδείς πρόσθετες παροχές, ήτοι τις φέρουσες αμιγώς μισθολογικό χαρακτήρα.

Ότι, αντιθέτως, δεν είναι επιτρεπτός ο συμψηφισμός της με το επίδομα των 50 ευρώ που χορηγήθηκε αποκλειστικά στους υπαλλήλους που κατέχουν οργανικές θέσεις στις νομαρχιακές αυτοδιοικήσεις, διότι αυτό δεν αποτελεί γενική μισθολογική παροχή, αλλά "επίδομα ειδικής απασχόλησης, λόγω των ειδικών συνθηκών εργασίας τους και των εξόδων κίνησης στα οποία υποβάλλονται κατά την άσκηση των καθηκόντων τους".

Ότι, παρομοίως, δεν είναι επιτρεπτός ο συμψηφισμός της ειδικής παροχής με παροχές που καταβάλλονται ως κατ’ αποκοπή υπερωριακή αποζημίωση ή ως επίδομα αυξημένης ευθύνης και αποδοτικότητας σύμφωνα με ειδικές διατάξεις, διότι αυτές είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με το είδος και τις συνθήκες της παρεχόμενης εργασίας όσων από τους ενάγοντες τις ελάμβαναν, τυγχάνουν καταφανώς ετεροειδείς με την ειδική παροχή των 176 ευρώ, που αποτελεί γενική μισθολογική προσαύξηση και, συνεπώς, είναι ανεπίδεκτες αλληλοκαλύψεως και συμψηφισμού.

Σύμφωνα με το ιστορικό αυτό και τη νομική επιχειρηματολογία που το συνοδεύει, οι ενάγοντες ζητούν να υποχρεωθεί το εναγόμενο να καταβάλει στον καθένα το ως άνω ποσό των 176 ευρώ μηνιαίως, για το χρονικό διάστημα που ο καθένας προσδιορίζει στην αγωγή, με το νόμιμο τόκο από την υπερημερία του.

2. Επί της αγωγής, αντιμωλία των διαδίκων, εκδόθηκε η 302/2011 οριστική απόφαση του Ειρηνοδικείου Κορίνθου, το οποίο την έκρινε επαρκώς ορισμένη και νόμιμη. Κατόπιν, ύστερα από παραδοχή της ενστάσεως μερικής εξοφλήσεως που είχε προτείνει παραδεκτώς το εναγόμενο, συνιστάμενη στο ότι η επίδικη ειδική παροχή είχε καταβληθεί μειωμένη κατά το ποσό των 50 ευρώ του επιδόματος ειδικής απασχόλησης σε όλους τους ενάγοντες (ήτοι, είχε καταβληθεί στον καθένα το ποσό των 126 ευρώ μηνιαίως), πλην των 13ης, 22ου και 23ου εξ αυτών στους οποίους δεν είχε καταβληθεί παντελώς, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο έκανε εν μέρει δεκτή την αγωγή και έκρινε ότι οι ενάγοντες δικαιούνται το υπόλοιπο της ειδικής παροχής και, ειδικότερα, η 2η εξ αυτών το ποσό των (50 Χ 10 μήνες) 500 ευρώ, η 3η, ο 14ος, ο 15ος, ο 16ος, ο 26ος, η 27η, ο 28ος και η 29η εξ αυτών το ποσό των (50 Χ 15 μήνες) 750 ευρώ έκαστος, ο 4ος εξ αυτών το ποσό των (50 Χ 24 μήνες) 1200 ευρώ, ο 24ος εξ αυτών το ποσό των (50 Χ 12 μήνες) 600 ευρώ, η 6η εξ αυτών το ποσό των (50 Χ 2 μήνες) 100 ευρώ, ο 21ος εξ αυτών το ποσό των (50 Χ 19 μήνες) 950 ευρώ, η 25η και ο 30ος εξ αυτών το ποσό των (50 Χ 14 μήνες) 700 ευρώ έκαστος, η 13η, ο 22ος και ο 23ος εξ αυτών το ποσό των (176 Χ 48 μήνες) 8.448 ευρώ έκαστος και οι υπόλοιποι των εναγόντων το ποσό των (50 Χ 48 μήνες) 2.400 ευρώ έκαστος.

Κατά της ως άνω αποφάσεως του Ειρηνοδικείου Κορίνθου, το εναγόμενο ΝΠΔΔ άσκησε την από 6-2-2013 έφεση. Το δικόγραφο της έφεσης, όμως, κατατέθηκε μόνο στη γραμματεία του Μονομελούς Πρωτοδικείου Κορίνθου, ως δευτεροβαθμίου δικαστηρίου και όχι, όπως θα έπρεπε, στη γραμματεία του Ειρηνοδικείου Κορίνθου, το οποίο είχε εκδώσει την προσβαλλόμενη απόφαση (ΚΠολΔ 495 παρ.1 και 2).

Κατόπιν αυτού, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο απέρριψε την έφεση ως "μη ασκηθείσα και δικονομικώς ανυπόστατη". Με τον τρόπο αυτό, η πρωτόδικη απόφαση κατέστη τελεσίδικη και υποκείμενη σε αίτηση αναιρέσεως (ΚΠολΔ 553 παρ.1).

3. Κατά την αληθινή έννοια των διατάξεων των άρθρων 4 παρ.1 και 22 παρ.1 του Συντάγματος, 14 του ν. 3016/2002 και 24 παρ. 2 του ν. 3205/2003, η παροχή των 176 ευρώ δεν συνιστά ευθεία και γενική αύξηση των αποδοχών όλων των υπαλλήλων του Δημοσίου, των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης εξομοιούμενη με μισθό, με μόνη την προϋπόθεση της υπαγωγής αυτών στο ενιαίο μισθολόγιο του προσωπικού της δημόσιας διοίκησης.

Αντιθέτως, αποτελεί ειδική παροχή μη εξομοιούμενη με μισθό και παρέχεται μόνον εάν οι αρμόδιοι υπουργοί, ύστερα από συνεκτίμηση της δημοσιονομικής κατάστασης της Χώρας, ασκήσουν τη διακριτική τους ευχέρεια και εκδώσουν κανονιστική πράξη, για επέκταση της χορήγησης αυτής και σε άλλες κατηγορίες υπαλλήλων με τις προϋποθέσεις που τάσσει το άρθρο 14 του ν. 3016/2002.

Μια από τις προϋποθέσεις αυτές είναι το να μη λαμβάνει ο υπάλληλος άλλες πρόσθετες παροχές ίσες ή ανώτερες με το ποσό των 176 ευρώ. Πέραν, λοιπόν, του ότι οι ενάγοντες δεν επικαλούνται τη συνδρομή της προϋπόθεσης αυτής, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ούτε την έκδοση ΚΥΑ που να επεκτείνει τη χορήγηση της παροχής στη δική τους κατηγορία επικαλούνται.

Και έτι περαιτέρω, από τη συνταγματική αρχή της ισότητας δεν απέρρεε υποχρέωση ούτε της δημόσιας διοίκησης γενικά, αλλά ούτε και του αναιρεσείοντος ΝΠΔΔ (οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης β’ βαθμού) ειδικότερα, για επέκταση της χορήγησης της ειδικής παροχής στους αναιρεσίβλητους για μόνο το λόγο ότι η χορήγηση αυτής είχε επεκταθεί προηγουμένως σε άλλες κατηγορίες υπαλλήλων.

Διότι η επέκταση της χορήγησης χωρίς τη συνδρομή των νομίμων προϋποθέσεων είχε γίνει καθ’ υπέρβαση της υφιστάμενης νομοθετικής εξουσιοδότησης, ήτοι παρανόμως, ισότητα δε στην παρανομία δεν νοείται (ΟλΑΠ 16 και 17/2015, ΑΠ 38/2017, ΑΠ 932/2015, πρβλ. ΟλΣτΕ 95/2013). Στην προκείμενη περίπτωση, από το περιεχόμενο της ένδικης αγωγής (βλ.

παραπάνω, αρ.1) προκύπτει ότι αυτή δεν βρίσκει έρεισμα στις ως άνω διατάξεις, όπως η αληθινή έννοια αυτών αποσαφηνίσθηκε με τις ως άνω αποφάσεις της ολομέλειας του Αρείου Πάγου και αυτές των τμημάτων, που επακολούθησαν. Το Ειρηνοδικείο Κορίνθου, που έκρινε νόμιμη την αγωγή εφαρμόζοντας παλαιότερη νομολογία, εσφαλμένα υπήγαγε το περιεχόμενό της στις ως άνω διατάξεις.

Επομένως, οι δεύτερος, τρίτος και τέταρτος από τους λόγους της αιτήσεως, με τους οποίους επισημαίνεται το σφάλμα αυτό και προσάπτεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 560 παρ.1 ΚΠολΔ, είναι βάσιμοι.

4. Σύμφωνα με τις σκέψεις αυτές πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη 302/2011 οριστική απόφαση του Ειρηνοδικείου Κορίνθου. Η ουσιαστική έρευνα του πρώτου από τους λόγους της αιτήσεως αποβαίνει περιττή. Μετά την αναίρεση, εν όψει του ότι δεν απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση, πρέπει να κρατηθεί και να δικασθεί η υπόθεση από το παρόν δικαστήριο (ΚΠολΔ 580 παρ.3 εδ.α’ ) και, ύστερα από νέα έρευνα της αγωγής, πρέπει αυτή να απορριφθεί ως προς όλους τους ενάγοντες ως μη νόμιμη και κατά τις δύο νομικές βάσεις αυτής, διότι, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα (βλ. παραπάνω αρ.3) και κατά τα εκτιθέμενα σ’ αυτήν περιστατικά, ούτε παραβίαση της συνταγματικής αρχής της ισότητας και της ισονομίας διαπιστώνεται ούτε παρανομία των οργάνων του εναγομένου κατά την παράλειψη της χορήγησης της ένδικης, ειδικής παροχής στους ενάγοντες. Τέλος, λόγω των πραγματικών δυσχερειών ως προς την αληθινή έννοια των εφαρμοστέων διατάξεων και των εντεύθεν επί σειράν ετών διακυμάνσεων της νομολογίας, οι οποίες μόνον εσχάτως ήρθησαν με τις ως άνω αποφάσεις της πλήρους ολομέλειας του Αρείου Πάγου, πρέπει να συμψηφιστούν μεταξύ των διαδίκων τα δικαστικά έξοδα ολόκληρης της δίκης (ΚΠολΔ 179).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 302/2011 οριστική απόφαση του Ειρηνοδικείου Κορίνθου.

Κρατώντας την υπόθεση.

Απορρίπτει την από 31-12-2010 (με αριθμό κατάθεσης ...2010) αγωγή ενώπιον του Ειρηνοδικείου Κορίνθου.

Και

Συμψηφίζει μεταξύ των διαδίκων τα δικαστικά έξοδα της όλης δίκης.

Κρίθηκε, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 7η Φεβρουαρίου 2018. -Και

Δημοσιεύθηκε σε έκτακτη, δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 17η Απριλίου 2018.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ