Supreme Court dismisses appeal against liability of investment firm for employee's embezzlement under Article 922 of the Civil Code.

Απόφαση 686 / 2008 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 686/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές : Δημήτριο Λοβέρδο, Αντιπρόεδρο, Βασίλειο Ρήγα, Δημήτριο Δαλιάνη, Ιωάννη-Σπυρίδωνα Τέντε -Εισηγητή και Νικόλαο Λεοντή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 15 Οκτωβρίου 2007, με την παρουσία και της Γραμματέως Σουζάνας Κουφιάδου, για να δικάσει μεταξύ :

Της αναιρεσείουσας: Της ανώνυμης χρηματιστηριακής εταιρίας με την επωνυμία "ΑΛΚΗ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΟΧΗΣ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Α.Ε" (πρώην ΑΛΚΗ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ Α.Ε) την οποία εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος της Κωνσταντίνος Παπασαράντος.

Του αναιρεσιβλήτου: Ψ1, τον οποίο εκπροσώπησε ο πληρεξούσιος δικηγόρος του Σωτήρης Μανιαδάκης.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 10.1.2004 αγωγή του ήδη αναιρεσεβλήτου, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις : 4175/2005 οριστική του ίδιου δικαστηρίου και 4595/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητά ο αναιρεσείουσα με την από 26 Σεπτεμβρίου 2006 αίτησή της και τους από 11 Σεπτεμβρίου 2007 με ιδιαίτερο δικόγραφο προσθέτους λόγους αυτής. Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης-Σπυρίδων Τέντες ανέγνωσε την από 5 Οκτωβρίου 2007 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως και των προσθέτων λόγων αυτής. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως αναιρέσεως και των προσθέτων λόγων της, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή τους και καθένας την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά τη διάταξη του άρθρου 922 του ΑΚ, ο κύριος ή ο προστήσας κάποιον άλλον σε μία υπηρεσία, ευθύνεται για τη ζημία που ο υπηρέτης ή ο προστηθείς προξένησε σε τρίτον παράνομα κατά την υπηρεσία του. Η διάταξη έχει εφαρμογή επί προστήσαντος φυσικού ή νομικού προσώπου, το οποίο δεν συνδέεται συμβατικά με τον ζημιωθέντα τρίτο.

Η εφαρμογή της προϋποθέτει: α) σχέση προστήσεως, η οποία υπάρχει όταν ο προστήσας διατηρεί το δικαίωμα να δίδει οδηγίες στον προστηθέντα, εν σχέσει με τον τρόπο εκπληρώσεως της υπηρεσίας του, και εξουσία αυτού επί του προστηθέντος κατά το χρόνο τελέσεως της πράξεως, β) ενέργεια του προστηθέντος παράνομη και υπαίτια, δηλαδή αδικοπραξία πληρούσα τις προϋποθέσεις του άρθρου 914 ΑΚ και γ) η ενέργεια αυτή του προστηθέντος να έγινε κατά την εκτέλεση της υπηρεσίας που του είχε ανατεθεί ή επ' ευκαιρία ή εξ αφορμής της υπηρεσίας του, ή ακόμη και κατά κατάχρηση της υπηρεσίας αυτής, εφόσον μεταξύ της ζημιογόνου πράξεως και της υπηρεσίας που είχε ανατεθεί στον προστηθέντα υφίσταται εσωτερική συνάφεια, υπό την έννοια ότι η πράξη αυτή δεν θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς την πρόστηση.

Η έννοια της προστήσεως είναι νομική και η ύπαρξη ή μη ευθύνης του προστήσαντος, υπό τα ανελέγκτως από το ουσιαστικό δικαστήριο δεκτά γενόμενα περιστατικά, ελέγχεται αναιρετικά εκ του άρθρου 559 αρ. 1 και 19 του ΚπολΔ. Εξάλλου, κατά το άρθρο 300 ΑΚ, αν εκείνος που ζημιώθηκε συντέλεσε από δικό του πταίσμα στη ζημία ή την έκτασή της, το δικαστήριο μπορεί να μην επιδικάσει αποζημίωση ή να μειώσει το ποσό της (ένσταση συντρέχοντος πταίσματος).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα: Η εναγομένη "ΑΛΚΗ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ" είναι ανώνυμη χρηματιστηριακή εταιρία, μέλος του Χρηματιστηρίου Αξιών Αθηνών. Λειτουργεί με έδρα την Αθήνα, και σκοπό έχει τη διεξαγωγή χρηματιστηριακών συναλλαγών και τη σύναψη χρηματιστηριακών συμβάσεων, που καθορίζονται στο κεφ.

Ε του Ν. 1806/1988. Δύναται δε (Ν. 1969/1991), για την εξυπηρέτηση του σκοπού αυτού, να ιδρύει καταστήματα, υποκαταστήματα και παραρτήματα σε πόλεις της Ελλάδος και του εξωτερικού. Στο πλαίσιο αυτό, ίδρυσε υποκατάστημα στην Θεσσαλονίκη, όπου όρισε και απασχόλησε, μέχρι τις αρχές Ιουνίου 1999, ως υπεύθυνο υπάλληλο και διευθυντή, τον Γ1, στον οποίον ανέθεσε πλήρη αντιπροσωπευτική εξουσία και πρωτοβουλία δράσης, σχετικώς με πράξεις που γίνονταν στο υποκατάστημα, αλλά και την διενέργεια κάθε υλικής πράξης που σχετιζόταν με την λειτουργία του υποκαταστήματος αυτού.

Ο άνω Γ1 τελούσε υπό τις οδηγίες και τις εντολές της προστησάσης πρώτης εναγομένης, ως προς τον τρόπο εκπληρώσεως των καθηκόντων του, υποχρεούμενος σε συμμόρφωση. Στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων του αυτών πραγματοποιούσε επαφές με τους πελάτες, παρείχε συμβουλές σε αυτούς, κατάρτιζε τις συμβάσεις, εισέπραττε χρήματα για λογαριασμό της εταιρίας, διεβίβαζε τις εντολές των πελατών για την διενέργεια των συναλλαγών και παρέδιδε στους πελάτες κάθε έγγραφο που εξέδιδε η εταιρία για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων της.

Ο ενάγων, ο οποίος είναι δικηγόρος Λάρισας, το καλοκαίρι του έτους 1998, ήλθε σε επαφή με τον Λ. Τεζαψίδη και συνήψε δι' αυτού σύμβαση χρηματιστηριακής παραγγελίας με την πρώτη εναγομένη, με την οποία (σύμβαση) ανέθετε σε αυτή, έναντι αμοιβής, να ενεργεί στο όνομα και για λογαριασμό του χρηματιστηριακές συναλλαγές (αγορά και πώληση μετοχών ανωνύμων εταιριών εισηγμένων στο Χρηματιστήριο).

Από 29.6.1998 μέχρι και 22.7.1999, ο ενάγων είχε ανοίξει μερίδα επενδυτή με αριθμό ....... και είχε εξουσιοδοτήσει την πρώτη εναγομένη για τον χειρισμό της μερίδος του αυτής. Την 29.6.1998 ο ενάγων, καθ' υπόδειξη του άνω διευθυντή της ΑΛΚΗ, ο οποίος του ανακοίνωσε ότι ήταν σε θέση, λόγω της εμπειρίας του, να του εξασφαλίσει επωφελείς τοποθετήσεις των κεφαλαίων του στο Χρηματιστήριο, κατέθεσε, το ποσό των 8.000.000 δρχ.

σε λογαριασμό της Εθνικής Τράπεζας που αυτός (Γ1) τηρούσε από κοινού με την σύζυγο του και, περαιτέρω, την 14.7.1998, το ποσό των 2.000.000 δρχ. Με την πληρωμή των άνω ποσών ο ενάγων προσδοκούσε να αποκτήσει μετοχές επικερδείς και να αυξήσει τα χρήματα του. Ο Γ1 ενημέρωνε τον ενάγοντα, σχετικώς με τις επενδύσεις, ότι είχε αγοράσει μετοχές και απέστελλε, κατά καιρούς, καταστάσεις, που ετιτλοφορούντο "Πίνακας Συναλλαγών" και "Διάρθρωση Χαρτοφυλακίου", με την επωνυμία της πρώτης εναγομένης και το όνομα του, στις οποίες εμφανιζόταν η αγορά των εν λόγω μετοχών και η ένταξη τους στο συνολικό χαρτοφυλάκιό του, έτσι ώστε ο ενάγων έμενε με την εντύπωση ότι είχαν υλοποιηθεί οι εντολές του και το χαρτοφυλάκιό του περιείχε τους αναφερομένους στα άνω έγγραφα τίτλους.

Αρχές Ιουνίου, όμως, απεκαλύφθη σειρά ατασθαλιών του διευθυντή του άνω υποκαταστήματος της πρώτης εναγομένης Γ1, εξ αιτίας των οποίων απομακρύνθηκε από την θέση του, ασκήθηκαν εναντίον του ποινικές διώξεις για αξιόποινες πράξεις σε βάρος τρίτων - πελατών της εταιρίας (απάτη, υπεξαίρεση) και έχει ήδη παραπεμφθεί αυτός για να δικασθεί αρμοδίως.

Τότε ο ενάγων διεπίστωσε ότι ο Γ1 ουδέποτε είχε αγοράσει για λογαριασμό του τις προαναφερόμενες μετοχές, αλλ' αντιθέτως, είχε παρακρατήσει και ιδιοποιηθεί παρανόμως τα χρήματα που του είχε καταβάλει, ενσωματώνοντάς τα στην περιουσία του. Η συμπεριφορά αυτή του Γ1 έλαβε χώρα κατά την εκτέλεση της ανατεθειμένης σε αυτόν από την πρώτη εναγομένη υπηρεσίας, ως διευθυντή του υποκαταστήματος της και η πραγματοποίηση της υπεξαιρέσεως των χρημάτων του ενάγοντος κατέστη δυνατή λόγω ακριβώς της διευθυντικής του θέσεως και των ευκαιριών που του παρείχε η πρώτη εναγομένη.

Κατ' ακολουθίαν των παραδοχών αυτών, το Εφετείο έκρινε ότι η εναγομένη, ως προστήσασα ευθύνεται για τις πράξεις του προστηθέντος, έστω και αν αυτός καταχράσθηκε την υπηρεσία που του ανέθεσε. Περαιτέρω το Εφετείο δέχθηκε ανελέγκτως ότι δεν αποδείχθηκε ο ισχυρισμός της εναγομένης ότι ο ενάγων Ψ1 γνώριζε και, σε κάθε περίπτωση, ήταν σε θέση να γνωρίζει ότι οι ανωτέρω συναλλαγές του με τον Γ1 είχαν παράνομο εξωχρηματιστηριακό χαρακτήρα, και, κατ' ακολουθίαν αυτού, έκρινε ότι είναι αβάσιμη η εκ του άρθρου 300 ΑΚ ένστασή της ότι ο αντίδικός της συνετέλεσε με δικό του πταίσμα στη ζημία του.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο δεν παραβίασε ευθέως ή εκ πλαγίου τις διατάξεις των άρθρων 922, 300 και 330 ΑΚ, διαλαμβάνοντας πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογία, που επιτρέπει τον ακυρωτικό έλεγχο της ορθής εφαρμογής των εν λόγω διατάξεων, ειδικότερα όσον αφορά αφενός την ύπαρξη εσωτερικής συνάφειας μεταξύ της ζημιογόνου πράξεως και της υπηρεσίας που είχε ανατεθεί στον προστηθέντα Γ1 και αφετέρου τη μη συνδρομή εν προκειμένω των προϋποθέσεων εφαρμογής της διατάξεως του άρθρου 300 ΑΚ.

Κατ' ακολουθίαν, είναι αβάσιμοι οι αντίθετοι εκ του άρθρου 559 αριθ. 1 και 19 λόγοι της αιτήσεως και πρόσθετοι λόγοι αναιρέσεως.

Για τους λόγους αυτούς

Απορρίπτει την από 26-9-2006 αίτηση της ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΑΛΚΗ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΑΡΟΧΗΣ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΑΕ" για αναίρεση της 4595/2006 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσίβλητου, την οποία ορίζει στο πόσο των χιλίων εκατόν εβδομήντα (1170) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 1 Νοεμβρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 3 Απριλίου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ