Supreme Court dismisses appeal on new defense of religious property inaccessibility to acquisitive prescription.

Απόφαση 702 / 2021 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 702/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ασπασία Μαγιάκου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Παρασκευή Καλαϊτζή, Γεώργιο Παπανδρέου, Αναστασία Περιστεράκη, Μαρία Μουλιανιτάκη - Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 2 Δεκεμβρίου 2020, με την παρουσία και του Γραμματέα Παναγιώτη Μπούκη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Νικόλαο Κουφογιάννη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσιβλήτου: Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Σταφυλά Κάμπου, που εδρεύει στην περιοχή "Κλούβα" του Κάμπου της Δημοτικής Ενότητας Χίου του Δήμου Χίου και εκπροσωπείται νόμιμα, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Πηνελόπη Τασσοπούλου με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 9-2-2018 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Χίου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 253/2018 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 69/2019 του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 18-10-2019 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η από 18/10/2019 αίτηση για αναίρεση της 69/2019 τελεσίδικης απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου έχει ασκηθεί νομότυπα και εμπρόθεσμα, είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566§1, 577§1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ.571, 577§3 ΚΠολΔ).

1. Κατά το άρθρο 1045 ΑΚ, εκείνος που έχει στη νομή του για μία εικοσαετία πράγμα κινητό ή ακίνητο γίνεται κύριος με έκτακτη χρησικτησία. Εξάλλου, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1054- 1055 ΑΚ, προκύπτει ότι, για να είναι δυνατή η κτήση κυριότητας με χρησικτησία (τακτική ή έκτακτη), πρέπει το πράγμα να είναι δεκτικό χρησικτησίας και να μην εξαιρείται αυτής.

Η επιδεκτικότητα, όμως, του πράγματος ως αντικειμένου χρησικτησίας, καθώς και η μη εξαίρεσή του από αυτήν, δεν αποτελούν στοιχεία της βάσης της αναγνωριστικής αγωγής κυριότητας ακινήτου, στηριζόμενης σε χρησικτησία (τακτική ή έκτακτη), αλλά εναπόκειται στον εναγόμενο να επικαλεστεί, κατ' ένσταση και, αν αμφισβητηθεί, να αποδείξει (άρθρο 338 παρ. 1 ΚΠολΔ) ότι το πράγμα είναι ανεπίδεκτο χρησικτησίας ή ότι εξαιρείται αυτής, δεδομένου ότι τόσο οι διατάξεις των άρθρων 1054 - 1055 ΑΚ όσο και οι διατάξεις ειδικών νόμων που προβλέπουν ότι ορισμένα πράγματα δεν είναι δεκτικά χρησικτησίας (τακτικής ή έκτακτης) ή ότι εξαιρούνται αυτής θεσπίζουν εξαιρέσεις του κανόνα για την κτήση κυριότητας με τον πρωτότυπο αυτό τρόπο, ο ίδιος δε ισχύει και όταν αντίδικος του χρησιδεσπόζοντος είναι το Δημόσιο (ΑΠ 1527/2014).

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 966 του Α.Κ., πράγματα εκτός συναλλαγής είναι τα κοινά σε όλους, τα κοινόχρηστα και τα προορισμένα για την εξυπηρέτηση δημόσιων, δημοτικών, κοινοτικών ή θρησκευτικών σκοπών. Στην κατηγορία, επομένως, των εκτός συναλλαγής πραγμάτων, που είναι προορισμένα για την εξυπηρέτηση θρησκευτικών σκοπών, και συνεπώς ανεπίδεκτων χρησικτησίας, περιλαμβάνονται και οι κάθε είδους ναοί ακόμη και οι ιδιόκτητοι (άρθρα 45 παρ 1 του ν. 590/1977 ''Περί καταστατικού χάρτου της Εκκλησίας της Ελλάδος'', 1 του προϊσχύσαντος α.ν. 2200/1940) καθώς και τα παραρτήματά τους, εφόσον έχουν εγκαινιαστεί και καθιερωθεί στη λατρεία του Θεού, σύμφωνα με τους Θείους και Ιερούς κανόνες της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (ΑΠ 29/2018).

2. Κατά το άρθρο 527 ΚΠολΔ <<Είναι απαράδεκτη η προβολή στην κατ'έφεση δίκη πραγματικών ισχυρισμών που δεν προτάθηκαν στην πρωτόδικη δίκη, εκτός αν: 1)...,2)...,3) λαμβάνονται υπόψη αυτεπαγγέλτως ή μπορεί να προταθούν σε κάθε στάση της δίκης, 4).....,5)....και 6).....Το απαράδεκτο λαμβάνεται υπόψη και αυτεπαγγέλτως>>. Από το συνδυασμό της διατάξεως που πιο πάνω άρθρου 527 με εκείνη του άρθρου 262 παρ. 1 ΚΠολΔ συνάγεται, ότι, για να θεωρηθεί, ότι η ένσταση έχει προβληθεί εμπρόθεσμα και ότι είναι, επομένως, παραδεκτή, πρέπει να έχουν προταθεί έγκαιρα, ήτοι κατά την πρώτη συζήτηση στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο, όλα τα αναγκαία κατά το νόμο περιστατικά, που επάγονται την έννομη συνέπεια που επιφέρει η συγκεκριμένη ένσταση, εκτός εάν συντρέχει κάποια από τις εξαιρετικές περιπτώσεις, που προβλέπεται από το άρθρο 527 (ΑΠ 559/2019).

Η σχετική παράβαση του δικαστηρίου, ελέγχεται με τον αναιρετικό λόγο από τον αρ. 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, όταν το δικαστήριο της ουσίας απέρριψε ως απαράδεκτο αυτοτελή ισχυρισμό, κατά παράβαση της οικείας δικονομικής διάταξης του άρθρου 527 ΚΠολΔ (ΑΠ 961/2019). Επομένως, αν ο ενάγων (ιδιώτης) επικαλείται πρωτότυπο τρόπο κτήσης κυριότητας ακινήτου, στηριζόμενης σε χρησικτησία (τακτική και έκτακτη) ο ισχυρισμός ότι το ακίνητο εξαιρείται του θεσμού της χρησικτησίας, συνιστά ένσταση.

Ο εν λόγω ισχυρισμός που συνιστά ένσταση, δεν είναι δικονομικά προνομιακός ισχυρισμός, και, συνεπώς, θεωρείται κατά τη διάταξη του άρθρου 527 εδ.α' ΚΠολΔ "νέος ισχυρισμός", ο οποίος απαραδέκτως προτείνεται από τον εκκαλούντα για πρώτη φορά στην κατ' έφεση δίκη, εφόσον δεν προτάθηκε στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο, και δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του πιο πάνω άρθρου 527 ΚΠολΔ (ΑΠ 1527/2014, ΑΠ 1732/2011).

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα διαδικαστικά έγγραφα της δίκης, που παραδεκτά επισκοπούνται από τον Άρειο Πάγο, το εναγόμενο και ήδη αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, πρότεινε για πρώτη φορά με τον πρώτο λόγο της από 14/11/2018 έφεσής του ότι το επίδικο ακίνητο, εντός του οποίου υπάρχει ο ιερός ναός του Αγίου Ιωάννη του Φακά, είναι ανεπίδεκτο χρησικτησίας, λόγω της ιδιότητάς του ως εκτός συναλλαγής, προορισμένο για την εξυπηρέτηση θρησκευτικού σκοπού (ΑΚ 966).

Το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του απέρριψε ως απαράδεκτο τον ισχυρισμό αυτό, που πρόβαλε για πρώτη φορά με την έφεσή του το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο, κρίνοντας ότι ο ισχυρισμός αυτός είναι "νέος", εφόσον δεν προβλήθηκε από το αναιρεσείον κατά τη συζήτηση της ένδικης αγωγής στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο και ότι δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 527 αριθμ. 3 ΚΠολΔ.

Έτσι που έκρινε το Εφετείο, δεν κήρυξε, παρά το νόμο, απαράδεκτο και δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ. 14 ΚΠολΔ, δεδομένου ότι, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στην προεκτεθείσα νομική σκέψη, ο προαναφερθείς ισχυρισμός δεν είναι δικονομικά προνομιακός ισχυρισμός, και συνεπώς, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 527 εδ.

α' ΚΠολΔ, είναι ''νέος'' ισχυρισμός, εφόσον δεν προβλήθηκε από το αναιρεσείον Ελληνικό Δημόσιο κατά τη συζήτηση της ένδικης αγωγής στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο και δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 527 αριθμός 3 ΚΠολΔ για τη δικαιολόγηση της καθυστερημένης προβολής του, δηλαδή, δεν πρόκειται για ισχυρισμό -ένσταση που λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως και μπορεί να προταθεί σε κάθε στάση της δίκης.

Επομένως, ο πρώτος λόγος της αίτησης αναίρεσης, με τον οποίο το αναιρεσείον υποστηρίζει τα αντίθετα είναι απορριπτέος, ως αβάσιμος. Περαιτέρω, μετά την απόρριψη του πρώτου αναιρετικού λόγου ο δεύτερος αναιρετικός λόγος με τον οποίο το αναιρεσείον, επικαλούμενο την πλημμέλεια από τον αριθμό 1α' του άρθρου 559 ΚΠολΔ, μέμφεται το Εφετείο ότι παραβίασε ευθέως τις προαναφερόμενες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 966 και 1054 ΑΚ, τις οποίες δεν εφάρμοσε αν και συνέτρεχαν οι σχετικές προϋποθέσεις είναι απαράδεκτος και απορριπτέος ως αλυσιτελής, καθόσον πλήττει τις ίδιες με τον πρώτο αναιρετικό λόγο διατάξεις (ΑΠ 566/1995).

Κατόπιν αυτού, πρέπει ν'απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης, και να καταδικασθεί το αναιρεσείον στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, κατά παραδοχή του σχετικού αιτήματος που το τελευταίο, νόμιμα και βάσιμα, υπέβαλε με τις προτάσεις του (άρθρα 176, 183, 191 παρ.2 ΚΠολΔ.) μειωμένα κατ' άρθρο 22 του ν. 3693/1997, κατά τα αναφερόμενα στο διατακτικό ειδικότερα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 18/10/2019 αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου για αναίρεση της αριθμ. 69/2019 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Βορείου Αιγαίου.

Καταδικάζει το αναιρεσείον στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 4 Μαρτίου 2021.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 2 Ιουνίου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

και ταύτης καθώς και των αρχαιοτέρων Αρεοπαγιτών αποχωρήσαντων από την υπηρεσία, η αρχαιότερη της συνθέσεως Αρεοπαγίτης