Supreme Court dismisses appeal on easement claim, ruling existing road suffices for legal exit.

Απόφαση 643 / 2006 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 643/2006

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Γκιάφη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Αλέξανδρο Κασιώλα, Χαράλαμπο Αντωνιάδη, Γεώργιο Φώσκολο και Βασίλειο Νικόπουλο, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 15 Φεβρουαρίου 2006, με την παρουσία και της γραμματέως Γραμματικής Κονταξή, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος : Χ1, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Καρρά, βάσει δηλώσεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 του Κ.Πολ.Δ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1.Ψ1, κατοίκου ..., 2.Ψ2, κατοίκου ... και 3. Ψ3, κατοίκου... , οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Μιλτιάδη Μαγγίνα, βάσει δηλώ-σεως κατ' άρθρο 242 παρ.2 Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την 15-7-1999 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Νάξου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 36/2000 του ίδιου Δικαστηρίου και 118/2002 του Εφετείου Αιγαίου. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητά ο αναιρεσείων με την από 6 Δεκεμβρίου 2002 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αιτήσεως αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Φώσκολος, ανέγνωσε την από 31 Ιανουαρίου 2005 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Με την ένδικη αγωγή του ο αναιρεσείων, όπως εκτιμήθηκε από το Εφετείο, ζήτησε να αναγνωριστεί δικαιούχος δουλείας διόδου υπέρ του ακινήτου του σε βάρος του όμορου ακινήτου των εναγόμενων και ήδη αναιρεσίβλητων και επικουρικά για την περίπτωση απόρριψης της κύριας αγωγικής βάσης, να καθοριστεί από το δικαστήριο δίοδος μέσω του κτήματος των εναγομένων με καταβολή αποζημίωσης.

Δικάζοντας επί της αγωγής αυτής σε δεύτερο βαθμό, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφαση, κατ' ορθή εκτίμηση, δέχθηκε τα ακόλουθα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά αναφορικά με την κύρια αγωγική βάση : Με το ...πωλητήριο συμβόλαιο της συμβολαιογράφου Αθηνών Ευδοξίας Σούλη-Νιάου, που μεταγράφηκε νόμιμα, ο ενάγων απέκτησε συγκυριότητα κατά το 1/5 εξ αδιαιρέτου ενός ακινήτου 306,24 τ.μ.

στη θέση ... του οικισμού Απόλλωνα της κτηματικής περιφέρειας Κοινότητας .... Το ακίνητο αυτό συνορεύει βόρεια επί πλευράς 16μ. με μονοπάτι πλάτους 2 μ και πέραν αυτού με ιδιοκτησία ..., νότια επί πλευράς 19,10 μ με ιδιοκτησία εναγομένων, ανατολικά επί πλευράς 16,50 μ με κοινόχρηστο κοινοτικό δρόμο και δυτικά επί πλευράς 18,40 μ με ιδιοκτησία αγνώστων.

Επίσης οι εναγόμενοι, ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του πατέρα τους Ω, που πέθανε στις 4-5-1984, αφού αποδέχθηκαν νόμιμα την κληρονομία του και μετέγραψαν τη σχετική πράξη, έγιναν συγκύριοι κατά το 1/3 εξ αδιαιρέτου ο καθένας ενός όμορου ακινήτου έκτασης 807,50 τ.μ, το οποίο κατά τη βορεινή πλευρά του μήκους 19,80 μ συνορεύει κατά ένα μέρος με το ακίνητο συνιδιοκτησίας του ενάγοντος.

Το ακίνητο εκείνου δεν είναι περίκλειστο, όπως άλλωστε και η μάρτυρας και σύζυγός του ..., κατέθεσε αλλά συνορεύει με κοινόχρηστο τσιμεντοστρωμένο κοινοτικό δρόμο επί πλευράς 16,50 μ., ο οποίος έχει πλάτος 2.μ και οδηγεί με σκαλοπάτια σε μήκος 75 μ στο κεντρικό οδικό κοινοτικό δίκτυο, το οποίο ενώνεται βορειοδυτικά με τον επαρχιακό δρόμο ...

και νοτιοανατολικά με την παραλία του Απόλλωνα και στη συνέχεια με τον ίδιο επαρχιακό δρόμο. Ανέκαθεν ο πιό πάνω κοινόχρηστος δρόμος εξυπηρετεί την πρόσβαση στο κεντρικό οδικό δίκτυο όχι μόνο του ακινήτου του ενάγοντος αλλά και των παρόδιων ιδιοκτησιών των...,..., ..., ..., ... και ... Οι εναγόμενοι, αφού έλαβαν ύστερα από αίτησή τους την 251/1991 οικοδομική άδεια από το Πολεοδομικό Γραφείο Νάξου, ανήγειραν στο ακίνητό τους δύο οικοδομές, στη νοτιοανατολική και στη νοτιοδυτική πλευρά του, αντίστοιχα, χωρίς να επιβληθεί από την πολεοδομική υπηρεσία υποχρέωση για τη δημιουργία δρόμον μέσα στο οικόπεδό τους, το οποίο χωρίζεται από εκείνο του ενάγοντος με τράφο και καλαμιώνα.

Ο ενάγων και οι δικαιοπάροχοί του ουδέποτε διέρχονταν μέσα από το ακίνητο των εναγομένων, το οποίο άλλωστε παλαιότερα ήταν επικλινής αγρός και αποτελούνταν από επτά "χαλιά" με υψομετρική διαφορά μέχρι και 2 μ. (στο τρίτο χαλί) ενώ υπήρχε αρδευτικό χαντάκι (υδραύλακας) κατά μήκος του βόρειου και δυτικού ορίου του, το οποίο εχρησιμοποιείτο μόνο για την άρδευση του ακινήτου του ενάγοντος και των δικαιοπαρόχων του και όχι ως δίοδος για την πρόσβαση τους στον κεντρικό δρόμο του οικισμού.

Γι' αυτό το λόγο ήταν αδύνατο να αποκλείσουν οι εναγόμενοι ανύπαρκτη δίοδο, όπως αβάσιμα υποστηρίζει ο ενάγων. Μετά τις παραδοχές αυτές το Εφετείο, κρίνοντας απορριπτέα ως κατ' ουσία αβάσιμη κατά την κύρια βάση της την ένδικη αγωγή, απέρριψε ως αβάσιμη την έφεση του αναιρεσείοντος κατά της πρωτόδικης απόφασης που είχε απορρίψει την ίδια αγωγική βάση για τον ίδιο λόγο.

Με την κρίση του αυτή το Εφετείο δεν στέρησε την απόφασή του νόμιμης βάσης, αλλά με σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες κατέληξε στο αποδεικτικό του πόρισμα περί ανυπαρξίας της επικαλούμενης δουλείας διόδου υπέρ του ακινήτου συνιδιοκτησίας του αναιρεσείοντος σε βάρος του ακινήτου των αναιρεσίβλητων.

Επομένως ο πρώτος, μέρος δεύτερο, και ο τρίτος λόγοι της αναίρεσης, που προβάλλουν κατά της προσβαλλόμενης απόφασης αιτιάσεις από τον αριθ. 19 άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., για την απόρριψη της κύριας αγωγικής βάσης, πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμοι.

ΙΙ. Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 11 περ. γ' Κ.Πολ.Δ. αναίρεση επιτρέπεται αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που επικαλέστηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι. Κατά την έννοια της διάταξης για την ίδρυση του λόγου αναίρεσης αρκεί και μόνη η ύπαρξη αμφιβολιών για το αν πράγματι λήφθηκαν υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας τα αποδεικτικά μέσα που προσκόμισαν και επικαλέστηκαν οι διάδικοι, τα οποία το δικαστήριο υποχρεούται να τα λαμβάνει υπόψη του σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 335,338, 339, 340 και 346 Κ.Πολ.Δ.

Εξάλλου, δεν θεμελιώνει λόγο αναίρεσης η παράλειψη του δικαστηρίου της ουσίας να μνημονεύσει στην απόφασή του ποια αποδεικτικά μέσα χρησιμοποιήθηκαν για άμεση και ποια για έμμεση απόδειξη ή να καθορίσει τη βαρύτητα που αποδόθηκε στο καθένα από αυτά ή τη σχέση και επιρροή του στα αποδεικτέα θέματα. Με τον πρώτο λόγο της αναίρεσης, μέρος πρώτο, προβάλλεται αιτίαση από τον αριθ. 11 περ.

γ' άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ., ότι το Εφετείο, καταλήγοντας στην κρίση περί απόρριψης ως αβάσιμης της κύριας βάσης του ήδη αναιρεσείοντος περί αναγνώρισης δικαιώματος δουλείας διόδου υπέρ του ακινήτου του σε βάρος του ακινήτου των ήδη αναιρεσίβλητων, δεν έλαβε υπόψη του τα ακόλουθα έγγραφα, τα οποία είχε προσκομίσει και επικαλεστεί ο αναιρεσείων προς απόδειξη της κύριας βάσης της αγωγής του και συγκεκριμένα:

α) το με αριθ. 8/13-1-1997 έγγραφο της Κοινότητας ..., β) τις με αριθ. ... και ... αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού, των ετών 1945 οι δύο πρώτες και του έτους 1982 οι υπόλοιπες, και την από ...έκθεση φωτοερμηνείας της ίδιας Υπηρεσίας και γ) τις ένορκες βεβαιώσεις των μαρτύρων του που περιέχονται στις ... και ...εκθέσεις του Ειρηνοδίκη Ιλίου.

Ο λόγος αυτός της αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος διότι από την επισκόπηση του όλου περιεχομένου της προσβαλλόμενης απόφασης, όπου μάλιστα υπάρχει ρητή διαβεβαίωση κατά την οποία το δικαστήριο έλαβε υπόψη όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα και τις ένορκες βεβαιώσεις, που επικαλέστηκαν και νόμιμα προσκόμισαν οι διάδικοι, καθίσταται αδιστάκτως βέβαιο ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε με τις λοιπές αποδείξεις για τη διαμόρφωση του αποδεικτικού του πορίσματος και τα παραπάνω υπό στοιχ.

α' και β' έγγραφα καθώς και τις υπό στοιχ. γ' ένορκες βεβαιώσεις τις οποίες μάλιστα αναφέρει με τον αριθμό τους.

ΙΙΙ. Κατά το άρθρο 438 Κ.Πολ.Δ. έγγραφα που έχουν συνταχθεί κατά τους νόμιμους τύπους από δημόσιο υπάλληλο ή λειτουργό ή πρόσωπο που ασκεί δημόσια υπηρεσία ή λειτουργία αποτελούν πλήρη απόδειξη για όλους ως προς όσα βεβαιώνονται στο έγγραφο ότι έγιναν από το πρόσωπο που συνέταξε το έγγραφο ή ότι έγιναν ενώπιόν του, αν το πρόσωπο αυτό είναι καθ' ύλην και κατά τόπο αρμόδιο να κάνει αυτή τη βεβαίωση.

Με το δεύτερο λόγο της αναίρεσης, επικουρικό έναντι του πρώτου τέτοιου, αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση αιτίαση από τον αριθ. 12 άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. ότι το Εφετείο παραβίασε τους ορισμούς του νόμου σχετικά με τη δύναμη των αποδεικτικών μέσων και συγκεκριμένα δεν απέδωσε πλήρη αποδεικτική δύναμη στα έγγραφα που αναφέρθηκαν παραπάνω υπό στοιχ.

α' και β', τα οποία βεβαιώνουν ότι υπήρχε δίοδος - αγροτικός δρόμος μέσα στο ακίνητο των αναιρεσίβλητων το περιεχόμενο δε αυτών αποτελεί πλήρη απόδειξη και είναι δεσμευτικό για το δικαστήριο της ουσίας, ενώ αντίθετα το Εφετείο δέχθηκε ότι δεν υπήρχε τέτοια δίοδος. Ο λόγος αυτός της αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, διότι τα συγκεκριμένα έγγραφα σε σχέση με το αναφερόμενο στο αναιρετήριο και προεκτιθέμενο περιεχόμενό τους, δεν έχουν κατά το νόμο μεγαλύτερη αποδεικτική δύναμη από τα λοιπά αποδεικτικά μέσα αφού λείπει από τους συντάκτες τους η καθ' ύλην αρμοδιότητα πιστοποίησης περί της ύπαρξης δουλειών διόδου ή επάρκειας τέτοιων δουλειών και επομένως το Εφετείο, που τα εκτίμησε ελεύθερα, δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια που του αποδίδεται με το λόγο αναίρεσης.

IV. Κατά το άρθρο 1012 ΑΚ, αν το ακίνητο στερείται της αναγκαίας διόδου προς την οδό, έχει δικαίωμα ο κύριος του να απαιτήσει δίοδο από τους γείτονες έναντι ανάλογης αποζημίωσης. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι το ακίνητο στερείται της αναγκαίας διόδου όταν δεν έχει διέξοδο προς το δρόμο (δημόσιο, δημοτικό, κοινοτικό) που να εξυπηρετεί την κανονική και σύμφωνη με τον προορισμό του εκμετάλλευση.

Πότε συμβαίνει αυτό δεν κρίνεται από τις υποκειμενικές συνθήκες του ιδιοκτήτη του φερόμενου ως περίκλειστου ακινήτου, αλλ' αντικειμενικά από τις συνθήκες της συγκεκριμένης περιπτώσεως και ειδικότερα από τον προορισμό του ακινήτου, τις ανάγκες του και τις ειδικότερες συνθήκες της περιοχής ανεξάρτητα αν πρόκειται για ακίνητο αστικό ή αγροτικό.

Κατά συνέπεια, στέρηση διόδου μπορεί να υπάρχει όχι μόνο όταν το ακίνητο δεν έχει καθόλου επικοινωνία με το δρόμο, αλλά και όταν η υπάρχουσα δίοδος κρίνεται ως ανεπαρκής για την κανονική εκμετάλλευση του ακινήτου δηλαδή εξυπηρετεί ανεπαρκώς τις ανάγκες του σύμφωνα με τον προορισμό του. Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, σε σχέση με την επικουρική βάση της ένδικης αγωγής του αναιρεσείοντος περί παροχής διόδου μέσα από το ακίνητο των αναιρεσίβλητων με καταβολή αποζημίωσης, δέχθηκε τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "..Περαιτέρω, ο υπάρχων και προπεριγραφείς δρόμος, εξυπηρετεί πλήρως και όχι ατελώς, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, τις σημερινές ανάγκες του οικοπέδου του ενάγοντος και δεν υφίσταται λόγος να δοθεί άλλη δίοδος μέσω του ακινήτου των εναγομένων για να διέρχεται αυτός (ενάγων) και δη με αυτοκίνητο, όπως ζητεί.

Μετά τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο, κρίνοντας κατ' ουσία αβάσιμη και κατά την επικουρική της βάση την ένδικη αγωγή, απέρριψε ως αβάσιμη την έφεση του αναιρεσείοντος κατά της πρωτόδικης απόφασης που είχε απορρίψει την ίδια αγωγική βάση με την ίδια αιτιολογία. Με βάση τα παραπάνω εφόσον το εφετείο έκρινε αναιρετικώς ανέλεγκτα (άρθρ. 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δ.) ότι το ακίνητο του ενάγοντος δεν είναι περίκλειστο, αφού κατά την ανατολική πλευρά του, μήκους 16,50 μ., συνορεύει με κοινόχρηστο κοινοτικό δρόμο, που εξυπηρετεί πλήρως, άρα επαρκώς, τις ανάγκες του οικοπέδου αυτού του διαδίκου κατά την τωρινή εποχή των αυτοκινήτων και λοιπών μέσων μεταφοράς, ώστε δεν υφίσταται λόγος να δοθεί άλλη δίοδος μέσα από το ακίνητο των αναιρεσιβλήτων, δεν παραβίασε ευθέως με εσφαλμένη ερμηνεία ή εφαρμογή, ούτε εκ πλαγίου τη διάταξη του άρθρου 1012 ΑΚ, προσδίδοντας στην αναιρεσιβαλλομένη αντίστοιχες σαφείς, πλήρεις και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες και γι' αυτό οι περί των αντιθέτων και από τους 1 και 19 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ.

τέταρτος και πέμπτος λόγοι αναίρεσης είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 6 Δεκεμβρίου 2002 αίτηση για αναίρεση της 118/2002 απόφασης του Εφετείου Αιγαίου.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 14 Μαρτίου 2006.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 5 Απριλίου 2006.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ