Supreme Court allows appeal against final judgment, ordering restitution of funds and legal costs.

Απόφαση 712 / 2009 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 712/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Ρήγα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου Γεωργίου Καλαμίδα ως αρχαιότερο μέλος της συνθέσεως), Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Ιωάννη - Σπυρίδωνα Τέντε, Βασίλειο Φούκα, και Γεώργιο Γεωργέλλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 26ης Ιανουαρίου 2009, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ..., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Ιατρού.

Της αναιρεσιβλήτου:..., κατοίκου ... και προσωρινώς διαμένουσας στη ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Βασίλειο Χατζηγρίβα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1 Οκτωβρίου 2002 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1200/2004 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου και 930/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 21 Ιουνίου 2007 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Γεωργέλλης, ανέγνωσε την από 15 Ιανουαρίου 2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνουν δεκτοί και οι δύο λόγοι της αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 1 παρ. 1 και 2 Ν 5638/1932, όπως έχει αντικατασταθεί με το άρθρο 1 ΝΔ 951/1971 και διατηρηθεί σε ισχύ με το άρθρο 124 περ. Δ' στοιχ. α'ΝΔ 118/1973, "χρηματική κατάθεσις παρά τραπέζη εις ανοιχτόν λογαριασμόν επ`ονόματι δύο ή πλειοτέρων από κοινού (compte joint, joint account) είναι εν τη εννοία του παρόντος νόμου η περιέχουσα τον όρον ότι του εκ ταύτης λογαριασμού δύναται να κάμνη χρήσιν, εν όλω ή εν μέρει, άνευ συμπράξεως των λοιπών, είτε εις, είτε τινές και πάντες κατ` ιδίαν οι δικαιούχοι" (άρθρο 1 παρ. 1). "Η χρηματική κατάθεσις περί ης η προηγούμενη παράγραφος επιτρέπεται να ενεργείται και εις κοινόν λογαριασμόν επί προθεσμία ή ταμιευτηρίου υπό προειδοποίησιν" (άρθρο 1 παρ. 2).

Από τις διατάξεις αυτές, συνδυαζόμενες και με εκείνες των άρθρων 2 παρ.1 ΝΔ της 17.7/13.8.1923 "περί ειδικών διατάξεων επί ανωνύμων εταιριών", 411, 489, 490, 491 και 493 ΑΚ, προκύπτει, ότι, σε περίπτωση χρηματικής καταθέσεως στο όνομα του ιδίου καταθέτη και τρίτου ή τρίτων σε κοινό λογαριασμό και ανεξαρτήτως του εάν τα κατατεθέντα χρήματα ανήκαν σε όλους υπέρ των οποίων έγινε η κατάθεση ή σε μερικούς απ` αυτούς, παράγεται μεταξύ του καταθέτη και του τρίτου αφενός και του δέκτη της κατάθεσης (τράπεζας) αφετέρου ενεργητική εις ολόκληρον ενοχή, με αποτέλεσμα η ανάληψη των χρημάτων της κατάθεσης (είτε όλων είτε μέρους αυτών) από έναν από τους δικαιούχους να γίνεται εξ ιδίου δικαίου, εάν δε αναληφθεί ολόκληρο το ποσό της χρηματικής κατάθεσης από έναν δικαιούχο, επέρχεται απόσβεση της απαίτησης εις ολόκληρον έναντι του δέκτη της κατάθεσης (τράπεζας) και ως προς τον άλλον, δηλαδή τον δικαιούχο που δεν ανέλαβε, ο οποίος από το νόμο πλέον αποκτά απαίτηση έναντι εκείνου, που ανέλαβε ολόκληρη την κατάθεση, για την καταβολή ποσού ίσου προς το μισό της κατάθεσης, εκτός εάν από τη μεταξύ τους εσωτερική σχέση προκύπτει άλλη αναλογία ή δικαίωμα επί ολόκληρου του ποσού ή έλλειψη δικαιώματος αναγωγής, από μέρους αυτού, που δεν προέβη στην ανάληψη του ποσού.

Περαιτέρω, με τις διατάξεις των άρθρων 2 και 3 Ν. 5638/1932, τα οποία επίσης διατηρήθηκαν σε ισχύ με το άρθρο 124 περ. Δ' στοιχ. α' ΝΔ 118/1973, ορίζεται, αντιστοίχως, ότι "επί των καταθέσεων τούτων δύναται να τεθή προσθέτως ο όρος, ότι, άμα τω θανάτω οιουδήποτε των δικαιούχων, η κατάθεσις και ο εκ ταύτης λογαριασμός περιέρχεται αυτοδικαίως εις τους λοιπούς επιζώντας, μέχρι του τελευταίου τούτων".

Και ότι "διάθεσις της καταθέσεως διά πράξεως, είτε εν ζωή, είτε αιτία θανάτου, δεν επιτρέπεται, οι δε κληρονόμοι του τελευτήσαντος είτε εξ αδιαθέτου είτε εκ της διαθήκης, συμπεριλαμβανομένων και των αναγκαίων τοιούτων... ουδέν δικαίωμα κέκτηνται επί της καταθέσεως". Από τις διατάξεις αυτές, η πρώτη από τις οποίες αναφέρεται στις εσωτερικές μεταξύ των περισσότερων καταθετών σχέσεις, ενώ η δεύτερη ρυθμίζει τις σχέσεις μεταξύ της τράπεζας, στην οποία έχει γίνει η κατάθεση και των περισσότερων καταθετών, συνδυαζόμενες και με τις προαναφερόμενες, προκύπτει, ότι, σε περίπτωση θανάτου ενός από τους καταθέτες, δεν χωρεί υποκατάσταση αυτού από τους τυχόν κληρονόμους του έναντι της τράπεζας, κατά της οποίας και δεν μπορούν να στραφούν, επικαλούμενοι το κληρονομικό τους δικαίωμα, διότι, διαφορετικά, θα επερχόταν μεταβολή του προσώπου του καταθέτη χωρίς την συγκατάθεση της τράπεζας.

Ο επιζών καταθέτης, ως εις ολόκληρον δανειστής έναντι της τράπεζας, μπορεί να εισπράξει και ολόκληρο το ποσό της κατάθεσης, οπότε οι κληρονόμοι του αποθανόντος θα μπορούν να αξιώσουν απ` αυτόν το τμήμα εκείνο της κατάθεσης που αναλογεί στον δικαιοπάροχό τους με βάση τις εσωτερικές σχέσεις των καταθετών.

Εάν, όμως, έχει τεθεί ο όρος του άρθρου 2 Ν 5638/1932, σε περίπτωση θανάτου ενός από τους καταθέτες, περιέρχεται αυτοδικαίως ("ιδίω ονόματι" και "εξ ιδίου δικαίου) η κατάθεση και ο απ` αυτήν λογαριασμός στους επιζώντες, έναντι των οποίων οι κληρονόμοι του αποθανόντος καταθέτη δεν μπορούν να στραφούν και να αξιώσουν το κατά τις εσωτερικές σχέσεις τμήμα της κατάθεσης, που αναλογούσε σε εκείνον, όπως θα μπορούσαν αν δεν είχε τεθεί ο, ως άνω όρος, του οποίου σε αυτό και μόνο εξαντλείται η νομική ενέργεια.

Στη προκειμένη περίπτωση με την προσβαλλόμενη απόφαση έγιναν δεκτά κατά την ανέλεγκτη κρίση του Δικαστηρίου τα εξής: Ο σύζυγος της ενάγουσας και ήδη αναιρεσίβλητης και πατέρας του εναγομένου και ήδη αναιρεσείοντος, ... προ εικοσαετίας είχε ανοίξει στην τράπεζα ΒΑΡΚΛΑΥΣ ΒΑΝΚ Pic στο κατάστημα της οδού ...τον υπ.

αριθ. ... προθεσμιακό λογαριασμό με εξάμηνο ισχύ ανανεούμενο κατά τη λήξη του και είχε αναγράψει ως συνδικαιούχους του λογαριασμού τούτου και τους διαδίκους (ενάγουσα και εναγόμενο). Στις 8-8-1994 ο προαναφερθείς ...απεβίωσε και ο εναγόμενος στις 29-9-1994 ανέλαβε όλο το ποσό του ανωτέρω κοινού λογαριασμού που ανερχόταν στο ποσό των 36.772,73 ECU ή 31.427,59 ευρώ.

Με βάση τις παραδοχές αυτές έκρινε το Εφετείο ότι η ενάγουσα που ήταν συνδικαιούχος του ανωτέρω λογαριασμού εδικαιούτο το μισό του αναληφθέντος από τον εναγόμενο κατά τα ανωτέρω όλου ποσού του λογαριασμού και αφού δέχθηκε την έφεση της ενάγουσας εξαφάνισε την εκκληθείσα πρωτόδικη απόφαση κατά τη σχετική διάταξη και αφού δέχθηκε την αγωγή κατά τη πρώτη επικουρική βάση της, υποχρέωσε τον εναγόμενο να καταβάλλει στην ενάγουσα το ποσό των 15.713,39 (31.427,59:2) ευρώ με το νόμιμο τόκο από της επίδοσης της αγωγής.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο κατά το μέρος που υποχρέωσε τον εναγόμενο να καταβάλλει στην ενάγουσα ποσό μεγαλύτερο από εκείνο που αντιστοιχεί στο μερίδιό της (1/3) ως μίας από τους τρεις συνδικαιούχους του λογαριασμού, χωρίς να υπάρχει σχετική παραδοχή στην απόφαση ότι στον ανωτέρω λογαριασμό είχε τεθεί ο από το άρθρο 2 του ν.5638/1932 όρος ότι σε περίπτωση θανάτου ενός από τους καταθέτες περιέρχεται η κατάθεση και ο απ'αυτήν λογαριασμός στους επιζώντες, οπότε και μόνο σύμφωνα με τα προεκτεθέντα θα περιερχόταν σ'αυτούς (ενάγουσα και εναγόμενο) και το μέρος της κατάθεσης που αναλογούσε στον ως άνω αποβιώσαντα συνδικαιούχο ( 1/3) , παραβίασε ευθέως και εκ πλαγίου τις ανωτέρω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις αφού αρκέστηκε σε λιγότερα από τα απαιτούμενα στοιχεία για την εφαρμογή τους και διέλαβε ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Επομένως πρέπει να γίνουν δεκτοί και οι δύο λόγοι της αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθ. 1 και 19 Κ.Πολ.Δ. αντίστοιχα. Από τη διάταξη του άρθρου 579 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ προκύπτει, ότι ο αναιρεσείων μετά την αναίρεση της εφετεικής απόφασης, η οποία με αποδοχή έφεσης εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση και διέταξε σε βάρος του ιδίου καταψηφιστική διάταξη, έχει δικαίωμα να υποβάλει, με τις κατατεθείσες, έως την προηγούμενη ημέρα της συζήτησης και αίτησης αναίρεσης, προτάσεις του, αίτημα επαναφοράς των πραγμάτων στην υπάρχουσα πριν από την εκτέλεση κατάσταση.

Με αυτό επιδιώκεται η, λόγω της προηγηθείσας εκούσιας ή αναγκαστικής εκτελέσεως της αναιρεθείσας ως άνω απόφασης, απόδοση των καταβληθέντων, από τον αναιρεσείοντα προς τον αναιρεσίβλητο, χρηματικών ποσών του κεφαλαίου, των τόκων και των δικαστικών εξόδων και την, επί του αθροίσματος αυτών, καταβολή νομίμων τόκων, οφειλόμενων μόνο από την επίδοση της, διατάσσουσας την επαναφορά των πραγμάτων αναιρετικής απόφασης, γιατί από του χρόνου της επίδοσης αυτής, καθίσταται, κατ' άρθρο 340 ΑΚ υπερήμερος ο αναιρεσίβλητος.

Περαιτέρω η ανωτέρω διάταξη του άρθρου 579 παρ. 2 Κ.πολ.Δ κατά την αληθινή της έννοια, επιτρέπει την απόδοση μόνον εκείνων που η παροχή τους διατάχθηκε από την ίδια την αναιρεσείουσα απόφαση όχι άρα και των εξόδων της μετέπειτα επιχειρηθείσας αναγκαστικής ή εκούσιας εκτέλεσής της, τα οποία οφείλονται από τον καθού η εκτέλεση όχι βάση της απόφασης αυτής αλλά βάσει του νόμου (άρθρ. 932 Κ.Πολ.Δ) Κατ' ακολουθίαν το παραδεκτά με τις προτάσεις που κατατέθηκαν στις 28-8-2008 υποβαλλόμενο από τον αναιρεσείοντα αίτημα επαναφοράς των πραγμάτων στην προηγούμενη κατάσταση είναι νόμιμο κατά τις ανωτέρω διατάξεις μόνο κατά το μέρος που γίνεται δεκτή η αναίρεση και αναιρείται η απόφαση που προσβάλλεται και καθό μέρος ζητείται η καταβολή του ποσού του κεφαλαίου και των τόκων τούτου που κατέβαλε αυτός στην αναιρεσίβλητη ενόψει της αρξάμενης σε βάρος του αναγκαστικής εκτέλεσης με τους νόμιμους τόκους από της επίδοσης της παρούσας απόφασης, ενώ κατά τα λοιπά που ζητείται και η καταβολή των από αυτών καταβληθέντων εξόδων της εκτέλεσης είναι μη νόμιμο και απορριπτέο.

Από την από 20 Φεβρουαρίου 2008 απόδειξη καταβολής ποσού 28.345,30 ευρώ που προαποδεικτικά προσκομίζει και επικαλείται ο αναιρεσείων αποδεικνύεται ότι αυτός ενόψει της εναντίον του αρξάμενης αναγκαστικής εκτέλεσης προς ικανοποίηση της επιδικασθείσης με την αναιρούμενη με αριθ. 930/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών απαίτηση κεφαλαίου 15.713,79 ευρώ πλέον τόκων από την επόμενη της επίδοσης της αγωγής (29-1-2003) μέχρι 20-2-2008 κατέβαλε στην αναιρεσίβλητη επί πλέον αυτών που έπρεπε για κεφάλαιο 5.237,93 ευρώ και για αναλογία τόκων επί του κεφαλαίου τούτου ποσό 2.798 ευρώ. Επομένως πρέπει να γίνει δεκτό το αίτημα επαναφοράς για το συνολικό ποσό των 8035,93 (5.237,93 + 2.798) με τους νόμιμους τόκους από της επίδοσης της παρούσας απόφασης .

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθ. 930/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συντιθέμενο από άλλους δικαστές

Διατάσσει την επαναφορά των πραγμάτων στην πριν από την εκτέλεση κατάσταση

Υποχρεώνει την αναιρεσίβλητη να καταβάλλει στον αναιρεσείοντα το ποσό των οκτώ χιλιάδων τριάντα πέντε ευρώ και ενενήντα τριών λεπτών (8.035,93) με το νόμιμο τόκο από της επίδοσης της παρούσας απόφασης.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 17 Φεβρουαρίου 2009. Και

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 20 Μαρτίου 2009 .

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ