Supreme Court allows appeal against lower court's dismissal of property ownership claim due to land registry errors.

Απόφαση 713 / 2023 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 713/2023

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Μαρία Μουλιανιτάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Μαρουλιώ Δαβίου-Εισηγήτρια, Μαρία Κουφούδη, Γεώργιο Καλαμαρίδη, Αθανάσιο Θεοφάνη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 16 Νοεμβρίου 2022, με την παρουσία και του Γραμματέα Παναγιώτη Μπούκη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειουσών: 1) Ε. Α. συζύγου Ι. το γένος Μ. και Α. Π., κατοίκου ..., 2) Α. Χ. συζύγου Ι. το γένος Μ. και Α. Π., κατοίκου ... οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Γεώργιο Ράγκο, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, και κατέθεσαν προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Μαγδαληνή Καραγεώργου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1-10-2017 αγωγή των ήδη αναιρεσειουσών, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Χίου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 305/2018 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 64/2019 του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου (Μεταβατική Έδρα Χίου). Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείουσες με την από 1-7-2021 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η υπό κρίση, από 1.7.2021 αίτηση αναιρέσεως στρέφεται κατά της 64/2019 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου, με την οποία έγινε τυπικά και κατ' ουσίαν δεκτή, αντιμωλία των διαδίκων, έφεση του αναιρεσίβλητου Ελληνικού Δημοσίου, κατά της 305/2018 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χίου. Με την απόφαση αυτή είχε γίνει δεκτή η αναγνωριστική κυριότητας (συγκυριότητας) αγωγή των αναιρεσειουσών, επί του αναφερομένου στο δικόγραφο τους ακινήτου και είχε διαταχθεί η διόρθωση της ανακριβούς πρώτης εγγραφής των κτηματολογικών βιβλίων του Κτηματολογικού Γραφείου Χίου ώστε στα οικεία κτηματολογικά φύλλα από την εσφαλμένη αναγραφή "αγνώστου ιδιοκτήτη" να καταχωριστούν οι ίδιες. Η αίτηση ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα κατά τις διατάξεις των άρθρων 495 παρ. 1 και 4 και 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 1 Κ.Πολ.Δικ. Επομένως αυτή είναι παραδεκτή και πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρα 571 και 577 Κ.Πολ.Δικ.).

Κατά το άρθρο 1 του νόμου της 7ης Ραμαζάν 1274(1856), οι γαίες στο Οθωμανικό Κράτος διαιρούνταν σε πέντε κατηγορίες: α) τις γαίες καθαρής κυριότητας (εραζίτ μεμλουκέ, "μούκλια", οικοδομήματα, εργαστήρια, αμπελώνες) των οποίων την κυριότητα είχε αυτός που τις εξουσίαζε και πορούσε να τις διαθέτει ελεύθερα προς τρίτους με άτυπη συμφωνία περί μεταβίβασης, δηλαδή γαίες εξουσιαζόμενες λόγω κυριότητας, β) τις δημόσιες γαίες (εραζίτ μιριγέ), γ) τις αφιερωμένες γαίες (εραζίτ μεβκουφέ), δ) τις εγκαταλελειμμένες σε κοινότητες γαίες (εραζίτ μετρουκέ, οι δημόσιοι δρόμοι, οι πλατείες), οι οποίες ήταν προορισμένες για την κοινή χρήση και ανήκαν στο Δημόσιο και ε)τις νεκρές γαίες (εραζίτ μεβάτ, τα βουνά, τα ορεινάκαι πετρώδη μέρη, τα αδέσποτα δάση), οι οποίες αποτελούσαν γαίες που κανείς δεν κατείχε, δεν καλλιεργούσε και ανήκαν στο Δημόσιο.

Κατά δε το άρθρο 2, παρ. 1 και 3 του ίδιου ως άνω νόμου "περί γαιών" της &ης Ραμαζάν, οι γαίες καθαρής ιδιοκτησίας ήταν τεσσάρων ειδών και συγκεκριμένα (παρ. 1): α) τα κείμενα σε χωριά και κώμες οικόπεδα, καθώς και οι γαίες που βρίσκονταν στον περίβολο τους και οι οποίες δεν μπορούσαν να είναι σε έκταση μεγαλύτερες από μισό στρέμμα, θεωρούνταν δε συμπλήρωμα της κατοικίας, β) οι γαίες οι οποίες αποσπάσθηκαν από δημόσιες γαίες και με την άδεια του ιερού νόμου υπάχθηκαν στην αληθινή ιδιοκτησία κάποιου προκειμένου να εξουσιάζονται κατά τους διάφορους τρόπους κυριότητας, γ) οι δεκατιζόμενες γαίες, δηλαδή εκείνες οι οποίες διανεμήθηκαν ως λάφυρα στους πορθητές και δ) οι φορολογούμενες γαίες (χαραδτζηέ-terras tributaires), δηλαδή εκείνες που είχαν μείνει στην κατοχή των μη μουσουλμάνων κατοίκων.

Η κυριότητα των καθαρής ιδιοκτησίας γαιών ανήκει στον κύριο αυτών μεταβιβαζομένων κληρονομικώς ως τα λοιπά πράγματα και διεπομένων από τις διατάξεις που ρυθμίζουν την αφιέρωση, την υποθήκη, τη δωρεά και το δικαίωμα προτίμησης (παρ. 3). Επί των ιδιόκτητων γαιών εφαρμοζόταν το άρθρο 1194 του οθωμανικού αστικού κώδικα.

Στο οθωμανικό κράτος ολόκληρη η γη ήταν δημόσια εκτός από τις γαίες καθαρής ιδιοκτησίας που καθορίζονται στο άρθρο 2 του ως άνω νόμου της 7ης Ραμαζάν και που παραχωρούνταν κατά κυριότητα σε ιδιώτες ή βακουφικές με αυτοκρατορικά (σουλτανικά) φιρμάνια (διατάγματα). Ο λόγος γι'αυτό ήταν ότι κατά το Κοράνιο και το Ιερό Μουσουλμανικό δίκαιο κάθε γη που προερχόταν από κατάκτηση (και ολόκληρη η Οθωμανική Αυτοκρατορία προερχόταν ως επί το πλείστον από κατάκτηση) περιερχόταν στον κυρίαρχο Σουλτάνο ως εκπρόσωπο του Δημοσίου.

Κατ' εξαίρεση στη νήσο Χίο (όπως και στη Λέσβο) οι γαίες υπάγονταν στην κατηγορία των, κατά πλήρη κυριότητα, εξουσιαζόμενων κτημάτων, δηλαδή "ουρφιμούλκι" ή και με διαφορετική ονομασία "εραζηιμεμλουκέϊ χαραδτζηέ" (μούλκια), δηλαδή γαίες ιδιόκτητες φορολογούμενες. Η διαφοροποίηση αυτή από την υπόλοιπη Ελλάδα οφειλόταν στο γεγονός ότι η νήσος Χίος δεν θεωρήθηκε κατακτηθείσα (δορυάλωτος) χώρα, αλλά υπαχθείσα υπό την οθωμανική αυτοκρατορία με σύμβαση "σουλχέν".

Ως εκ τούτου αναγνωρίσθηκαν στους κατοίκους της νήσου Χίου από την Οθωμανική Αυτοκρατορία κάποια προνόμια και ιδίως το δικαίωμα της πλήρους ιδιοκτησίας των κατοίκων και των Κοινοτήτων επί των ακινήτων. Επί πλέον σύμφωνα με το οθωμανικό δίκαιο στους ιδιώτες παραχωρούνται με τίτλους (ταπιά) από την Πολιτεία από τις δημόσιες γαίες εκτάσεις για συγκεκριμένη χρήση, σύμφωνα με το είδος και τον προορισμό της γης που παραχωρείται.

Η εξουσία και το δικαίωμα αυτό ονομάζεται "τεσσαρούφ" που στην κυριολεξία σημαίνει "χρήση" και οι δικαιούχοι ονομάζονται "εξουσιαστές. Στη νήσο Χίο, όπως προαναφέρθηκε, οι κάτοικοι είχαν δικαίωμα κυριότητας και όχι "τεσσαρούφ", καθόσον εν προκειμένω δεν υφίστατο το καθεστώς των δημοσίων γαιών. Η εξουσίαση των ιδιωτικών εκτάσεων γινόταν δυνάμει τίτλων του Κτηματολογίου.

Από το συνδυασμό δε της διατάξεως του άρθρου 1248 του οθωμανικού ΑΚ, όπου αναφέρονται οι διάφοροι τρόποι κτήσεως της κυριότητας, στους οποίους όμως δεν περιλαμβάνεται η χρησικτησία, και εκείνης του άρθρου 1660 του ίδιου οθωμανικού ΑΚ που προβλέπει την 15ετή αποσβεστική παραγραφή των αγωγών υπέρ του κατόχου, χωρίς συγχρόνως να αναγνωρίζει την κτητική παραγραφή (χρησικτησία), προκύπτει ότι δεν είναι δυνατή η κτήση κυριότητας με χρησικτησία από το κράτος του Οθωμανικού δικαίου, και μάλιστα τόσο επί των ακινήτων ελευθέρας κυριότητας, όσο και επί των δημοσίων γαιών.

Επομένως δεν υπολογίζεται ο χρόνος που διέδραμε υπό το κράτος της τουρκικής νομοθεσίας για την κτήση κυριότητας με χρησικτησία, είτε τακτική είτε έκτακτη, αφού ο θεσμός αυτός άρχισε να ισχύει στις νέες χώρες από το έτος 1914 και εφεξής, αφότου επεκτάθηκε σε αυτές η ελληνική νομοθεσία, με την επιφύλαξη των προαναφερθέντων για τη κτήση του δικαιώματος διηνεκούς εξουσιάσεως (τεσσαρούφ) από τον σφετεριστή που καλλιέργησε δημόσια γη επί δεκαετία κατά το άρθρο 78 του Οθωμανικού νόμου περί γαιών.

Ειδικότερα, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 2 παρ. 7 του Ν. 147/1914 στις Νέες Χώρες, (μεταξύ των οποίων και η νήσος Χίος) οι οποίες βρίσκονταν προηγουμένως κάτω από την άμεση επικυριαρχία του Οθωμανικού Κράτους, διατηρούνται σε ισχύ οι διατάξεις του Οθωμανικού Δικαίου "περί γαιών", οι οποίες ρυθμίζουν τα σχετικά με την κτήση δικαιωμάτων ιδιωτικής φύσεως επ' αυτών, ενώ οι δικαιοπραξίες γι' αυτά συντελούνται εφεξής κατά τους ελληνικούς νόμους.

Στις Νέες Χώρες από 1.2.1914 άρχισε να ισχύει, σύμφωνα με το άρθρο 2 παρ. 4 του ίδιου ως άνω νόμου, η ελληνική νομοθεσία. Μετά την απελευθέρωση με τις διατάξεις των πρωτοκόλλων της 3.2.1830 "περί ανεξαρτησίας της Ελλάδος", τα ερμηνευτικά του εν λόγω πρωτοκόλλου κείμενα των τριών προστάτιδων δυνάμεων 4/16.6.1830, 19.6/1.7.1830 πρωτόκολλα του Λονδίνου, καθώς και της από 9.7.1832 συνθήκης της Κωνσταντινούπολης το Ελληνικό Δημόσιο υπεισήλθε ως διάδοχος στα δικαιώματα του Οθωμανικού Δημοσίου επί της γης.

Έτσι περιήλθαν στο Ελληνικό Δημόσιο τα κτήματα των Οθωμανών, τα οποία είχε καταλάβει κατά τη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα (έως τις 3.2.1830) και είχε δημεύσει κατά τη διάρκεια του πολέμου, καθώς και εκείνα, τα οποία κατά το χρόνο της υπογραφής των πρωτοκόλλων είχαν εγκαταλειφθεί από τους άλλοτε κυρίους τους Οθωμανούς, οι οποίοι απεχώρησαν και δεν εξουσιάζονταν πλέον από αυτούς, χωρίς παράλληλα να έχουν καταληφθεί από τρίτους μέχρι την έναρξη της ισχύος του νόμου της 21- 6/3.7.1837 "περί διακρίσεως δημοσίων κτημάτων" περιερχόμενα κατά το άρθρο 16 αυτού στην κυριότητα του Δημοσίου ως αδέσποτα.

Με τις ρυθμίσεις αυτές το Ελληνικό Δημόσιο δεν κλήθηκε ως καθολικός διάδοχος των Οθωμανών, αλλά διαδέχθηκε το Τουρκικό Δημόσιο in globo με τη γενόμενη δήμευση "δικαιώματι πολέμου", ως ειδικού τίτλου, στο δικαίωμα κυριότητας των κτημάτων, τα οποία κατέχονταν μόνο από τους οθωμανούς κατά την έναρξη της Ελληνική Επανάστασης και, ή κατέλαβε διαρκούντος του πολέμου ή ως εγκαταλελειμμένα από τους πρώην κυρίους τους, δεν κατέχονταν πλέον από αυτούς.

Η διαδοχή του Ελληνικού Δημοσίου στο Τουρκικό Δημόσιο "δικαιώματι πολέμου" αφορά και τις νήσους του Αιγαίου, με τη ρητή αναφορά στο σχετικό κείμενο του πρακτικού (αρ. 3) και στο προηγούμενο πρωτόκολλο της 10/22.3.1829 με τον παράτιτλο "Οριοθεσία της Στερεάς και των νήσων", όπου διαλαμβάνεται ότι "Αι παρακείμενοι εις την Πελοπόννησον νήσοι, η Εύβοια και αϊ κοινώς καλούμεναι Κυκλάδες θέλουν αποτελεί ωσαύτως μέρος του Κράτους".

Όμως οι διατάξεις των ως άνω πρωτοκόλλων της 3- 22/1.2.1830 "περί ανεξαρτησίας της Ελλάδος", τα ερμηνευτικά του εν λόγω πρωτοκόλλου κείμενα των τριών προστάτιδων δυνάμεων από 4/16.6.1830 και 1/7 (19-8) 1830, της από 9.7.1832 συνθήκης της Κωνσταντινούπολης, δια των οποίων περιήλθαν στο Ελληνικό Δημόσιο, δικαιώματι πολέμου, οι αναφερόμενες σε αυτά γαίες, δεν έθιξαν τα εμπράγματα δικαιώματα των ιδιωτών, τα οποία είχαν αποκτηθεί επί των ακινήτων καθαρής ιδιοκτησίας ("μούλκια") και τα δικαιώματα εξουσίασης ("τεσσαρούφ") τα οποία είχαν αποκτηθεί επί των δημοσίων γαιών σύμφωνα με το Οθωμανικό δίκαιο.

Όπως ήδη εκτέθηκε, λόγοι ιστορικής ιδιαιτερότητας διαμόρφωσαν ιδιαίτερο νομικό και ιδιοκτησιακό καθεστώς στα νησιά του Αιγαίου. Ειδικότερα, οι γαίες των νησιών αυτών, χαρακτηρίσθηκαν κατά τον ιερό μουσουλμανικό νόμο ως ιδιωτικές ανήκουσες στην κατά τα άρθρα 1 και 2 του από 7ης Ραμαζάν έτους 1274 Οθωμανικού νόμου "περί γαιών" ως ιδιωτικές, ανήκουσες στην κατηγορία των καθαρής ιδιοκτησίας ακινήτων, τα οποία εξακολούθησαν εξουσιαζόμενα υπό των μέχρι τότε κυρίων αυτών και δη κατά πλήρη κυριότητα, υπό τον όρο όμως καταβολής εγγείου φόρου.

Το ιδιόμορφο αυτό ιδιοκτησιακό καθεστώς των νησιών του Αιγαίου αναγνώρισε και ο ίδιος ο νομοθέτης του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους στη "Διασάφηση" (αιτιολογική έκθεση με τη σημερινή έννοια) του νόμου της 27ης Νοεμβρίου 1835 "περί προικοδοτήσεως Ελληνικών Οικογενειών από 26.5/7.6.1835", όπου γίνονταν αναφορά στο "ιδιότροπο" της ιδιοκτησίας στην Ελλάδα, κατά το οποίο όλες σχεδόν οι γαίες του Αιγαίου είναι ιδιόκτητες, ενώ άλλες κατέχονται με εμφυτευτικά επί τουρκοκρατίας δοθέντα δικαιώματα.

Κατά συνέπεια, οι ιδιωτικές γαίες των νήσων αυτών μη εξουσιαζόμενες πριν από την επανάσταση από τον σουλτάνο ουδέ κατεχόμενες από οθωμανούς ιδιώτες, δεν περιήλθαν στο Ελληνικό Δημόσιο, κατά διαδοχή του Τουρκικού Δημοσίου, δικαιώματι πολέμου και δυνάμει των περί ανεξαρτησίας της Ελλάδος πρωτοκόλλων του Λονδίνου και της από 7.7.1832 συνθήκης της Κωνσταντινούπολης (Α.Π 200/1934, Α.Π. 466/1957, Α.Π. 1810/2009).

Τούτο, όμως, συμβαίνει εφόσον πρόκειται περί γαιών καθαρής ιδιοκτησίας, ενώ και για τα νησιά του Αιγαίου, σύμφωνα με τα ως άνω Πρωτόκολλα του Λονδίνου και τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης, για εκτάσεις που αφορούσαν στα δάση, τους αιγιαλούς, τα κοινόχρηστα, τις βοσκές και τις εκτάσεις που λόγω της μορφής τους δεν εξουσιάζονταν από κανένα, μετά τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας, κατέστη κύριος αυτών το Ελληνικό Δημόσιο ως διάδοχο του Οθωμανικού Κράτους δικαιώματι πολέμου.

Και τούτο διότι οι εκτάσεις αυτές παρέμειναν προσδιορισμένες κατά την ταυτότητά τους ως τμήμα της χώρας του Οθωμανικού Κράτους και οι οποίες ουδέποτε εξουσιάστηκαν από ορισμένο πρόσωπο, αλλά υπάγονταν στην απόλυτη εξουσία του κράτους αυτού. Μετά δε την Επανάσταση του 1821 και τη σύσταση του Ελληνικού Κράτους δια των προαναφερομένων Πρωτοκόλλων και Συνθήκης, οπότε προσδιορίσθηκε η χώρα του Ελληνικού Κράτους, των ακινήτων αυτών κατέστη κύριο το Ελληνικό Κράτος, χωρίς καμιά αποζημίωση.

Η νομική αυτή παραδοχή επιβεβαιώνεται από το Πρωτόκολλο της 4/16 Ιουνίου 1830, στο κείμενο του οποίου ορίζεται ότι τα κτήματα υπό το όνομα "..." και όσα δεν είναι ιδιωτικά, αλλά εκκλησιαστικά ή δημόσια υπό το Οθωμανικό σύστημα θα ανήκουν αυτοδικαίως στην Κυβέρνηση της Ελλάδος (Ολ ΑΠ 1/2013, ΑΠ241/2021, ΑΠ 1228/2020, ΑΠ 749/2019, ΑΠ 27/2019).

Μετά από αυτά, με βάση τις προηγούμενες παραδοχές, και στα νησιά του Αιγαίου στα οποία ανήκει και η Χίος, σύμφωνα με τα Πρωτόκολλα του Λονδίνου και τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης, εφόσον επρόκειτο, όχι για γαίες καθαρής ιδιοκτησίας, αλλά για εκτάσεις που αφορούσαν τα δάση, τους αιγιαλούς, τα κοινόχρηστα, τις βοσκές και τις εκτάσεις που λόγω της μορφής τους δεν εξουσιάζονταν από κανένα, μετά τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας κατέστη κύριος αυτών το Ελληνικό Δημόσιο ως διάδοχο του Οθωμανικού Κράτους δικαιώματι πολέμου.

Εξάλλου, κατά τις περί έκτακτης χρησικτησίας διατάξεις των άρθρων 1045 και 1051 Α.Κ. εκείνος που έχει στη νομή του για μία εικοσαετία πράγμα κινητό ή ακίνητο, γίνεται κύριος αυτού (έκτακτη χρησικτησία), εκείνος δε που απέκτησε τη νομή του πράγματος με καθολική ή ειδική διαδοχή μπορεί να συνυπολογίσει το δικό του χρόνο χρησικτησίας στο χρόνο χρησικτησίας του δικαιοπαρόχου του.

Επί πλέον, σύμφωνα με τις έχουσες εφαρμογή, κατ' άρθρο 51 Εισ.ΝΑΚ, για τον προ της ενάρξεως ισχύος του Α.Κ. χρόνο, διατάξεις του ν. 8 παρ. 1 Κωδ. (7.39), ν. 9 παρ. 1 Πανδ. (50, 14), ν. 2 παρ. 20 Πανδ. (41.4), ν.6 Πανδ. (44.3), ν. 76 παρ. 1 Πανδ. (18.1), ν.7 παρ. 3 Πανδ. (23.3), διατάξεις του βυζαντινορωμαϊκού δικαίου περί κτήσης κυριότητας με έκτακτη χρησικτησία, ήταν επιτρεπτή η κτήση κυριότητας με έκτακτη χρησικτησία σε ακίνητα που ανήκαν στο Δημόσιο.

Προϋπόθεση της χρησικτησίας, σύμφωνα με τις διατάξεις αυτές ήταν, η άσκηση νομής, πάνω στο ακίνητο και χωρίς νόμιμο τίτλο, με διάνοια κυρίου και με καλή πίστη, ήτοι με την ειλικρινή πεποίθηση ότι με την κτήση της νομής του πράγματος δεν προσβάλλεται κατ' ουσίαν το δικαίωμα κυριότητας τρίτων, επί τριακονταετία μέχρι και την 11 Σεπτεμβρίου 1915, με τη δυνατότητα του χρησιδεσπόζοντος να συνυπολογίσει στο χρόνο της δικής του νομής και εκείνον του δικαιοπαρόχου του, εφόσον είχε γίνει με νόμιμο τρόπο καθολικός ή ειδικός διάδοχος αυτού.

Οι διατάξεις αυτές δεν καταργήθηκαν από τις διατάξεις των άρθρων 18 και 21 του ν. της 21-6/3-7-1837, "περί διακρίσεως δημοσίων κτημάτων". Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών προς εκείνες του ν. ΔΞΗ/1912 και των διαταγμάτων "περί δικαιοστασίου" που εκδόθηκαν σε εκτέλεσή του, και ακόμη του άρθρου 21 του ν.δ. της 22-4/18-5-1926,"περί διοικητικής αποβολής από των κτημάτων της Αεροπορικής Αμύνης" που επαναλήφθηκε στο άρθρο 4 του α.. 1539/1938 "Περί προστασίας των δημοσίων κτημάτων", με τις οποίες απαγορεύθηκε κάθε παραγραφή των δικαιωμάτων του Δημοσίου επί των κτημάτων αυτού από τις 26.5.1926 και εφεξής, συνάγεται ότι προκειμένου περί δημοσίων κτημάτων, είναι δυνατή η απόκτηση κυριότητας από ιδιώτες, με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας, εφόσον η τριακονταετής νομή αυτών με διάνοια κυρίου και καλή πίστη, είχε συμπληρωθεί μέχρι τις 11.9.1915 (ΑΠ 1706/2018, ΑΠ 555/2016, ΑΠ 1343/2015).

Εξαιτίας της προαναφερθείσας γενικής διαδοχής του Ελληνικού Δημοσίου στα δικαιώματα επί των δημοσίων γαιών, αλλά και της απόκτησης κυριότητας επί των γαιών καθαρής ιδιοκτησίας "δικαιώματι πολέμου" θεσπίσθηκε μαχητό τεκμήριο κυριότητας υπέρ αυτού, σύμφωνα με το οποίο το Ελληνικό Δημόσιο τεκμαίρεται ότι έχει αποκτήσει δικαίωμα κυριότητας επί των ανωτέρω κτημάτων με πρωτότυπο τρόπο, αρκεί να επικαλεσθεί και να αποδείξει επί μεν των δημοσίων γαιών ότι αυτές περιήλθαν στην κυριότητά του ως διαδόχου του Οθωμανικού Δημοσίου, επί δε των γαιών καθαρής ιδιοκτησίας ότι τις απέκτησε λόγω κατάληψης ή της δήμευσής τους.

Ο τρόπος όμως αυτός της απόκτησης κυριότητας, θα πρέπει να στηρίζεται στη θετική επίκληση και απόδειξη από το Δημόσιο των γεγονότων που τη θεμελιώνουν και όχι στην αρνητική επίκληση της όποιας ελλείψεως παρουσιάζουν οι τίτλοι που επικαλείται ο ιδιώτης για τη θεμελίωση της δικής του κυριότητας, διότι από την ύπαρξη μιας τέτοιας έλλειψης δεν τεκμαίρεται η ύπαρξη κυριότητας του Δημοσίου (ΑΠ 638/2016, ΑΠ 368/2015).

Στην περίπτωση αυτή του μαχητού υπέρ του Δημοσίου τεκμηρίου ο ενάγων οφείλει να επικαλεσθεί συμπλήρωση του τριακονταετούς χρόνου χρησικτησίας έως και την 11η.9.1915 εφόσον πρόκειται για δημόσιο κτήμα, όχι όμως και όταν δεν επικαλείται τέτοια ιδιότητα για το επίδικο αλλά ενάγει το Δημόσιο επειδή του αμφισβητεί την κυριότητά του επί αυτού, οπότε αρκεί να επικαλείται συμπλήρωση του χρόνου χρησικτησίας στο πρόσωπο του έως την άσκηση της αγωγής ή στο πρόσωπο του δικαιοπαρόχου του έως το χρόνο της μεταβιβαστικής της κυριότητας σύμβασης.

Στην τελευταία αυτή περίπτωση για το ορισμένο της αναγνωριστικής αγωγής δεν απαιτείται να επικαλεσθεί ο ενάγων ότι η χρησικτησία συμπληρώθηκε έως και την 11η.9.1915, ακόμη και όταν το Δημόσιο αμφισβητεί την κυριότητα του ενάγοντος και των δικαιοπαρόχων του διότι, η επίκληση της αποκτήσεως χρησικτησίας μέχρι τις 11.9.2015 προϋποθέτει δημόσιο κτήμα, πράγμα το οποίο δεν αποτελεί στοιχείο της αγωγής, αλλά περιεχόμενο ισχυρισμού η απόδειξη του οποίου βαρύνει το Δημόσιο (ΑΠ 1214/2020, ΑΠ 643/2017).

Περαιτέρω, ο από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, αναιρετικός λόγος, για ευθεία παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, ιδρύεται, αν το δικαστήριο της ουσίας ερμήνευσε εσφαλμένα τον κανόνα αυτό, του προσέδωσε δηλαδή έννοια διαφορετική από την αληθινή ή δεν τον εφάρμοσε ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις εφαρμογής του ή τον εφάρμοσε, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, απαιτώντας περισσότερα ή αρκούμενο σε λιγότερα, αντίστοιχα, στοιχεία από όσα αξιώνει ο νόμος για την εφαρμογή του ή αν τον εφάρμοσε εσφαλμένα (ΟλΑΠ 10/2011 ΟλΑΠ 7/2006).

Με τον παραπάνω λόγο ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση της νομιμότητας της αγωγής ή των ισχυρισμών των διαδίκων, καθώς και τα νομικά σφάλματα κατά την έρευνα της ουσίας της διαφοράς. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, κυρία παρέμβαση, ένσταση κλπ ορθά απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου έγινε δεκτή ως νόμιμη ή απορρίφθηκε ή έγινε δεκτή στην ουσία (ΟλΑΠ 10/2011, ΑΠ 1717/2022, ΑΠ 652/2022, 561/2022, ΑΠ 334/2021, ΑΠ 65/2020).

Επίσης, κατά τις διατάξεις του αριθμού 8 του άρθρου 559 του ίδιου Κώδικα, λόγος αναιρέσεως ιδρύεται και όταν το δικαστήριο της ουσίας, δεν έλαβε υπόψη του πράγματα, που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης. Ως "πράγματα" κατά την έννοια της διατάξεως αυτής νοούνται οι νόμιμοι, παραδεκτοί, ορισμένοι και λυσιτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί των διαδίκων, που έχουν αυτοτελή ύπαρξη και τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος, που ασκήθηκε, είτε ως επιθετικό, είτε ως αμυντικό μέσο και συνακόλουθα στηρίζουν το αίτημα της αγωγής, ανταγωγής, ένστασης, αντένστασης ή λόγου εφέσεως και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. (ΑΠ 1559/2022, ΑΠ 972/2022, ΑΠ 1091/2019, ΑΠ 899/2019).

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης 64/2019 αποφάσεως, το Μονομελές Εφετείο Αιγαίου που την εξέδωσε δέχθηκε τα ακόλουθα: "... οι ενάγουσες και ήδη εφεσίβλητες στην από 1.10.2017 αγωγή τους εκθέτουν ότι είναι συγκύριες, συννομείς και κάτοχοι των αναλυτικά αναφερομένων κατά θέση, έκταση και όρια ακινήτων σε ποσοστό 1/3 εξ αδιαιρέτου εκάστη επί των αναφερομένων σε αυτή με τους αριθμούς 1, 2, 4, 5 και 6 ακινήτων και σε ποσοστό 1/12 εξ αδιαιρέτου εκάστην επί του περιγραφομένου σε αυτή με τον αριθμό 3 ακινήτου, που βρίσκονται όλα στη Δημοτική Ενότητα ...

της Κοινότητας …. Περιφέρειας του Δήμου ….. Ότι την κυριότητά τους στα ακίνητα αυτά απέκτησαν κατά το εξ αδιαιρέτου ποσοστό της η καθεμία από αυτές και ο αδελφός τους Φ. - Σ. Π. το υπόλοιπο 1/3 και το 1/2 αντιστοίχως λόγω κληρονομιάς, από την αποβιώσασα στις 24-12-1999 μητέρα τους Α. Π., σύζυγο Μ. το γένος Ε. και Α. Κ.

Ότι ειδικότερα η θανούσα μητέρα τους κατέλειπε με δημόσια διαθήκη της, η οποία δημοσιεύθηκε νόμιμα δυνάμει του αναφερόμενου στην αγωγή πρακτικού δημόσιας συνεδρίασης του Δικαστηρίου τούτου, μέρος της κληρονομιαίας περιουσίας της, ενώ για την υπόλοιπη περιουσία της που δεν συμπεριλήφθηκε στην εν λόγω διαθήκη της, στην οποία περιλαμβάνονται και τα ένδικα ακίνητα, ίσχυσε το σύστημα της εξ αδιαιθέτου κληρονομικής διαδοχής, υπεισερχόμενα με τον τρόπο αυτά και τα τρία τέκνα της σε αυτή, ενόψει του ότι ο σύζυγος της θανούσας Μ.

Π. αποποιήθηκε την κληρονομιά που του κατέλειπε με τον τρόπο αυτό η σύζυγος του, με δήλωσή του ενώπιον της Γραμματείας του Δικαστηρίου τούτου. Ότι την κληρονομιά αυτή αποδέχθηκαν οι ενάγουσες και ο αδερφός τους Φ. - Σ. Π. σιωπηρά μεν με την ανάμειξή τους σε αυτήν από το χρόνο θανάτου της μητέρας τους, ρητά δε οι ίδιες οι ενάγουσες με την υπ' αριθ. ...

δήλωση αποδοχής κληρονομιάς της συμβολαιογράφου Χίου Στυλιανής Καναρίου, η οποία καταχωρήθηκε με αριθμό καταχώρισης 182/30-1-2008 (κατά το υπ' αριθ. πρωτ. 182/30-1-2016 πιστοποιητικό καταχώρισης εγγραπτέας πράξης της Προϊσταμένης του Κτηματολογικού Γραφείου Χίου) στα κτηματολογικά φύλλα των ενδίκων ακινήτων με τη σημείωση του άρθρου 7 του ν. 2664/1998, τελώντας δηλαδή υπό την αναβλητική αίρεση της αποδοχής της παρούσας αγωγής με αμετάκλητη απόφαση, και ο αδερφός τους Φ.

Π. με την υπ' αριθ. ... δήλωση αποδοχής κληρονομιάς της συμβολαιογράφου Χίου Στυλιανής Καναρίου. Ότι σε κάθε περίπτωση προσμετρούμενου του χρόνου χρησικτησίας των δικαιοπαρόχων τους, έχουν αποκτήσει το δικαίωμα συγκυριότητάς τους επί των ενδίκων ακινήτων κατά τα προαναφερόμενα επιμέρους ποσοστά με χρησικτησία, καθώς από το έτος 1999 μέχρι και σήμερα, νέμονται με καλή πίστη και διάνοια συγκυρίων αδιάλειπτα τα ακίνητα ασκώντας επ' αυτών όλες τις αναλυτικά αναφερόμενες στην αγωγή και προσιδιάζουσες στη φύση και τον προορισμό τους εμφανείς υλικές πράξεις νομής, τις οποίες υπό τις αυτές συνθήκες έκανε μέχρι τον χρόνο θάνατο της και η άμεση δικαιοπάροχος τους μητέρα τους από το έτος 1932 τουλάχιστον που τα απέκτησε κατά πλήρη κυριότητα σε ποσοστό 100% με άτυπη δωρεά από τους γονείς της Ε.

και Α. Κ., οι οποίοι με τη σειρά τους τα είχαν αποκτήσει με αγορές από έτερους ιδιώτες προ πολλών ετών. Ότι κατά τη διάρκεια της κτηματογράφησης εκ παραδρομής το δικαίωμά τους αυτό δεν καταχωρίστηκε στους οικείους κτηματολογικούς πίνακες του Εθνικού Κτηματολογίου ορθά, ώστε να αποτυπωθούν σε αυτά τα προαναφερόμενα ποσοστά συνιδιοκτησίας τους στα ένδικα ακίνητα ως τμήματα της ιδιοκτησίας τους, με αποτέλεσμα σήμερα μετά το πέρας της κτηματογράφησης να εμφανίζονται στις αρχικές εγγραφές των κτηματολογικών φύλλων των βιβλίων του Κτηματολογικού Γραφείου Χίου τα ακίνητα αυτά που έλαβαν ΚΑΕΚ ..., ΚΑΕΚ ...

ΚΑΕΚ ... ΚΑΕΚ ..., ΚΑΕΚ ... και ΚΑΕΚ ... με την ένδειξη αγνώστου ιδιοκτήτη κατά ποσοστά ιδιοκτησίας 66,70% στα με τους αριθμούς 1, 2, 4, 5 και 6 περιγραφόμενα στην αγωγή ακίνητα και ποσοστό ιδιοκτησίας 18,67% του με τον αριθμό 3 περιγραφομένου στην αγωγή ακινήτου, και, λόγω των ανακριβών αυτών αρχικών εγγραφών, εάν δεν διορθωθούν, θα θεωρηθεί ότι ανήκουν τα ακίνητα αυτά στην κυριότητα του εναγομένου Ελληνικού Δημοσίου μόλις καταστούν οριστικές οι πρώτες εγγραφές.

Ότι οι εν λόγω πρώτες αυτές ανακριβείς εγγραφές προσβάλλουν το εμπράγματο δικαίωμα των εναγουσών επί των ενδίκων ακινήτων τους κατά τα ως άνω ποσοστά συνιδιοκτησίας τους, συνολικής αξίας 24.500 ευρώ, που τους ανήκε και κατά το χρόνο της έναρξης λειτουργίας του Κτηματολογίου στη Δημοτική Ενότητα ... της Δημοτικής Κοινότητας ….

του Δήμου … (19-2-2008). Για το λόγο αυτό οι ενάγουσες, επικαλούμενες άμεσο έννομο συμφέρον προς διόρθωση των ανακριβών ως άνω αναφερομένων εγγραφών στα κτηματολογικά βιβλία, ως πραγματικές δικαιούχοι εγγραπτέου δικαιώματος στα κτηματολογικά βιβλία, ζητούν: α) να αναγνωριστεί το δικαίωμα της αποκλειστικής κυριότητας της μητέρας τους επί των ενδίκων ακινήτων, άλλως των ιδίων κατά ποσοστά 1/3 εξ αδιαιρέτου για καθεμία (δηλαδή ποσοστό 33,335 η καθεμία από αυτές) επί των υπ' αριθ. 1, 2, 4, 5 και 6 ακινήτων και σε ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου (δηλαδή ποσοστό 8,333% εκάστη εξ αυτών επί του υπ' αριθ. 6 ενδίκου ακινήτου και β) να διαταχθεί η διόρθωση των πιο πάνω εσφαλμένων αρχικών εγγραφών στα κτηματολογικά βιβλία του Κτηματολογικού Γραφείου Χίου ώστε I) στα κτηματολογικά φύλλα των γεωτεμαχίων με ΚΑΕΚ ...

ΚΑΕΚ ... ΚΑΕΚ ..., ΚΑΕΚ ... και ΚΑΕΚ ... να αναγραφεί η μητέρα τους ως πλήρης κυρία κατά ποσοστό 66,70% εξ αδιαιρέτου με αιτία κτήσης δικαιώματος της κυριότητάς της την έκτακτη χρησικτησία, άλλως και όλως επικουρικώς, οι ενάγουσες σε ποσοστό 33,33% η καθεμία, με αιτία κτήσης την υπ' αριθ. ... δήλωση αποδοχής κληρονομιάς της συμβολαιογράφου Χίου Στυλιανής Καναρίου, η οποία καταχωρήθηκε στα κτηματολογικά φύλλα των ενδίκων ακινήτων στα κτηματολογικά βιβλία του Κτηματολογικού Γραφείου Χίου με τη διαδικασία του άρθρου 7α παρ. 1 του ν. 2664/1998 και II) στο κτηματολογικό φύλλο με ΚΑΕΚ ...

να αναγραφεί ως πλήρης κύριος σε ποσοστό 16,6% η μητέρα τους με αιτία κτήσης του δικαιώματος της αυτού την έκτακτη χρησικτησία, άλλως και όλως επικουρικώς οι ενάγουσες σε ποσοστό 8,33% η καθεμιά, με αιτία κτήσης του δικαιώματος της συγκυριότητάς τους επί του ακινήτου αυτού την αμέσως προαναφερόμενη πράξη δήλωσης αποδοχής κληρονομιάς..." Στη συνέχεια το Μονομελές Εφετείο Αιγαίου, διέλαβε στις παραδοχές του ότι με το ως άνω "περιεχόμενο και αιτήματα η κρινόμενη αγωγή κατά τη βάση της κτήσης της συγκυριότητας των επιδίκων ακινήτων από τις ενάγουσες και τους δικαιοπαρόχους τους με έκτακτη χρησικτησία είναι προεχόντως μη νόμιμη γιατί...

ο επικαλούμενος τρόπος της κτήσης της κυριότητας των επίδικων ακινήτων, που αναφέρονται στην αγωγή ως αγροί, με έκτακτη χρησικτησία σε βάρος του εναγομένου Ελληνικού Δημοσίου δεν είναι νόμιμος στη νήσο Χίο, δεδομένου ότι το Οθωμανικό δίκαιο δεν την επέτρεπε, ενώ μετά το έτος 1914 που εφαρμόζεται το βρδ στην ανωτέρω νήσο και μέχρι την 11η.9.1915 από την οποία ημερομηνία και μεταγενέστερα με το ΝΔ της 224/16-4- 1929 "περί διοικητικής αποβολής από των κτημάτων της Αεροπορικής Αμύνης" απαγορεύτηκε οποιαδήποτε αποσβεστική ή κτητική περιγραφή των δικαιωμάτων του Ελληνικού Δημοσίου επί των αναφερομένων...

ακινήτων μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και τα μούλκια (επίδικοι αγροί) δεν συμπληρώθηκε η 30ετής χρησικτησία των δικαιοπαρόχων των εναγόντων στα επίδικα ακίνητα, όπως προβλέπουν οι ισχύουσες διατάξεις του βρδ, ενώ και ως προς τον επικαλούμενο παράγωγο τρόπο κτήσης της συγκυριότητας των επιδίκων ακινήτων λόγω κληρονομικής διαδοχής της μητέρας τους Α.

Π. συζ. Μ., το γένος Ε. και Α. Κ., κληρονομιά την οποία αποδέχθηκαν με την υπ' αριθμ. ... δήλωση αποδοχής κληρονομιάς ενώπιον της συμβολαιογράφου Χίου Στυλιανής Καναρίου, που μεταγράφηκε νόμιμα, η αγωγή είναι επίσης μη νόμιμη, γιατί η προαναφερόμενη κληρονομούμενη δικαιοπάροχος τους δεν είχε καταστεί ουδέποτε κυρία των επίδικων ακινήτων και έτσι απέκτησαν παρά μη κυρίας...".

Ειδικότερα δέχθηκε το Εφετείο κατά την έρευνα της νομιμότητας της αγωγής των εναγουσών - αναιρεσειουσών ότι αυτές εξέθεταν στην αγωγή τους: α) ότι έχουν καταστεί κυρίες (συγκυρίες), κατά τα αναφερόμενα σε αυτήν εξ αδιαιρέτου ποσοστά τους, των επιδίκων ακινήτων, που βρίσκονται όλα στη Δημοτική Ενότητα ...

της Κοινότητας …. Περιφέρειας του Δήμου …., τα οποία απέκτησαν ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι (συγκληρονόμοι) της αποβιώσασας στις 24-12-1999 μητέρα τους Α. Π., συζύγου Μ. το γένος Ε. και Α. Κ., την οποία κληρονομιά αποδέχθηκαν με την υπ' αριθ. ... δήλωση αποδοχής κληρονομιάς της συμβολαιογράφου Χίου Στυλιανής Καναρίου, η οποία καταχωρήθηκε στα κτηματολογικά φύλλα των ενδίκων ακινήτων με τη σημείωση του άρθρου 7 του ν. 2664/1998, τελώντας δηλαδή υπό την αναβλητική αίρεση της αποδοχής της παρούσας αγωγής με αμετάκλητη απόφαση, β) ότι στην δικαιοπάροχο τους τα ως άνω ακίνητα είχαν περιέλθει το έτος 1932 με άτυπη δωρεά από τους γονείς της Ε.

και Α. Κ., οι οποίοι με τη σειρά τους τα είχαν αποκτήσει με αγορές από έτερους ιδιώτες προ πολλών ετών, η δε άμεση δικαιοπάροχος τους έκτοτε από το έτος 1932 μέχρι τον χρόνο του θανάτου της το έτος 1999, ήτοι για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της εικοσαετίας ασκούσε αδιαλείπτως επί αυτών όλες τις αναλυτικά αναφερόμενες στην αγωγή και προσιδιάζουσες στη φύση και τον προορισμό τους εμφανείς υλικές πράξεις νομής, τις οποίες συνέχισαν να ασκούν μετά το θάνατο της και οι ενάγουσες - αναιρεσείουσες και έτσι μέχρι 4.12.2017, οπότε ασκήθηκε η αγωγή τους, απέκτησαν την κυριότητά (συγκυριότητα) τους, συνυπολογίζοντας το δικό τους χρόνο χρησικτησίας στο χρόνο χρησικτησίας της δικαιοπαρόχου τους.

γ) ότι η κυριότητά τους επί των ως άνω ακινήτων προσβάλλεται από τις αρχικές εγγραφές τους στα βιβλία του Κτηματολογικού Γραφείου Χίου, ως "αγνώστου ιδιοκτήτη" και ότι αιτήθηκαν την αναγνώριση της κυριότητας (συγκυριότητάς) τους επί των επιδίκων ακινήτων και τη διόρθωση των ως άνω ανακριβών αναγραφών.

Με βάση τα παραπάνω το Εφετείο έκρινε με την προσβαλλόμενη απόφασή του ότι η αγωγή με το συγκεκριμένο περιεχόμενο και τα αιτήματά της είναι μη νόμιμη, τόσο κατά τον επικαλούμενο πρωτότυπο τρόπο κτήσης κυριότητας των επιδίκων ακινήτων (αγρών) με έκτακτη χρησικτησία, όσο και κατά τον επικαλούμενο παράγωγο τρόπο κτήσης αυτής με κληρονομική διαδοχή, με τις παραδοχές, ως προς μεν τον πρωτότυπο τρόπο κτήσης κυριότητας, ότι το Οθωμανικό δίκαιο δεν επέτρεπε την έκτακτη χρησικτησία σε βάρος του Δημοσίου στη νήσο Χίο ενώ μετά το έτος 1914 που εφαρμόζεται το βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο στην ανωτέρω νήσο και μέχρι την 11η.9.1915 από την οποία ημερομηνία και μεταγενέστερα με το ΝΔ της 224/16-4-1929 "περί διοικητικής αποβολής από των κτημάτων της Αεροπορικής Αμύνης" απαγορεύτηκε οποιαδήποτε αποσβεστική η κτητική περιγραφή των δικαιωμάτων του Ελληνικού Δημοσίου επί των κτημάτων του Δημοσίου, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και τα μούλκια (επίδικοι αγροί) δεν συμπληρώθηκε η 30ετής χρησικτησία των δικαιοπαρόχων των εναγουσών στα επίδικα ακίνητα, όπως προβλέπουν οι ισχύουσες διατάξεις του βρδ, ως προς δε τον παράγωγο τρόπο κτήσης της συγκυριότητας των επιδίκων ακινήτων λόγω κληρονομικής διαδοχής ότι η προαναφερόμενη κληρονομούμενη δικαιοπάροχος τους δεν είχε καταστεί ουδέποτε κυρία των επίδικων ακινήτων και έτσι απέκτησαν παρά μη κυρίας.

Με αυτά που δέχθηκε και έτσι που έκρινε το Μονομελές Εφετείο Αιγαίου με την προσβαλλόμενη απόφασή του και απέρριψε ως μη νόμιμη την αγωγή των εναγουσών - αναιρεσειουσών, παραβίασε τις διατάξεις ουσιαστικού δικαίου των άρθρων 1, 2 και 3 του Οθωμανικού νόμου "περί γαιών" της 7ης Ραμαζάν 1274 (1856) καθώς και εκείνων που περιέχονται στις συνθήκες των ως άνω πρωτοκόλλων της 3-22/1.2.1830 "περί ανεξαρτησίας της Ελλάδος", τα ερμηνευτικά του εν λόγω πρωτοκόλλου κείμενα των τριών προστάτιδων δυνάμεων από 4/16.6.1830 και 1/7 (19-8) 1830, της από 9.7.1832 συνθήκης της Κωνσταντινούπολης, τις διατάξεις των άρθρων 18 και 21 του ν.

της 21-6/3-7-1837, "περί διακρίσεως δημοσίων κτημάτων" και του άρθρου 21 του ν.δ. της 22-4/18-5- 1926" περί διοικητικής αποβολής από των κτημάτων της Αεροπορικής Αμύνης" που επαναλήφθηκε στο άρθρο 4 του αν. 1539/1938 "Περί προστασίας των δημοσίων κτημάτων", αλλά και τις διατάξεις του ν. 8 παρ. 1 Κωδ. (7.39), ν. 9 παρ. 1 Πανδ. (50, 14), ν. 2 παρ. 20 Πανδ. (41.4), ν. 6 Πανδ. (44.3), ν. 76 παρ. 1 Πανδ. (18.1), ν. 7 παρ. 3 Πανδ. (23.3), του βυζαντινορωμαϊκού δικαίου περί κτήσης κυριότητας με έκτακτη χρησικτησία σε ακίνητα που ανήκαν στο Δημόσιο, τις οποίες ορθά μεν ερμήνευσε πλην όμως εσφαλμένα εφάρμοσε, ενώ υπό τα εκτιθέμενα στην αγωγή των εναγουσών - αναιρεσειουσών δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής τους.

Τούτο δε, διότι η εφαρμογή των ως άνω διατάξεων προϋποθέτει την επίκληση αγωγικών ισχυρισμών ότι τα επίδικα ακίνητα αποτελούσαν δημόσια έκταση μη δεκτική εξουσίασης λόγω της φύσης της, η οποία είχε περιέλθει στην κυριότητα των απώτερων δικαιοπαρόχων των εναγουσών - αναιρεσειουσών με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας του βυζαντινορωμαϊκού δικαίου, δηλαδή ότι είχαν ασκηθεί επί αυτής πράξεις νομής από τους απώτερους δικαιοπαρόχους τους επί τριάντα συνεχώς χρόνια πριν από την 11η.9.1915, με διάνοια κυρίου και καλή πίστη, ισχυρισμοί όμως οι οποίοι δεν εκτίθενται στην αγωγή.

Αντίθετα νόμιμη βάση της αγωγής αποτελεί η κτήση κυριότητας (συγκυριότητας) επί των επιδίκων ακινήτων τα οποία αποτελούν αγρούς εξουσιαζόμενους ανέκαθεν από ιδιώτες, με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας του Α.Κ., ήτοι την άσκηση νομής επί αυτών για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της εικοσαετίας με την προσμέτρηση του χρόνου νομής επί των ιδίων και της δικαιοπαρόχου τους και με κληρονομική εξ αδιαθέτου διαδοχή, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 974, 976, 999, 1045, 1051, 1710-1712, 1724 επ., 1813, 1846, 1193-1195, 1198, 1199 ΑΚ, τις οποίες εσφαλμένα δεν εφάρμοσε το Εφετείο, ενώ ήταν εφαρμοστέες στην προκειμένη περίπτωση.

Ειδικότερα, σύμφωνα με εκτιθέμενα στην ως άνω νομική σκέψη, εφόσον με την ένδικη αγωγή, όπως αναφέρθηκε, οι ενάγουσες - αναιρεσείουσες δεν επικαλούνται ότι τα επίδικα ακίνητα αποτελούσαν δημόσιο κτήμα, ώστε να οφείλουν να εκθέτουν για τη κτήση κυριότητας επί αυτών με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας, συγκεκριμένες διακατοχικές πράξεις (των αμέσως και απωτέρων) δικαιοπαρόχων τους μέχρι πρωτοτύπου κτήσεως της κυριότητος και δη υπό τις προϋποθέσεις του βυζαντινορωμαϊκού δικαίου συμπληρωμένες μέχρι την 11.9.1915, υπό τις οποίες είναι δυνατή η κτήση κυριότητας επί δημοσίου κτήματος, αλλά ενάγουν το Δημόσιο επειδή αμφισβητεί την κυριότητά τους επί αυτών, τα οποία λόγω της φύσης τους ως αγρών εξουσιάζονταν ανέκαθεν από ιδιώτες, αρκούσε για τη νομιμότητα της αγωγής να αναφέρουν σε αυτήν τα περιστατικά που πράγματι επικαλέσθηκαν, ήτοι ότι η δικαιοπάροχος - μητέρα τους από το έτος 1932 που περιήλθαν στην ίδια με άτυπη δωρεά από τους γονείς της τα επίδικα ακίνητα μέχρι τον χρόνο του θανάτου της το έτος 1999, ήτοι για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της εικοσαετίας ασκούσε αδιαλείπτως επί αυτών όλες τις αναλυτικά αναφερόμενες στην αγωγή και προσιδιάζουσες στη φύση και τον προορισμό τους εμφανείς υλικές πράξεις νομής, τις οποίες συνέχισαν να ασκούν μετά το θάνατο της και οι ενάγουσες - αναιρεσείουσες ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι της, την κληρονομιά της οποίας αποδέχθηκαν νομίμως και έτσι μέχρι την άσκηση της αγωγής τους στις 4.12.2017, είχαν αποκτήσει την κυριότητα (συγκυριότητα) των επιδίκων ακινήτων καθώς και ότι με τις ανακριβείς εγγραφές των επιδίκων ακινήτων στα κτηματολογικά βιβλία του Κτηματολογικού Γραφείου Χίου, "ως αγνώστου ιδιοκτήτη" προσβάλλεται η κυριότητα (συγκυριότητά) τους επί αυτών καθόσον με την οριστικοποίηση των ανακριβών αυτών εγγραφών τα επίδικα θα καταχωρηθούν ως ανήκοντα κατά κυριότητα στο εναγόμενο - αναιρεσίβλητο, Ελληνικό Δημόσιο.

Τον ισχυρισμό ότι τα επίδικα αποτελούν γενικώς δημόσιο κτήμα, χωρίς μάλιστα να διευκρινίζεται το είδος του, ο οποίος αποτελεί ένσταση, προέβαλε το αναιρεσίβλητο Ελληνικό Δημόσιο στην κατ' έφεση δίκη, καθόσον πρωτοδίκως η αγωγή έγινε δεκτή ως νόμω και ουσία βάσιμη, λόγω του εκ της ερημοδικίας του σε αυτήν συναγομένου τεκμηρίου ομολογίας της, η εξέταση δε της νομικής του βασιμότητας και της ουσιαστικής, την οποία οφείλει να αποδείξει το ενιστάμενο, έπεται της εξέτασης της νομικής και ουσιαστικής βασιμότητας της αγωγής.

Συνακόλουθα με τα παραπάνω, πρέπει να γίνει δεκτός ως κατ' ουσίαν βάσιμος ο μοναδικός λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο οι αναιρεσείουσες υπό την επίκληση πλημμελειών από τους αριθμούς 1 και 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αιτιώνται ότι το Μονομελές Εφετείο Βορείου Αιγαίου, κατά παραβίαση αυτών εφάρμοσε τις ως άνω διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, οι οποίες δεν ήταν εφαρμοστέες και παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη πράγματα, ήτοι τους αγωγικούς ισχυρισμούς τους μολονότι αυτοί προτάθηκαν παραδεκτά με την αγωγή και είχαν ουσιώδη επίδραση για την έκβαση της δίκης και εφόσον δεν υπάρχει άλλος αναιρετικός λόγος προς έρευνα, πρέπει να γίνει δεκτή η από 1.7.2021 αίτηση αναιρέσεως των ιδίων για αναίρεση της 64/2019 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου, να παραπεμφθεί η υπόθεση προς εκδίκαση ως προς την ως άνω έφεση του αναιρεσίβλητου Ελληνικού Δημοσίου, στο ίδιο δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλον δικαστή, εκτός από εκείνον που δίκασε προηγουμένως, να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου σε εκείνον που το κατέθεσε και να καταδικασθεί το αναιρεσίβλητο, ως ηττηθείς διάδικος, στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειουσών κατά το σχετικό αίτημά τους (άρθρα 176, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ) μειωμένη όμως κατά το άρθρο 22 παρ. 1 του Ν. 3693/1957, που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 52 αρ. 18 ΕισΝΚΠολΔ, άρθρο 5 παρ. 12 του Ν. 1738/1987 και 2 της 134423/28.12.1992 ΚΥΑ των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης (ΦΕΚ Β711/20.1.1993) κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 64/2019 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου.

Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου σ'εκείνον που το κατέθεσε.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση, ως προς την ως άνω έφεση του αναιρεσιβλήτου Ελληνικού Δημοσίου, στο ίδιο δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλον δικαστή, εκτός από εκείνον που δίκασε προηγουμένως.

Καταδικάζει το αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη των αναιρεσειουσών την οποία προσδιορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Μαρτίου 2023.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 11 Μαΐου 2023.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ