Supreme Court allows appeal against insurance company's claim for damages from driver due to procedural error in applying insolvency law.

Απόφαση 683 / 2006 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 683/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Βούλγαρη, Δημήτριο Κυριτσάκη, Αχιλλέα Νταφούλη και Ανδρέα Μαρκάκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 3 Μαρτίου 2006, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ν.Π.Ι.Δ., με την επωνυμία "...", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Αργυρώ Γρατσία - Πλατή.

Του αναιρεσιβλήτου: Ε. Μ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Θεόδωρο Νάκο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 8 Ιουλίου 1993 αγωγή του ήδη αποβιώσαντος αρχικού διαδίκου Ι. Κ., και την από 3 Ιανουαρίου 1994 ανακοίνωση δίκης του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Βόλου και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 50/1995 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 609/2004 οριστική του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 1 Σεπτεμβρίου 2005 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Δημήτριος Κυριτσάκης, ανέγνωσε την από 24 Φεβρουαρίου 2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την παράγραφο 4 του άρθρου 25 του ν. 489/1976, όπως κωδικοποιήθηκε με το Π.Δ. 237/1986 "από την ημερομηνία που η ασφαλιστική επιχείρηση κηρύσσεται σε κατάσταση πτώχευσης ή ανακαλείται η άδεια λειτουργίας της για παράβαση νόμου, το επικουρικό κεφάλαιο υπεισέρχεται αυτοδίκαια στο σύνολο των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων της ασφαλιστικής επιχείρησης που πηγάζουν από ασφαλιστικές συμβάσεις του κλάδου αστικής ευθύνης από χερσαία αυτοκίνητα οχήματα.

Εκκρεμείς δίκες συνεχίζονται χωρίς άλλο από το επικουρικό κεφάλαιο". Εξάλλου κατά την παράγραφο 4 του άρθρου 19 του ίδιου νόμου "το επικουρικό κεφάλαιο με την καταβολή της αποζημίωσης, υποκαθίσταται σε όλα τα εξαιτίας του ατυχήματος δικαιώματα του προσώπου που ζημιώθηκε, έναντι του υπόχρεου προς αποζημίωση ή του ασφαλιστή.

Κατ' εξαίρεση στην περίπτωση δ' της παραγράφου 1 (δηλαδή όταν ο ασφαλιστής πτώχευσε, η σε βάρος του εκτέλεση απέβη άκαρπη ή ανακλήθηκε η άδεια λειτουργίας ασφαλιστικής επιχείρησης ένεκα παραβάσεως νόμου) το επικουρικό κεφάλαιο δεν υποκαθίσταται στα δικαιώματα του προσώπου που ζημιώθηκε από το ατύχημα, έναντι του υπόχρεου για αποζημίωση, υποκαθίσταται, όμως, στο κατά το άρθρο 10 του ν.δ 400/1970 προνόμιο του ασφαλισμένου".

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 19 παρ. 1 του αυτού ως άνω νόμου "το επικουρικό κεφάλαιο είναι υποχρεωμένο να καταβάλει στα πρόσωπα που ζημιώθηκαν την κατά την παράγραφο 2 του άρθρου αυτού αποζημίωση λόγω θανάτωσης σωματικών βλαβών ή υλικών ζημιών από αυτοκινητιστικά ατυχήματα, μεταξύ των άλλων περιπτώσεων και αν το ατύχημα προήλθε από ανασφάλιστο αυτοκίνητο (περ.

β ) ή αν ο ασφαλιστής πτώχευσε, ή αν η εκτέλεση σε βάρος του απέβη άκαρπη ή ανακλήθηκε η άδεια λειτουργίας της ασφαλιστικής επιχείρησης ένεκα παραβάσεως νόμου (περ.δ)". Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις ευθύνης του επικουρικού κεφαλαίου το ζημιωθέν πρόσωπο έχει ιδίαν αξίωση (§ 3) και το επικουρικό κεφάλαιο, με την καταβολή της αποζημίωσης υποκαθίσταται σε όλα τα εξ αιτίας του ατυχήματος δικαιώματα του ζημιωθέντος έναντι του υπόχρεου προς αποζημίωση ή του ασφαλιστή ,πλην της ανωτέρω περιπτώσεως δ' (πτώχευση ασφαλιστή ή ανάκληση αδείας του ασφαλιστή ) κατά την οποία το επικουρικό κεφάλαιο δεν υποκαθίσταται στα εν λόγω δικαιώματα (άρθρο 19, εδάφιο β, παρ.4, που προστέθηκε με το άρθρο 50 του ν. 1569/1985).

Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών προκύπτει, ότι το επικουρικό κεφάλαιο αποτελεί οργανισμό που ιδρύθηκε από το νόμο για χάρη, προεχόντως, του ζημιωθέντος τρίτου στις προβλεπόμενες από το νόμο περιπτώσεις, στις οποίες η ικανοποίηση των αξιώσεων του παθόντος κατά του υπόχρεου ή υπεύθυνου για το ατύχημα δεν είναι αρκούντως εξασφαλισμένη.

Αυτό σαφώς καταφαίνεται από το μηχανισμό της υποκατάστασης που καθιερώνεται από την παράγραφο 4 του άρθρου 19 ν. 489/196, μέσω του οποίου το επικουρικό κεφάλαιο μετακυλύει την υποχρέωση για αποζημίωση στον υπόχρεο για το ατύχημα ( ΑΠ218/2005). Προκύπτει ,επίσης, σε συνδυασμό με τα άρθρα 7 και 9 της Κ4/585/1978 Α.Υ.Ε, ότι προϋπόθεση για τον αποκλεισμό του δικαιώματος του επικουρικού κεφαλαίου να υποκατασταθεί στα δικαιώματα του τρίτου έναντι του υπόχρεου προς αποζημίωση είναι και η ύπαρξη κατά το χρόνο του ατυχήματος ενεργού σύμβασης ασφάλισης, η οποία και δεν υπάρχει στην περίπτωση κατά την οποία το ατύχημα λάβει χώρα δέκα έξι ημέρες μετά την ανάκληση της αδείας λειτουργίας ασφαλιστικής επιχείρησης, αφού ρητά με το άρθρο 3 § 6 του ν.δ. 400/1970, όπως είχε αντικατασταθεί με το άρθρο 4 του Π.Δ 118 της 8/8.3.1985 και ίσχυε κατά τον επίμαχο εν προκειμένω χρόνο του έτους 1992, πριν, δηλαδή, να αντικατασταθεί με το άρθρο 5 του π.δ. 252/1996 ορίζεται, ότι " δέκα έξι (16) ημέρες μετά την ανάκληση της αδείας λειτουργίας ασφαλιστικής επιχείρησης, θεωρούνται αυτοδικαίως λυμένες όλες οι ασφαλιστικές συμβάσεις, εκτός από αυτές της ασφαλίσεως ζωής".

Εντεύθεν , έπεται ότι, αν το ατύχημα συμβεί μετά την παρέλευση των ως άνω δέκα έξι ημερών, θεωρείται ότι τούτο έγινε από ανασφάλιστο αυτοκίνητο και η κάλυψη του ατυχήματος στην περίπτωση αυτή από το επικουρικό κεφάλαιο γίνεται, βάσει της ιδιότητας πλέον του ζημιογόνου αυτοκινήτου ως ανασφαλίστου, που υπάρχει, όταν το ατύχημα έγινε μετά την πάροδο 16 ημερών από την ανάκληση της αδείας λειτουργίας της ασφαλιστικής εταιρίας (πρβλ ΑΠ 240 /2004, ΑΠ 1350/2003).

Στην περίπτωση, όμως, αυτή το επικουρικό κεφάλαιο με την καταβολή της αποζημιώσεως υποκαθίσταται σε όλα τα εξ αιτίας του ατυχήματος δικαιώματα του προσώπου που ζημιώθηκε, έναντι του υπόχρεου προς αποζημίωση ή του ασφαλιστή του (αρθρ. 19παρ. 4 εδ. α). Από το συνδυασμό των παραπάνω διατάξεων, προκύπτει, δηλαδή, ότι ο ασφαλισμένος που είχε την ατυχία να σφαλιστεί σε ασφαλιστική εταιρία, της οποίας μεταγενέστερα ανακλήθηκε οριστικώς η άδικα λειτουργίας ένεκα παραβάσεως νόμου, πρέπει, να γνωρίζει, ότι έχει ασφαλιστική κάλυψη, μόνο για διάστημα δέκα έξι (16) ημερών μετά την οριστική ανάκληση της άδειας λειτουργίας του ασφαλιστή του.

Μετά το χρονικό αυτό σημείο το αυτοκίνητό του καθίσταται ανασφάλιστο και τα εξ αυτού προκαλούμενα ατυχήματα σε τρίτους καλύπτονται μεν από το Επικουρικό Κεφάλαιο ( άρθρ. 19 παρ. 1 περ. δ'ν. 489/1976) , όμως, αν το Επικουρικό Κεφάλαιο ικανοποιήσει τον παθόντα τρίτο, έχει δικαίωμα υποκατάστασης στα δικαιώματα του παθόντος κατά του υποχρέου, γιατί στην περίπτωση αυτή δεν εφαρμόζεται το εδ.β 'της παραγράφου 4 του άρθρου 19 του ν. 489/1976.

Τυχόν άγνοια του ασφαλισμένου δεν είναι ικανή να αποκόψει από το Επικουρικό Κεφάλαιο τέτοια υποκατάσταση , ενόψει του ότι η ανάκληση της άδειας λειτουργίας του ασφαλιστή δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και ,επομένως, αποκτά δημοσιότητα. 'Εκτοτε, οφείλουν οι " ατυχήσαντες " ασφαλισμένοι να δραστηριοποιηθούν και να αναζητήσουν πρόσφορη ασφαλιστική κάλυψη.

Εν τέλει η διάταξη του άρθρου 11 παρ. 2 του ν. 489/1976 δεν εφαρμόζεται εν προκειμένω. Αυτό θεσπίστηκε, προεχόντως, για την προστασία του τρίτου. Επομένως ο ασφαλισμένος δεν διατηρεί την προστασία του από τον ασφαλιστή του με την παρέλευση δέκα έξι ημερών από την ανάκληση της άδειας λειτουργίας του ασφαλιστή, χωρίς να απαιτείται ως επί πλέον προϋπόθεση, η τήρηση των διατυπώσεων του άρθρ. 11 παρ. 2 του ν. 489/1976.

Στην προκείμενη περίπτωση, προκύπτει από το δικόγραφο της από 3.1.1994 παρεμπίπτουσας αγωγής του αναιρεσείοντος κατά του αναιρεσιβλήτου, το περιεχόμενο του οποίου παραδεκτά, κατ' άρθρο 561 § 2 ΚΠολΔ, επισκοπείται για να κριθεί η βασιμότητα του προβαλλόμενου λόγου αναίρεσης, ότι το αναιρεσείον, επικουρικό κεφάλαιο, ζητούσε να υποχρεωθεί ο αναιρεσίβλητος να του καταβάλει, ότι εκείνο θα ήταν υποχρεωμένο, ως εναγόμενο στην από 8.7.1993 αγωγή του παθόντος Ι.

Κ., να καταβάλει στον τελευταίο, που τραυματίστηκε στο Βόλο στις 7.11.1992 , από το ...13 ΙΧΕ αυτοκίνητο ιδιοκτησίας του αναιρεσιβλήτου, το οποίο ήταν ανασφάλιστο, αφού με την Κ3/5492/1.10.1992 απόφαση του Υπουργού Εμπορίου ( ΦΕΚ 4608/6.10.1992) είχε ανακληθεί από 1.10.1992 η άδεια λειτουργίας της ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "...

Α.Ε" στην οποία ήταν ασφαλισμένο το ζημιογόνο αυτοκίνητο, έκτοτε δε είχε παρέλθει διάστημα 16 ημερών, χωρίς να συναφθεί, μέχρι τότε , νέα σύμβαση ασφάλισης. Από τη διατύπωση του εν λόγω δικογράφου και ιδίως από την πιο πάνω φράση, ότι το επικουρικό κεφάλαιο ενάγεται "ως υπόχρεο για την κάλυψη των ζημιών από ανασφάλιστο αυτοκίνητο...

εκ του ότι 16 ημέρες από τη λύση της συμβάσεως μέχρι το ατύχημα δεν είχε συναφθεί νέα σύμβαση ασφαλίσεως", προκύπτει ότι πραγματική βάση της αγωγής ήταν, η πρόκληση ατυχήματος από ανασφάλιστο κατά το χρόνο του ατυχήματος (7.11.1992), αυτοκίνητο, αφού έλαβε χώρα σε χρόνο πέραν των δέκα έξι ημερών από την αναφερόμενη στην αγωγή ανάκληση της άδειας λειτουργίας της ασφαλιστικής εταιρίας.

Το εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του, ενώ δέχθηκε ,με βάση το ιστορικό της αγωγής, ότι η κάλυψη από το επικουρικό κεφάλαιο, του ζημιωθέντος τρίτου, έγινε στα πλαίσια της διάταξης του άρθρ. 19 παρ. 1 παρ. β του ν. 486/ 1976, στη συνέχεια έκρινε μη νόμιμη την εν λόγω παρεμπίπτουσα περί αποζημιώσεως αγωγή του επικουρικού κεφαλαίου κατά του υπόχρεου προς αποζημίωση οδηγού του ζημιογόνου αυτοκινήτου, κρίνοντας , ότι τέτοια υποκατάσταση του αναιρεσείοντος δεν επιτρέπεται στα πλαίσια της του άρθρ. 19 παρ. 4 ν. 489/1986, επειδή μεσολάβησε η ανάκληση της αδείας λειτουργίας της ασφαλιστικής εταιρίας και αφού δέχθηκε ως βάσιμο το σχετικό λόγο έφεσης του αναιρεσιβλήτου, εξαφάνισε την πρωτόδικη 50/1995 απόφαση του μονομελούς πρωτοδικείου Βόλου , το οποίο , αντιθέτως, είχε δεχτεί την παρεμπίπτουσα αγωγή ως νόμιμη και βάσιμη και απέρριψε, κατά τα ανωτέρω την τελευταία , ως μη νόμιμη.

Κρίνοντας όμως, έτσι το εφετείο εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις παραπάνω επικαλούμενες διατάξεις ουσιαστικού δικαίου, και υπέπεσε, έτσι, στην πλημμέλεια που προβλέπεται από το εδάφιο 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ. Πρέπει , επομένως, κατά το βάσιμο περί αυτού μοναδικό από το άρθρο 559 αρίθ.1ΚΠολΔ, λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο που θα συντεθεί από άλλους δικαστές.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΎΣ

Αναιρεί, την 609 /2004 απόφαση του Εφετείου Λάρισας

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο εφετείο, που θα συντεθεί από άλλους δικαστές και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1500 ) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 22 Μαρτίου 2006 και

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στην Αθήνα, στις 7 Απριλίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ