Supreme Court dismisses appeal against inheritance court ruling as inadmissible due to lack of public defendant status.

Απόφαση 656 / 2006 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 656/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Γκιάφη, Αντιπρόεδρο, Αλέξανδρο Κασιώλα, Χαράλαμπο Αντωνιάδη, Γεώργιο Φώσκολο και Βασίλειο Νικόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 15 Φεβρουαρίου 2006, με την παρουσία και της γραμματέως Γραμματικής Κονταξή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων:1)Κοινωφελούς Ιδρύματος με την επωνυμία "ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΠΟΥΛΕΙΟ-ΜΠΑΛΕΙΟ ΚΑΙ ΤΡΙΓΚΕΙΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΡΙΟ ΧΡΟΝΙΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα,2)Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου Ιερού Ναού "Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΙΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ",που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Χαράλαμπο Μίχο.

Του αναιρεσιβλήτου: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών και κατοικοεδρεύει στην Αθήνα. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσιά του Αικατερίνη Γαλάνη Πάρεδρο Ν.Σ.Κ, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-6-2003 αίτηση των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Εφετείο Αθηνών.

Εκδόθηκε η 7598/2003 απόφαση του ιδίου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της αποφάσεως αυτής ζητούν τα αναιρεσείοντα με την από 17-5-2005 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Αλέξανδρος Κασιώλας ανέγνωσε την από 24-1-2006 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινομένης αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Επειδή, η υπό κρίση αίτηση αναίρεσης κατά το μέρος της που στρέφεται κατά του Ελληνικού Δημοσίου πρέπει ν'απορριφθεί ως απαράδεκτη, διότι όπως προκύπτει από την προσβαλλομένη απόφαση, το τελευταίο δεν υπήρξε διάδικος στην ενώπιον του Εφετείου δίκη.

ΙΙ. Επειδή, όπως προκύπτει από τις προσκομιζόμενες υπ'αριθ.... και ... εκθέσεις επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Αθηνών Ε. Π., επικυρωμένο αντίγραφο της κρινομένης αίτησης αναίρεσης καθώς και της υπ'αριθ.241/2005 πράξης, με την οποία ορίσθηκε ως ημέρα για συζήτηση αυτής η αναφερομένη στην αρχή της παρούσης δικάσιμος, κατόπιν παραγγελίας του πληρεξουσίου δικηγόρου των αναιρεσειόντων, επιδόθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα στον Υπουργό των Οικονομικών ως τον αρμόδιο για την εφαρμογή όρων διαθηκών υπέρ κοινοφελών σκοπών προς τον οποίο νόμιμα κοινοποιήθηκε κατά τα ανωτέρω, η αίτηση αναίρεσης.

ΙΙΙ. Κατά τη διάταξη της παραγράφου 1 του άρθρου 109 του Συντάγματος, δεν επιτρέπεται η μεταβολή του περιεχομένου ή των όρων διαθήκης, κωδικέλλου ή δωρεάς, ως προς τις διατάξεις τους υπέρ του Δημοσίου ή υπέρ κοινωφελούς σκοπού. Η συνταγματική αυτή διάταξη αποβλέπει στην προστασία και κατοχύρηση της θέλησης διαθετών και δωρητών και από αυτές ακόμη τις πράξεις της πολιτείας, οι οποίες έχουν νομοθετικό περιεχόμενο, και, σύμφωνα με αυτή, δεν επιτρέπεται, κατ'αρχήν, η μεταβολή του περιεχομένου ή των όρων διαθήκης και δωρεάς υπέρ του Δημοσίου ή κοινωφελούς σκοπού ούτε και με νόμο (Ολ.

ΑΠ 1241/1949). Κατά τη διάταξη, όμως, της δεύτερης παραγράφου του ιδίου, ως άνω, άρθρου του Συντάγματος, επιτρέπεται, κατ'εξαίρεση, η επωφελέστερη αξιοποίηση ή διάθεση, για τον ίδιο ή άλλο κοινωφελή σκοπό, του καταλειφθέντος ή δωρηθέντος, στην περιοχή που όρισε ο δωρητής ή ο διαθέτης ή στην ευρύτερή της περιφέρεια, όταν βεβαιωθεί με δικαστική απόφαση, ότι η θέληση του διαθέτη ή του δωρητή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί για οποιονδήποτε λόγο, καθόλου ή κατά το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου της, καθώς και αν μπορεί να ικανοποιηθεί πληρέστερα με τη μεταβολή της εκμετάλλευσης, όπως ο νόμος ορίζει.

Προς εφαρμογή της συνταγματικής αυτής διάταξης, εκδόθηκε ο νόμος 455 της 15/19-10-1976, στο πρώτο άρθρο του οποίου ορίζονται ενδεικτικώς οι τρόποι αξιοποίησης ή διάθεσης της καταλειφθείσας περιουσίας, όταν η θέληση του διαθέτη δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί για οποιονδήποτε λόγο, εν όλω ή κατά το μεγαλύτερο μέρος της.

Με το άρθρο 3 του τελευταίου αυτού νόμου, που παραπέμπει στο άρθρο 825 ΚΠολΔ, καθιερώνεται αποκλειστική αρμοδιότητα του Εφετείου Αθηνών, για τη βεβαίωση της αδυναμίας πραγματοποίησης της θέλησης του διαθέτη ή του δωρητή και την απόφανση για τον τρόπο επωφελέστερης αξιοποίησης της περιουσίας ή του σκοπού, για τον οποίο πρέπει να διατεθεί αυτή.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την αναιρεσιβαλλομένη το Εφετείο Αθηνών επελήφθη αιτήσεως με την οποία τα αιτούντα (εκ των οποίων, είναι το πρώτο μεν κοινωφελές ίδρυμα, το δεύτερο δε, νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου), ζήτησαν την συμπλήρωση της 948/2000 απόφασης του ίδιου Εφετείου, που εκδόθηκε κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, επί της από 1-12-1998 αίτησης των ιδίων, επικαλούμενα νέο πραγματικό περιστατικό (με την έννοια ότι δεν είχε τεθεί υπόψη του δικαστηρίου, κατά τη συζήτηση της άνω προηγούμενης αίτησής τους), ούτως ώστε να επιτραπεί η επωφελέστερη αξιοποίησης της κληρονομίας που κατέλιπαν υπέρ κοινωφελούς σκοπού οι μνημονευόμενοι στην αίτηση διαθέτες, όπως η θέλησή τους προσδιορίστηκε στη συνέχεια, κατά επωφελέστερη αξιοποίησή της με την προαναφερόμενη απόφαση του παραπάνω δικαστηρίου.

Το δε Εφετείο όπως προκύπτει από την αναιρεσιβαλλομένη, κατ'ορθή εκτίμησή της, δέχθηκε τα εξής: Οι διαθέτες Δ. Α. Τ. και Π. Α. Τ., που απεβίωσαν στις 12-1-1990 και την 1-4-1991, αντίστοιχα, με τις 33474/29-3-1988 και 33473/29-3-1988 δημόσιες διαθήκες τους, οι οποίες συντάχθηκαν ενώπιον της Συμβολαιογράφου Αθηνών Αμαλίας Κυριακάκη - Καρπαθάκη και δημοσιεύθηκαν με τα 2300/19-7-1991 και 2609/20-9-1991, αντίστοιχα, πρακτικά του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, κατέλιπαν στο δεύτερο των αιτούντων, Ιερό Ναό, που εδρεύει στην ..., το 1/2 εξ αδιαιρέτου, καθένας, ενός οικοπέδου επιφάνειας 556 τετρ.

μέτρων, ευρισκομένου σε κεντρικό σημείο της άνω πόλης. Ως προς τον σκοπό διάθεσης του εν λόγω ακινήτου, οι άνω διαθέτες όρισαν με τις προαναφερόμενες διαθήκες τους, κατά λέξη, η μεν Δ. Τ., "... για φιλανθρωπικούς σκοπούς και ειδικότερα για την συντήρηση από τα εισοδήματα Γηροκομείου, το οποίο θα κτιστεί σε οικόπεδο από αυτά που διαθέτω.

Απαγορεύω την πώληση ή την υποθήκευση γιατί ο σκοπός μου είναι να διατεθούν τα εισοδήματα για τη συντήρηση των γερόντων, που έχουν ανάγκη", ο δε Π. Τ., "... για φιλανθρωπικούς σκοπούς και ειδικότερα για την ανέγερση Γηροκομείου. Το Γηροκομείο μπορεί να ανεγερθεί σε ένα από τα οικόπεδα που έχω εκεί ή σε άλλο οικόπεδο της εκκλησίας και να συντηρείται από τα εισοδήματα των ακινήτων.

Απαγορεύω την πώληση, τα εισοδήματα μόνο να διατίθενται για τον άνω σκοπό. Επίσης απαγορεύω την υποθήκευση. Σκοπός μου είναι να διατεθούν τα ακίνητα αυτά για την φροντίδα των γερόντων, που έχουν ανάγκη και μόνο και γι'αυτό απαγορεύω την καθ'οιονδήποτε τρόπο αλλαγή του σκοπού αυτού ή την άμεση ή έμμεση απαλλοτρίωση.

Στη συνέχεια, το παραπάνω δικαστήριο, με την 948/2000 απόφασή του, έκανε δεκτή την από 1-12-1998 αίτηση των αιτούντων και ήδη αναιρεσειόντων και βεβαίωσε ότι η άνω εκφρασθείσα θέληση των διαθετών δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί, ενώ μπορεί να ικανοποιηθεί πληρέστερα με την δια δωρεάς μεταβίβαση του άνω ακινήτου από το δεύτερο αναιρεσείον στο πρώτο εξ αυτών, κοινωφελές ίδρυμα.

Το εν λόγω ίδρυμα εδρεύει στην ίδια, ως άνω, πόλη και είχε σκοπό την εκεί ανέγερση Γηροκομείου, η οποία έχει ήδη ολοκληρωθεί και οργανώνεται πλέον η λειτουργία του, όπως και τα αιτούντα ρητώς εκθέτουν στην αίτησή τους. Η κρίση του παραπάνω δικαστηρίου για την έκδοση της άνω απόφασης, όπως ρητώς αναφέρεται στο σκεπτικό της, στηρίχθηκε στο ότι αφενός μεν δεν ήταν αναγκαία η ίδρυση και δεύτερου Γηροκομείου, εν όψει της ήδη ανέγερσης ενός από το πρώτο των αναιρεσειόντων, αφετέρου δε έτσι θα αυξάνονταν τα για την ανέγερση και λειτουργία του υπό αποπεράτωση Γηροκομείου έσοδα.

Περαιτέρω δέχθηκε ότι, στον ... λογαριασμό της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος υπάρχει κατάθεση ποσού, ανερχόμενου στις 24-7-2000, σε 3.972.428 Ευρώ, με δικαιούχο ανάληψης το Ιερό Ναό- δεύτερο των αναιρεσειόντων. Το ποσό αυτό προέρχεται από εισπραχθέντα μισθώματα (πλέον τόκων) ενός εκμισθωμένου καταστήματος, ευρισκομένου στο άνω ακίνητο των προαναφερόμενων διαθετών, κάτι που δεν είχε τεθεί υπόψη του ως άνω δικαστηρίου κατά τη συζήτηση της προηγούμενης αίτησής τους, επί της οποίας εκδόθηκε η άνω 948/2000 απόφασή του.

Τα αναιρεσείοντα με την ένδικη αίτηση ειδικότερα ζήτησαν να επιτραπεί η μεταβολή του τρόπου διαχείρισης του άνω εσόδου του διατεθέντος ακινήτου και να ορισθεί ως συνάδων με τη θέληση των διαθετών τρόπος, η διάθεσή του για τη κατασκευή ψηφιδωτού στην είσοδο του δευτέρου των αναιρεσειόντων ή σε άλλο σημείο αυτού, που θα υποδείξει ο αγιογράφος.

Περαιτέρω δέχθηκε ότι αναφορικά με το διατεθέν ακίνητο, η θέληση των διαθετών, Δ. και Π. Τ., όπως αυτή προσδιορίστηκε στη συνέχεια, με την άνω 948/2000 απόφαση, είναι να δωρηθεί στο πρώτο των αιτούντων, προκειμένου να αυξηθούν τα περιουσιακά του στοιχεία και να ενισχυθεί έτσι η ανέγερση και λειτουργία του (τότε) υπό αποπεράτωση Γηροκομείου του.

Όσον αφορά τα έσοδα του ίδιου ως άνω ακινήτου (έσοδο εξάλλου, είναι και το επίδικο ποσό, ανεξαρτήτως του αν εισπράχθηκε πριν από τη δημοσίευση της άνω απόφασης εκείνου Δικαστηρίου), η εκφρασθείσα με τις άνω διαθήκες βούληση των διαθετών, ως προς τον τρόπο διαχείρισής τους, είναι εντελώς σαφής και ουδέν αμφίβολο σημείο περιέχει.

Τέλος, δέχθηκε ότι το ανωτέρω περιεχόμενο των διαθηκών αποδίδει από μόνο του τη βούληση των διαθετών, η οποία είναι η διάθεση των ανωτέρω εσόδων για τη φροντίδα και τη συντήρηση των γερόντων, που έχουν ανάγκη, η οποία βούληση και μπορεί να πραγματοποιηθεί, ενώ η διάθεση του εσόδου αυτού κατά τον αιτούμενο με την ένδικη αίτηση τρόπο δεν συνάδει με την βούληση των διαθετών.

Ακολούθως εκείνο το δικαστήριο απέρριψε την ένδικη αίτηση ως κατ'ουσίαν αβάσιμη. Με αυτά που δέχθηκε και έτσι που έκρινε το Εφετείο, δεν παραβίασε τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθρου 1 του ν.455/1976 (και όχι 455/1978, όπως αναφέρεται στο αναιρετήριο), του άρθρου 758 ΚΠολΔ, σε συνδυασμό προς το άρθρο 825 ΚΠολΔ, για την ανάκληση ή μεταρρύθμιση δικαστικών αποφάσεων επί ερμηνείας διαθηκών με όρο υπέρ κοινωφελών σκοπών, ούτε την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 173 ΑΚ, με τη μη εφαρμογή της, αφού η εν λόγω διάταξη για να εφαρμοσθεί πρέπει το δικαστήριο της ουσίας να διαγνώσει κενό ή αμφίβολο σημείο στη δήλωση βούλησης, στη συγκεκριμένη δε περίπτωση το Εφετείο, όπως προκύπτει από την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δεν διέγνωσε τέτοιο σημείο στις δηλώσεις βουλήσεως των δύο διαθετών.

Επίσης το Εφετείο δεν στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, αφού διέλαβε σ'αυτή επαρκείς αιτιολογίες, που επιτρέπουν τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή εφαρμογή των παραπάνω διατάξεων. Επομένως, ο μοναδικός λόγος της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως, από τους αριθ. 1 και 19 του άρθρου ΚΠολΔ με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος.

Για τους λόγους αυτούς

Απορρίπτει την από 17 Μαίου 2005 αίτηση των Κοινοφελούς Ιδρύματος με την επωνυμία "Γραμματικοπούλειο-Μπάλειο και Τρίγκειο Θεραπευτήριο Χρονίων Παθήσεων" κλπ. για αναίρεση της υπ'αριθ.7598/2003 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσιβλήτου Ελληνικού Δημοσίου, την οποία ορίζει σε τριακόσια τριάντα (330) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 14 Μαρτίου 2006.

Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο στις 5 Απριλίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ