Supreme Court allows appeal against lower court dismissal of abuse of right claim in property dispute.

Απόφαση 679 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 679/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη και Δημήτριο Μαζαράκη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 17 Δεκεμβρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Ελένη Τσώλου.

Της αναιρεσίβλητης: Ψ, κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Στυλιανό Καλαϊτζάκη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 16-5-2001 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αλεξανδρούπολης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 187/2003 του ίδιου Δικαστηρίου και 773/2006 του Τριμελούς Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητά ο αναιρεσείων με την από 9-7-2007 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Μίμης Γραμματικούδης ανέγνωσε την από 3-12-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνει δεκτή η από 9-7-2007 αίτηση για αναίρεση της 773/2006 απόφασης του Εφετείου Θράκης, ως προς τον πρώτο λόγο αναίρεσης και να απορριφθεί ως προς του λοιπούς λόγους.

Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου του στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Eπειδή, κατά το άρθρο 281 ΑΚ, η άσκηση του δικαιώματος απαγορεύεται αν υπερβαίνει προφανώς τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη, ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, το δικαίωμα θεωρείται ότι ασκείται καταχρηστικά και όταν, μεταξύ άλλων περιπτώσεων, η προηγηθείσα της άσκησής του συμπεριφορά του δικαιούχου και η διαμορφωθείσα κατά το μεσολαβήσαν χρονικό διάστημα πραγματική κατάσταση καθιστούν αδικαιολόγητη την μεταγενέστερη άσκησή του σε βαθμό, ώστε να υπερβαίνει αυτή προφανώς τα όρια που επιβάλλονται από την καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή τον κοινωνικό ή οικονομικό σκοπό του δικαιώματος, η δε υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στη νομική έννοια της κατάχρησης δικαιώματος υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου.

Η ένσταση καταχρηστικής άσκησης μπορεί να αντιταχθεί και κατά της διεκδικητικής ή αναγνωριστικής αγωγής δικαιώματος κυριότητας επί ακινήτου, το οποίο αποτελεί τεμάχιο παραχωρηθέντος αγροτικού κλήρου έστω κι αν κείται σε περιοχή χαρακτηριζόμενη από το νόμο (Α.Ν. 1366/1938) ως παραμεθόρια. Η κυριότητα σε τέτοιο ακίνητο αποκτάται όχι από τη δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης της απόφασης του Υπουργού Γεωργίας ή του αρμόδιου Γενικού Διοικητή για την κύρωση της οριστικής διανομής του αγροκτήματος, όπως ορίζει η γενική διάταξη του άρθρου 189 παρ. 1 και 2του Αγροτικού Κώδικα, αλλά, σύμφωνα με τα οριζόμενα από τα άρθρα 193 και 196 αυτού, 77 του ν.δ. 2185/1952, 1 και 16 του ν.δ. 1189/1972, από και δια της μεταγραφής του εκδοθέντος από την αρμόδια αρχή οριστικού τίτλου (παραχωρητηρίου).

Πριν από τη συντέλεση αυτής ο δικαιούχος-κληρούχος αδυνατεί να ασκήσει έναντι τρίτου δικαίωμα κυριότητας ή συγκυριότητας. Σύμφωνα όμως με τη γενική διάταξη της παρ.2 του άρθρου 79 του Αγροτικού Κώδικα ο αποκατασταθείς κληρούχος από την εγκατάστασή του στον κλήρο θεωρείται ως καλής πίστεως νομέας (πλασματικός) και προστατεύεται με τα περί νομής παραγγέλματα, υπό την ισχύ δε του Α.Κ.

με τις περί προστασίας της νομής αγωγές ή αιτήσεις βάσει των άρθρων 984, 987 και 989 αυτού. Επομένως, κατά το ανωτέρω χρονικό διάστημα, δηλαδή από την εγκατάσταση του δικαιούχου στον κλήρο και μέχρι τη μεταγραφή του τίτλου, ο κληρούχος, που έχει την προσδοκία απόκτησης του δικαιώματος κυριότητας, δεν παραμένει χωρίς προστασία έναντι του τρίτου ή τρίτων, οι οποίοι παράνομα τον διαταράσσουν ή τον αποβάλλουν από την πλασματική νομή.

Μακρόχρονη, συνεπώς, αδράνεια του δικαιούχου-κληρούχου να ασκήσει κατά τρίτου τις παραπάνω προστατευτικές της νομής του εξουσίες, συνδυαζόμενη με ειδικές περιστάσεις, όπως είναι και η οικειοθελής από αυτόν παραχώρηση της κατοχής του κλήρου, εφόσον συντρέχουν και οι λοιποί προεκτεθέντες όροι εφαρμογής του άρθρου 281 ΑΚ, μπορεί να καταστήσει καταχρηστική την άσκηση, από τον κληρούχο ή τους διαδόχους του, διεκδικητικής ή αναγνωριστικής αγωγής κατά του τρίτου, μετά τη μεταγραφή του τίτλου και τη συνακόλουθη έκτοτε απόκτηση από τον κληρούχο δικαιώματος κυριότητας.

Στην προκείμενη περίπτωση, όπως προκύπτει από την επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων, ο ήδη αναιρεσείων προέβαλε, κατά της ένδικης διεκδικητικής αγωγής της αναιρεσίβλητης κατ' αυτού και των δύο ομοδίκων του (μη διαδίκων κατά την αναιρετική δίκη), του επίδικου αγρού, που βρίσκεται στην αγροτική περιοχή ..., συνολικού εμβαδού 938 τ.μ., ο οποίος περιήλθε στην κυριότητά της το έτος 1992, δυνάμει του ...

συμβολαίου γονικής παροχής, του αναφερόμενου συμβολαιογράφου, που μεταγράφηκε νόμιμα, από τον πατέρα της, στον οποίο περιήλθε, ως γεωργικός κλήρος, δυνάμει του ... τίτλου κυριότητας της Διεύθυνσης Γεωργίας Νομαρχίας Έβρου, που μεταγράφηκε νόμιμα στις 22-10-1992, την από το άρθρο 281 ΑΚ ένσταση, με το ακόλουθο περιεχόμενο:

Ο επίδικος αγρός, περιήλθε στον ίδιο, τον Σεπτέμβριο του έτους 1959, με άτυπη αγορά από τον πατέρα της ενάγουσας ΑΑ, αντί τιμήματος 800 δραχμών, το οποίο και κατέβαλε. Έκτοτε κατέχει και νέμεται τον αγρό με διάνοια κυρίου, χωρίς καμία ενόχληση, δικαστική ή εξώδικη. Το έτος 1997 και αφού μέχρι τότε ουδέποτε και από κανένα δεν αμφισβητήθηκε το δικαίωμά του της νομής και κατοχής επί του επιδίκου, πούλησε, με το ...

συμβόλαιο του αναφερόμενου συμβολαιογράφου, που μεταγράφηκε νόμιμα, ποσοστό 226/800 εξ αδιαιρέτου από τον εν λόγω αγρό, κατ' ισομοιρία στους συνεναγομένους του ΒΒ και ΓΓ, συνιδιοκτήτες όμορου ακινήτου, συμφώνησαν δε μεταξύ τους να χρησιμοποιούν εκείνοι το δυτικό τμήμα του αγρού, εμβαδού 226 τ.μ., και ο ίδιος το ανατολικό, έκτασης 574 τ.μ.

Από το έτος 1959, ήτοι επί 42 έτη, ασκεί με διάνοια κυρίου και καλή πίστη, ανελλιπώς , αδιαλείπτως και δημοσίως όλες τις πράξεις νομής και κατοχής επί του αγροτεμαχίου, μόνος μέχρι το έτος 1997 και στη συνέχεια με τους υπόλοιπους συννομείς, καλλιεργώντας αυτό με κριθάρι, βαμβάκι και τριφύλλι μέχρι την σήμερα, χωρίς ποτέ να αμφισβητηθούν, από κανένα, τα δικαιώματά του νομής και κατοχής σ' αυτό.

Όλα αυτά τα έτη ο δικαιοπάροχος της ενάγουσας και η ίδια αδράνησαν και αδιαφόρησαν να λάβουν μέτρα για την προστασία του δικαιώματος κυριότητάς τους επί του επιδίκου και έτσι δημιουργήθηκε δικαιολογημένα σ' εκείνον η πεποίθηση ότι ποτέ δεν θα ασκούσαν εναντίον του το δικαίωμα αυτό. Μάλιστα η ενάγουσα δεν αντέδρασε ούτε και όταν προέβη στην ανωτέρω πώληση τμήματος του ακινήτου στους ομοδίκους του, οι οποίο εγκαταστάθηκαν αμέσως στο τμήμα τους.

Η ενάγουσα ασκεί το δικαίωμά της καταχρηστικά, μετά από μακροχρόνια αδράνεια, με κίνητρο την κατά τα τελευταία έτη επελθούσα πολλαπλάσια αύξηση της αξίας του ακινήτου, τυχόν δε ικανοποίηση του δικαιώματος της συνεπάγεται δυσβάσταχτες συνέπειες για τον ίδιο, με δεδομένο ότι έχει πουλήσει ποσοστά εξ αδιαιρέτου από το επίδικο και προκαλείται έντονη εντύπωση αδικίας.

Το Εφετείο, απέρριψε, ως μη νόμιμη, την ένσταση αυτή, με την αιτιολογία, ότι υπό τα ανωτέρω περιστατικά δεν συγκροτείται η έννοια του άρθρου 281ΑΚ, καθόσον ο εναγόμενος, πλην της καλλιέργειας του επιδίκου με ετήσιες καλλιέργειες, δεν προέβη σε δαπάνες σ' αυτό, ούτε αναφέρει ότι οι πράξεις αυτές προ του έτους 1997 έγιναν υπό τα όμματα της ενάγουσας και του δικαιοπαρόχου της.

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο παραβίασε, με εσφαλμένη εφαρμογή, τη διάταξη του άρθρου 281 του Α.Κ., διότι, με βάση τα ανωτέρω περιστατικά, εάν αυτά υποληφθούν ως αληθινά, η άσκηση του δικαιώματος της ενάγουσας προς διεκδίκηση του επίδικου ακινήτου υπερβαίνει προφανώς τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη, τα χρηστά ήθη, ο κοινωνικός και οικονομικός σκοπός του δικαιώματος, η εφαρμογή δε της διάταξης αυτής δεν αποκλείεται από το ότι το επίδικο ακίνητο αποτελεί τεμάχιο κλήρου παραμεθόριας περιοχής, καθόσον ο κληρούχος και δικαιοπάροχος της ενάγουσας, οικειοθελώς το είχε παραχωρήσει κατά το έτος 1959 κατά κατοχή και εκμετάλλευση στον εναγόμενο, χωρίς έκτοτε να ασκήσει, αυτός, και η ενάγουσα θυγατέρα του, την αξίωσή τους από την κατά το άρθρο 79 παρ. 2 του Αγροτικού Κώδικα πλασματική νομή τους σ' αυτό και η προπεριγραφείσα συμπεριφορά τους (πριν και μετά την απόκτηση της κυριότητας του επιδίκου) δημιούργησε στον αναιρεσίβλητο την εύλογη πεποίθηση ότι δεν πρόκειται να ασκηθεί κατ' αυτού το δικαίωμα της διεκδίκησης.

Επομένως, ο πρώτος λόγος αναίρεσης, από το άρθρ.559 αριθ 1α ΚΠολΔ, με τον οποίο προβάλλεται ως πλημμέλεια η παραβίαση από το Εφετείο της ουσιαστικής διάταξης του άρθρου 281ΑΚ, είναι βάσιμος. Πρέπει, συνεπώς, να αναιρεθεί η πληττόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο που εξέδωσε την αναιρούμενη απόφαση, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές(άρθρο 580 παρ.3ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 773/2006 απόφασης του Εφετείου Θράκης.

Παραπέμπει την υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει σε δύο χιλιάδες (2.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 17 Φεβρουαρίου 2008.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Μαρτίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ