Supreme Court partially allows appeal against land expropriation compensation ruling due to insufficient reasoning on special compensation.

Απόφαση 70 / 2011 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)ΑΡΙΘΜΟΣ 70/2011

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Χαράλαμπο Ζώη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεωργία Λαλούση, Βασιλική Θάνου - Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή και Βασίλειο Λαμπρόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 17 Σεπτεμβρίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Αλέξανδρο Ροϊλό, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Μ. Φ., κατοίκου ..., ο οποίος δεν εμφανίστηκε στο ακροατήριο ούτε εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10/7/2005 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Εφετείο Αθηνών.

Εκδόθηκε η 8181/2006 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 26/2/2007 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Λαμπρόπουλος ανέγνωσε την από 7/9/2010 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της από 26/2/2007 αιτήσεως του Ελληνικού Δημοσίου για αναίρεση της υπ' αριθ. 8181/2006 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από την υπ' αριθμ. 8958δ/12-1-2010 έκθεση επιδόσεως της δικαστικής επιμελητρίας του Πρωτοδικείου Αθηνών ..., που προσκομίζει το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της κρινομένης αίτησης αναίρεσης με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού δικασίμου για την παρούσα δικάσιμο (17-9-2010) και κλήση προς συζήτηση επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα προς τον αναιρεσίβλητο, ο οποίος όμως δεν εμφανίσθηκε και δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε με δήλωση κατά το άρθρο 242 παρ.

ΚΠολΔ, κατά την ως άνω δικάσιμο, κατά την οποίαν η υπόθεση συζητήθηκε στη σειρά της από το οικείο πινάκιο. Πρέπει, επομένως, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 576 παρ. 1 και 3 ΚΠολΔ, να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία του αναιρεσιβλήτου, μετά την προσκόμιση και επίκληση της υπ' αριθμ. 449/2007 θετικής γνωμοδότησης του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους το οποίο εκφράζει θετική γνώμη για το παραδεκτό και τη βασιμότητα του λόγου της.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 4 του Ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου, με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί ή το τμήμα αυτό να γίνει άχρηστο για τη χρήση που προορίζεται, με την απόφαση προσδιορισμού της αποζημίωσης για το τμήμα που απαλλοτριώθηκε, προσδιορίζεται και ιδιαιτέρα αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη, η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριωμένο.

Από τη διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με τις διατάξεις του άρθρου 17 παρ. 2 του Συντάγματος (2001) και του άρθρου 1 του πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ συνάγεται ότι για να είναι πλήρης η αποζημίωση, η οποία οφείλεται ως αντάλλαγμα για την στέρηση της ιδιοκτησίας, πρέπει να περιλαμβάνει όχι μόνον την αξία του απαλλοτριωμένο τμήματος του ακινήτου, αλλά και την ζημία την οποία υφίσταται ο ιδιοκτήτης, επειδή το τμήμα που του απομένει, μετά την απαλλοτρίωση, γίνεται άχρηστο ή μειώνεται η αξία του.

Για τον καθορισμό ιδιαιτέρας αποζημιώσεως, κατά την ανωτέρω διάταξη, αν το ακίνητο τμήμα του οποίου απαλλοτριώθηκε, είχε προ της απαλλοτριώσεως, έστω και δευτερευόντως, ως προορισμό την ανοικοδόμηση, πρέπει, για την ευδοκίμηση του σχετικού αιτήματος, περί καθορισμού ιδιαιτέρας αποζημιώσεως, λόγω μειώσεως της αξίας του απομένοντος τμήματος αυτού, να αποδεικνύεται σωρευτικώς, ότι το εν λόγω ακίνητο πληρούσε, κατά τις ισχύουσες διατάξεις, τους όρους δομήσεως και ότι το απομένον, μετά την απαλλοτρίωση, τμήμα αυτού δεν είναι πλέον άρτιο ούτε κατά παρέκκλιση ή είναι μεν άρτιο αλλά όχι οικοδομήσιμο.

Περαιτέρω κατά την έννοια της διατάξεως του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και έτσι ιδρύεται ο από τη διάταξη αυτή προβλεπόμενος λόγος αναιρέσεως και όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως, που αποτελεί την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν περιέχονται ή δεν αναφέρονται με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του, επί ζητήματος με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν ή όχι οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που εφαρμόσθηκε.

Στην προκειμένη περίπτωση, με την προσβαλλομένη απόφαση, η οποία έκρινε επί αιτήσεων αμφοτέρων των διαδίκων μερών, περί καθορισμού της οριστικής αποζημίωσης, για την απαλλοτρίωση ακινήτων, το Εφετείο, σε σχέσει προς την αίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου περί καθορισμού ιδιαιτέρας αποζημίωσης λόγω μειώσεως της αξίας του εκτός απαλλοτρίωσης τμήματος της ιδιοκτησίας του, δέχθηκε, ανελέγκτως, τα εξής κρίσιμα πραγματικά περιστατικά:

Με την υπ' αριθμ. 102099/1211/00109/1-3-1995 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και ΠΕΧΩΔΕ απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά για δημόσια ωφέλεια, λόγω ρυμοτομίας (διάνοιξη λεωφόρου Ασπροπύργου από τη συμβολή της με το βόρειο κλάδο αυτής μέχρι το στρατόπεδο Αεροπορίας) στο Δήμο Άνω Λιοσίων Αττικής, έκταση στην οποία περιλαμβάνεται και τμήμα του, αγροτεμάχιο, το οποίο αποτυπώνεται στο σχετικό διάγραμμα και κτηματολογικό πίνακα με αριθμό ..., με φερόμενο ιδιοκτήτη τον ....

Επί του εν λόγω ακινήτου προβάλλει δικαίωμα κυριότητας ο ήδη αναιρεσίβλητος ο οποίος αγόρασε αυτό δυνάμει του υπ' αριθμ. .../1991 συμβολαίου του Συμβολαιογράφου Αθηνών Δημητρίου Βαρώτσου, νομίμως μεταγραφέντος, στο οποίο συμβόλαιο αναφέρεται ότι το εμβαδόν του εν λόγω αγροτεμαχίου είναι 222,76 τ.μ. Ότι από το αγροτεμάχιο αυτό, το οποίο βρίσκεται εκτός σχεδίου πόλεως, στην περιοχή "..." της κτηματικής περιφέρειας του Δήμου Άνω Λιοσίων και απέχει από το εμπορικό Κέντρο του ως άνω Δήμου 2.500 μέτρα, εξυπηρετείται δε από όλα τα δίκτυα κοινής ωφέλειας, απαλλοτριώθηκε αναγκαστικώς τμήμα εμβαδού 102 τ.μ.

και παραμένει εκτός απαλλοτρίωσης τμήμα εμβαδού 120,76 τ.μ. Ακολούθως το Εφετείο αφού προσδιόρισε την οριστική αποζημίωση για το τμήμα που απαλλοτριώθηκε, στο ποσό των 100 ευρώ ανά τ.μ., με την αιτιολογία ότι το εκτός απαλλοτρίωσης εναπομένον τμήμα εμβαδού 120,76 τ.μ. είναι πολύ μικρό και δύσκολα μπορεί να αξιοποιηθεί λόγω της μικρής του έκτασης, δεχόμενο την αίτηση του ήδη αναιρεσιβλήτου για ιδιαίτερη αποζημίωση, όρισε ιδιαίτερη αποζημίωση και για το εκτός απαλλοτρίωσης τμήμα στο ποσό των 100 επίσης ευρώ ανά τ.μ.

Έτσι, όμως, που έκρινε το Εφετείο, σχετικά με το κρίσιμο για την έκβαση της δίκης ζήτημα της επιδίκασης ιδιαίτερης αποζημίωσης, στέρησε την απόφαση του νόμιμης βάσης, ως προς το ζήτημα αυτό, εξ αιτίας ανεπαρκώς αιτιολογιών, συνεπεία των οποίων καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος ως προς την ορθή εφαρμογή της διατάξεως του άρθρου 13 παρ. 4 ΚΑΑΑ, όπως βασίμως αιτιάται με τον μοναδικό λόγο το αναιρεσείον, και υπέπεσε στην από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ αναιρετική πλημμέλεια και τούτο διότι, μολονότι δέχεται πως το απαλλοτριωθέν είναι "αγροτεμάχιο" δεν αποσαφηνίζει ποια ήταν η κατά προορισμό χρήση της συγκεκριμένης ιδιοκτησίας του αναιρεσιβλήτου, δηλαδή αν ήταν κατάλληλη μόνο για αγροτική εκμετάλλευση ή και για ανοικοδόμηση, λόγω θέσεως και εμβαδού.

Με την αόριστη δε παραδοχή ότι το εκτός απαλλοτρίωσης τμήμα είναι μικρής έκτασης και δύσκολα μπορεί να αξιοποιηθεί εκ του λόγου αυτού, προσδιορίζει ιδιαίτερη αποζημίωση και για το τμήμα αυτό, ίσου ποσού με την προσδιορισθείσα και για το απαλλοτριωθέν, χωρίς να δέχεται ότι προ της απαλλοτρίωσης, η συγκεκριμένη ιδιοκτησία ήταν άρτια και οικοδομήσιμη, κατά τις ισχύουσες πολεοδομικές διατάξεις, και αν το εναπομένον τμήμα αυτής, με την απαλλοτρίωση, με βάση την έκτασή του και τα λοιπά χαρακτηριστικά του εξακολουθεί να είναι οικοδομήσιμο, έστω και κατά παρέκκλιση, ώστε να δύναται να ελεγχθεί αν υφίσταντο ή όχι οι όροι των προαναφερομένων διατάξεων ουσιαστικού δικαίου, που εφαρμόσθηκαν.

Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος της που προσδιόρισε ιδιαίτερη αποζημίωση για το εκτός απαλλοτρίωσης εναπομένον τμήμα, ακολούθως δε πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί ο αναιρεσίβλητος λόγω της ήττας του, στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου (άρθρ. 176, 183 ΚΠολΔ), δεδομένου ότι στην παρούσα δίκη δεν χωρεί μείωση κατ' άρθρο 22 παρ. 1 Ν. 3693/1957, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 18 παρ. 4 Ν. 2881/2001 (ΚΑΑΑ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί, εν μέρει, την υπ' αριθμ. 8181/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό μέρος της.

Παραπέμπει την υπόθεση, μόνο κατά το ως άνω αναιρούμενο μέρος που προσδιόρισε ιδιαίτερη αποζημίωση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 18 Νοεμβρίου 2010.

Δημοσιεύτηκε σε έκτακτη δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 17 Ιανουαρίου 2011.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ