Supreme Court reverses lower court on damages for future loss of earnings due to disability.

Απόφαση 670 / 2006 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 670/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αθανάσιο Κρητικό, Αντιπρόεδρο, Γεώργιο Βούλγαρη, Δημήτριο Κυριτσάκη, Αχιλλέα Νταφούλη και Ελένη Μαραμαθά, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 13 Ιανουαρίου 2006, με την παρουσία και της Γραμματέως Μάρθας Ψαραύτη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Π. Ξ. του Ε., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Μιχαήλ Νικολιδάκη.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. Π. Μ. του Μ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Ξυλούρη, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ. και 2. ανώνυμης ελληνικής εταιρείας γενικών ασφαλειών με την επωνυμία "...", ως καθολικής διαδόχου της συγχωνευθείσας δι' απορροφήσεως ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "... Α.Ε.", η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Φλώρα Τριανταφύλλου, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1 Αυγούστου 2001 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος και την από 3 Σεπτεμβρίου 2001 ανακοίνωση δίκης - προσεπίκληση - αναγωγή του ήδη πρώτου αναιρεσίβλητου, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Χίου και συνεκδικάσθηκαν με την δια των προτάσεων ασκηθείσα πρόσθετη παρέμβαση της ήδη 2ης αναιρεσίβλητης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 201/1419,1518/116,125/2002 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 402/2003 οριστική του Εφετείου Αγαίου. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 29 Σεπτεμβρίου 2004 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Ελένη Μαραμαθά, ανέγνωσε την από 20 Νοεμβρίου 2005 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την εν μέρει παραδοχή της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Επειδή κατά τη διάταξη του άρθρου 931 Α.Κ. "η αναπηρία ή η παραμόρφωση που προξενήθηκε στον παθόντα λαμβάνεται υπόψη κατά την επιδίκαση της αποζημίωσης αν επιδρά στο μέλλον του". "Ως αναπηρία" θεωρείται κάποια έλλειψη της σωματικής, νοητικής ή ψυχικής ακεραιότητας του προσώπου, ενώ ως "παραμόρφωση" νοείται κάθε ουσιώδης αλλοίωση της εξωτερικής εμφανίσεως του προσώπου, η οποία καθορίζεται όχι αναγκαίως κατά τις απόψεις της ιατρικής, αλλά κατά τις αντιλήψεις της ζωής.

Περαιτέρω ως "μέλλον" νοείται η επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική εξέλιξη του προσώπου. Δεν απαιτείται βεβαιότητα δυσμενούς επιρροής της αναπηρίας ή παραμορφώσεως στο μέλλον του προσώπου. Αρκεί και απλή δυνατότητα κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων. Στον επαγγελματικό - οικονομικό τομέα η αναπηρία ή παραμόρφωση του ανθρώπου, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας αποτελεί αρνητικό στοιχείο στα πλαίσια του ανταγωνισμού και της οικονομικής εξελίξεως και προαγωγής του.

Οι δυσμενείς συνέπειες είναι περισσότερο έντονες σε περιόδους οικονομικών δυσχερειών και στενότητος στην αγορά εργασίας. Οι βαρυνόμενοι με αναπηρία ή παραμόρφωση μειονεκτούν και κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός εργασίας έναντι των υγιών συναδέλφων τους. Η Α.Κ. 931 προβλέπει επιδίκαση από το δικαστήριο χρηματικής παροχής στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση, εφόσον συνεπεία αυτών επηρεάζεται το μέλλον του.

Η χρηματική αυτή παροχή δεν αποτελεί αποζημίωση εφ' όσον η τελευταία εννοιολογικώς συνδέεται με την επίκληση και απόδειξη ζημίας περιουσιακής, δηλαδή διαφοράς μεταξύ της περιουσιακής καταστάσεως μετά το ζημιογόνο γεγονός και εκείνης που θα υπήρχε χωρίς αυτό. Εξ άλλου η συνεπεία της αναπηρίας ή παραμορφώσεως ανικανότητας προς εργασία, εφόσον προκαλεί στον παθόντα περιουσιακή ζημία αποτελεί βάση αξιώσεως προς αποζημίωση που στηρίζεται στην Α.Κ. 929 (αξίωση διαφυγόντων εισοδημάτων).

Όμως η αναπηρία ή παραμόρφωση ως τοιαύτη δεν σημαίνει κατ' ανάγκη πρόκληση στον παθόντα περιουσιακής ζημίας. Τούτο συμβαίνει σε ανήλικο που δεν έχει εισέλθει ακόμη στην παραγωγική διαδικασία και δεν μπορεί ήδη από την επέλευση της αναπηρίας ή παραμορφώσεως να επικαλεσθεί περιουσιακή ζημία. Δεν μπορεί να γίνει πρόβλεψη, ότι η αναπηρία ή παραμόρφωση θα προκαλέσει στον παθόντα συγκεκριμένη περιουσιακή ζημία.

Είναι όμως βέβαιο, ότι η αναπηρία ή παραμόρφωση ανάλογα με το βαθμό της και τις λοιπές συντρέχουσες περιστάσεις (ηλικία, φύλο, κλίσεις και επιθυμίες του παθόντος) οπωσδήποτε θα έχει δυσμενή επίδραση στην κοινωνική - οικονομική εξέλιξη τούτου, κατά τρόπο όμως που δεν δύναται επακριβώς να προσδιορισθεί.

Η δυσμενής αυτή επίδραση είναι δεδομένη και επομένως δεν δικαιολογείται εμμονή στην ανάγκη προσδιορισμού του ειδικού τρόπου της επιδράσεως αυτής και των συνεπειών της στο κοινωνικό οικονομικό μέλλον του παθόντος. Προέχον και κρίσιμο είναι το γεγονός της αναπηρίας ή παραμορφώσεως ως βλάβης του σώματος ή της υγείας του προσώπου ως ενός αυτοτελούς εννόμου αγαθού, που απολαύει και συνταγματικής προστασίας σύμφωνα με τις παραγράφους 3 και 6 του άρθρου 21 του Συντάγματος, όχι μόνο στις σχέσεις των πολιτών προς το Κράτος, αλλά και στις μεταξύ τους σχέσεις, χωρίς αναγκαίως η προστασία αυτή να συνδέεται με αδυναμία πορισμού οικονομικών ωφελημάτων ή πλεονεκτημάτων.

Έτσι ορθότερη κρίνεται η ερμηνεία της Α.Κ. 931 που την καθιστά εφαρμόσιμη σύμφωνα με την οποία προβλέπεται από τη διάταξη η επιδίκαση στον παθόντα αναπηρία ή παραμόρφωση ενός ευλόγου χρηματικού ποσού ακριβώς λόγω της αναπηρίας ή παραμορφώσεως χωρίς σύνδεση με συγκεκριμένη περιουσιακή ζημία, η οποία άλλωστε και δεν δύναται να προσδιορισθεί.

Το ποσό του επιδικαζόμενου κατά την Α.Κ. 931 ευλόγου χρηματικού ποσού εξευρίσκεται κατ' αρχήν με βάση το είδος και τις συνέπειες της αναπηρίας ή παραμορφώσεως αφενός και την ηλικία του παθόντος αφετέρου. Είναι πρόδηλο, ότι η κατά την Α.Κ. 931 αξίωση είναι διαφορετική: α) από την κατά την Α.Κ. 929 αξίωση για διαφυγόντα εισοδήματα του παθόντος που κατ' ανάγκη συνδέεται με επίκληση και απόδειξη συγκεκριμένης περιουσιακής ζημίας λόγω της ανικανότητας του παθόντος προς εργασία και β) από την κατά την Α.Κ. 932 χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.

Είναι αυτονόητο ότι όλες οι παραπάνω αξιώσεις δύνανται να ασκηθούν είτε σωρευτικώς, είτε μεμονωμένως, αφού πρόκειται για αυτοτελείς αξιώσεις και η θεμελίωση κάθε μιας από αυτές δεν προϋποθέτει αναγκαίως την ύπαρξη μιας των λοιπών. Στην προκειμένη περίπτωση ο ενάγων και ήδη αναιρεσείων στην επιτρεπτώς κατ' άρθρον 561 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

επισκοπούμενη από 01.08.2001 αγωγή του εκθέτει τα ακόλουθα: Συνεπεία του σοβαροτάτου αυτού τραυματισμού μου και της εκ τούτου απωλείας ολόκληρης σχεδόν της οράσεως του δεξιού οφθαλμού μου, που με κατέστησε πλήρως ανάπηρον και ανίκανο να ασκήσω το επάγγελμά μου του μηχανικού εμπορικού ναυτικού, αφού με βάση την ισχύουσα νομοθεσία είναι αδύνατο να αποκτήσω οποιοδήποτε δίπλωμα ή πτυχίο μηχανικού εμπορικού ναυτικού με το ποσοστό αυτό του 1/10 της οράσεως του εν λόγω οφθαλμού μου που περιορίστηκε συνεπεία του τραυματισμού μου, μη βελτιουμένης δι' υάλων και μη προβλεπομένης βελτίωσής της, αλλά επιδεινώσεως μετ' επιπλοκών, των εν γένει επιπτώσεων που είχε μέχρι σήμερα και θέλει έχει δια βίου σε μένα η απώλεια αυτή της οράσεώς μου και δη στην υγεία και την εν γένει κοινωνική και επαγγελματική μου ζωή εν όψει και του νεαρού της ηλικίας μου (είμαι σήμερα μόλις 21 ετών) της απωλείας ενός έτους εκ της επαγγελματικής μου σταδιοδρομίας, των αφόρητων πόνων που υπέστην και εξακολουθώ να υφίσταμαι μέχρι σήμερα, αλλά και των ταλαιπωριών μου εκ των επεμβάσεων που υπέστην ιατρικώς στο πρόσωπό μου και ιδία στον οφθαλμόν μου, και ιδιαίτερα της εγχειρήσεως στην οποία υπεβλήθην, όλως σοβαράς και επίπονης, αλλά και εκείνων που θέλουν επακολουθήσει, του μεγάλου ψυχικού κλονισμού μου εκ του οποίου ουδέποτε θέλω συνέλθει, του άγχους και της αβεβαιότητας στην οποία έχω περιέλθει περί της κοινωνικής, οικονομικής και ιδία επαγγελματικής μου αποκαταστάσεως, δικαιούμαι αποζημιώσεως για αποκατάσταση της ηθικής βλάβης, η οποία πρέπει να αυξηθεί κατ' άρθρον 931 Α.Κ.

ως συντρεχούσης νόμιμης προς τούτο περιπτώσεως κατά ποσόν 5.000.000 δραχμών. Το Εφετείο με την προσβαλλομένη απόφασή του απέρριψε την άνω αγωγή ως αόριστη γιατί ο ενάγων δεν εξέθετε σ' αυτή πραγματικά περιστατικά πέραν εκείνων που ορίζουν τα άρθρα 929 και 932 Α.Κ., ώστε να προκύπτει η επίδραση της αναπηρίας του στο μέλλον και να προκύπτουν οι ιδιαίτεροι λόγοι και τρόποι, εξ αιτίας των οποίων γεννώνται δυσμενείς συνέπειες στην οικονομική πλευρά της οικονομικής ζωής του.

Έτσι κρίνοντας το Εφετείο υπέπεσε στην πλημμέλεια του αριθμού 1 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. μέσω του οποίου ελέγχεται η νομική αοριστία της αγωγής, γιατί για την εφαρμογή του άρθρου 931 Α.Κ. αξίωσε στοιχεία περισσότερα των όσων κατά νόμο απαιτούνται, σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στη μείζονα σκέψη της παρούσας. Επομένως είναι βάσιμος ο σχετικός πρώτος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως.

ΙΙ. Κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθμός 19 Κ.Πολ.Δ. λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νομίμου βάσεως της αποφάσεως ιδρύεται όταν δεν προκύπτουν σαφώς από το αιτιολογικό της τα περιστατικά, που είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση ως προς την συνδρομή των νομίμων όρων και προϋποθέσεων της διατάξεως που εφαρμόσθηκε ή για τη μη συνδρομή τους που αποκλείει την εφαρμογή της, καθώς και όταν η απόφαση έχει ελλιπείς ή αντιφατικές αιτιολογίες στο νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών, τα οποία έγιναν δεκτά και έχουν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης.

Αντίθετα δεν υπάρχει έλλειψη νόμιμης βάσης, όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και μάλιστα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του εξαγομένου από αυτές πορίσματος, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανέλεγκτα κατά το άρθρο 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ., εκτός αν δεν είναι σαφές το πόρισμα και για το λόγο αυτό γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος.

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφασή του δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: Έκτοτε δεν αποδείχθηκε ότι ο ενάγων προσπάθησε να απασχοληθεί έστω και για ελάχιστον χρόνο σε εργασία με αντικείμενο σχετικό με τις σπουδές του, ώστε με αυτό τον τρόπο να μετριάσει την ζημία του.

Λαμβανομένων δε υπόψη της νεαρής του ηλικίας (27 ετών) της καλής σωματικής και ψυχικής του υγείας - πέραν της εκ του ατυχήματος βλάβης, δεν προέκυψε ότι τον απασχολεί κάποιο πρόβλημα υγείας, ότι οι συνθήκες ευρέσεως εργασίας σε αντικείμενο ίδιο ή παρεμφερές με τις σπουδές του είναι αρκούντως καλές και τέλος ότι μέσω των κοινωνικών σχέσεων του τόπου διαμονής του, που αναπτύσσονται καλλίτερα σε σύγκριση με τις μεγάλες πόλεις αρνήθηκε αυτός να ασκήσει παρόμοιο επάγγελμα όπως είναι του ψυκτικού, του εγκαταστάτη ψύξης, θέρμανσης και κλιματισμού, του εγκαταστάτη καυστήρων του συντηρητή κτιρίων κλπ.

Επί πλέον τα έσοδα σε μία από τις ανωτέρω ενδεικτικά αναφερόμενες εργασίες, με απασχόληση ετήσια και όχι επτάμηνη όπως του Γ' Μηχανικού του Εμπορικού Ναυτικού, θα ήσαν όχι μόνο της αυτής τάξεως, αλλά θα υπερκάλυπταν αυτά, χωρίς μάλιστα τους κινδύνους που ενδεχόμενα θα αντιμετώπιζε εργαζόμενος σε ποντοπόρα πλοία.

Άλλωστε στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφερθεί ότι είναι αμφίβολο αν ο ενάγων χωρίς να διαθέτει προϋπηρεσία θα μπορούσε να προσληφθεί αμέσως μετά τη λήξη της στρατιωτικής του θητείας σε ποντοπόρα πλοία άνω των 4.500 τόννων D.W., όπως ισχυρίζεται, λαμβανομένης σοβαρά υπόψη και της ανεργίας στην Ελληνική Ναυτιλία".

Ακολούθως το Εφετείο με βάση τις παραδοχές αυτές δέχθηκε ως ουσία βάσιμη την εκ του αριθμού 300 Α.Κ. προβληθείσα από τους εκκαλούντες - εναγομένους και ήδη αναιρεσιβλήτους ένσταση και αφού εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση, απέρριψε ως ουσία αβάσιμο το από το άρθρο 929 Α.Κ. κονδύλιο της αγωγής του ήδη αναιρεσείοντος περί διαφυγόντων κερδών λόγω ανικανότητάς του προς εργασία συνεπεία του τραυματισμού του.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο διέλαβε στην πληττόμενη απόφασή του ανεπαρκείς και ασαφείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και ειδικότερα στην υπαιτιότητα του ενάγοντος προς μείωση της εκτάσεως της ζημίας του. Ειδικότερα δεν διευκρινίζεται στην απόφαση παρά ποίου προσφέρθηκε εργασία και αρνήθηκε ο ενάγων να την ασκήσει ή την απέκρουσε 2) δεν διευκρινίζεται εάν ο ενάγων όντας μηχανικός του εμπορικού ναυτικού, είχε επί πλέον εφόδια για την άσκηση του επαγγέλματος του ψυκτικού, του εγκαταστάτη ψύξης, θερμάνσεως, κλιματισμού, καυστήρων ή του συντηρητή κτιρίων.

Επομένως είναι βάσιμος και ο τρίτος λόγος της αιτήσεως αναιρέσεως, με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλομένη απόφαση η προβλεπομένη από το άρθρο 559 αριθμός 19 Κ.Πολ.Δ. πλημμέλεια.

Μετά από αυτά πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο εκδόσαν αυτή δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από δικαστές άλλους, πλην εκείνων που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.) και να καταδικασθούν οι αναιρεσίβλητοι ως ηττώμενοι στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ -

Αναιρεί την 402/2003 απόφαση του Εφετείου Αιγαίου.

- Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο συγκροτούμενο από άλλους δικαστές. Και -

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει στο ποσό των χιλίων πεντακοσίων (1.500) ευρώ.-

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 1η Φεβρουαρίου 2006. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 7 Απριλίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ