Supreme Court remands appeal case regarding defamation damages where lower court failed to prove proportionality.

Απόφαση 698 / 2007 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 698/2007

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Χλαμπουτάκη, Αντιπρόεδρο, Νικόλαο Κασσαβέτη, Ιωάννη Παπανικολάου, Δημήτριο Δαλιάνη και Αθανάσιο Κουτρομάνο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 30 Οκτωβρίου 2006, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ....., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Παύλο Λιόλη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΙΔΡΥΜΑ ΤΥΠΟΥ ΑΕ" που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, 2...... και 3. ...... , οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Κων/νο Βασιλάκη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 24-11-2000 αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 29327/2001 του ίδιου Δικαστηρίου και 1019/2002 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Επί της τελευταίας αποφάσεως ασκήθηκε αναίρεση και εκδόθηκε η 346/2004 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία αναίρεσε την απόφαση αυτή και παρέπεμψε την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο συντιθέμενο από άλλους δικαστές. Το Εφετείο εξέδωσε την υπ' αριθμ. 1529/2005 απόφαση την αναίρεση της οποία ζητεί ο αναιρεσείων με την από 25-7-2005 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αθανάσιος Κουτρομάνος ανέγνωσε την από 19-10-2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η αίτηση και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

H διάταξη του άρθρου μόνου παρ. 2 του Ν.1178/1981 "περί αστικής ευθύνης του τύπου και άλλων τινών διατάξεων", όπως αντικαταστάθηκε με την παρ. 4 του άρθρου μόνου του Ν.2243/1994, κατά την οποία η κατά το άρθρο 932 Ακ χρηματική ικανοποίηση του αδικηθέντος για ορισμένες πράξεις, που τελέσθηκαν δια του τύπου, ορίζεται υπό την αναφερόμενη σ΄ αυτή διάκριση, όχι κατώτερη των 10.000.000 δρχ., εκτός αν ζητήθηκε από τον ενάγοντα μικρότερο ποσό, σκοπό έχει να διασφαλίσει μια ελάχιστη προστασία των πολιτών από ιδιαιτέρως έντονες, λόγω της δημοσιότητας, προσβολές της τιμής και της υπολήψεώς τους, γι' αυτό είναι σύμφωνη προς τη διάταξη του άρθρου 2 παρ. 1 του Συντάγματος κατά την οποία ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας.

Παράλληλα όμως το δικαστήριο, κατά την άσκηση της δικαιοδοτικής του λειτουργίας, πρέπει να ερευνά αν στη συγκεκριμένη περίπτωση, με την επιδίκαση του προβλεπόμενου από το νόμο ελάχιστου ορίου χρηματικής ικανοποιήσεως, παραβιάζεται η συνταγματική αρχή της αναλογικότητας (μεταξύ του χρησιμοποιούμενου μέτρου και του επιδιωκόμενου σκοπού) και σε περίπτωση παραβιάσεώς της, εν όψει των ιδιαίτερων συνθηκών (είδους και βαρύτητας της προσβολής, εκτάσεως της δημοσιότητας, βαθμού υπαιτιότητας και κοινωνικής θέσεως και οικονομικής καταστάσεως των μερών) να μην εφαρμόσει τη διάταξη για το ελάχιστο όριο και να επιδικάσει μικρότερο ποσό χρηματικής ικανοποίησης.

Εξάλλου κατά την έννοια του άρθρου 559 αρ. 19 Κ.Πολ.Δ., ανεπαρκής ή αντιφατική αιτιολογία που έχει ως συνέπεια την αναίρεση για έλλειψη νομίμου βάσεως, υπάρχει όταν από το αιτιολογικό της αποφάσεως δεν προκύπτουν κατά τρόπο σαφή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία σύμφωνα με το νόμο είναι αναγκαία για τη θεμελίωση του κανόνα δικαίου που εφαρμόσθηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Εκ τούτων συνάγεται περαιτέρω ότι το δικαστήριο οφείλει να εξετάζει, αν σε περιπτώσεις όμοιες με την υπ' αυτού εκάστοτε ερευνώμενη, η επιδίκαση ποσού ίσου ή ανώτερου από το προβλεπόμενο ως ελάχιστο νόμιμο θα οδηγούσε σε τόσο προφανή δυσαναλογία το οικονομικό όφελος του παθόντος, σε σύγκριση με την γενόμενη εις βάρος του προσβολή, ώστε η εφαρμογή της σχετικής διατάξεως να καθίσταται αντισυνταγματική (όπως θα συνέβαινε) αν επρόκειτο για μια απλή εξύβριση του παθόντος δια του τύπου).

Η έρευνα δε αυτή περιλαμβάνει τους ως άνω προσδιοριστικούς παράγοντες (βαθμό πταίσματος, είδος προσβολής κλπ). Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε ότι στο επίμαχο δημοσίευμα αναφερόταν αρχικώς το γεγονός ότι από το ταμείο της Ελληνικής Στρατιωτικής Αποστολής στη ....

είχε κλαπεί χρηματικό ποσό 13.000.000 δραχμών. Στη συνέχεια όμως προσετίθετο ότι ο αναιρεσείων, που ήταν ταγματάρχης και επικεφαλής της οικονομικής υπηρεσίας της αποστολής, "λίγους μήνες πριν τη μετάβασή του στη .......είχε δανεισθεί, σύμφωνα με πληροφορίες, δέκα εκατομμύρια δραχμές είτε υπό μορφή δανείου από τράπεζα, είτε από υπαλλήλους της υπηρεσίας του, ότι, όταν διαπιστώθηκε το χρέος του, μετατέθηκε στη .....

όπου έμεινε τρεις μήνες, και ότι το Επιτελείο Στρατού ...τον μετέθεσε στη .... απ' όπου θα εξοικονομούσε χρήματα με σκοπό να επιστρέψει τα χρεωστούμενα στους δικαιούχους τους". Με τον τρόπο δε που παρατίθενται τα ως άνω περιστατικά - δέχεται το Εφετείο - "συνδέονται συνειρμικά με το γεγονός της απώλειας των 13.000.000 δραχμών....και δίνουν την εντύπωση στο ευρύ αναγνωστικό κοινό της ....εφημερίδας, που είναι πανελλήνιας κυκλοφορίας, ότι ο ενάγων είναι πρόσωπο με επιλήψιμη ηθική υπόσταση, οικονομικά άσωτο, επιρρεπές σε οικονομικές ατασθαλίες και σε δανεισμούς και...έστω και χωρίς άμεση ρηματική διατύπωση, ότι αυτός ενέχεται στην απώλεια των δεκατριών εκατομμυρίων που έκαναν φτερά".

Στη συνέχεια το Εφετείο δέχεται και τα εξής: "Είναι προφανές ότι ο συντάκτης του δημοσιεύματος...και ο υπεύθυνος επί των οικονομικών θεμάτων....που επέτρεψε τη δημοσίευση του επίμαχου άρθρου, τελούσαν και οι δυο σε γνώση ότι α παραπάνω περιστατικά ήταν ψευδή...αλλά απλά τα δημιούργησαν, έτσι ώστε να είναι αληθοφανή...Η προσβολή της τιμής του ενάγοντος ήταν εξαιρετικά βαριά, γιατί του δημοσιεύματος έλαβαν γνώση όλοι οι αναγνώστες της άνω εφημερίδας και μεταξύ αυτών και πολλοί συνάδελφοι και γνωστοί του ενάγοντος και δεν υπήρξε εκ των υστέρων δημοσίευμα αποκαταστατικό της αλήθειας....Αποδείχθηκε περαιτέρω ότι ο ενάγων, εξαιτίας της σύνταξης του επίμαχου δημοσιεύματος....υπέστη σημαντική ηθική βλάβη για την αποκατάσταση της οποίας προσήκει η επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης ύψους 20.000 ευρώ.

Το παραπάνω ποσό ορίσθηκε, λαμβανομένων υπόψη του είδους, της βαρύτητας, των συνθηκών της προσβολής, της υπαιτιότητας του συντάκτη και του υπευθύνου δημοσίευσης του επίμαχου δημοσιεύματος, της δημοσιότητας που έλαβε η προσβολή, της ιδιότητας του ενάγοντα, της κοινωνικής και οικονομικής κατάστασης των διαδίκων μερών και δεν πρέπει να επιδικασθεί η προβλεπόμενη από το νόμο ελάχιστη χρηματική ικανοποίηση, γιατί αν επιδικασθεί αυτή, στην προκειμένη περίπτωση, θα παραβιασθεί η αρχή της αναλογικότητας μεταξύ του χρησιμοποιούμενου μέτρου και του επιδιωκόμενου σκοπού".

Υπό τα δεδομένα όμως αυτά, και με βάση τα προεκτεθέντα, οι αιτιολογίες της απόφάσεως είναι ατελείς και ανεπαρκείς για την θεμελίωση της κρίσης ότι, εάν επιδικαζόταν στον αναιρεσείοντα το ελάχιστο νόμιμο ποσό χρηματικής ικανοποίησης, θα παραβιαζόταν η αρχή της αναλογικότητας. Τούτο δε, διότι κανένα συγκεκριμένο περιστατικό δεν αναφέρεται στην απόφαση, με βάση το οποίο θα μπορούσε να θεωρηθεί το ποσό αυτό προφανώς δυσανάλογο προς το μέγεθος της προσβολής που έγινε στον αναιρεσείοντα.

Κατά συνέπεια, είναι βάσιμοι οι λόγοι της αναίρεσης, οι οποίοι, στο σύνολό τους - κατά την δέουσα εκτίμηση του περιεχομένου τους - αποδίδουν στην προσβαλλόμενη απόφαση την εκ του άρθρου 559 αρ. 19 αιτίαση.

Ενόψει αυτών, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, η σύνθεση του οποίου από άλλους δικαστές είναι δυνατή (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 1529/2005 απόφαση του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Επιβάλλει στους αναιρεσιβλήτους τη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1.500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 4 Δεκεμβρίου 2006.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 2 Απριλίου 2007.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ