Supreme Court partially allows appeal on child support agreement validity and remands case to Athens Court of Appeal.

Απόφαση 680 / 2010 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 680/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Ιωάννη Παπανικολάου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Χρυσικό, Ιωάννη Σίδερη, Νικόλαο Λεοντή και Γεώργιο Γεωργέλλη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 1 Φεβρουαρίου 2010, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Μπουλούκο, με δήλωση κατ' αρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ψ, κατοίκου ..., ως έχουσα την επιμέλεια των ανηλίκων θυγατέρων τους Ψ1 και Ψ2, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Αικατερίνη Καραμανώλη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 3 Οκτωβρίου 2005 και 14 Μαρτίου 2006 αγωγές της ήδη αναιρεσιβλήτου που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 270/2007 οριστική του ιδίου Δικαστηρίου και 621/2008 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 11 Ιουλίου 2008 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ιωάννης Σίδερης, ανέγνωσε την από 22 Ιανουαρίου 2010 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την αποδοχή του πρώτου, δεύτερου, υπό στοιχ. Α' και Βα', και τρίτου λόγων της αναιρέσεως, την απόρριψη δε των λοιπών.

Η πληρεξούσια της αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου της στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι). Από τις διατάξεις των άρθρων 1485, 1486, 1489 και 1493 του ΑΚ προκύπτει, ότι οι γονείς, είτε υπάρχει μεταξύ τους γάμος και συμβιώνουν, είτε έχει διακοπεί η συμβίωση τους, είτε έχει εκδοθεί διαζύγιο, έχουν κοινή υποχρέωση να διατρέφουν το ανήλικο τέκνο τους, ακόμα και αν τούτο έχει περιουσία, εφόσον όμως τα εισοδήματα από αυτήν, ή το προϊόν της εργασίας του, ή άλλα τυχόν εισοδήματά του δεν αρκούν για τη διατροφή του.

Το μέτρο της διατροφής προσδιορίζεται με βάση τις ανάγκες του τέκνου, όπως αυτές προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής του και περιλαμβάνει όλα όσα είναι αναγκαία για τη συντήρηση του έξοδα και επιπλέον τα έξοδα για την ανατροφή, καθώς και την επαγγελματική και την εν γένει εκπαίδευση του. Ως συνθήκες ζωής νοούνται οι συγκεκριμένοι όροι διαβίωσης, που ποικίλουν ανάλογα με την ηλικία, τον τόπο κατοικίας, την ανάγκη εκπαίδευσης και την κατάσταση της υγείας του δικαιούχου, σε συνδυασμό με την περιουσιακή κατάσταση τού υπόχρεου.

Εξάλλου, η κατά τα άνω υποχρέωση των γονέων προς διατροφή του τέκνου τους, βαρύνει αυτούς, κατά το άρθρο 1489 εδ. 2 ΑΚ, ανάλογα με τις δυνάμεις τους. Ο εναγόμενος, συνεπώς, γονέας, προς καταβολή ολόκληρου του ποσού της διατροφής, μπορεί να επικαλεστεί κατ' ένσταση, κατ' άρθρο 1489 §2 A.K. και 262 ΚΠολΔ, ότι και ο άλλος γονέας έχει την οικονομική δυνατότητα, σε σχέση με τη δική του και σε συνδυασμό με τις λοιπές υποχρεώσεις του, να καλύψει μέρος της ανάλογης διατροφής του ανηλίκου, οπότε, με την απόδειξη της ένστασης αυτής, περιορίζεται η υποχρέωση του εναγόμενου γονέα κατά το ποσό που αντιστοιχεί στην οικονομική δυνατότητα και στη βάση αυτής υποχρέωση συνεισφοράς του άλλου γονέα.

Η δαπάνη για την εξυπηρέτηση στεγαστικών ή καταναλωτικών δανείων δεν προαφαιρείται από τα εισοδήματα του υποχρέου, όπως π.χ. από τον μισθό του, αλλά λαμβάνεται υπόψη, ως στοιχείο προσδιοριστικό της αξίας της περιουσίας του, η οποία πρέπει να εκληφθεί ότι μειώνεται κατά το ποσό του δανείου, καθώς και ως στοιχείο προσδιοριστικό των συνθηκών διαβιώσεώς του (Α.Π. 471/2005).

Περαιτέρω, κατά μεν το άρθρο 559 αρ. 1 Κ.Πολ.Δ, επιτρέπεται αναίρεση, αν παρεβιάσθη κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο, ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου, κατά δε την έννοια του άρθρου 559 αριθ. 19 Κ.Πολ.Δ., λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσεως της αποφάσεως ιδρύεται όταν από τις αιτιολογίες της δεν προκύπτουν σαφώς τα περιστατικά, που είναι αναγκαία, για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν οι νόμιμοι όροι της διατάξεως του ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε ή δεν συντρέχουν, ώστε να αποκλείεται η εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες ελλιπείς ή αντιφατικές ως προς το νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Στην προκείμενη περίπτωση από την εκτίμηση της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι το Εφετείο δέχθηκε ανελέγκτως, εκτός των άλλων, και τα ακόλουθα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά: "Οι διάδικοι τέλεσαν νόμιμο γάμο στις 14.1.1995, στο ..., από τον οποίο απέκτησαν δίδυμες θυγατέρες, την Ψ1 και την Ψ2, γεννηθείσες στις ....

ΟΙ διάδικοι βρίσκονται σε διάσταση από 3.5.2003, έκτοτε δε ανήλικα διαμένουν με την μητέρα τους, στην οποία έχει ανατεθεί η επιμέλεια του προσώπου των... Τα ανήλικα τέκνα των διαδίκων, τα οποία στερούνται περιουσίας ή εισοδημάτων και αδυνατούν, λόγω της ηλικίας τους, να αυτοδιατραφούν, φοιτούν σε δημόσιο νηπιαγωγείο και αντιμετωπίζουν τις συνηθισμένες ανάγκες των παιδιών της ηλικίας τους....

Η εφεσίβλητη είναι υπάλληλος της Τράπεζας Αττικής και, όπως προκύπτει από την από 1.2.2006 προσκομιζόμενη βεβαίωση της εν λόγω Τράπεζας, οι καθαρές μηνιαίες αποδοχές της ανέρχονται στο ποσό των 615 ευρώ δεδομένου ότι από τις ακαθάριστες μηνιαίες αποδοχές της ύψους 1.666 ευρώ, αφαιρούνται κρατήσεις συνολικού ύψους 1.051 ευρώ, μεταξύ των οποίων το ποσό των 423,62 ευρώ για μηνιαία τοκοχρεωκυτική δόση στεγαστικού δανείου, καθώς και το ποσό των 66 ευρώ για μηνιαία καταβολή δόσης δανείου από τον συνεταιρισμό υπαλλήλων της παραπάνω Τράπεζας.

Από την άλλη πλευρά ο εκκαλών εμπορεύεται οπωρολαχανικά στη Β λαϊκή αγορά ... και κατά την κρίση του δικαστηρίου κερδίζει μηνιαίως 2.000 ευρώ... Επίσης ο εκκαλών, λαμβάνει μηνιαίως το ποσό των 330 ευρώ από την εκμίσθωση διαμερίσματός του, επιφανείας 55 τ.μ., στην περιοχή .... Διαθέτει κατά πλήρη κυριότητα φορτηγό αυτοκίνητο, τύπου MERCEDES, έτους πρώτης κυκλοφορίας 1985, καθώς και, κατά ποσοστό 50% εξ' αδιαιρέτου (το υπόλοιπο ποσοστό ανήκει στην εφεσίβλητη), Ι.Χ.Ε αυτοκίνητο, τύπου HONDA MOTOR CIVIC SEDAN 1396 CC, έτους πρώτης κυκλοφορίας 1997.

Αρχικά διέμενε στην οικία των γονέων του, αλλά στη 1.11.2006 μίσθωσε διαμέρισμα, με μηνιαίο μίσθωμα, ποσού 370 ευρώ. Άλλα εισοδήματα ή πόρους από οποιαδήποτε πηγή δεν αποδείχθηκε ότι έχουν οι διάδικοι. Με βάση τις προαναφερόμενες οικονομικές δυνατότητες των διαδίκων και τις εν γένει περιστάσεις η κατά μήνα διατροφή για καθεμιά από τις δύο ανήλικες θυγατέρες των διαδίκων πρέπει να καθορισθεί στο ποσό των 500 ευρώ.

Το ποσό αυτό είναι ανάλογο με τις ανάγκες τους, όπως αυτές προκύπτουν από τις συνθήκες της ζωής τους και ανταποκρίνεται στα απαραίτητα έξοδα για τη διατροφή, ένδυση, στέγαση, συντήρηση, εκπαίδευση, περίθαλψη και ψυχαγωγία τους. Από το ποσό αυτό ο εκκαλών οφείλει και είναι σε θέση να καταβάλει το ποσόν των 350 ευρώ για το καθένα από τα ανήλικα τέκνα.

Κατά το υπόλοιπο ποσό που απαιτείται για τη διατροφή τους συμμετέχει και η εφεσίβλητη μητέρα τους με τα εισοδήματα της και με την προσφορά της προσωπικής της εργασίας που είναι αποτιμητή σε χρήμα... Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι κατά την ημέρα της αποχώρησης του εκκαλούντος από τη συζυγική οικία στις 3.5.2003 οι διάδικοι συμφώνησαν να καταβάλλει ο εκκαλών την πρώτη ημέρα κάθε μήνα, το ποσό των 350 ευρώ, ως διατροφή για το καθένα από τα ανήλικα τέκνα.

Προς το σκοπό δε αυτό ανοίχθηκε λογαριασμός στην "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ της ΕΛΛΑΔΟΣ Α.Ε. ", με αριθμό ..., με δικαιούχο την εφεσίβλητη και συνδικαιούχους τα ανήλικα τέκνα των διαδίκων. Στα πλαίσια της προαναφερομένης συμφωνίας ο εκκαλών κατέβαλε τα ακόλουθα ποσά: 250 ευρώ στις 5.1.2004, 150 ευρώ στις 13.1.2004, και 300 ευρώ κατά τις ημερομηνίες 10.2.2004, 8.3.2004, 5.4.2004, 11.5.2004, 4.6.2004, 12.7.2004, 6.8.2004, 14.9.2004, 5.10.2004, 12.11.2004, 3.2.2005 4.4.2005 και 6.5.2005 ...

και επομένως ο εκκαλών οφείλει να καταβάλει, για διατροφή των ανηλίκων τέκνων, κατά το χρονικό διάστημα από του μηνός Μαΐου έως του μηνός Ιουνίου 2005, το ποσό των 13.900 ευρώ. Με βάση αυτά το Εφετείο απέρριψε την έφεση που είχε ασκήσει ο αναιρεσείων κατά της 270/2007 οριστικής αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, με την οποία είχαν γίνει δεκτές οι από 3.10.2005 και 14.3.2006 αγωγές της αναιρεσιβλήτου ως νόμιμες και κατ' ουσίαν βάσιμες.

Κρίνοντας όμως, έτσι το Εφετείο, ως προς την αποδοχή της από 3.10.2005 αγωγής, της αναιρεσίβλητης και της κατ' αυτής ένστασης συνεισφοράς του αναιρεσείοντος από την ΑΚ 1489 §2, παραβίασε κανόνες του ουσιαστικού δικαίου, εφαρμόζοντας εσφαλμένως τις προαναφερθείσες διατάξεις των άρθρων 1485, 1486, 1489 και 1493 του ΑΚ, όπως, με τον τρίτο λόγο της αναίρεσης από το εδαφ. 1 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., προβάλλει ο αναιρεσείων, αφού, όπως από το παραπάνω περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασης του προκύπτει, το δικαστήριο προέβη, σε προαφαίρεση των δαπανών για την εξυπηρέτηση των πιο πάνω δανείων από τα εισοδήματα της υποχρέου και συγκεκριμένα από τον μηνιαίο μισθό της για να καταλήξει ότι οι καθαρές μηνιαίες αποδοχές της ενάγουσας ανέρχονταν στο ποσό των 615 Ευρώ, ενώ οι εξυπηρετήσεις των δανείων δεν προαφαιρούνται από τα εισοδήματα του υποχρέου σε συνεισφορά, αλλά λαμβάνονται υπόψη ως στοιχείο προσδιοριστικό της αξίας της περιουσίας του, η οποία πρέπει να εκληφθεί ότι μειώνεται κατά το ποσό του δανείου, καθώς και ως στοιχείο προσδιοριστικό των συνθηκών διαβιώσεώς του.

Περαιτέρω με τις εκτεθείσες παραδοχές του το Εφετείο στέρησε την απόφαση του από νόμιμη βάση λόγω ασαφών και ανεπαρκών αιτιολογιών στο ουσιώδες ζήτημα της οικονομικής δυνατότητας της αναιρεσιβλήτου και την επί τη βάσει αυτής υποχρέωση συνεισφοράς της στη διατροφή των ανηλίκων τέκνων των διαδίκων, δοθέντος ότι δεν προσδιορίζει το ύψος της σε χρήμα αποτιμητής προσφοράς της προσωπικής εργασίας και απασχόλησης της για την περιποίηση και φροντίδα των ανηλίκων τέκνων των διαδίκων, αλλά ούτε και προσδιορίζει την αξία της κατοικίας για την αγορά της οποίας δέχεται ότι η αναιρεσίβλητη έλαβε στεγαστικό δάνειο.

Επομένως, είναι βάσιμος ο δεύτερος, με στοιχ. Βα, λόγος της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, με οποίο αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. πλημμέλεια.

II). Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 11 περ. β' ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο παρά το νόμο έλαβε υπόψη αποδείξεις που δεν προσκομίστηκαν. Όμως αν το δικαστήριο στηρίζεται στο σύνολο των αποδείξεων και επαλλήλως σε ομολογία, αλυσιτελώς πλήττεται μόνον η τελευταία αιτιολογία (Α.Π 2106/2007, Α.Π 276/1993).

Στην προκείμενη περίπτωση από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι το Εφετείο προκειμένου να αιτιολογήσει την ως άνω κρίση του, σχετικά με το ότι μεταξύ των διαδίκων καταρτίσθηκε, στις 3.5.2003, προφορική συμφωνία, δυνάμει, της οποίας ο αναιρεσείων ανέλαβε την υποχρέωση να καταβάλει στην ενάγουσα κατά τα προαναφερόμενα, την πρώτη ημέρα κάθε μήνα, το ποσό των 350 ευρώ ως διατροφή για το καθένα από τα ανήλικα τέκνα των διαδίκων στηρίχθηκε στο σύνολο των αποδείξεων και επαλλήλως, υπό την μορφή της ενισχυτικής της κρίσης του επιχειρηματολογίας, αναφέρει ότι ο αναιρεσείων δεν αμφισβητεί το ύψος της συμφωνηθείσας διατροφής.

Η επιχειρηματολογία, όμως, αυτή του Εφετείου έχει χαρακτήρα επάλληλο και ματαίως πλήττεται με τον πρώτο, ως και το δεύτερο, κατά το πρώτο μέρος του, από τον αριθ. 11 ΚΠολΔ, λόγο της αναίρεσης, αφού το Εφετείο στηρίζει, την σχετική αυτή κρίση του, και επομένως και το διατακτικό ως προς την επιδίκαση της συμφωνημένης διατροφής, στα λοιπά αναφερόμενα αποδεικτικά μέσα.

Εξάλλου. ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως, κατά το μέρος που με αυτόν αποδίδεται περαιτέρω στην προσβαλλομένη απόφαση η από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ πλημμέλεια της έλλειψης νόμιμης βάσης ως προς την αποδοχή της από 14.3.2006 αγωγής της αναιρεσιβλήτου, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, καθ' όσον το Εφετείο, ως προς την ουσιαστική παραδοχή της αγωγής αυτής, διέλαβε στην απόφαση του, κατά τα αμέσως ανωτέρω αναφερόμενα, πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, που καθιστούν εφικτό τον έλεγχο της υπαγωγής των γενομένων δεκτών πραγματικών περιστατικών στους κατά τα άνω εφαρμοστέους κανόνες δικαίου, σχετικά με την κατάρτιση της από 3.5.2003 προφορικής συμφωνίας και την υποχρέωση του αναιρεσείοντος για την καταβολή του πιο πάνω ποσού διατροφής των ανηλίκων τέκνων του.

Κατά συνέπεια οι λόγοι αυτοί της αναιρέσεως πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι. Κατ' ακολουθίαν πρέπει, κατ' αποδοχή πρώτου, αλλά και του δευτέρου με στοιχ. Βα λόγου της αιτήσεως, να γίνει δεκτή εν μέρει η αναίρεση, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη 621/2008 απόφαση, ως προς την διάταξη αυτής με την οποία έγινε, δεκτή η από 3.10.2005 αγωγή της αναιρεσίβλητης, και να παραπεμφθεί η υπόθεση, για περαιτέρω εκδίκαση στο Εφετείο Αθηνών, που εξέδωσε την αναιρουμένη απόφαση, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές (άρθρο 580 παρ.3 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί, κατά τα στο σκεπτικό αναφερόμενα, την ως άνω 621/2008 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο πιο πάνω Εφετείο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, μόνο κατά το αναιρούμενο μέρος.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 2 Μαρτίου 2010.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 19 Απριλίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ