Supreme Court allows appeal against labor contract invalidity due to missing health certificate, remanding for retrial.

Απόφαση 65 / 2009 (Β1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 65/2009

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ηλία Γιαννακάκη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Αθανάσιο Θεμέλη, Ειρήνη Αθανασίου, Βαρβάρα Κριτσωτάκη και Παναγιώτη Κομνηνάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 18 Νοεμβρίου 2008, με την παρουσία και του γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Χ, κατοίκου ......, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αλέξιο Παπασταύρου με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "Μπέργκμαν Κορντ (Bergman Kord) Α.Ε.", που εδρεύει στη ...... και εκπροσωπείται νόμιμα και 2) Ψ2, κατοίκου ......, οι οποίες εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Ιωάννη Κατσουρίνη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 29-7-2004 και 28-12-2004 αγωγές της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 159/2006 του ίδιου Δικαστηρίου και 5945/2006 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 3-1-2008 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Παναγιώτης Κομνηνάκης διάβασε την από 4-11-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε να γίνουν δεκτοί οι πρώτος, κατά το σκέλος του το σχετικό με την από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αιτίαση, και δεύτερος λόγοι αναιρέσεως και να απορριφθεί ο τρίτος λόγος αναιρέσεως και ο πρώτος κατά τα υπόλοιπα σκέλη του.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά το άρθρο 14 § 1 της αποφάσεως Α1Β/8577/1983 του Υπουργού Υγείας και Πρόνοιας που εκδόθηκε κατ' εξουσιοδότηση του ΑΝ 2520/1940 - και αντικαταστάθηκε ήδη από 11-11-1992 με την 8405/29-10-1992 απόφαση των Υπουργών Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΦΕΚ 665Β'/11-11-92) - "όσοι ασκούν ή επιθυμούν να ασκήσουν το επάγγελμα του χειριστή τροφίμων ή ποτών, είτε ως ειδικοί επαγγελματίες, είτε ως υπάλληλοι ή εργάτες ή βοηθοί αυτών, ή απασχολούνται με οποιαδήποτε σχέση σε ξενοδοχεία, εστιατόρια, ζαχαροπλαστεία, καφενεία και άλλες επιχειρήσεις υγειονομικού ενδιαφέροντος, παρέχοντας τις υπηρεσίες τους στο κοινό, πρέπει να είναι εφοδιασμένοι με βιβλιάριο υγείας, στο οποίο θα βεβαιώνεται ότι ο κάτοχός του δεν πάσχει από μεταδοτικό νόσημα και δεν είναι φορέας εντερικών παθογόνων μικροβίων, ιών και παρασίτων".

Από την παραπάνω διάταξη σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 3, 174, 180 του ΑΚ συνάγεται ότι η έλλειψη βιβλιαρίου υγείας ή η μη θεώρησή του επιφέρει ακυρότητα της συμβάσεως εργασίας των εργαζομένων. Κατά το άρθρο 183 § 1 του ΑΚ επικύρωση άκυρης δικαιοπραξίας ισχύει σαν νέα κατάρτισή της, δηλ. αποτελεί νέα δικαιοπραξία, για την οποία απαιτείται η συνδρομή όλων τω όρων της εξ υπαρχής καταρτίσεώς της, ενώ κατά τον ερμηνευτικό κανόνα της § 2 του ίδιου άρθρου, αν οι συμβαλλόμενοι επικύρωσαν άκυρη σύμβαση, σε περίπτωση αμφιβολίας, δημιουργείται αμοιβαία μεταξύ τους υποχρέωση για κάθε παροχή που θα όφειλαν, αν η σύμβαση ήταν έγκυρη από την αρχή, δηλ.

η επικύρωση άκυρης ενοχικής συμβάσεως έχει σε περίπτωση αμφιβολίας αναδρομικά αποτελέσματα. Κατά της διατάξεις αυτές απαιτείται, συνεπώς, για την επικύρωση άκυρης συμβάσεως νέα σύμπτωση των δηλώσεων βουλήσεως των μερών, τα οποία, όπως είναι αυτονόητο εκ της αρχής της ελευθερίας των συμβάσεων, είναι ελεύθερα να στέρξουν στην επικύρωση ή να την αποκρούσουν.

Η για την επικύρωση δήλωση βουλήσεως των μερών μπορεί να είναι είτε ρητή είτε σιωπηρή, στηριζόμενη σε συγκεκριμένα πραγματικά γεγονότα που εμφαίνουν αντίστοιχη βούληση. Τέτοια σιωπηρή επικύρωση της άκυρης, λόγω ελλείψεως αρχικά του ως άνω πιστοποιητικού υγείας, συμβάσεως εργασίας των ως άνω μισθωτών εμφαίνει η συνέχιση της αποδοχής, όπως και προηγουμένως, των υπηρεσιών αυτών από τον εργοδότη τελούντα εν γνώσει της αποκτήσεως μεταγενεστέρως του πιστοποιητικού.

Περαιτέρω, η ύπαρξη βιβλιαρίου υγείας δεν αποτελεί στοιχείο της αγωγής που επιδιώκει την πληρωμή των οφειλόμενων από σύμβαση εργασίας ή ανεξαρτήτων υπηρεσιών μισθών ή αμοιβών, διότι η έλλειψη τούτου αποτελεί ένσταση του εναγομένου περί ακυρότητας της συμβάσεως, η παραδοχή της οποίας συνεπάγεται την απόρριψη της αγωγής, ως ουσιαστικά αβάσιμης και όχι ως αόριστης.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθμ. 8 του ΚΠολΔ παρέχεται λόγος αναιρέσεως και όταν το δικαστήριο παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Πράγμα με την έννοια της παραπάνω διατάξεως είναι και ο λόγος έφεσης για κακή εκτίμηση των αποδείξεων, ιδρύεται δε ο ανωτέρω λόγος αναιρέσεως, αν η προσβαλλόμενη απόφαση δεν εξέτασε ένα από τους λόγους που είχαν προταθεί για να στηρίξουν την έφεση.

Στην προκείμενη περίπτωση, το Εφετείο, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχθηκε τα ακόλουθα: "Η ενάγουσα προσλήφθηκε την 1-2-1994 από τη δεύτερη εναγομένη , με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αόριστου χρόνου για να εργασθεί στην κείμενη στην περιοχή ...... ατομική της επιχείρηση εμπορίας προϊόντων καλλωπισμού κεφαλής και προσφοράς υπηρεσιών για την πρόληψη και αποκατάσταση της τριχόπτωσης, καθώς επίσης κοσμητικής.

Το έτος 1995 η παραπάνω ατομική επιχείρηση της δεύτερης εναγομένης, ως σύνολο οργανωμένης οικονομικής δραστηριότητας προσώπων και στοιχείων, διατηρώντας την ταυτότητά της και προς επιδίωξη του ανωτέρω σκοπού, μεταβιβάστηκε στην πρώτη εναγομένη, της οποίας η πρώτη ως πρόεδρος και μέλος του διοικητικού της συμβουλίου, είχε έκτοτε την οργανική- καταστατική εκπροσώπησή της, με αποτέλεσμα την αυτοδίκαιη μεταβίβαση και της παραπάνω υφιστάμενης εργασιακής σχέσης της ενάγουσας.

Η ενάγουσα προσλήφθηκε ως βοηθός κομμωτή εργαζόμενη επί πέντε ημέρες εβδομαδιαίως (από Δευτέρα έως και Παρασκευή) και επί 8 ώρες ημερησίως (από 09.00 έως 17.00), ήτοι επί 40 ώρες εβδομαδιαίως, αμειβόμενη με ημερομίσθιο. Τα πραγματικά καθήκοντα της ενάγουσας αφορούσαν κυρίως και σχεδόν στο σύνολό τους, εργασίες κομμωτικής τέχνης για την εκτέλεση των οποίων άλλωστε αυτή, ως απόφοιτος της Κομμωτικής Σχολής "......", κατά το χρόνο της πρόσληψής της, είχε την ανάλογη ειδίκευση.

Και ναι μεν η παραπάνω επιχείρηση δεν απέβλεπε αποκλειστικώς στην παροχή εργασιών προς το κοινό, πλην όμως το σκέλος των υπηρεσιών που αφορούσε την κοσμητική (προδήλως και κυρίως) της κεφαλής, οι οποίες (υπηρεσίες) και καταλάμβαναν μεγάλο τμήμα της επιχειρηματικής δραστηριότητας των εναγομένων προϋπέθεταν εκτεταμένες και πολυποίκιλες εργασίες κομμωτικής.

Ενδεικτικώς αναφέρονται οι εργασίες τοποθετήσεως πρόσθετων μαλλιών υπό τη μορφή "εξτένσιονς", "τρεσσών" και "περουκακιών", η επιτυχής ολοκλήρωση των οποίων αναγκαίως περιελάμβανε τις ειδικότερες εργασίες λουσίματος, στεγνώματος, βαφής, κοψίματος, χτενίσματος, τόσο των αληθινών όσο και των ψεύτικων μαλλιών.

Τις παραπάνω εργασίες που προϋποθέτουν γνώση της κομμωτικής και οι οποίες ανάγονται στο αντικείμενο της επιχειρηματικής δραστηριότητας "κομμωτηρίου" ανεξαρτήτως του ότι, εκείνη που ασκούσε αρχικώς η δεύτερη και έπειτα η πρώτη εναγομένη, δεν απόβλεπε κατά κύριο λόγο στην τέλεση τούτων, για τις οποίες άλλωστε δεν διαφημιζόταν, αλλά στο προαναφερόμενο εξειδικευμένο αντικείμενό της, ως όλως απαραίτητες για την εύρυθμη και ικανοποιητική από απόψεως τελικού (κοσμητικού) αποτελέσματος, εκπλήρωση της συγκεκριμένη εμπορικώς δραστηριότητας, εκτελούνταν ανελλιπώς από την ενάγουσα, καθ' όλο το αναφερόμενο στις ένδικες αγωγές χρόνο απασχόλησής της.

Το γεγονός ότι η προσφορά των άνω καθηκόντων της ενάγουσας συνοδευόταν και από παρελκόμενες ενέργειες καθαρισμού των χώρων των εναγομένων, προσφοράς αναψυκτικών στους πελάτες, συλλογής των πετσετών και διανομής διαφημιστικών φυλλαδίων, ως εντασσόμενες κατά την αληθή βούληση των συμβαλλομένων στην επίδικη εργασιακή σύμβαση άλλως σχέση, και ήδη διαδίκων, στην εκτέλεση της εργασιακής , της εξ αυτών ενάγουσας, ενοχής, ουδόλως μεταλλάσσει την ακριβή φύση της παρεχόμενης κατά τα ανωτέρω εργασίας της τελευταίας, με περαιτέρω συναγόμενο, ενδιάμεσο διαγνωστικό συμπέρασμα, να προσνέμεται σ' αυτή (ενάγουσα) η επαγγελματική ιδιότητα της υπαλλήλου και όχι της εργατοτεχνίτριας, όπως ανακριβώς χαρακτηρίζονταν από τις εναγόμενες, αρχική και νέα εργοδότριά της.

Η ενάγουσα με την προαναφερόμενη εργασιακή της ιδιότητα, απασχολήθηκε συνεχώς στην επιχείρηση της πρώτης εναγομένης έως τις 4-5-2004, που αυτή προέβη στην καταγγελία της από 4-5-1994 συμβάσεως. Η ενάγουσα, ως εργαζόμενη σε επιχείρηση υγειονομικού ενδιαφέροντος, ενώ έπρεπε απ' αρχής της λειτουργίας της συμβάσεως εργασίας της και για την εγκυρότητα αυτής, να είναι εφοδιασμένη με βιβλιάριο υγείας, από το οποίο να προκύπτει ότι δεν έπασχε από κάποιο μεταδοτικό νόσημα, δεν ήταν κάτοχος αυτού.

Το πρώτον και ανεξαρτήτως του επουσιώδους γεγονότος της σχετικής γνώσεως των εναγομένων για την εν λόγω έλλειψη, αυτή επιμελήθηκε της εκδόσεώς του το έτος 2002 προφανώς με αφορμή την τότε εγκυμοσύνη της. Αυτοτελής ισχυρισμός της ενάγουσας μισθώτριας για την επικύρωση της άκυρης από την παραπάνω αιτία εργασιακής της συμβάσεως ουδόλως προβλήθηκε στην πρωτοβάθμια δίκη, αλλά και δεν προβάλλεται ανεξαρτήτως του παραδεκτού του και στη δευτεροβάθμια δίκη.

Επομένως, η από 1-2-94 σύμβαση εργασίας της ενάγουσας, για την προεκτιθέμενη αιτία, ήταν και παρέμεινε άκυρη, λογιζόμενη ως μηδέποτε γενόμενη, με αποτέλεσμα αυτή (ενάγουσα) να διατελεί, καθ' όλο το σκοπούμενο με αμφότερες τις αγωγές χρονικό διάστημα έναντι της πρώτης εναγομένης εργοδότριάς της σε απλή σχέση εργασίας, στα πλαίσια της οποίας προσέφερε τις υπηρεσίες της κομμώτριας".

Όμως, το Εφετείο, με το να δεχθεί ότι η σύμβαση εργασίας παρέμεινε άκυρη καθ' όλο το επίδικο χρονικό διάστημα, γιατί δεν προβλήθηκε στη δευτεροβάθμια δίκη από την ενάγουσα ισχυρισμός για επικύρωση της ως άνω ακυρότητας, παρέλειψε παρά το νόμο να λάβει υπόψη πράγμα που προτάθηκε και έχει ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, δηλαδή τον περιεχόμενο σε λόγο έφεσης αυτής ισχυρισμό για κακή εκτίμηση των αποδείξεων σχετικά με την εξαρχής επικύρωση της ως άνω ακυρότητας, λόγω συνεχίσεως της αποδοχής, όπως και προηγουμένως, των υπηρεσιών της αναιρεσείουσας από την απόκτηση πιστοποιητικού υγείας το έτος 2002 έως τις 4-5-2004, γεγονός που γνώριζαν οι αναιρεσίβλητες, και να εξαφανίσει για το λόγο αυτό την εκκαλουμένη, βάσει και του παραδεκτώς, κατ' άρθρο 529 ΚΠολΔ, προσκομισθέντος με επίκληση βιβλιαρίου υγείας.

Επομένως, πρέπει ο πρώτος λόγος του αναιρετηρίου από το άρθρο 559 αρ. 8 του ΚΠολΔ, κατά το τμήμα του που αποδίδεται η ανωτέρω πλημμέλεια στην προσβαλλόμενη απόφαση, να γίνει δεκτός ως βάσιμος. Μετά από αυτά και ενόψει του ότι παρέλκει η έρευνα των λοιπών λόγων αναιρέσεως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση ,να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, του οποίου είναι δυνατή η σύνθεση από άλλους δικαστές (άρθρο 580 § 3 ΚΠολΔ), και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητες στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την υπ' αριθμ. 5945/2006 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση. Και

Καταδικάζει τις αναιρεσίβλητες στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία ορίζει σε χίλια πεντακόσια (1.500) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Δεκεμβρίου 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 13 Ιανουαρίου 2009.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ