Supreme Court dismisses appeal on fictitious gift claim, ruling facts prove valid transfer despite tax evasion intent.

Απόφαση 682 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 682/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη και Δημήτριο Μαζαράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 17 Δεκεμβρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Καραλή με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ψ1, κατοίκου ..., 2. Ψ2, κατοίκου ..., 3. Ψ3, κατοίκου ..., 4. Ψ4, κατοίκου ... και 5. Ψ5, κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από την πληρεξούσια δικηγόρο τους Στάμω Πατσουρίδου με δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 του ΚΠολΔ. Στην από 17-11-2008 δήλωση -η ανωτέρω δικηγόρος- δηλώνει ότι ο 1ος αναιρεσίβλητος (Ψ1) απεβίωσε στις 24-3-2006 και κληρονομήθηκε από τους: α. Ψ1-Α, κατοίκου ..., β. Ψ1-Β, κατοίκου ... και γ. Ψ1-Γ, κατοίκου ..., οι οποίοι συνεχίζουν την βιαίως διακοπείσα δίκη και εκπροσωπήθηκαν από την ίδια ως άνω πληρεξούσια δικηγόρο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19-3-2004 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αλεξανδρούπολης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 19/2005 του ίδιου Δικαστηρίου και 17/2006 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αλεξ/πολης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 25-2-2006 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μίμης Γραμματικούδης ανέγνωσε την από 8-12-2008 έκθεση του κωλυομένου να μετάσχει στη σύνθεση του Δικαστηρίου τούτου Αρεοπαγίτη Ιωάννη Σίδερη, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Επειδή, κατά το άρθρο 138 παρ. 1 ΑΚ δήλωση βουλήσεως που δεν έγινε στα σοβαρά παρά μόνο φαινομενικά (εικονική) είναι άκυρη, και θεωρείται, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 180 του ίδιου Κώδικα, σαν να μην έγινε Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι για την εικονικότητα της δικαιοπραξίας αρκεί το γεγονός ότι η δηλωθείσα βούληση των δικαιοπρακτούντων βαρύνεται με ελάττωμα, που συνίσταται στο ότι δεν αποσκοπεί πράγματι στην παραγωγή των εννόμων αποτελεσμάτων της δικαιοπραξίας που καταρτίζεται.Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 1033 του ΑΚ, για τη μεταβίβαση της κυριότητας ακινήτου απαιτείται συμφωνία μεταξύ του κυρίου και εκείνου που την αποκτά, ότι μετατίθεται σ` αυτόν η κυριότητα για κάποια νόμιμη αιτία.

Η συμφωνία γίνεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο που υποβάλλεται σε μεταγραφή. Για τη μεταβίβαση με τον παράγωγο αυτό τρόπο της κυριότητας του ακινήτου, αποτελεί προϋπόθεση η ανωτέρω συμφωνία να μην είναι άκυρη. Τέλος, για την ίδρυση του από το άρθρο 560 αριθ. 1 περ.α ΚΠολΔ, λόγου αναίρεσης, αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου, πρέπει το δικαστήριο να απαίτησε περισσότερα στοιχεία ή να αρκέσθηκε σε λιγότερα στοιχεία από εκείνα που απαιτεί ο νόμος, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ` ουσία την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχτηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο, ιδρύεται δε ο λόγος αυτός όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχτηκε ότι αποδείχτηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχτηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο έφεση κατά της 19/2005 απόφασης του Ειρηνοδικείου Αλεξανδρούπολης, δέχθηκε, κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη περί πραγμάτων κρίση του, τα εξής ουσιώδη σχετικά με την ένδικη διεκδικητική ακινήτων αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων κατά του αναιρεσείοντος:

Ο ΑΑ, κύριος των περιγραφόμενων στην απόφαση επτά ακινήτων, απεβίωσε στις ... και με τη ... δημόσια διαθήκη, ενώπιον του αναφερόμενου συμβολαιογράφου, που δημοσιεύθηκε νόμιμα, εγκατέστησε κληρονόμους του τη σύζυγό του ΒΒ, στην οποία κατέλιπε την επικαρπία των ακινήτων αυτών και τα τέκνα του, ήτοι τους ενάγοντες και τον εναγόμενο, στα οποία κατέλιπε την ψιλή κυριότητα των ακινήτων του αυτών, όπως ειδικότερα στην απόφαση αναφέρεται.

Οι ανωτέρω κληρονόμοι, πλην του εναγομένου, αποδέχθηκαν την επαχθείσα σ' αυτούς κληρονομία, με την αναφερόμενη συμβολαιογραφική πράξη, που μεταγράφηκε νόμιμα. Η μητέρα των διαδίκων απεβίωσε στις 4-1-1999 και έκτοτε η επικαρπία περιήλθε στους ενάγοντες, οι οποίοι κατέστησαν κύριοι ή συγκύριοι, όπως στην απόφαση αναφέρεται, των επιδίκων.

Δέχθηκε, επίσης, το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, ότι ο αποβιώσας πατέρας των διαδίκων, με το ... συμβόλαιο του αναφερόμενου συμβολαιογράφου, μεταβίβασε κατά ψιλή κυριότητα, λόγω δωρεάς, τους επίδικους αγρούς, πλην του τετάρτου εξ αυτών, στον εναγόμενο. Η δωρεά όμως αυτή έγινε φαινομενικά και όχι σοβαρά, γεγονός που γνώριζαν αμφότερα τα συμβαλλόμενα μέρη.

Συγκεκριμένα ο εναγόμενος, ο οποίος είχε ήδη στην κυριότητά του κλήρο εμβαδού 13 στρεμμάτων και εργαζόταν από το έτος 1965 στη ..., αποφάσισε να εγκατασταθεί μόνιμα στην Ελλάδα και για το λόγο αυτό εισήγαγε από τη ... έναν γεωργικό ελκυστήρα. Για να απαλλαγεί όμως από την καταβολή δασμών, ως αγρότης, έπρεπε να έχει στην κυριότητά του αγρούς εκτάσεως τουλάχιστον 60 στρεμμάτων.

Επειδή δεν είχε στην κυριότητά του την έκταση αυτή, ο πατέρας του μεταβίβασε σ' αυτόν, λόγω δωρεάς, αγρούς εμβαδού 47 περίπου στρεμμάτων. Η εικονικότητα της δωρεάς, δέχθηκε το Δικαστήριο της ουσίας, προκύπτει και από την από 6-8-1976 δήλωση τον ΑΑ, που επιδόθηκε προς τον εναγόμενο, η οποία τιτλοφορείται "Δήλωσις ανακλήσεως δωρεάς" και αναφέρει επί λέξει τα εξής: "'Οτε κατά τας αρχάς του τρέχοντος έτους επανήλθατε μετά της συζύγου σας από την ..., όπου από 15ετίας περίπου εργάζεσθε, με διαβεβαιώσατε ότι εγκαθίστασθε οριστικώς και μονίμως πλέον εις το χωρίον μας ...

πλησίον και εις τους υπερήλικας γονείς σας, (ηλικίας 82 και 80 ετών) δια την περίθαλψιν και διατροφήν των οποίων θα μεριμνούσατε εφεξής. Κατά την άφιξίν σας εισαγάγατε εκ ... και ένα γεωργικό ελκυστήρα και δια να απαλλαγήτε από τους εισαγωγικούς δασμούς και φόρους δια τον ελκυστήρα με επείσατε, κατόπιν παρακλήσεών σας, ότι έπρεπε να σας μεταβιβάσω καθ' οιονδήποτε τρόπον, φαινομενικώς και κατά τύπον, πεντήκοντα περίπου στρέμματα αγρών μου από τα 60 εν όλω στρέμματά μου, διότι εάν δεν φαινόσαστε ιδιοκτήτης 60 στρεμμάτων αγρών (μετά των ιδικών σας) θα ήτο αδύνατος η απαλλαγή σας από τους δασμούς και φόρους.

Ούτω και εν τη επιθυμία μου να διευκολύνω το τέκνον μου, το οποίον θα παρέμεινεν εφεξής πλησίον μας, επείσθην και υπέγραψα το ... συμβόλαιον του συν/φου ..., δια του οποίου εδώρησα προς υμάς κατά ψιλήν κυριότητα δια δωρεάς εν ζωή τα εν αυτώ περιγραφόμενα λεπτομερώς ακίνητα κτήματά μου, ήτοι εξ αγρούς μου συνολικής εκτάσεως 47 περίπου στρεμμάτων και το οικόπεδόν μου, εκτάσεως 1.020 τ.μ., κείμενα εις το χωρίον ...

εν πεποιθήσει ότι ουδεμία ζημία θα προσεγίνετο εις εμέ και την οικογένειά μου (σύζυγος και έτερα πέντε τέκνα), διότι επίστευα ότι η δωρεά αυτή είναι εικονική, ότι έγινε μόνον προς διευκόλυνσίν σας και ότι οι αγροί θ' ανήκον πάντοτε εις εμέ. Όταν όμως μετά την τακτοποίησιν του ζητήματος των δασμών κ.λ.π. σας εζήτησα την επαναφοράν των πραγμάτων εις την προτέραν θέσιν των, όσον αφορά τους αγρούς τουλάχιστον, απεφύγατε ευσχήμως τούτο και μετ' ολίγον αναχωρήσατε οικογενειακώς και εσπευσμένως μάλιστα εις ...

και πάλιν, παρά τας αντιθέτους προτέρας υποσχέσεις σας ότι θα παραμείνατε οριστικώς και μονίμως εις ... . Κατόπιν της τοιούτης συμπεριφοράς σας ανακαλώ λόγω αχαριστίας την δωρεάν ταύτην, η οποία άλλως τε είναι άκυρος και συμφώνως προς τα άρθρα 140, 147 κ.λ.π. του Αστ. Κώδικος". Από το περιεχόμενο του εγγράφου αυτού, έκρινε το Εφετείο, προκύπτει ότι η μεταβίβαση των αγρών έγινε φαινομενικώς προς τον εναγόμενο, με σκοπό την αποφυγή καταβολής δασμών για, τον ελκυστήρα, γεγονός που γνώριζαν και ο δωρητής και ο δωρεοδόχος.

Αυτό προκύπτει άλλωστε και από το γεγονός ότι η μεταβίβαση έγινε μόνο κατά ψιλή κυριότητα, ενώ ο δωρητής παρακράτησε την επικαρπία. Την επομένη της δηλώσεως αυτής, η οποία μεταγράφηκε, παρότι δεν ήταν μεταγραπτέα, στα οικεία βιβλία μεταγραφών, ο δωρητής προέβη στη σύνταξη διαθήκης, με το περιεχόμενο που προεκτέθηκε.

Ο εναγόμενος, ο οποίος μέχρι σήμερα διαμένει στη ..., γνώριζε το περιεχόμενο της διαθήκης και το αποδέχθηκε, αφού απέστειλε την από 20-3-1980 εξουσιοδότηση, θεωρημένη για το γνήσιο της υπογραφής απότο Γενικό Προξενείο της Ελλάδας στη ..., με την οποία εξουσιοδότησε τη μητέρα τον να καταθέσει στο όνομα και για λογαριασμό του στη Δ.Ο.Υ.

δήλωση φόρου κληρονομίας, που υποβλήθηκε στις 2-9-1980 με τις μερίδες που αναφέρονται στη διαθήκη. Επομένως, το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, που με την προσβαλλόμενη απόφασή του, έκρινε, ότι η επικαλούμενη από τον εναγόμενο ανωτέρω δωρεά των επίδικων ακινήτων από τον πατέρα του προς εκείνον ήταν άκυρη ως εικονική και ότι ο εναγόμενος κατακρατεί τα επίδικα ακίνητα παρόλο ότι γνωρίζει ότι δεν είναι κύριος ή αποκλειστικός κύριος αυτών, αφενός προέβη σε ορθή υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών, που έγιναν δεκτά, στην ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 138ΑΚ, στο πραγματικό της οποίας αυτά υπάγονται, την οποία, συνεπώς, δεν παραβίασε , με εσφαλμένη εφαρμογή, αφετέρου ορθώς δεν εφάρμοσε το άρθρο 1033 ΑΚ, με το να δεχθεί ότι ο εναγόμενος δεν κατέστη κύριος των επίδικων ακινήτων με την ως άνω δωρεά, αφού τα πραγματικά περιστατικά που δέχτηκε, ότι δηλαδή η δωρεά αυτή των ακινήτων ήταν άκυρη, ως εικονική, και δεν μετήχθη, βάσει αυτής, η κυριότητα των ακινήτων, δε αρκούσαν για την εφαρμογή του.

Επομένως, οι πρώτος και τρίτος λόγοι αναίρεσης, από το άρθρο 560 περ.1 α ΚΠολΔ, με τους οποίους υποστηρίζονται τα αντίθετα, είναι αβάσιμοι.

Επειδή, από τη διάταξη του άρθρου 560 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων και κατά των αποφάσεων των Πολυμελών Πρωτοδικείων, οι οποίες εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των Ειρηνοδικείων, επιτρέπεται αναίρεση για ορισμένους λόγους που αναφέρονται περιοριστικώς στην εν λόγω διάταξη, μεταξύ δε αυτών δεν περιλαμβάνονται ο λόγος αναίρεσης που αναφέρεται στο άρθρο 559 αριθ.11 ΚΠολΔ. Συνακόλουθα, ο δεύτερος λόγος αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδεταιι στο Πολυμελές Πρωτοδικέιο,που δίκασε ως Εφετείο έφεση κατά απόφασης Ειρηνοδικείου, η πλημμέλεια από τον αριθ.11 περ.α του άρθρου 559ΚΠολΔ, ότι έλαβε υπόψη, προς απόδειξη της εικονικότητας της αναφερόμενης στην προηγούμενη σκέψη δωρεάς, αποδεικτικά μέσα που ο νόμος δεν επιτρέπει, ήτοι μαρτυρικές καταθέσεις κατά παράβαση του άρθρου 393 παρ.1 ΚΠολΔ, είναι απαράδεκτος, διότι ο λόγος αυτός δεν περιέχεται στο άρθρο 560 ΚΠολΔ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 25-2-2006 αίτηση του Χ για αναίρεση της 17/2006 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αλεξανδρούπολης.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες, στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 17 Φεβρουαρίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Μαρτίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ