Supreme Court allows appeal against lower court's dismissal of property claim due to procedural error.

Απόφαση 68 / 2025 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 68/2025

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αγάπη Τζουλιαδάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ιφιγένεια Ματσούκα, Φωτεινή Μηλιώνη, Ευαγγελία Στεργίου, Ευγενία Μπιτσακάκη-Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ, δημόσια, στο ακροατήριό του, στις 16 Οκτωβρίου 2024, με την παρουσία και του γραμματέα Π. Μ., για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρίας με την επωνυμία "ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΗΛΟΠΑΝ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ", τέως "ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΗΛΟΠΑΝ ΜΟΝΟΜΕΤΟΧΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ", που εδρεύει στον Πειραιά, επί της οδού Φαλήρου, αρ.5, με Α.Φ.Μ. 094095057, Δ.Ο.Υ. Φ.Α.Ε. Πειραιά, νόμιμα εκπροσωπούμενη, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αναστάσιο Κόρακα, με δήλωση, κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, και κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, κατοικοεδρεύοντα στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Κωνσταντίνα Μαρίνου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 26-10-2015 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Σύρου, το οποίο δυνάμει της 10ΤΜ/2018 απόφασής του, κήρυξε εαυτό καθ' ύλην αναρμόδιο και παρέπεμψε την αγωγή προς εκδίκαση ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σύρου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 16/2019 οριστική του τελευταίου Δικαστηρίου και 75/2022 του Τριμελούς Εφετείου Αιγαίου. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 1-3-2023 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η από 1-3-2023 αίτηση αναίρεσης στρέφεται κατά της εκδοθείσας κατά την τακτική διαδικασία υπ' αριθμ. 75/2022 τελεσίδικης απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Αιγαίου. Με την απόφαση αυτή απορρίφθηκε, αντιμωλία των διαδκων, έφεση της αναιρεσείουσας κατά της 16/2019 οριστικής απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σύρου, με την οποία είχε απορριφθεί, ως αόριστη αναγνωριστική - αρνητική της κυριότητας ακινήτου αγωγή της, που είχε κατατεθεί ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Σύρου και παραπέμφθηκε προς εκδίκαση στο άνω δικαστήριο δυνάμει της 10/ΤΜ/2018 απόφασής του, κηρύσσοντας εαυτό καθ' ύλην αναρμόδιο. Η αίτηση ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 495, 552, 553, 556, 558, 564 παρ.1, 566 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.). Είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρ. 577παρ.1 Κ.Πολ.Δ) και πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.).

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 369, 1033, 1192, 1194 και 1198 ΑΚ, προκύπτει ότι, αποκτά κάποιος κυριότητα ακινήτου με παράγωγο τρόπο, ύστερα από συμφωνία με τον κύριο του ακινήτου ότι μετατίθεται σε αυτόν η κυριότητα για κάποια νόμιμη αιτία, εφόσον η σχετική συμφωνία γίνεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο και υποβάλλεται σε μεταγραφή. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει, επίσης, ότι μεταξύ των προϋποθέσεων που απαιτούνται για την απόκτηση της κυριότητας ακινήτου με σύμβαση είναι, ότι ο μεταβιβάσας ήταν κύριος του ακινήτου που μεταβιβάστηκε.

Περαιτέρω, κατά μεν τη διάταξη του άρθρου 1045 ΑΚ, εκείνος που έχει στη νομή του για μια εικοσαετία πράγμα κινητό ή ακίνητο γίνεται κύριος αυτού με έκτακτη χρησικτησία, κατά δε το άρθρο 974 του ίδιου Κώδικα, όποιος απέκτησε τη φυσική εξουσία πάνω στο πράγμα (κατοχή) είναι νομέας, αν ασκεί την εξουσία αυτή με διάνοια κυρίου. Με τις διατάξεις αυτές, για την κτήση της κυριότητας με έκτακτη χρησικτησία, απαιτείται άσκηση νομής επί συνεχή εικοσαετία, με τη δυνατότητα εκείνου που απέκτησε τη νομή του πράγματος με καθολική ή με ειδική διαδοχή να συνυπολογίσει στο χρόνο της δικής του νομής και το χρόνο νομής του δικαιοπαρόχου του, κατ' άρθρο 1051 ΑΚ.

Εξάλλου, από το συνδυασμό των προαναφερόμενων διατάξεων με εκείνες των άρθρων 1108 ΑΚ, 70, 216 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ. προκύπτει, ότι, για την πληρότητα της αναγνωριστικής αγωγής κυριότητας ακινήτου, του οποίου η κυριότητα αποκτήθηκε με παράγωγο τρόπο, πρέπει ο ενάγων να αναφέρει, εκτός των άλλων, ότι κατέστη κύριος του επίδικου ακινήτου για ορισμένη αιτία με συμβολαιογραφικό έγγραφο, και μεταγραφή και ότι ο άμεσος δικαιοπάροχος του ήταν αληθής κύριος του πράγματος που μεταβίβασε.

Ο τρόπος κτήσης της κυριότητας επί του επιδίκου από το δικαιοπάροχο του ενάγοντος δεν είναι στοιχείο της αγωγής. Μόνον αν ο εναγόμενος ήθελε αμφισβητήσει με τις προτάσεις του της πρώτης πρωτοβάθμιας συζήτησης την κυριότητα του τελευταίου και των προ αυτού κτητόρων του επιδίκου, υποχρεούται ο ενάγων, για το ορισμένο της αγωγής, να αναφέρει είτε με την αγωγή καθ' υποφορά, είτε με τις προτάσεις του της ίδιας συζήτησης της αγωγής ορισμένο νόμιμο τρόπο με τον οποίο ο δικαιοπάροχος του έγινε κύριος του ακινήτου, τέτοιος δε τρόπος μπορεί να είναι εκείνος της κτήσεως της κυριότητας με έκτακτη χρησικτησία.

Συνίσταται, δε, ο εν λόγω τρόπος στο ότι ο δικαιοπάροχος του ενάγοντος έχει στη νομή του, δηλαδή, στην φυσική του εξουσία με διάνοια κυρίου, το ακίνητο για μια συνεχή εικοσαετία, ενώ κατά το βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο, που ίσχυε μέχρι την εισαγωγή του ΑΚ (στις 23-2-1946), ο τρόπος αυτός συνίστατο στο ότι το ίδιο πρόσωπο είχε στην νομή του με καλή πίστη το ακίνητο για μια συνεχή τριακονταετία.

Επίσης, για το ορισμένο της αγωγής σ' αυτήν την τελευταία περίπτωση, πρέπει ο ενάγων στο δικόγραφο της αγωγής του να αναφέρει τις διακατοχικές πράξεις του δικαιοπαρόχου του στο ακίνητο. Αν η αγωγή στηρίζεται σε έκτακτη χρησικτησία, πρέπει ο ενάγων να αναφέρει τις υλικές και εμφανείς πράξεις νομής που άσκησε συνεχώς επί 20 τουλάχιστον έτη πάνω στο ακίνητο, με τις οποίες φανερώνεται η βούλησή του να το έχει σαν δικό του, δυνάμενος να συνυπολογίσει, όπως ήδη προαναφέρθηκε, στο χρόνο της δικής του νομής και το χρόνο νομής του δικαιοπαρόχου του.

Τα ίδια ισχύουν και επί αναγνωριστικής αγωγής κυριότητας ακινήτου μεταξύ ιδιώτη (ως ενάγοντα) και Ελληνικού Δημοσίου (ως εναγομένου). Στη σχετική δίκη ο ιδιώτης έχει υποχρέωση για το ορισμένο της αγωγής του να επικαλεστεί ότι απέκτησε το επίδικο ακίνητο με κάποιο νόμιμο τρόπο. Σε περίπτωση που ο τίτλος κτήσης του είναι παράγωγος (π.χ.

αγορά), εάν το Δημόσιο αμφισβητήσει την κυριότητα του δικαιοπαρόχου του, τότε ο ιδιώτης θα πρέπει, συμπληρώνοντας με τις προτάσεις του την αγωγή στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο, να επικαλεστεί τον τρόπο κτήσης κυριότητας των δικαιοπαρόχων του μέχρι να αναχθεί σε πρωτότυπο τρόπο, που κατά κανόνα θα είναι η έκτακτη χρησικτησία.

Όμως, ο ιδιώτης δεν είναι υποχρεωμένος να επικαλεστεί και ότι το επίδικο ακίνητο είναι δεκτικό χρησικτησίας (επειδή π.χ. δεν είναι δημόσιο, μετά τη συμπλήρωση έκτακτης χρησικτησίας κατά το βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο σε βάρος του Δημοσίου, μέχρι τις 11/9/1915) ή ότι εξαιρείται από αυτή, ως δημόσιο κτήμα (άρθρα 21 του ν.δ. 22.4/16.5.1926 και 4 του ν.δ. 1539/1938), καθόσον ο ισχυρισμός ότι το ακίνητο δεν είναι δεκτικό ή εξαιρείται της χρησικτησίας δεν αποτελεί στοιχείο του ορισμένου της πιο πάνω αγωγής, αλλά ένσταση, η οποία πρέπει να προταθεί και να αποδειχθεί από το Δημόσιο (Α.Π. 571/2023, ΑΠ 771/2021, 1125/2018).Τέλος, η νομική αοριστία της αγωγής, στηρίζει λόγο αναίρεσης για παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου (άρθρο 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ.), συντρέχει δε αν το δικαστήριο για τη θεμελίωση της αγωγής στο συγκεκριμένο κανόνα ουσιαστικού δικαίου, αρκέστηκε σε στοιχεία λιγότερα ή αξίωσε περισσότερα από εκείνα που ο κανόνας αυτός απαιτεί για τη γένεση του οικείου δικαιώματος, κρίνοντας αντιστοίχως νόμιμη ή μη στηριζόμενη στο νόμο την αγωγή.

Αντίθετα, η ποσοτική ή ποιοτική αοριστία της αγωγής, η οποία υπάρχει, όταν δεν εκτίθενται στην αγωγή όλα τα στοιχεία που απαιτούνται κατά νόμο για τη στήριξη του αιτήματος της αγωγής, τα πραγματικά, δηλαδή, περιστατικά που απαρτίζουν την ιστορική βάση της αγωγής και προσδιορίζουν το αντικείμενο της δίκης, δημιουργεί λόγο αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθ. 8 ή 14 του Κ.Πολ.Δ (Α.Π. 771/2021, Α.Π 1125/2018).

Στην ένδικη από 26-10-2015 αρνητική κυριότητας ακινήτου αγωγή της, η οποία στρεφόταν κατά του εναγόμενου και ήδη αναιρεσίβλητου Ελληνικού Δημοσίου, η ενάγουσα εξέθετε (κατά το μέρος που ενδιαφέρει και μεταβιβάστηκε η υπόθεση στο Εφετείο), ότι κατέστη αποκλειστικά κυρία, νομέας και κάτοχος ενός ακινήτου εκτάσεως 15.064 τ.μ. με Κ.Α.Ε.Κ. 290823002103/0/0 που βρίσκεται στην περιοχή "ΒΟΥΝΑΛΙΑ- ΠΡΟΒΑΤΑΣ" της νήσου Μήλου Κυκλάδων, όπως αυτό περιγράφεται στην αγωγή με παράγωγο τρόπο και ειδικότερα λόγω αγοράς δυνάμει του αναφερομένου και νομίμως μεταγεγραμμένου αγοραπωλητηρίου συμβολαίου από τους αληθείς κυρίους αυτού, επικαλούμενη αδιάκοπη σειρά νομίμως μεταγεγραμμένων τίτλων μεταβίβασης των δικαιοπαρόχων της, που οι απώτατοι ανάγονται στο έτος 1883 και ότι το εναγόμενο διαταράσσει την κυριότητά της στο εν λόγω ακίνητο, αφού κατόπιν του υπ' αριθμ. ...-2013 εγγράφου της Δασικής Υπηρεσίας, ισχυρίζεται ότι του ανήκει κατά κυριότητα, αρνούμενο να εκδώσει την απαιτούμενη άδεια εκμετάλλευσης λατομείου περλίτη στο επίδικο, προτού η ενάγουσα καταθέσει αποζημίωση χρήσεως και εγγυητικές επιστολές για τη διασφάλιση των μισθωμάτων του Δημοσίου. Με βάση το ιστορικό αυτό ζήτησε την αναγνώριση της κυριότητάς της επί του επιδίκου και να διαταχθεί το εναγόμενο να παραλείπει κάθε στο μέλλον προσβολή ή διατάραξη της.

Το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του απέρριψε ως απαράδεκτη, λόγω αοριστίας, την ένδικη αγωγή. Ειδικότερα το Εφετείο δέχθηκε τα εξής: " Το εναγόμενο και ήδη εφεσίβλητο με τις πρωτόδικες προτάσεις του αρνήθηκε την αγωγή και προέβαλε τις ενστάσεις , τις οποίες επανέλαβε με τις προτάσεις του ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου, περί δικής του κυριότητας στο επίδικο, καθόσον περιήλθε σε αυτό, α) δικαιώματι πολέμου, ως διάδοχο του Οθωμανικού κράτους, στην ιδιοκτησία του οποίου ανήκε, β) ως δάσος, κατά τις διατάξεις του β.δ/τος της 17/29.11.1836 και γ) ως αδέσποτο, κατά τις διατάξεις του άρθρου 16 του ν.

της 21-6/10.7.1837........ Η ενάγουσα αν και επικαλείται τη χρησικτησία επί του επιδίκου, χορτολιβαδικής έκτασης, από τους δικαιοπαρόχους της και την ίδια που τους διαδέχθηκε στη νομή των επιδίκων, δεν προσδιορίζει συγκεκριμένες πράξεις νομής των δικαιοπαρόχων της, αλλά αρκείται στην απαρίθμηση των μεταβιβαστικών συμβολαίων, χωρίς όμως να ανάγει την κτήση κυριότητας εκ μέρους του απώτατου δικαιοπαρόχου της, Γ.

Κ., σε πρωτότυπο τρόπο κτήσης κυριότητας δυναμένου να αντιταχθεί κατά των τρίτων, όπως είναι η χρησικτησία. Περαιτέρω υπό τα εκτιθέμενα στην αγωγή, το επίδικο ακίνητο αποτελεί χορτολιβαδική έκταση (σελ. 11 αγωγής) και ως εκ τούτου..... απαιτείται να εκτίθενται στην αγωγή πράξεις νομής που να ανάγονται με το στοιχείο της καλής πίστης, χρονικά πέραν της τριακονταετίας, προ της 11ης -9-1915, χωρίς να αρκεί για την πληρότητα της αγωγής, που στηρίζεται στη βάση της έκτακτης χρησικτησίας, η παράθεση απλώς των τίτλων κτήσης και χωρίς να εκθέτει περιστατικά που να θεμελιώνουν ότι οι δικαιοπάροχοι της ενάγουσας ασκούσαν τη νομή με καλή πίστη για χρονικό διάστημα 30 ετών πριν την 11-9-1915, ούτε δε αρκεί η αναφορά στις προτάσεις της ενάγουσας πράξεων νομής των δικαιοπαρόχων της (πώληση χώματος-πηλού σε τρίτους, διανομές και δωρεές κτλ) για να συμπληρώσει την ανωτέρω αοριστία, γιατί οι αναφερόμενες σε εκείνο το σημείο πράξεις, ανάγονται σε χρόνο μεταγενέστερο της 11-9-1915 και συγκεκριμένα στο 1924, καθώς η ενάγουσα παραθέτει αυτούσιο το σχετικό κείμενο του υπ' αριθμ. 1816/10-3-1924 διανεμητηρίου συμβολαίου....".

Έτσι που έκρινε το Εφετείο παρά το νόμο κήρυξε απαράδεκτο, δεδομένου ότι για το ορισμένο της ένδικης αρνητικής- αναγνωριστικής κυριότητας αγωγής, σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στη μείζονα σκέψη, δεν απαιτείτο να εκτίθενται, πέραν των στοιχείων που προαναφέρθηκαν, και το αν τα επίδικα ακίνητα ήταν δεκτικά χρησικτησίας έναντι του εναγόμενου Ελληνικού Δημοσίου, αν δηλαδή, απέκτησαν κυριότητα επ' αυτών οι απώτεροι δικαιοπάροχοι της ενάγουσας με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας του ΒΡΔ πριν από τις 11/9/1915 ούτε αν εξαιρούνταν της χρησικτησίας, αφού οι ισχυρισμοί αυτοί πρέπει να προβληθούν από το εναγόμενο.

Όπως προκύπτει δε από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης η ενάγουσα (μετά από την αμφισβήτηση της κυριότητας της στο επίδικο ακίνητο εκ μέρους του εναγομένου) συμπλήρωσε με τις προτάσεις της την αγωγή της αναγόμενο σε πρωτότυπο τρόπο κτήσης κυριότητας των απώτερων δικαιοπαρόχων της (έκτακτη χρησικτησία) που ασκούσαν τις αναφερόμενες πράξεις νομής επ' αυτού από το έτος 1924 και δεν ήταν αναγκαία η μνεία της νομής χρησικτησίας των δικαιοπαρόχων της ενάγουσας πριν από το έτος 1915, κατά τα προαναφερθέντα.

Επομένως, το Εφετείο υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθ. 14 Κ.Πολ.Δ. και είναι βάσιμος ο πρώτος λόγος αναίρεσης. Μετά από αυτά η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να γίνει δεκτή κατά παραδοχή του προαναφερόμενου λόγου της, ενώ παρέλκει η έρευνα του δεύτερου λόγου αυτής (εκ του άρθρου 559 αρ. 13), καθόσον η αναιρετική εμβέλεια του ως άνω λόγου που έγινε δεκτός εκτείνεται στο σύνολο της προσβαλλομένης με την αναίρεση αποφάσεως, και καθιστά αλυσιτελή την εξέτασή τους (Α.Π. 1509/2022, 1682/2022, 309/2019), πέραν του ότι είναι απορριπτέος ως αλυσιτελής, δεδομένου ότι, όπως προεκτέθηκε, το Εφετείο με την προσβαλλομένη απόφασή του απέρριψε την ένδικη αγωγή ως αόριστη και δεν έκρινε επί της ουσίας την υπόθεση, ούτε ασχολήθηκε με την έρευνα των ισχυρισμών περί ιδίας κυριότητας του εναγομένου.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.).

Τέλος, πρέπει να καταδικασθεί, κατά παραδοχή σχετικού αιτήματος του αναιρεσείοντος, το αναιρεσίβλητο, λόγω της ήττας του, στα δικαστικά έξοδα αυτού, τα οποία θα καταλογισθούν μειωμένα (άρθρα 176, 183, 191παρ.2 Κ.Πολ.Δ. 22 παρ.1, 3 του ν.3693/1957, που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 52 αριθμός 18 του Εισ.Ν.Κ.Πολ.Δ., όπως τούτο ισχύει μετά την έκδοση της Κ.Υ.Α. 134423ΟΙΚ./8-12-1992 των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης (Φ.Ε.Κ. Β` 11/20-1-1993) που εκδόθηκε κατ` εξουσιοδότηση του άρθρου 5παρ.12 του ν. 1738/1987). κατά τα οριζόμενα ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΝΑΙΡΕΙ την υπ' αριθμ. 75/2022 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Αιγαίου.

ΠΑΡΑΠΕΜΠΕΙ την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους Δικαστές, εκτός εκείνων που δίκασαν προηγουμένως.

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ το αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 8 Ιανουαρίου 2025.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 15 Ιανουαρίου 2025.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ