Supreme Court dismisses appeal on unjust enrichment, upholding lower court's finding of unjustified profit.

Απόφαση 688 / 2014 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 688/2014

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Νικόλαο Λεοντή, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βασιλική Θάνου-Χριστοφίλου, Δημητρούλα Υφαντή, Ιωάννα Πετροπούλου και Γεώργιο Σακκά Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 24 Ιανουαρίου 2014, με την παρουσία και της Γραμματέως Ελένης Τσιουρή, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Του Ν.Π.Δ.Δ με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣ ΛΥΚΟΒΡΥΣΗΣ -ΠΕΥΚΗΣ" ως εκ του νόμου καθολικού διαδόχου του Δήμου Πεύκης που εδρεύει στην Πεύκη Αττικής, όπως εκπροσωπείται κατά νόμο, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Ζωή Τσορόβα με δήλωση κατ'άρθρο 242 παρ.2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Της εδρεύουσας στη Ν.Κηφισιά ΑΒΕΤΕ με την επωνυμία "Π.Κ. ΑΒΕΤΕ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΙΚΡΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΟΤΥΠΟΥ" που εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσιο δικηγόρο της Ροδόπη Στέφα και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 31-5-2010 της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1800/2011 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 4581/2012 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 4-12-2012 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης, Ιωάννα Πετροπούλου ανέγνωσε την από 15-1-2014 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως.

Η πληρεξούσια της αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, από τη διάταξη του άρθρου 904 ΑΚ που ορίζει ότι όποιος έγινε πλουσιώτερος χωρίς νόμιμη αιτία από την περιουσία ή με ζημία άλλου, έχει υποχρέωση να αποδώσει την ωφέλεια, ιδίως δε στις περιπτώσεις παροχής αχρεώστητης ή παροχής για αιτία που δεν επακολούθησε ή έληξε η για αιτία παράνομη η ανήθικη, προκύπτει, ότι στοιχείο της απαίτησης, αποτελεί η παροχή, η αιτία για την οποία έγινε, καθώς και η ανυπαρξία της αιτίας αυτής ή η μη επακολούθηση η λήψη της, ή ο παράνομος ή ανήθικος χαρακτήρας της, με συνέπεια η περιουσιακή μετακίνηση που συντελέστηκε να εμφανίζεται, ως νομικώς αδικαιολόγητη.

Εξ άλλου, εκείνος που εμφανίζεται κατά το ουσιαστικό δίκαιο ως δικαιούχος ή υπόχρεος νομιμοποιείται κατ'αρχήν ως ενάγων ή εναγόμενος αντίστοιχα. Ο λόγος αναίρεσης ότι δεν υπάρχει ενεργητική ή παθητική νομιμοποίηση στηρίζεται στο άρθρο 559 αρ.1 ΚΠολΔ. Τέλος κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ.1 εδ.α ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης για ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου ιδρύεται αν αυτός δεν εφαρμόστηκε, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή αν εφαρμόστηκε, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ'ουσίαν την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας, και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση.

Κατά δε την έννοια της διάταξης του άρθρου 559 αρ.19 ΚΠολΔ υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης, λόγω αντιφατικών ή ανεπαρκών αιτιολογιών όταν από το αιτιολογικό της απόφασης που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά γεγονότα, τα οποία σύμφωνα με το νόμο είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόστηκε ή ότι δεν συντρέχουν οι όροι της εφαρμογής του.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε τ'ακόλουθα: "Η ενάγουσα ανώνυμη εταιρεία δραστηριοποιείται στην κατασκευή πώληση και εκμίσθωση μεταλλικών ικριωμάτων. Στα πλαίσια εκτέλεσης σχετικής σύμβασης, που είχε καταρτιστεί μεταξύ αυτής και της εταιρείας με την επωνυμία "Χ.Κ.

Τεχνική Ι.Δ. Χ. και Γ. Ε. Κ. στις 27-7-2005 κατασκεύασε και εκμίσθωσε στην εταιρεία αυτή μια κερκίδα 516 θέσεων με πλαστικό ανακλινόμενο κάθισμα και μία εξέδρα, την οποία 2 εγκατέστησε στο Δημοτικό Στάδιο Πεύκης για τις ανάγκες πραγματοποιήσεως διαφόρων εκδηλώσεων, χορηγός των οποίων ήταν η ως άνω εταιρεία. Η παραπάνω εταιρεία χρησιμοποίησε την κερκίδα μέχρι τις 15-11-2006, οπότε η σχετική σύμβαση έληξε με καταβολή του συμφωνημένου μισθώματος.

Στη συνέχεια ο Δήμος Πεύκης και ήδη ο ενοποιημένος εναγόμενος Δήμος Λυκόβρυσης - Πεύκης ως καθολικός διάδοχος τούτου (αρθρ. 283 του ν. 3852/2010), επέδειξε ενδιαφέρον για την παραμονή της κερκίδας με την εξέδρα στο δημοτικό στάδιο Πεύκης για την πραγματοποίηση διαφόρων εκδηλώσεων του Δήμου Πεύκης και ζήτησε να υποβάλει η ενάγουσα εταιρεία σχετική έγγραφη προσφορά για την εκμίσθωση της κερκίδας και των παραρτημάτων της.

Οι σχετικές διαπραγματεύσεις και συζητήσεις έλαβαν χώρα μεταξύ του μάρτυρα και εργοδηγού από την πλευρά της ενάγουσας Ι. Μ. και των υπαλλήλων του Δήμου Πεύκης Δ. Κ. και Β. Δ.. Η ενάγουσα απέστειλε στον εναγόμενο Δήμο την από 4-9-2006 έγγραφη προσφορά της, με βάση την οποία για την εκμίσθωση της κερκίδας ζητούσε μηνιαίο μίσθωμα 1.000 ευρώ πλέον ΦΠΑ 19%.

Η προσφορά αυτή έγινε δεκτή από τον εναγόμενο Δήμο και ειδικότερα από τον τεχνικό υπάλληλο Δ. Κ., που ενεργούσε για λογαριασμό τούτου (Δήμου). Στα πλαίσια εκτέλεσης της σύμβασης αυτής η κερκίδα με τα παραρτήματα της παρέμεινε στο δημοτικό 2 ι στάδιο Πεύκης, όπου και αρχικά είχε τοποθετηθεί, για χρήση του εναγομένου μέχρι τις 14-5-2008.

Με το από 29-4-2008 έγγραφο της η ενάγουσα γνωστοποίησε στον εναγόμενο Δήμο ότι επίκειται η λήξη της μίσθωσης και η αποξήλωση της κερκίδας με την εξέδρα και ότι πρόκειται να προβεί στη σχετική τιμολόγηση για την είσπραξη των οφειλομένων μισθωμάτων συνολικού ποσού 21.420 ευρώ με υπολογισμό και του αναλογούντος ΦΠΑ.

Επειδή δεν έλαβε ουδεμία απάντηση από τον εναγόμενο του απέστειλε το προσκομιζόμενο 723/10-7-2008 τιμολόγιο. Ο εναγόμενος Δήμος τότε απάντησε με την από 14-7-2008 επιστολή του αντιδημάρχου Π. Μ., με την οποία επέστρεφε το τιμολόγιο και ζητούσε την ακύρωση του για το λόγο ότι αναφερόταν σωρευτικά στα τρία οικονομικά έτη (15-11-2006 έως 12-5-2008) παραβιάζοντας την αρχή του δημοσιονομικού δικαίου περί αυτοτέλειας των οικονομικών χρήσεων, δεν είχε τηρηθεί η νόμιμη διαδικασία ανάθεσης με ανοικτό διαγωνισμό, ούτε η πρόβλεψη σχετικής πίστωσης στον προϋπολογισμό του Δήμου και ουδέποτε καταρτίσθηκε εγγράφως.

Με το έγγραφο του αυτό ο εναγόμενος συνομολογεί έμμεσα την κατάρτιση της επίμαχης μίσθωσης και οι αντιρρήσεις του εστιάζονται στη μη τήρηση της προβλεπόμενης από το νόμο διαδικασίας για την εγκυρότητα της σχετικής μίσθωσης. Περαιτέρω, ουδόλως στο έγγραφο αυτό γίνεται λόγος ότι η σχετική, έστω και, άκυρη, σύμβαση δεν καταρτίστηκε μεταξύ αυτού και της ενάγουσας, αλλά μεταξύ της τελευταίας και του δημοτικού Σταδίου Πεύκης, που αποτελεί αυτοτελές Ν.Π.Δ.Δ., όπως για πρώτη φορά υποστήριξε ο εναγόμενος Δήμος στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο, όπου προέβαλε σχετική ένσταση έλλειψης παθητικής νομιμοποίησης.

Από κανένα αποδεικτικό μέσο δεν αποδείχθηκε η βασιμότητα της ένστασης αυτής. Πέραν του ως άνω εγγράφου και της κατάθεσης του μάρτυρα Ι. Μ. και από την επιστολή του Δ. Κ. προς το συνήγορο του εναγομένου Δήμου με ημερομηνία 4-4-2011, προκύπτει ότι αυτός κατά τις σχετικές διαπραγματεύσεις για την υποβολή και την αποδοχή της προσφοράς της ενάγουσας αναφορικά με την κατάρτιση της μίσθωσης, ουδόλως κατέστησε γνωστό με οποιοδήποτε τρόπο στους εκπροσώπους της ενάγουσας ότι ενεργεί για λογαριασμό όχι του εναγομένου Δήμου, αλλά για λογαριασμό του Ν.Π.Δ.Δ.

με την επωνυμία "Δημοτικό Στάδιο Πεύκης". Αντίθετα με την επιστολή αυτή ο παραπάνω τεχνικός υπάλληλος του εναγομένου συνομολογεί έμμεσα ότι, ενεργούσε για λογαριασμό του εναγομένου αφού, μεταξύ άλλων, δηλώνει: "... σε χρόνο που δεν θυμάμαι κατ'εντολή της διοίκησης του δήμου, ήρθα σε τηλεφωνική επικοινωνία με την εταιρεία του κ.

Κ. προκειμένου να καταθέσουν προσφορά για τη συνέχιση της μίσθωσης. Την προσφορά... τη μετέφερα στον αρμόδιο υπάλληλο του νομικού προσώπου ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΠΕΥΚΗΣ, λόγω αρμοδιότητας. Δεν γνωρίζω, αν στη συνέχεια ήρθαν σε συμφωνία". Ο ίδιος στη συνέχεια παραδέχεται ότι κατ'εντολή του εναγομένου Δήμου ήλθε σε τηλεφωνική επικοινωνία με εκπρόσωπο της ενάγουσας για την απομάκρυνση της κερκίδας κατά τη λήξη της μίσθωσης.

Επίσης και ο μάρτυρας από την πλευρά του εναγόμενου Ι. Δ., που είναι διαχειριστής του Δημοτικού Σταδίου Πεύκης, στην κατάθεση του, μεταξύ άλλων, αναφέρει ότι ουδεμία σύμβαση μίσθωσης καταρτίστηκε μεταξύ του ΝΠΔΔ με την επωνυμία ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΠΕΥΚΗΣ και της ενάγουσας.

Η ως άνω σύμβαση μίσθωσης μεταξύ της ενάγουσας και του εναγομένου είναι άκυρη, γιατί δεν τηρήθηκε ο έγγραφος συστατικός τύπος, που προβλέπεται από τα άρθρα 80 επ. του ν. 2362/1995, 84 του ν.δ. 321/1969, 41 του ν.δ. 496/1997 σε συνδυασμό με την 2054839/452/0026/1992 απόφαση του Υπουργού Οικονομικών, 159 Α.Κ., 3 του Π.Δ.31/1968 και 266,267 ΔΚΚ. Δικαιούται όμως η ενάγουσα να εισπράξει κατά τις διατάξεις του Αστικού Κώδικα για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό το παραπάνω ποσό μισθωμάτων, κατά το οποίο ο εναγόμενος έγινε αδικαιολόγητα πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία σε βάρος της περιουσίας της ενάγουσας, καθόσον χρησιμοποίησε ανενόχλητα για τη διενέργεια προγραμματισμένων για λογαριασμό του εκδηλώσεων την ως άνω κερκίδα για όλο το διάστημα της μίσθωσης και το ίδιο ποσό θα κατέβαλε για το ίδιο χρονικό διάστημα με τις ίδιες συνθήκες σε άλλον, με τον οποίο θα είχε συνάψει έγκυρη σύμβαση μίσθωσης με τα ίδια προσόντα και τους ίδιους όρους. Κατόπιν τούτου η αγωγή είναι βάσιμη και από ουσιαστική άποψη ως προς την επικουρική βάση του αδικαιολόγητου πλουτισμού, όπως με σωστή εφαρμογή του νόμου και εκτίμηση των αποδείξεων έκρινε και το πρωτοβάθμιο δικαστήριο και απέρριψε την ένσταση έλλειψης παθητικής νομιμοποίησης. Είναι δε αβάσιμα και απορριπτέα όσα περί του αντιθέτου υποστηρίζει ο εκκαλών με τους σχετικούς λόγους έφεσης, η οποία (έφεση) πρέπει να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμη.

Το Εφετείο, με τις ανωτέρω παραδοχές με πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες που επιτρέπουν τον αναιρετικό έλεγχο της ορθής ή μη εφαρμογής του αναφερόμενου στη μείζονα σκέψη κανόνα ουσιαστικού δικαίου (αρθρ.904 ΑΚ) κατέληξε στο αποδεικτικό πόρισμα περί παθητικής νομιμοποίησης στην ένδικη διαφορά του αναιρεσείοντος Δήμου Λυκόβρυσης - Πεύκης μετά του οποίου καταρτίστηκε η επίμαχη μισθωτική σύμβαση, όπως δέχθηκε, με βάση τα κατονομαζόμενα στην προσβαλλόμενη απόφαση αποδεικτικά μέσα και οι περί του αντιθέτου πρώτος και δεύτερος αναιρετικοί λόγοι από τους αριθμούς 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ της έλλειψης παθητικής αυτού νομιμοποιήσεως, καθ'οσον πλουτίσας από την ένδικη άκυρη μισθωτική σύμβαση είναι το ν.π.δ.δ.

με την επωνυμία "ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΠΕΥΚΗΣ" στο οποίο ανήκει κατά κυριότητα σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 14 του ν.2880/2001 το ακίνητο στο οποίο τοποθετήθηκε η μισθωθείσα κερκίδα και εξέδρα, είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι. Εξάλλου, και ο τρίτος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως από τους αριθμούς 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ και αληθώς από τον αριθμό 19 του ίδιου άρθρου και κώδικα διότι το Εφετείο με ανεπαρκείς αιτιολογίες κατέληξε στο αποδεικτικό πόρισμα ότι ο πλουτισμός του αναιρεσείοντος αντιστοιχεί στα μισθώματα τα οποία θα κατέβαλε από τις αυτές συνθήκες σε άλλον κατά το αντίστοιχο χρονικό διάστημα για τη μίσθωση της ένδικης εξέδρας, με το οποίο θα είχε συνάψει έγκυρη σύμβαση μισθώσεως με τα ίδια προσόντα και τις ίδιες ικανότητες και κάτω από τις ίδιες συνθήκες, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος διότι υπό την επίφαση της σχετικής πλημμέλειας πλήττεται η ανέλεγκτη περί πραγμάτων κρίση του Εφετείου και δεν υπάρχει ανεπάρκεια των αιτιολογιών όταν η απόφαση, περιέχει συνοπτικές, πλήν σαφείς και πλήρεις αιτιολογίες, όπως επί τον προκειμένον για το επίμαχο ως άνω ζήτημα.

Επειδή, με βάση τα προεκτιθέμενα, πρέπει να απορριφθεί η από 4.12.2012 και με αρ.κατ.1054/2012 αίτηση αναιρέσεως της 4581/2012 απόφασης του Εφετείου Αθηνών και να καταδικαστεί το αναιρεσείον ν.π.δ.δ. με την επωνυμία "ΔΗΜΟΣ ΛΥΚΟΒΡΥΣΗΣ-ΠΕΥΚΗΣ" στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης εταιρίας που δεν κατέθεσε προτάσεις μειωμένα όμως, κατ'άρθρο 281 παρ.2 του Δημοτικού και Κοινοτικού Κώδικα (ν.3463/2006).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 4.12.2012 και με αρ.κατ.1054/2012 αίτηση αναιρέσεως της 4581/2012 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει το αναιρεσείον στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης που ορίζει στο ποσό των εξακοσίων (600) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 7η Μαρτίου 2014. Και

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, την 27η Μαρτίου 2014.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ