Supreme Court dismisses appeal on procedural grounds and non-exhausted grounds for appeal regarding property ownership.

Απόφαση 677 / 2009 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ) Αριθμός 677/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δημήτριο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου-Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Σπυρίδωνα Μιτσιάλη και Χαράλαμπο Αθανασίου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, την 17 Δεκεμβρίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1. Χ1, κατοίκου ..., 2. Χ2, κατοίκου ... και 3. Χ3, κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Καραγκούνη ο οποίος ανακάλεσε την από 11-12-2008 δήλωση του άρθρου 242 παρ.2 ΚΠολΔ και παραστάθηκε αυτοπροσώπως.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Ψ1, κατοίκου ..., 2. Ψ2, κατοίκου ..., οι οποίοι παραστάθηκαν με τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αναστάσιο Μιχόπουλο, 3. Ψ3, κατοίκου ... και 4. Ψ4, κατοίκου ..., οι οποίοι 3η και 4ος δεν παραστάθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 17-7-1997 αγωγή των ήδη δύο πρώτων αναιρεσιβλήτων που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Χαλκιδικής. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 71/2004 του ίδιου Δικαστηρίου και 2264/2006 του Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 21-3-2007 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Χαράλαμπος Αθανασίου ανέγνωσε την από 9-12-2008 έκθεσή, του με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος των παραστάντων αναιρεσιβλήτων της απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Από τις εκθέσεις επιδόσεως ... της δικαστικής επιμελήτριας του Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης Ξάνθης ... και ... της δικαστικής Επιμελήτριας του Πρωτοδικείου Κέρκυρας ..., τις οποίες επικαλούνται και προσκομίζουν οι αναιρεσείοντες, που επισπεύδουν τη συζήτηση της υπό κρίση από 21-3-2007 αίτησης αναίρεσης, προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο αυτής (αίτησης αναίρεσης), στο τέλος της οποίας είναι συνημμένη πράξη, με την οποία δικάσιμος για τη συζήτησή της ορίσθηκε η αναφερόμενη στην αρχή της αποφάσεως αυτής, με κλήση για να παραστούν κατά τη συζήτησή της, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στην τρίτη και των τέταρτο των αναιρεσιβλήτων, αντίστοιχα. Όμως οι αναιρεσίβλητοι αυτοί δεν εμφανίσθηκαν κατά την πιο πάνω δικάσιμο, κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε στη σειρά της από το οικείο πινάκιο, ούτε εκπροσωπήθηκαν με δήλωση πληρεξουσίου δικηγόρου, κατά τα άρθρα 242 παρ. 2 και 573 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ. Επομένως, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση, παρά την απουσία τους (άρθρ. 576 παρ. 2 εδαφ. α' του Κ.Πολ.Δ.).

ΙΙ. Κατά τις διατάξεις των άρθρων 974 και 1045 του ΑΚ για την κτήση της κυριότητας ακινήτου με έκτακτη χρησικτησίας, απαιτείται άσκηση της φυσικής εξουσίας πάνω στο πράγμα, με διάνοια κυρίου επί συνεχή εικοσαετία. Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 980, 981, 984 επ. και 994 του ΑΚ, συνάγεται ότι ο εξ αδιαιρέτου συγκύριος, αν κατέχει ολόκληρο το κοινό πράγμα, θεωρείται ότι κατέχει αυτό και στο όνομα των λοιπών συγκυρίων και δεν μπορεί να αντιτάξει κατ' αυτών αποσβεστική ή κτητική παραγραφή (έκτακτη χρησικτησία) προτού καταστήσει γνωστό στους άλλους συγκυρίους ότι αποφάσισε να νέμεται το κοινό πράγμα ολόκληρο ή κατά ποσοστό μεγαλύτερο από τη μερίδα του αποκλειστικώς στο όνομα του ως κύριος και περάσει από τη γνωστοποίηση αυτήν η προθεσμία της εν λόγω (αποσβεστικής ή κτητικής) παραγραφής.

Μεταξύ των εξ αδιαιρέτου συγκυρίων περιλαμβάνεται και ο συγκληρονόμος (ΑΠ 1599/2001). Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης και αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Έλλειψη νόμιμης βάσης, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, υπάρχει όχι μόνο όταν η απόφαση δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, όταν δηλαδή δεν περιλαμβάνει αποδεικτικό πόρισμα, αλλά και όταν από το αιτιολογικό της, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν κατά τρόπο πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, ήταν αναγκαία για την κρίση ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόσθηκε και έτσι από τις παραδοχές της απόφασης γεννώνται αμφιβολίες για το αν παραβιάσθηκε ή όχι ορισμένη ουσιαστική διάταξη νόμου.

Αναφέρεται ο λόγος αυτός σε πλημμέλειες αναγόμενες στη διατύπωση του αποδεικτικού πορίσματος και δεν ιδρύεται όταν υπάρχουν ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του πορίσματος που έχει εξαχθεί από αυτές, αρκεί τούτο να εκτίθεται σαφώς, πλήρως και χωρίς αντιφάσεις.

Ως ζητήματα, τέλος, των οποίων η μη αιτιολόγηση ή η αιτιολόγηση κατά τρόπο ανεπαρκή ή αντιφατικό στερεί από την απόφαση τη νόμιμη βάση, νοούνται μόνο οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη, που τείνουν, δηλαδή, στη θεμελίωση ή κατάργηση του δικαιώματος που ασκήθηκε, είτε ως επιθετικό είτε ως αμυντικό μέσο, όχι όμως και τα πραγματικά ή νομικά επιχειρήματα που συνέχονται με τη στάθμιση και αξιολόγηση των αποδείξεων, για τα οποία η έλλειψη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας δεν ιδρύει λόγο αναίρεσης (Ολ.

ΑΠ 24/1992). Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφαση του, δέχθηκε τα ακόλουθα: "Στον πατέρα των εναγομένων και παππού των εναγόντων ΑΑ, παραχωρήθηκαν κατά την οριστική διανομή του έτους 1939, του αγροκτήματος ..., που κυρώθηκε με το ν.δ. 2535/1935 και δημοσιεύθηκε στο Α/225 ΦΕΚ της 27-8-1953, από το Ελληνικό Δημόσιο, αγροτικός κλήρος, αποτελούμενος από τα εξής αγροτεμάχια: 1) το υπ' αρ. ...

κληροτεμάχιο, κατηγορίας Α', εκτάσεως 420 τ.μ. 2) το υπ' αρ. ... κληροτεμάχιο κατηγορίας Α', εκτάσεως 552 τ.μ. 3) το υπ' αρ. ... κληροτεμάχιο κατηγορίας Α', εκτάσεως 720 τ.μ. 4) το υπ' αρ. ... κληροτεμάχιο κατηγορίας Α' εκτάσεως 170 τ.μ. 5) το υπ' αρ. ... κληροτεμάχιο κατηγορίας Β1, εκτάσεως 4.870 τ.μ. 6) το υπ' αρ. ... κληροτεμάχιο κατηγορίας Γ' εκτάσεως 11.750 τ.μ. 7) το υπ' αρ. ...

κληροτεμάχιο κατηγορίας ΣΤ' εκτάσεως 1030 τ.μ. 8) το υπ' αρ. ... κληροτεμάχιο κατηγορίας Ε' εκτάσεως 2.875 τ.μ. 9) το υπ' αρ. ... κληροτεμάχιο κατηγορίας Ε' εκτάσεως 1.125 τ.μ. 10) το υπ' αρ. ... κληροτεμάχιο κατηγορίας ΣΤ' εκτάσεως 4.875 τ.μ. 11) το υπ' αρ. ... κληροτεμάχιο κατηγορίας ΣΤ' εκτάσεως 2.750 τ.μ. 12) το υπ' αρ. ... κληροτεμάχιο κατηγορίας ΣΤ' εκτάσεως 1625 τ.μ. 13) το υπ'αριθμ. ...

κληροτεμάχιο κατηγορίας Ζ' εκτάσεως 540 τ.μ. 14) το υπ'αριθμ. ... κληροτεμάχιο, κατηγορίας Ζ' εκτάσεως 510 τ.μ. και 15) το υπ'αριθμ. ... κληροτεμάχιο κατηγορίας Η' εκτάσεως 28.125 τ.μ. Μετά το θάνατο του παραπάνω κληρούχου, εκδόθηκε στο όνομα των κληρονόμων του κληρούχου, (εκδόθηκε στο όνομα των κληρονόμων του κληρούχου) διαγράφονται εφτά (7) λέξεις ο υπ' αριθμ. ...

οριστικός τίτλος κυριότητος του Διοικητή της Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδος που μεταγράφηκε νόμιμα το έτος 1966 στα βιβλία του υποθηκοφυλακείου Συκιάς Χαλκιδικής. Κληρονόμοι του κληρούχου, στους οποίους παραχωρήθηκε η κυριότητα των άνω κληροτεμαχίων ήταν η σύζυγος του ΒΒ και τα τέσσερα τέκνα του ΓΓ, ΔΔ, Χ1, και ΕΕ (πατέρας των εναγόντων), κατά ποσοστό 1/5 εξ αδιαιρέτου ο καθένας.

Ο πατέρας των εναγόντων ΕΕ, μετοίκησε στον ..., μετά το θάνατο του πατέρα του, άφησε δε το ιδανικό του μερίδιο επί των κληρονομιαίων ακινήτων (κληροτεμαχίων) στη μητέρα του και τις αδελφές του, οι οποίες τα καλλιεργούσαν και τα φρόντιζαν συνολικά και για λογαριασμό του, ως αντιπρόσωποι νομής κατά το δικό του ιδανικό μερίδιο, χωρίς όμως ο ίδιος να αποξενωθεί από το μερίδιο αυτό, ούτε αυτές του δήλωσαν ότι τα κατείχαν και τα νέμονται μόνο για τον εαυτό τους.

Δεν αποδείχτηκε βάσιμος και ο ισχυρισμός των εναγομένων, ότι οι αδελφές του ΕΕ, ΔΔ και Χ1, απέκτησαν με οικειοθελή παράδοση εκ μέρους του τελευταίου, το έτος 1937 τη νομή του μεριδίου του 4/20 εξ αδιαιρέτου, με τη θέληση να εξουσιάζουν ως αποκλειστικές κυρίες τα ακίνητα αυτά, και ότι η μητέρα τους ΒΒ τους δώρησε άτυπα το μερίδιο της επ' αυτών το έτος 1944, προέβησαν δε έκτοτε σε άτυπη διανομή των ακινήτων αυτών, εκτός δύο, στα οποία ισχυρίζονται ότι παρέμειναν συννομείς κατά ποσοστό 1/2 εξ αδιαιρέτου η κάθε μία.

Αντίθετα, προέκυψε ότι ο πατέρας των εναγόντων ΕΕ, δυνάμει της ... πράξεως της συμβολαιογράφου Θεσσαλονίκης, Αικατερίνης Βαλσαμούλη - Καλλιγκάτση, που μεταγράφηκε νόμιμα, αποδέχτηκε την κληρονομιά της κατά το έτος 1955 αποβιώσασας μητέρας του ΒΒ κατά το περιεχόμενο σ' αυτόν ποσοστό 1/20 εξ αδιαιρέτου, του μεριδίου της επί των επιδίκων ακινήτων που ήταν 4/20 εξ αδιαιρέτου.

Επίσης και οι αδελφές του ΔΔ και Χ1, με την ... πράξη αποδοχής κληρονομιάς ενώπιον της συμβολαιογράφου Νικητής Χαλκιδικής Αικ. Αποστολίδου, που μεταγράφηκε νόμιμα, αποδέχτηκαν την επαχθείσα σ' αυτή κληρονομιά της μητέρας τους, ήτοι το περιεχόμενο σε κάθε μία από αυτές ποσοστό 1/20 εξ αδιαιρέτου, από το μερίδιο της στα προαναφερόμενα ακίνητα, που ήταν 4/20 εξ αδιαιρέτου επ' αυτών.

Οι ίδιες εξάλλου συνέπραξαν ως πωλήτριες, μαζί με τον παραπάνω αδελφό τους να πωληθεί το υπ' αριθμ. ... κληροτεμάχιο σε τρίτο όπως παραδέχτηκε και ο μάρτυρας των εναγομένων που εξετάστηκε κατά την πρωτοβάθμια δίκη, για να εισπράξει ο καθένας το ανάλογο τίμημα. Ο δικαιοπάροχος των εναγόντων ΕΕ, το έτος 1980 απεβίωσε στον ...

και μέχρι τότε οι αδελφές του δεν του είχαν γνωστοποιήσει τη βούληση τους να νέμονται για τον εαυτό τους τα κοινά ακίνητα ούτε έκαναν τέτοια γνωστοποίηση προς τους ενάγοντες, κληρονόμους του αδελφού τους. Επομένως, δεν κατέστησαν κυρίες με έκτακτη χρησικτησία, του ιδανικού μεριδίου του πατέρα των εναγόντων.

Εκ των παραπάνω αδελφών, η ΔΔ, η οποία απεβίωσε και στη δικονομική της θέση υπεισήλθαν τα τέκνα της, μεταβίβασε στο γιο της Χ2 το υπ' αριθμ. ... κληροτεμάχιο και το υπ' αριθμ. ... στον άλλο γιο της Χ3 κατά τα έτη 1980 και 1987 αντίστοιχα, όμως ούτε αυτοί γνωστοποίησαν στους ενάγοντες ότι κατέχουν και νέμονται τα ακίνητα αυτά για λογαριασμό τους, άλλωστε μέχρι το έτος 1997 που ασκήθηκε η αγωγή επί της οποίας εκδόθηκε η εκκαλουμένη απόφαση δεν έχει παρέλθει εικοσαετία, ώστε να καταστούν κύριοι των ακινήτων αυτών με έκτακτη χρησικτησία, όπως ισχυρίζονται.

Συνεπώς οι ενάγοντες, με τη μεταγραφή της ... πράξεως αποδοχής κληρονομιάς ενώπιον της συμβολαιογράφου Πειραιώς Αικατερίνης Πολιτάκη - Παπαδημητρίου, με την οποία αποδέχτηκαν την κληρονομιά του πατέρα τους και της μητέρας τους, που είχε και αυτή κληρονομικό μερίδιο στην κληρονομιά του συζύγου της που είχε προαποβιώσει κατέστησαν συγκύριοι των επιδίκων ακινήτων, κατά ποσοστό 1/8 εξ αδιαιρέτου ο καθένας". Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο απέρριψε την έφεση των αναιρεσειόντων, με την οποία αυτοί παραπονέθηκαν για την παραδοχή της αγωγής διανομής των επιδίκων ακινήτων και την απόρριψη της περί ιδίας κυριότητας στα επίδικα ένστασης τους. Έτσι που έκρινε το Εφετείο, περιέλαβε στην απόφαση του πλήρεις, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, για όλα τα παραπάνω ζητήματα της συγκυριότητας των διαδίκων επί των επιδίκων και της περί ιδίας κυριότητας ένστασής τους, αφού εξέθεσε με πληρότητα και σαφήνεια τα πραγματικά γεγονότα που δέχθηκε, ως αποδεικνυόμενα ή μη και που ήταν αναγκαία για την εφαρμογή των προδιαλαμβανομένων ουσιαστικού δικαίου διατάξεων και γι' αυτό οι τρίτος και τέταρτος λόγοι αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, με τους οποίους οι αναιρεσείοντες υποστηρίζουν τα αντίθετα, είναι αβάσιμοι.

ΙΙΙ. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 8 Κ.Πολ.Δ., ΚΠολΔ, λόγος αναιρέσεως ιδρύεται όταν το δικαστήριο, παρά το νόμο, έλαβε υπόψη πράγματα που δεν προτάθηκαν ή δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. "Πράγματα", κατά την έννοια της διάταξης αυτής, είναι οι πραγματικοί ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη και τείνουν στη θεμελίωση, παρακώλυση ή κατάλυση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος, το οποίο ασκήθηκε, είτε ως επιθετικό (βάση αγωγής, ανταγωγής) είτε ως αμυντικό (ένσταση, αντένσταση) μέσο, αλλ' όχι και οι ισχυρισμοί που αποτελούν άρνηση της αγωγής ή της ένστασης, η επιχειρήματα νομικά ή πραγματικά, τα οποία αντλούνται από την εκτίμηση των αποδείξεων, καθώς και οι ισχυρισμοί που συνιστούν επιχειρήματα για την υποστήριξη των απόψεων των διαδίκων (ΟλΑΠ 3/97, ΑΠ 22/2005).

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, από το άρθρο 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ οι αναιρεσείοντες προβάλλουν την αιτίαση, ότι το Εφετείο δέχθηκε μη προταθέντα ισχυρισμό των εναγόντων αναιρεσιβλήτων, ότι αυτοί (αναιρεσείοντες - εναγόμενοι) και η μητέρα τους ΒΒ, νεμόταν ως συγκύριοι, τα επίδικα κληρονομιαία ακίνητα και για λογαριασμό του δικαιοπαρόχου - πατέρα τους (των εναγόντων) ΕΕ, ενώ τέτοιος ισχυρισμός δεν προβλήθηκε από τους ενάγοντες - αναιρεσιβλήτους, με συνέπεια να μη δεχθεί ότι αυτοί (αναιρεσείοντες) νέμονταν αυτά για δικό τους λογαριασμό και να απορρίψει την περί ιδίας κυριότητας ένσταση τους.

Ο λόγος αυτός αναιρέσεως είναι απαράδεκτος, διότι ο φερόμενος ως μη προταθείς ανωτέρω ισχυρισμός δεν αποτελεί "πράγμα", κατά την προαναφερθείσα έννοια, αλλά άρνηση του προταθέντος από τους αναιρεσείοντες ισχυρισμού περί του ότι αυτοί έγιναν αποκλειστικώς κύριοι των επιδίκων με έκτακτη χρησικτησία.

ΙV. Με το δεύτερο λόγο αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθ. 10 ΚΠολΔ, αποδίδεται στο Εφετείο η αιτίαση ότι χωρίς απόδειξη δέχθηκε ότι ο δικαιοπάροχος των αναιρεσιβλήτων ΕΕ ανέθεσε την καλλιέργεια των επιδίκων στην μητέρα του ΒΒ και στις αδελφές του - αναιρεσείουσες, με συνέπεια την απόρριψη της ανωτέρω ενστάσεως τους. Ο λόγος αυτός αναίρεσης είναι αβάσιμος, διότι το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση του, κατέληξε στην ανωτέρω κρίση του, αφού εκτίμησε τις προσαχθείσες αποδείξεις (μάρτυρα και έγγραφα) και επομένως όχι χωρίς απόδειξη. Ο ίδιος λόγος αναίρεσης, κατά το μέρος που προβάλλεται η αιτίαση ότι το Εφετείο δέχθηκε τα ανωτέρω, χωρίς να τάξει απόδειξη, είναι απαράδεκτος, διότι κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 10 Κ.Πολ.Δ., όπως ισχύει στην προκειμένη περίπτωση, αφού η πρώτη συζήτηση της αγωγής στο Πρωτοβάθμιο Δικαστήριο έγινε στις 24-3-2004 (άρθρο 22 του ν. 2915/2001), δεν ιδρύεται λόγος αναιρέσεως για την επικαλούμενη αυτή πλημμέλεια.

V. Κατ' ακολουθίαν, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως και να καταδικασθούν οι αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα των παρισταμένων αναιρεσιβλήτων (αρθρ. 176 και 183 Κ.Πολ.Δ.).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 21 Μαρτίου 2007 αίτηση των Χ1, Χ2 και Χ3 για αναίρεση της 2264/2006 αποφάσεως του Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στα δικαστικά έξοδα των παρισταμένων αναιρεσιβλήτων Ψ1 και Ψ2, τα οποία καθορίζει σε χίλια οχτακόσια (1.800) Ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 3 Μαρτίου 2009.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Μαρτίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ