Supreme Court dismisses appeal against lower court ruling on contractor's obligation to measure work quantities under construction law.

Απόφαση 653 / 2017 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 653/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Βασίλειο Πέππα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Γεράσιμου Φουρλάνου), Γεώργιο Λέκκα, Αθανάσιο Καγκάνη, Ιωάννη Μπαλιτσάρη και Αγγελική Τζαβάρα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 9 Ιανουαρίου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "... Α.Ε.", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αντώνιο Νεδελκόπουλο και κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "... Α.Τ.Ε.", που εδρεύει στη ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Χρήστο Κούκλη και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 29/3/2013 προσφυγή-αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Εφετείο Λάρισας.

Εκδόθηκε η 533/2014 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 20/2/2015 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Βασίλειος Πέππας ανέγνωσε την από 24/3/2016 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Το άρθρο 38 του π.δ. 609/1985, που κατά τον έχοντα ισχύ νόμου Κανονισμό της αναιρεσείουσας εφαρμόζεται και στα εκτελούμενα από αυτήν έργα, ορίζει τα εξής: "1. Κατά τη διάρκεια της κατασκευής του έργου παίρνονται όλα τα αναγκαία στοιχεία για την επιμέτρηση των ποσοτήτων των εκτελούμενων εργασιών. Οι επιμετρήσεις συντάσσονται με μέριμνα και δαπάνη του αναδόχου και υπόκεινται στον έλεγχο της υπηρεσίας.

Τα επιμετρητικά στοιχεία λαμβάνονται από κοινού από τους επιβλέποντα κι εκπρόσωπο του αναδόχου, καταχωρούνται σε επιμετρητικά φύλλα εις διπλούν που υπογράφονται από τα δύο μέρη και καθένα παίρνει από ένα αντίγραφο. 2. Στο τέλος κάθε μήνα ο ανάδοχος συντάσσει επιμετρήσεις κατά διακριτά μέρη του έργου για τις εργασίες που εκτελέσθηκαν τον προηγούμενο μήνα.

Η επιμέτρηση περιλαμβάνει για κάθε εργασία συνοπτική περιγραφή της με ένδειξη του αντίστοιχου άρθρου του τιμολογίου ή των πρωτοκόλλων κανονισμού τιμών μονάδας νέων εργασιών, τους αναλυτικούς υπολογισμούς για τον προσδιορισμό της ποσότητας των εργασιών που εκτελέσθηκαν και τα αναγκαία γι’ αυτό επιμετρητικά σχέδια και διαγράμματα με βάση τα στοιχεία απευθείας καταμέτρησης των εργασιών.

Οι επιμετρήσεις, συνοδευόμενες από τα αναγκαία επιμετρητικά σχέδια υποβάλλονται από τον ανάδοχο στη Διευθύνουσα Υπηρεσία για έλεγχο. Η Διευθύνουσα υπηρεσία μετά την παραβολή προς τα επιμετρητικά στοιχεία, τον έλεγχο και τυχόν διόρθωση των υπολογισμών, εγκρίνει τις επιμετρήσεις και τις κοινοποιεί στον ανάδοχο.

Η κοινοποίηση αυτή θεωρείται πράξη της διευθύνουσας υπηρεσίας και ο ανάδοχος αν δεν αποδέχεται τις διορθώσεις μπορεί να ασκήσει το προβλεπόμενο από το Νόμο δικαίωμα της ένστασης...4. Δύο μήνες το αργότερο μετά τη βεβαιωμένη περάτωση του έργου ο ανάδοχος είναι υποχρεωμένος να υποβάλλει στη Διευθύνουσα υπηρεσία τυχόν επιμέρους επιμετρήσεις που λείπουν και την "τελική επιμέτρηση", δηλαδή τελικό συνοπτικό πίνακα που ανακεφαλαιώνει τις ποσότητες όλων των τμηματικών επιμετρήσεων.

Αν αυτές έχουν ελεγχθεί από τη Διευθύνουσα υπηρεσία, οι ποσότητες τίθενται όπως διορθώθηκαν έστω και αν εκκρεμούν κατ’ αυτών ενστάσεις του αναδόχου ή αιτήσεις θεραπείας. Η καταχώρηση αυτή στην τελική επιμέτρηση δεν αποτελεί παραίτηση του αναδόχου από τέτοιες αιτήσεις ή ενστάσεις, ούτε παρέχει το δικαίωμα σ’ αυτόν να υποβάλλει νέες.

Για τις επιμέρους επιμετρήσεις που δεν έχουν ακόμη ελεγχθεί από την υπηρεσία ή γι’ αυτές που τυχόν επιβάλλονται για πρώτη φορά μαζί με την τελική επιμέτρηση, καταχωρούνται οι ποσότητες των επιμετρήσεων όπως συντάχθηκαν από τον ανάδοχο πριν από τον έλεγχο της υπηρεσίας. Η τελική επιμέτρηση υπογράφεται από τον ανάδοχο.

Η Διευθύνουσα υπηρεσία έχει υποχρέωση να προβεί στον έλεγχο της τελικής επιμέτρησης μέσα σε δύο μήνες από την υποβολή της και να κοινοποιήσει στον ανάδοχο την ελεγμένη και τυχόν διορθωμένη επιμέτρηση. Το τελευταίο εδάφιο της παρ.2 έχει εφαρμογή για την τελική επιμέτρηση". Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων, προκύπτουν τα εξής:

Με το αφορόν τις επιμετρήσεις άρθρο 38 του π.δ/τος 609/1985 δεν τάσσεται προθεσμία στην Διευθύνουσα Υπηρεσία για τον έλεγχο και την έγκριση των υποβαλλομένων τμηματικών επιμετρήσεων, όπως αντιθέτως τάσσεται για τον έλεγχο και την έγκριση της τελικής επιμετρήσεως. Εφόσον, όμως, η πληρωμή του αναδόχου (η καθυστέρηση της οποίας πέραν τού διμήνου επιφέρει υπέρ αυτού τις συνέπειες της παρ.8 του άρθρου 5 του ν. 1418/1984 μεταξύ των οποίων και την έναρξη τόκων, εφόσον προηγηθεί όχληση) προϋποθέτει προηγούμενη καταμέτρηση των εκτελεσθεισών εργασιών, καθώς και έλεγχο και έγκριση των υποβληθεισών επιμετρήσεων, ο χρόνος της εγκρίσεως των εν λόγω επιμετρήσεων έχει ιδιαίτερη σημασία.

Για το λόγο αυτό, και προς τον σκοπό να επιλύονται οριστικώς και επικαίρως διαφορές μεταξύ του αναδόχου και του κυρίου του έργου που ενδεχομένως ανακύπτουν στα διάφορα στάδια εκτελέσεως του έργου, ώστε να γνωρίζουν και οι δυο τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους και να μη επικρατεί αβεβαιότητα, πράγμα που εξυπηρετεί και την ανάγκη ταχείας περατώσεως των δημοσίων έργων, η έγκριση ή η άρνηση εγκρίσεως ή η διόρθωση των τμηματικών επιμετρήσεων δεν είναι απρόθεσμη, αλλά αντιθέτως πρέπει να ενεργείται εντός ευλόγου χρόνου, τέτοιος δε χρόνος, ελλείψει σχετικής προβλέψεως, θεωρείται το τρίμηνο από την υποβολή τους προς έγκριση.

Συνεπώς, με την άπρακτή πάροδο τριμήνου από την υποβολή τους, οι τμηματικές επιμετρήσεις θεωρούνται, ανεξαρτήτως τυχόν πλημμελειών τους, αυτοδικαίως εγκεκριμένες και η Διευθύνουσα Υπηρεσία όπως και επί της εμπρόθεσμης έγκρισης δεν δύναται πλέον να τις διορθώσει (ΑΠ 251/2015, 1560/2014, ΣτΕ 746/2016). Επίσης, οι δια της σιωπής εγκριθείσες μερικές επιμετρήσεις δεν μπορούν να τροποποιηθούν ούτε με αντιρρήσεις κατά της "τελικής επιμέτρησης" ή του "προτελικού λογαριασμού" ή του "τελικού λογαριασμού", που προβλέπουν τα άρθρα 38 παρ. 4 και 40 παρ. 7 και 9 του π.

δ/τος 609/1985, ούτε να αναθεωρηθούν κατά τον έλεγχο της τελικής επιμετρήσεως ή την εκκαθάριση του τελικού λογαριασμού δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 38 παρ. 4 και 40 παρ.8 του τελευταίου τούτου π. δ/τος, καθόσον κατά τον εν λόγω έλεγχο και την εκκαθάριση δεν προβλέπεται και έρευνα παλαιάς πιστοποιήσεως, εγκριθείσης ρητώς ή εκ του τεκμηρίου της σιωπής της διευθύνουσας υπηρεσίας (ΑΠ 1451/2006).

Η διάταξη δε της παρ. 2 του άρθρου 53 του π.δ. 609/1985, που ορίζει ότι η αρμόδια για τη διενέργεια της προσωρινής παραλαβής του έργου επιτροπή "ελέγχει κατά το δυνατό την επιμέτρηση με γενικές ή σποραδικές καταμετρήσεις, καταγράφει στο πρωτόκολλο τις ποσότητες της τελικής επιμέτρησης όπως τυχόν διορθώνονται από τους ελέγχους που γίνονται", δεν έχει την έννοια ότι με το πρωτόκολλο προσωρινής παραλαβής μπορούν να αμφισβητηθούν οι εργασίες που περιλήφθηκαν σε τμηματικές επιμετρήσεις οι οποίες είτε εγκρίθηκαν ρητώς είτε θεωρούνται ως σιωπηρώς εγκριθείσες λόγω παρόδου απράκτου τριμήνου από την υποβολή τους προς έγκριση στην Διευθύνουσα Υπηρεσία (ΑΠ 1644/2008, Σ.τ.Ε 1154/2006).

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αρ.1 ΚΠολΔ δημιουργείται λόγος αναιρέσεως και αν παραβιασθεί κανόνας ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, συνίσταται δε η παραβίαση στην εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή κανόνα που υπάρχει, όταν εφαρμόζεται ή δεν εφαρμόζεται κατά περίπτωση, κανόνας ουσιαστικού δικαίου, αν και δεν υπάρχουν ή υπάρχουν, αντίστοιχα, οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του σύμφωνα με όσα ανελέγκτως δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας.

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως αιτιολογίες νοούνται τα από την απόφαση δεκτά γενόμενα ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά, τα οποία αποτελούν την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού της, δηλαδή το αποδεικτικό πόρισμα της, στο οποίο στήριξε το συμπέρασμα Από την ανωτέρω διάταξη προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος απ’ αυτή λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας), ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή του (ανεπαρκής αιτιολογία), ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία (Ολ.

ΑΠ 1/1999). Δεν υπάρχει όμως ανεπάρκεια αιτιολογιών, όταν η απόφαση περιέχει συνοπτικές αλλά πλήρεις αιτιολογίες. Στην ένδικη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε τα ακόλουθα: "Μετά από δημόσιο μειοδοτικό διαγωνισμό που προκηρύχθηκε από την καθής ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία ...

ΑΕ’ και δυνάμει της υπ’ αρ .../3.5.2006 απόφασης του Διοικητικού Συμβουλίου αυτής, η προσφεύγουσα κατέστη οριστική μειοδότης του δημόσιου τεχνικού έργου υπό τον τίτλο "... δεξιού κλάδου από έξοδο σήραγγας Ανήλιου έως έξοδο σήραγγας ... [3.3-3.5.1]", προϋπολογισμού δημοπράτησης 159.000.000 ευρώ. Ακολούθως, δυνάμει του από 21.7.2006 εργολαβικού συμφωνητικού που καταρτίσθηκε στη … μεταξύ των νομίμων εκπροσώπων της καθής η προσφυγή και της προσφεύγουσας, η τελευταία ανέλαβε, ως ανάδοχος την εκτέλεση του ανωτέρω έργου, που διέπεται κατά τον Κανονισμό της καθής από τις διατάξεις του Ν.1418/1984 και του π.δ. 609/1985, έναντι εργολαβικού ανταλλάγματος 83.595.637,00 ευρώ, πλέον του ποσού των 15.883.172,00 ευρώ για ΦΠΑ καταβλητέου από την κυρία του έργου.

Αντικείμενο του έργου ήταν αφενός μεν η κατασκευή του τμήματος [αυτοκινητόδρομου] του δεξιού ... από την έξοδο της σήραγγας Ανήλιου [περί την χθ 13+600] μέχρι την έξοδο της σήραγγας ... [περί την χ.θ 21+200] συνολικού μήκους περίπου 7,6 χλμ, αφετέρου δε η συναρμογή του τμήματος αυτού με τα εκατέρωθεν υπό κατασκευή τμήματα.

Ειδικότερα, στο συμβατικό τεχνικό αντικείμενο εντάσσονταν η κατασκευή τριών σηράγγων [Μετσόβου, ... και Μαλακασίου συνολικού μήκους 4,6 χλμ], ικανός αριθμός σταθεροποιητικών γεωτεχνικών έργων [δηλ κατά βάση τα ενδιάμεσα των σηράγγων επιχώματα και οπλισμένα εδάφη], η ολοκλήρωση της γέφυρας Γ1, οι απαιτούμενες υδραυλικές εργασίες, εργασίες οδοστρωσίας και ασφαλτικών, εργασίες σήμανσης- ασφάλισης, ηλεκτρομηχανολογικές εργασίες [οδοφωτισμού, κατασκευής υποσταθμού κ.λ.π], Η προσφεύγουσα με το υπ’ αρ πρωτ ...3.11.2009 έγγραφό της, υπέβαλε προς έλεγχο και έγκριση στην ανωτέρω ημεροχρονολογία στην καθής,-σύμφωνα με το υπ’ αρ.

πρωτ. ...3.11.2009 εισερχομένων σ’ αυτή εγγράφων, τις υπ’ αρ 23 και 24 οριστικές επιμετρήσεις και τα ΠΠΑΕ τμημάτων του όλου έργου, που αφορούσαν η μεν 23η στις εργασίες ολοκλήρωσης του Δεξιού Κλάδου της σήραγγας ..., η δε 24η στις εργασίες ολοκλήρωσης του Δεξιού Κλάδου της σήραγγας ... Ακολούθως η Διευθύνουσα Τεχνική Υπηρεσία της καθής κοινοποίησε στην προσφεύγουσα στις 6.7.2012 το υπ’ αρ.

πρωτ. .../6.7.2012 έγγραφό της, με το οποίο επεστράφησαν στην τελευταία διορθωμένες και με σημαντικότατες περικοπές οι υπ’ αρ. 23 και 24 οριστικές επιμετρήσεις εργασιών και τα συνυποβαλλόμενα με αυτές Πρωτόκολλα Παραλαβής Αφανών Εργασιών [ΠΠΑΕ], Οι ανωτέρω τμηματικές επιμετρήσεις και τα συνυποβαλλόμενα με αυτά ΠΠΑΕ, σύμφωνα και με τα αναγραφόμενα στην ανωτέρω νομική σκέψη, εφ’ όσον παρήλθε άπρακτη η τρίμηνη από την υποβολή τους προθεσμία έγκρισής τους, πρέπει να θεωρηθούν ως αυτοδικαίως εγκεκριμένες και η Διευθύνουσα Υπηρεσία της καθής δεν είχε πλέον αρμοδιότητα να επιφέρει τροποποιήσεις σ’ αυτές και γιαυτό παρά το νόμο προέβη στη σύνταξη των διορθωτικών αυτών εγγράφων που ουσιαστικά συνιστούν βλαπτικές για την προσφεύγουσα περικοπές και τροποποιήσεις.

Οι περικοπές αυτές και οι αντίστοιχα ορθές ποσότητες είναι οι ακόλουθες:...". Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο, στη συνέχεια, κατά μερική παραδοχή της προσφυγής, αναγνώρισε την υποχρέωση της αναιρεσείουσας να επιμετρήσει τις περικοπείσες ποσότητες και να καταβάλει στην αναιρεσίβλητη την αξία αυτών. Έτσι που έκρινε το Εφετείο, δεν παραβίασε τις διατάξεις των άρθρων 38 Π.Δ. 609/1985, 279 ΑΚ που εφάρμοσε, ούτε και άλλες δια της μη εφαρμογής τους, ενώ παράλληλα διέλαβε στην απόφαση του σαφείς πλήρεις και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες που καθιστούν εφικτό τον έλεγχο για την ορθή ή μη εφαρμογή του νόμου, χωρίς ν’ απαιτούνται προς τούτο και άλλες αιτιολογίες.

Ειδικότερα, με βάση τα γενόμενα δεκτά ως άνω πραγματικά περιστατικά συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής των ανωτέρω διατάξεων που εφαρμόστηκαν, κατά την εκτεθείσα στη μείζονα σκέψη της παρούσας ορθή ερμηνεία και στηρίζουν το διατακτικό της απόφαση.

Συνεπώς, οι δύο λόγοι της αναίρεσης από τους αρ. 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, αντίστοιχα, με τους οποίους υποστηρίζονται τ’ αντίθετα, είναι αβάσιμοι.

Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί και να καταδικασθεί η αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα της τελευταίας (άρθρα 176, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την από 20/2/2015 αίτηση της εταιρείας "... Α.Ε.", για αναίρεση της 533/2014 αποφάσεως του Πενταμελούς Εφετείου Λάρισας.

ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 6 Μαρτίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 25 Απριλίου 2017.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ