Supreme Court allows appeal against lower court's dismissal of neighbor's claim for damages due to loss of view caused by new building.

Απόφαση 698 / 2017 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 698/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αντώνιο Ζευγώλη, Ιωσήφ Τσαλαγανίδη, Γεώργιο Κοντό και Μιλτιάδη Χατζηγεωργίου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 17 Οκτωβρίου 2016, με την παρουσία και της γραμματέως, Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Α. Σ. του Γ., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε αυτοπροσώπως με την ιδιότητα του δικηγόρου και 2) Χ. Σ. του Γ., κατοίκου ομοίως ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Α. Σ. και

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Γ. Χ. του Ι. και 2) Α. συζύγου Γ. Χ., κατοίκων ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Διονύσιο Φιλιππόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-3-2003 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2762/2005 του ίδιου Δικαστηρίου και 9/2007 του Εφετείου Αθηνών.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 4-1-2010 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Μιλτιάδης Χατζηγεωργίου ανέγνωσε την από 15-9-2015 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του παρόντος Δικαστηρίου Αρεοπαγίτη Κωνσταντίνου Τσόλα, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης.

Ο αυτοπροσώπως παραστάς πρώτος αναιρεσείων και ταυτόχρονα πληρεξούσιος του δευτέρου αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως προσβάλλεται η 9/2007 απόφαση του (Τριμελούς) Εφετείου Αθηνών, η οποία εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων κατά την τακτική διαδικασία και με την οποία έγινε δεκτή η από 20-9-2005 έφεση των αναιρεσιβλήτων και απορρίφθηκε η από 28-3-2003 αγωγή των αναιρεσειόντων. Η έφεση αυτή στρεφόταν κατά της 2762/2005 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, που είχε δεχθεί εν μέρει κατ’ ουσίαν την αγωγή αυτή, με την οποία αυτοί ζητούσαν να υποχρεωθούν οι αναιρεσίβλητοι να τους καταβάλουν τα αναφερόμενα χρηματικά ποσά ως αποζημίωση και ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης από την εις βάρος τους αδικοπραξία.

Κατά τις διατάξεις των άρθρων 1000 επ. ΑΚ, ο κύριος του πράγματος μπορεί να το διαθέτει κατ’ αρέσκεια και να αποκλείει κάθε ενέργεια άλλου επ’ αυτού, εφόσον δεν προσκρούει στο νόμο, δηλ. στους νόμιμους περιορισμούς της κυριότητος ή σε δικαιώματα τρίτων. Η κυριότητα επί ακινήτου εκτείνεται, εφόσον ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά, στο χώρο πάνω και κάτω από το έδαφος.

Από δε τη διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ, κατά την οποία όποιος ζημιώσει άλλον παράνομα και υπαίτια έχει υποχρέωση να τον αποζημιώσει, σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 297, 298 και 330 ΑΚ, προκύπτει ότι, για να θεμελιωθεί υποχρέωση προς αποζημίωση από αδικοπραξία, απαιτείται παράνομη συμπεριφορά προσώπου, συνιστάμενη σε παράνομη ενέργειά του ή παράλειψη, που ενέχει προσβολή δικαιώματος ή προστατευόμενου από το νόμο συμφέροντος άλλου προσώπου, η παράνομη αυτή συμπεριφορά να οφείλεται σε δόλο ή αμέλεια και να προκλήθηκε από αυτή θετική ή αποθετική ζημία άλλου προσώπου, η οποία τελεί σε αιτιώδη με αυτή συνάφεια.

Για να υπάρξει όμως δικαίωμα αποζημιώσεως, σε περίπτωση προσβολής ατομικού συμφέροντος, απαιτείται η διάταξη που υπαίτια παραβιάστηκε να είναι κατά το γράμμα της ή το σκοπό του νομοθέτη προστατευτική του προσβαλλόμενου ατομικού συμφέροντος ή τουλάχιστον και αυτού. Η παράβαση επομένως διατάξεως, που τέθηκε αποκλειστικά για την προστασία του γενικού συμφέροντος μόνο, δεν γεννά δικαίωμα αποζημιώσεως, ούτε στην περίπτωση κατά την οποία με την εν λόγω διάταξη προστατεύεται εμμέσως και το θιγόμενο με την παράβαση ατομικό συμφέρον, το οποίο όμως δεν σκόπευε να προστατεύσει ο νομοθέτης (ΑΠ 900/2003, 508/2003).

Το αν με τις διατάξεις που απαγορεύουν ορισμένη συμπεριφορά προστατεύεται και ιδιωτικό συμφέρον, δεν είναι εκ των προτέρων και για πάντοτε δεδομένο, αλλά αποτελεί ζήτημα ερμηνείας της διατάξεως που παραβιάστηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Από την ερμηνεία της προσβληθείσης διατάξεως θα προκύψει ποια συμφέροντα προστατεύονται με αυτή και ποια η έκταση της προστασίας τους.

Χρήσιμη για την ερμηνεία αυτή είναι η θεωρία του σκοπού του κανόνα δικαίου, η οποία εξετάζει αν το συμφέρον που προσβλήθηκε περιλαμβάνεται στην προστατευτική σφαίρα της παραβιασθείσης διατάξεως. Αν, δηλαδή, το αγαθό που προσβλήθηκε από ορισμένη ανθρώπινη συμπεριφορά εμπίπτει σε αυτά που είχε σκοπό να προστατεύσει η παραβιασθείσα διάταξη, το παράνομο της ανθρώπινης συμπεριφοράς είναι δεδομένο.

Είναι όμως δυνατόν να μην εμπίπτει το αγαθό που προσβλήθηκε στο πεδίο προστασίας είτε γιατί το πρόσωπο του φορέα του προσβαλλόμενου αγαθού δεν προστατεύεται από τον κανόνα δικαίου, είτε γιατί ο κανόνας προστατεύει κατ’ αρχήν το πρόσωπο αυτό αλλά σε σχέση με άλλο αγαθό του και όχι με εκείνο που προσβλήθηκε.

Οι ζημίες που βρίσκονται έξω από τον προστατευτικό σκοπό του κανόνα δικαίου, δεν νομιμοποιούν τον φορέα τους (ζημιωθέντα) να επικαλεσθεί τον κανόνα αυτόν που παραβιάστηκε. Περαιτέρω, κατά τις διατάξεις του άρθρου 24 §§ 1 και 2 του Συντάγματος: "Η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του Κράτους και δικαίωμα του καθενός.

Για τη διαφύλαξή του το Κράτος έχει υποχρέωση να παίρνει ιδιαίτερα προληπτικά μέτρα ή κατασταλτικά μέτρα. Η χωροταξική αναδιάρθρωση της Χώρας, η διαμόρφωση, η ανάπτυξη, η πολεοδόμηση και η επέκταση των πόλεων και των οικιστικών γενικά περιοχών υπάγεται στη ρυθμιστική αρμοδιότητα και τον έλεγχο του Κράτους, με σκοπό να εξυπηρετείται η λειτουργικότητα και η ανάπτυξη των οικισμών και να εξασφαλίζονται οι καλύτεροι δυνατοί όροι διαβίωσης".

Έτσι επιβάλλεται να γίνεται η χωροταξική αναδιάρθρωση της χώρας, και η ανάπτυξη και πολεοδόμηση των οικιστικών εν γένει περιοχών με κριτήρια την εξυπηρέτηση της λειτουργικότητας και ανάπτυξης των οικισμών, λαμβανομένων των κατάλληλων μέτρων προς αναβάθμιση και αποφυγή επιδεινώσεως του οικιστικού περιβάλλοντος.

Σε συστοιχία με τους σκοπούς αυτούς το μεν άρθρο 22 του Ν.1577/1985 (Γ.Ο.Κ.), που έχει εφαρμογή εν προκειμένω, ορίζει ότι για την εκτέλεση οποιασδήποτε εργασίας δόμησης εντός ή εκτός οικισμού, πέρα από τις εξαιρέσεις που ορίζει ο ίδιος νόμος, απαιτείται οικοδομική άδεια της αρμόδιας πολεοδομικής υπηρεσίας, το δε άρθρο 9 αυτού ότι το κτίριο τοποθετείται ελεύθερα μέσα στο οικόπεδο, όπου όμως το κτίριο δεν εφάπτεται με τα πίσω και πλάγια όρια του οικοπέδου αφήνεται απόσταση Δ=3+0,10Η (όπου Η το πραγματοποιούμενο ύψος του κτιρίου σε περίπτωση που εξαντλείται ο συντελεστής δόμησης κλπ).

Η ευχέρεια μάλιστα της ανεγέρσεως του κτιρίου σε επαφή με τα όρια του οικοπέδου, που θεσπίζεται ως κανόνας με το προαναφερόμενο άρθρο, κάμπτεται στις περιπτώσεις που προβλέπονται από τις διατάξεις της παρ. 3 του εν λόγω άρθρου, από τις οποίες προκύπτει ότι, σε περιοχές όπου, πριν από την έναρξη ισχύος του ΓΟΚ/1985, ίσχυε το πανταχόθεν ελεύθερο ή το ασυνεχές σύστημα δομήσεως, εάν σε οικόπεδο όμορο προς το οικόπεδο επί του οποίου πρόκειται να ανεγερθεί οικοδομή υπάρχει κτίριο με χρήση κατοικίας, ανεγερθέν υπό την ισχύ των προϋφισταμένων του ΓΟΚ τούτου διατάξεων, η υπό ανέγερση οικοδομή πρέπει να τοποθετηθεί σε υποχρεωτική απόσταση από το κοινό όριο των δύο οικοπέδων, όταν και το γειτονικό κτίριο έχει ανεγερθεί σε υποχρεωτική απόσταση από το όριο αυτό (ΣτΕ 360/2016).

Από τις διατάξεις αυτές σαφώς συνάγεται ότι οι διατάξεις του Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού (Γ.Ο.Κ.), οι οποίες αφορούν την ανάγκη εκδόσεως οικοδομικής άδειας για το υπό ανέγερση κτίριο, το ύψος αυτού, την κάλυψη του οικοπέδου, την τήρηση αποστάσεων της οικοδομής από τα όρια του οικοπέδου και τους λοιπούς όρους δομήσεως αυτού, δεν έχουν θεσπισθεί αποκλειστικά και μόνο για το δημόσιο συμφέρον, αλλά και για την προστασία του ατομικού συμφέροντος των ιδιοκτητών των παρακείμενων ακινήτων, αφού με τους περιορισμούς αυτούς προστατεύονται και εξυπηρετούνται οι ανάγκες επαρκούς ηλιασμού, αερισμού και φωτισμού, σε κτίρια που είχαν ανεγερθεί με την προοπτική ότι η ανοικοδόμηση στην περιοχή αυτή θα γίνει με την τήρηση από τον ιδιοκτήτη μελλοντικής γειτονικής οικοδομής των ισχυουσών πολεοδομικών διατάξεων, ενώ αντίθετη ρύθμιση επιφέρει επιδείνωση των όρων διαβίωσης των κατοίκων (ΑΠ 900/2003, ΣτΕ Ολομ. 1159/1989).

Τέλος, με το λόγο αναιρέσεως, από τον αριθ. 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, ελέγχονται τα σφάλματα του δικαστηρίου κατά την εκτίμηση του νόμω βασίμου της αγωγής. Ελέγχεται, δηλαδή, αν η αγωγή, ορθώς απορρίφθηκε ως μη νόμιμη ή αν, κατά παράβαση ουσιαστικού κανόνα δικαίου, έγινε δεκτή ως νόμιμη (ΟλΑΠ 10/2011). Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την από 28-3-2003 ένδικη αγωγή, οι ενάγοντες και ήδη αναιρεσείοντες ισχυρίσθηκαν ότι δυνάμει του ...1977 συμβολαίου του συμβολαιογράφου Μαραθώνας Σταύρου Παπαδογεωργή, που μεταγράφηκε νόμιμα, περιήλθε κατά κυριότητα στον πατέρα τους Γ.

Σ. ένα οικόπεδο, εκτάσεως τεσσάρων (4) στρεμμάτων, ευρισκόμενο στην περιοχή "... επί του οποίου, βάσει της ...13-12-1977 άδειας της Πολεοδομίας Αγίας Παρασκευής, ανεγέρθηκε κατά τους αμέσως επόμενους μήνες εξοχική κατοικία, στην ανατολική πλευρά του. Ότι στη συνέχεια, δυνάμει του ...1990 συμβολαίου του ίδιου ως άνω συμβολαιογράφου, που μεταγράφηκε νόμιμα, ο πατέρας τους συνέστησε επί του ανωτέρω ακινήτου οριζόντια και κάθετη ιδιοκτησία και μεταβίβασε σε αυτούς, λόγω γονικής παροχής, κατά ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου στον καθένα, τμήμα του εν λόγω ακινήτου, επιφάνειας δύο στρεμμάτων, με την επ’ αυτού εξοχική κατοικία, το σημαντικότερο προσόν της οποίας ήταν η ακώλυτη θέα προς τη θάλασσα, την οποία έβλεπαν από τη βεράντα της κατοικίας τους.

Ότι οι δύο πρώτοι των εναγομένων από τα τέλη του έτους 1997 έως και τους πρώτους μήνες του έτους 1999, ανήγειραν, στο γειτνιάζον προς βορρά οικόπεδό τους, οικοδομή, συνολικής επιφάνειας 200 τ.μ., αποτελούμενη από ισόγειο και πρώτο όροφο, χωρίς οικοδομική άδεια και ότι η αυθαίρετη αυτή οικοδομή θίγει τα περιουσιακά δικαιώματα των εναγόντων, υπό την έννοια ότι έχει ανεγερθεί πλησίον του μεταξύ τους ορόσημου (σε απόσταση 2,5 μέτρων περίπου) και, λόγω του ύψους της, παρακωλύει τη θέα τους προς τη θάλασσα, καθώς παρεμβάλλεται ακριβώς στη νοητή γραμμή μεταξύ της βεράντας της κατοικίας τους και της θάλασσας.

Ότι στη συνέχεια οι δύο πρώτοι εναγόμενοι, δυνάμει του .../2001 συμβολαίου της συμβολαιογράφου Πειραιώς Αλεξάνδρας Μίχου-Αποστολάτου, που μεταγράφηκε νόμιμα, μεταβίβασαν, λόγω γονικής παροχής, την ψιλή κυριότητα του ακινήτου αυτού στη θυγατέρα τους Μ., παρακρατώντας την επικαρπία αυτού. Ότι, εξαιτίας της παράνομης και υπαίτιας συμπεριφοράς των εναγομένων, που συνίσταται στο να ανεγείρουν αυθαίρετη οικοδομή στο όμορο ακίνητό τους, εξαιτίας της οποίας μάλιστα εμποδίζεται η θέαση της θάλασσας από τη βεράντα της κατοικίας των εναγόντων, η εμπορική αξία του ακινήτου τους, η οποία πριν από την ανέγερση του εν λόγω κτίσματος ανερχόταν στο ποσό των 440.205,43 ευρώ, μειώθηκε τουλάχιστον κατά ποσοστό 10% (ήτοι 44.020,54 ευρώ) και ότι επιπλέον αυτοί υπέστησαν ηθική βλάβη, για την αποκατάσταση της οποίας έχουν αξίωση χρηματικής ικανοποιήσεως ποσού 14.673,51 ευρώ ο καθένας.

Με βάση το ιστορικό αυτό ζήτησαν να αναγνωρισθεί η υποχρέωση των εναγομένων να καταβάλουν, εις ολόκληρον ο καθένας, σε καθένα εξ αυτών (εναγόντων) το ποσό των (44.020,54?2=22.010,27+ 14.673,51=) 36.683,79 ευρώ ως αποζημίωση και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, με το νόμιμο τόκο. Το Εφετείο, δεχόμενο με την προσβαλλόμενη απόφασή του ότι η ένδικη αγωγή έχει το πιο πάνω περιεχόμενο και αίτημα, την απέρριψε, κατά πλειοψηφία, ως μη νόμιμη με την εξής αιτιολογία: "Η αγωγή δεν είναι νόμιμη, διότι το θιγόμενο συμφέρον, που, κατά τα εκτιθέμενα, είναι μόνο η παρεμπόδιση της θέας των εναγόντων προς τη θάλασσα, εξαιτίας της αυθαίρετης οικοδομής που ανήγειραν οι εναγόμενοι στο όμορο ακίνητό τους, δεν εμπίπτει στον προστατευτικό σκοπό του κανόνα δικαίου που παραβιάστηκε.

Ειδικότερα, με τις διατάξεις του άρθρου 24 § 1 του Συντάγματος και τις σχετικές πολεοδομικές διατάξεις, εκτός από το γενικό συμφέρον, προστατεύονται και εξυπηρετούνται οι ανάγκες επαρκούς ηλιασμού, αερισμού και φωτισμού των κτηρίων. Με τη θέσπιση των περιορισμών του Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού ο νομοθέτης δεν σκόπευε να προστατεύσει τη θέα των ακινήτων, καθόσον η ανέγερση οικοδομής και με νόμιμη οικοδομική άδεια, συνεπάγεται αφ’ εαυτής την παρεμπόδιση της θέας της γειτονικής οικοδομής.

Έτσι ο νομοθέτης με τη θέσπιση των περιορισμών αυτών θέλησε να προστατεύσει και το ατομικό έννομο συμφέρον των ιδιοκτητών των παρακείμενων οικοπέδων σε σχέση με τις ανάγκες για επαρκή ηλιασμό, αερισμό και φωτισμό των κτηρίων για την εξασφάλιση των καλύτερων δυνατών όρων διαβίωσης των κατοίκων, όχι όμως σε σχέση με τη θέα αυτών, η οποία δεν εμπίπτει στο πεδίο προστασίας που πηγάζει από την παραβιασθείσα διάταξη".

Έτσι που έκρινε το Εφετείο παραβίασε, με εσφαλμένη ερμηνεία και μη εφαρμογή, τις προαναφερθείσες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 914 ΑΚ, 24 του Συντάγματος, 9 και 22 του ν. 1577/1985, αλλά και εκείνες των άρθρων 17 και 25 του νόμου 1337/1983, και 162 του Κώδικα Βασικής Πολεοδομικής Νομοθεσίας (γενικοί όροι και περιορισμοί δόμησης).

Τούτο διότι, σύμφωνα με τα προαναφερθέντα στη σχετική νομική σκέψη, ο νομοθέτης με τη θέσπιση των περιορισμών του Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού σκόπευε να προστατεύσει (και) το ατομικό έννομο συμφέρον των ιδιοκτητών των παρακείμενων οικοπέδων σε σχέση με τις ανάγκες για επαρκή ηλιασμό, αερισμό και φωτισμό των κτιρίων τους, για την εξασφάλιση των καλύτερων δυνατών όρων διαβίωσης των κατοίκων, αλλά και σε σχέση με τη θέα αυτών, η οποία εμπίπτει στο πεδίο προστασίας που πηγάζει από τις παραβιασθείσες διατάξεις.

Κατά συνέπεια συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής της διατάξεως του άρθρου 914, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 297, 298, 330 και 932 ΑΚ. Επομένως είναι βάσιμος ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο οι αναιρεσείοντες προβάλλουν την αιτίαση αυτή, παρελκούσης πλέον της έρευνας των λοιπών αναιρετικών λόγων, δεδομένου ότι η αναιρετική εμβέλεια του ως άνω λόγου καλύπτει το σύνολο της αποφάσεως.

Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω πρέπει να γίνει δεκτή η από 4-1-2010 αίτηση των αναιρεσειόντων Α. και Χ. Σ., να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580§3 ΚΠολΔ), να καταδικαστούν δε οι αναιρεσίβλητοι στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων (άρθρα 176, 183 ΚΠολΔ), οι οποίοι κατέθεσαν προτάσεις.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ’ αριθμ. 9/2007 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση στο ίδιο Εφετείο, συγκροτούμενο από άλλους δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 14 Μαρτίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 4 Μαΐου 2017.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ H ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ