Supreme Court partially allowed appeal against First Instance Court ruling on lawyer fees in expropriation case.

Απόφαση 637 / 2016 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 637/2016

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Σακκά, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ και Αλεξάνδρα Κακκαβά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Οκτωβρίου 2016, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ΝΠΔΔ με την επωνυμία "Δικηγορικός Σύλλογος Ιωαννίνων", που εδρεύει στα … και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Αναστασία Γιογλή.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην …, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον Ευάγγελο Μαρίνη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και 2) ΝΠΔΔ με την επωνυμία "ΤΑΜΕΙΟ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΩΝ", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Ανδριανή Κατσαρού, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-10-2007 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ιωαννίνων.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 288/2008 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 266/2011 του Τριμελούς Εφετείου Ιωαννίνων.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 18-11-2014 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Σακκάς διάβασε την από 5-2-2016 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή της από 18-11-2014 αιτήσεως για αναίρεση της 266/2011 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Ιωαννίνων, ως προς τους πρώτο, δεύτερο, τέταρτο και πέμπτο λόγους αναιρέσεως.

Η πληρεξούσια του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος του 1ου των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Κατά το άρθρο 8 παρ. 2 και 3 ν. 2882/2001 "Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων", το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων αποδίδει στον οικείο Δικηγορικό Σύλλογο το ποσό της δικαστικής δαπάνης και την αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων. Κάθε διαφορά σχετική με την απόδοση στον δικαιούχο του ποσού που κατατέθηκε λύεται οριστικά από το αρμόδιο δικαστήριο της παραγράφου 1 του άρθρου 19 του παρόντος νόμου με την διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων των άρθρων 686 επ. ΚΠολΔ. Από τις διατάξεις αυτές σαφώς προκύπτει ότι διάδικοι στην προκειμένη δίκη είναι το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων και ο οικείος Δικηγορικός Σύλλογος. Επομένως το Εφετείο που, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε ότι η κρινόμενη αγωγή απαραδέκτως εισάγεται κατά του Ελληνικού Δημοσίου, δεν παραβίασε το νόμο και συνεπώς ο αντίθετος από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ πρώτος λόγος αναιρέσεως κατά το πρώτο σκέλος του είναι αβάσιμος.

2. Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 8 παρ. 1, 2, 3 και 4, 18 παρ. 4 και 19 παρ. 1 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), όπως ίσχυε κατά την 18-5-2011 που εκδικάστηκε στο Εφετείο η προκειμένη υπόθεση, σαφώς συνάγεται ότι η δικαστική δαπάνη μαζί με τη νόμιμη αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων, που εκπροσώπησαν τους διαδίκους στη δίκη για τον προσδιορισμό της οριστικής αποζημίωσης των απαλλοτριωθέντων, βαρύνει τον υπόχρεο προς αποζημίωση, επιδικάζεται από το δικαστήριο με την ίδια απόφαση και παρακατατίθεται στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων (Τ.Π.

και Δ.) υπέρ του οικείου Δικηγορικού Συλλόγου. Ο υπόχρεος καταθέτει στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων την αποζημίωση υπέρ του δικαιούχου και τη δικαστική δαπάνη και την αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων υπέρ του οικείου Δικηγορικού Συλλόγου. Το Ταμείο αποδίδει στο δικαιούχο το ποσό που κατέθεσε ο υπόχρεος, αφού προσκομιστεί σ’ αυτό τελεσίδικη αναγνωριστική απόφαση και στον οικείο Δικηγορικό Σύλλογο το ποσό της δικαστικής δαπάνης και την αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων.

Άρα η κατάθεση της δικαστικής δαπάνης και της αμοιβής στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων γίνεται υπέρ του οικείου Δικηγορικού Συλλόγου, τα μέλη του οποίου εκπροσώπησαν τους διαδίκους στη δίκη της απαλλοτρίωσης. Κάθε διαφορά σχετικά με την απόδοση των ποσών από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων στο δικαιούχο Δικηγορικό Σύλλογο, με βάση τις παραπάνω διατάξεις, λύεται οριστικά από το Μονομελές Πρωτοδικείο, στην περιφέρεια του οποίου βρίσκεται η απαλλοτριούμενη έκταση, με τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων των άρθρων 686 επ.

ΚΠολΔ.

Συνεπώς, για την ίδια αξίωση προς απόδοση των εν λόγω ποσών, που στηρίζεται σε άλλες διατάξεις, όπως αδικοπραξίας (ΑΚ 914), αδικαιολογήτου πλουτισμού (ΑΚ 904 επ.), εκχωρήσεως (ΑΚ 455), η διαφορά υπάγεται στο καθ’ ύλην αρμόδιο δικαστήριο κατά την τακτική διαδικασία. Τέλος με την καταβολή της αποζημίωσης στο δικαιούχο που αναγνωρίστηκε δικαστικώς, το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων απαλλάσσεται από κάθε υποχρέωση και ευθύνη.

Περαιτέρω, ο αναιρετικός λόγος του αριθμού 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ για παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου ιδρύεται αν το δικαστήριο της ουσίας προέβη σε εσφαλμένη ερμηνεία των προϋποθέσεων εφαρμογής του εφαρμοσθέντος κανόνα ουσιαστικού δικαίου ή σε εσφαλμένη υπαγωγή ή μη υπαγωγή των πραγματικών διαπιστώσεών του στο εννοιολογικό περιεχόμενο του εν λόγω κανόνα δικαίου.

Στην προκειμένη περίπτωση, το Εφετείο, δικάζοντας επί των από 6-11-2009 και 21-12-2009 εφέσεων κατά της 288/2008 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ιωαννίνων, που δίκασε επί της από 2-10-2007 αγωγής του αναιρεσείοντος Δικηγορικού Συλλόγου Ιωαννίνων, με την οποία ζητούσε να του αποδοθεί δικηγορική αμοιβή 310.544,09 ευρώ, που καθορίστηκε με την 251/2003 απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων σε δίκη καθορισμού οριστικής αποζημίωσης απαλλοτριωθέντων ακινήτων, δέχτηκε, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, τα εξής πραγματικά περιστατικά: "Με την .../26.3.1998 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και ΠΕΧΩΔΕ, που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 148/1998, Τεύχος Δ’ , απαλλοτριώθηκε αναγκαστικά για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για τη διάνοιξη και κατασκευή της Εγνατίας Οδού από Ηγουμενίτσα έως Ιωάννινα, τμήμα Βροσίνα -Ιωάννινα, υποτμήμα Πεδινή - Μπάφρα - Κουτσελιό - Πλατανιά -Δροσοχώρι, εδαφική έκταση συνολικού εμβαδού 726.394 τετρ.

μέτρων, μετά των επικειμένων, όπως αποτυπώνεται στο κτηματολογικό διάγραμμα και τον αντίστοιχο πίνακα της Διεύθυνσης … Απαλλοτριώσεων και Τοπογραφήσεων του ΥΠΕΧΩΔΕ, που έχουν συντάξει οι υπάλληλοι αυτής Π. Κ. και Γ. Α. και έχει θεωρήσει ο Διευθυντής της Κ. Δ.. Ακολούθως ύστερα από αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου εκδόθηκε η 251/2002 απόφαση του παρόντος Δικαστηρίου με την οποία προσδιορίστηκε η οριστική αποζημίωση για τα απαλλοτριωθέντα.

Κατά τη δίκη για τον προσδιορισμό αυτής, υπέβαλλαν ανταιτήσεις κάποιοι εκ των καθ’ ων η αίτηση, άλλοι παρενέβησαν επικαλούμενοι δικαίωμα στα απαλλοτριούμενα, εκπροσωπηθέντες δε αυτοί και οι εν γένει καθ’ ων η αίτηση από δικηγόρους μέλη του ενάγοντος δικηγορικού συλλόγου. Με την ως άνω απόφαση, επιβλήθηκε σε βάρος του υπόχρεου σε καταβολή της αποζημίωσης Ελληνικού Δημοσίου η δικαστική δαπάνη ποσού 880 ευρώ και η αμοιβή των πληρεξουσίων δικηγόρων των ανταιτούντων, προσδιορισθείσα σε ποσοστό 2% επί του ποσού της αποζημιώσεως καθώς και δαπάνη ποσού 20,54 ευρώ για την παράσταση κάθε δικηγόρου.

Το ΥΠΕΧΩΔΕ με την .../23.7.2003 απόφασή του ενέκρινε δαπάνη ποσού 310.544,092 ευρώ και τη διάθεση ισόποσης πίστωσης σε βάρος του προϋπολογισμού του έργου για να κατατεθεί στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων με την έκδοση ισόποσου γραμματίου παρακαταθήκης υπέρ του Δικηγορικού Συλλόγου Ιωαννίνων για την πληρωμή πληρεξουσίων δικηγόρων των ιδιοκτητών ακινήτων που απαλλοτριώθηκαν, με την παράκληση προς τον υπόλογο του έργον να ενεργήσει την παρακατάθεση του εγκρινόμενου ποσού και την έκδοση του ισόποσου γραμμάτιου παρακαταθήκης.

Με βάση την έγκριση αυτή η ΔΕΚΕ Περιφέρειας Ηπείρου, παρακατέθεσε το ανωτέρω ποσό των 310.544,092 ευρώ στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων. Σύμφωνα με το εκδοθέν για την παρακατάθεση αυτή υπ’ αριθ. .../15.9.2003 γραμμάτιο συστάσεως παρακαταθήκης, γίνεται η παρακατάθεση του πιο πάνω ποσού αποζημίωσης κατά την ακριβή αναγραφή της αιτίας παρακατάθεσης στο γραμμάτιο "για αμοιβή πληρεξουσίων δικηγόρων των ιδιοκτητών των ακινήτων που έχουν απαλλοτριωθεί για τη διάνοιξη της Εγνατίας οδού στο τμήμα Βροσίνα Ιωάννινα, χθ 14+400 έως χθ 27+200, υποτμήμα Πεδινή - Μπάφρα -Κουτσελιό - Πλατανιά - Δροσοχώρι, κοινή Υπουργική απόφαση .../26.2.1998 (ΦΕΚ 148/13.3.1998 Τεύχος Δ’ ) και υπέρ των φερομένων ως δικαιούχων της αποζημίωσης που επιδικάστηκε με την υπ’ αριθ. 251/2002 απόφαση Εφετείου Ιωαννίνων".

Με βάση όσα ανωτέρω αναπτύχθηκαν δικαιούχοι κατά το γραμμάτιο σύστασης της παρακαταθήκης του ποσού της αποζημίωσης που παρακατατέθηκε για την αναγραφόμενη σ’ αυτό αιτία, φέρονται οι δικαιούχοι της αποζημίωσης λόγω της απαλλοτρίωσης των ιδιοκτησιών τους για τη διάνοιξη της Εγνατίας οδού στο συγκεκριμένο τμήμα, δεδομένου ότι υπέρ αυτών έγινε η παρακατάθεση από τον υπόχρεο σε καταβολή της.

Κατά την παρακατάθεση δεν είναι δικαιούχος του ποσού αυτού ο ενάγων Δικηγορικός Σύλλογος, του οποίου είναι μέλη οι πληρεξούσιοι δικηγόροι που εκπροσώπησαν τους ιδιοκτήτες των ακινήτων στη δίκη προσδιορισμού της αποζημίωσης. Με βάση την αναγραφή του δικαιούχου απόδοσης της παρακατάθεσης στο οικείο γραμμάτιο και την σχετική γνωμάτευση του Νομικού Συμβούλου του Κράτους Π.

Τ. για την οποία το υπ’ αριθ. ...26.1.2004 έγγραφό του προς το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, με την οποία απάντησε σε σχετικό ερώτημα, ότι κατά τη γνώμη του πραγματικοί δικαιούχοι του κατατεθέντος με το .../2003 γραμμάτιο παρακαταθήκης είναι οι φερόμενοι ως δικαιούχοι της αποζημίωσης, δηλαδή οι ιδιοκτήτες των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, το εναγόμενο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, κατέβαλε το παρακατατεθέν ποσό στους δικαιούχους αυτούς.

Η απόδοση του παρακατατεθέντος ποσού ενεργήθηκε στους κατά το γραμμάτιο παρακαταθήκης δικαιούχους του ποσού αυτού, υπέρ των οποίων είχε παρακατατεθεί από τον παρακαταθέτη, όπως το Ταμείο είχε υποχρέωση. Δεν είχε δικαίωμα το Ταμείο, με βάση την ένδειξη ότι το ποσό αφορά την αμοιβή πληρεξουσίων δικηγόρων, αντίθετα με τη δήλωση του παρακαταθέτη, να κρίνει ότι δικαιούχος του ποσού αυτού δεν είναι οριζόμενος από αυτόν στο γραμμάτιο παρακαταθήκης, αλλά τρίτος και να καταβάλει σ’ εκείνον το ποσό.

Κατ’ ακολουθία, αφού δεν υφίσταται πλέον κατατεθειμένο το ποσό της δικαστικής δαπάνης και της δικηγορικής αμοιβής στο Ταμείο, ώστε να διαταχθεί η απόδοση αυτού με επίλυση της διαφοράς που προέκυψε, αλλά αποδόθηκε στους κατά την παρακατάθεση δικαιούχους αυτού, δεν συντρέχει απαραίτητη προϋπόθεση για να διαταχθεί απόδοση του ποσού αυτού κατά τις διατάξεις του άρθρου 8 παρ. 2 και 3 του ν. 1882/2001 και η ένδικη αγωγή είναι απορριπτέα ως κατ’ ουσίαν αβάσιμη.

Επομένως, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο το οποίο με την εκκαλουμένη απόφαση αυτού δέχθηκε την αγωγή ως βάσιμη και από ουσιαστική άποψη εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ανωτέρω διατάξεις του νόμου". Με τις παραδοχές αυτές το Εφετείο παραβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή τις ανωτέρω διατάξεις, αφού, ενώ δέχεται ότι το ΥΠΕΧΩΔΕ ενέκρινε υπέρ του Δικηγορικού Συλλόγου ποσό 310.544,092 ευρώ και η ΔΕΚΕ Περιφέρειας Ηπείρου παρακατέθεσε το ποσό αυτό στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, σύμφωνα με το εκδοθέν .../15-9-2003 γραμμάτιο συστάσεως παρακαταθήκης, στο οποίο αναφέρεται ρητά ότι γίνεται παρακατάθεση του πιο πάνω ποσού "για αμοιβή πληρεξουσίων δικηγόρων" των ιδιοκτητών των ακινήτων που έχουν απαλλοτριωθεί για τη διάνοιξη της Εγνατίας Οδού και υπέρ των φερομένων ως δικαιούχων της αποζημιώσεως που επιδικάστηκε με την 251/2002 απόφαση του Εφετείου Ιωαννίνων και παρότι από το περιεχόμενο αυτό προκύπτει σαφώς ότι δικαιούχος της αμοιβής των πληρεξουσίων δικηγόρων είναι ο ευθέως από το νόμο οριζόμενος ως δικαιούχος Δικηγορικός Σύλλογος Ιωαννίνων και όχι οι φερόμενοι ως δικαιούχοι της αποζημίωσης, οι οποίοι δεν είχαν καμία νομιμοποίηση να εισπράξουν το άνω ποσό, έστω και αν από προφανή παραδρομή αναφέρεται στο ανωτέρω γραμμάτιο ότι εκδίδεται υπέρ αυτών, εν τούτοις απέρριψε, κατ’ εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου, την από 21-12-2009 έφεσή του και στη συνέχεια την από 2-10-2007 αγωγή του, δεχόμενο ότι δεν είναι δικαιούχος της ανωτέρω δικηγορικής αμοιβής.

Επομένως, οι πρώτος κατά το δεύτερο σκέλος του, δεύτερος, τέταρτος και πέμπτος λόγοι αναιρέσεως, που εκτιμώνται ως αιτίαση ομοίου περιεχομένου από το άρθρο 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ, είναι βάσιμοι, παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αναιρέσεως. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως ως προς το πρώτο αναιρεσίβλητο Ελληνικό Δημόσιο και να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση ως προς το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων.

Ακολούθως πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση, που χρειάζεται διευκρίνιση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, διότι είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 εδ. β’ του ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί ο μεν αναιρεσείων στη δικαστική δαπάνη του Ελληνικού Δημοσίου, που κατέθεσε και προτάσεις, μειωμένη όμως κατά το άρθρο 22 παρ. 1 ν. 3693/1957, το δε αναιρεσίβλητο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, του οποίου η νομική υπηρεσία διεξάγεται από το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, μειωμένη επίσης κατά την ίδια ως άνω διάταξη (άρθρ. 9 ν. 1468/ 1984).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 18-11-2014 αίτηση για αναίρεση της 266/2011 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Ιωαννίνων ως προς το Ελληνικό Δημόσιο.

Αναιρεί ως προς το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων την 266/2011 απόφαση του ως άνω Εφετείου.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συντεθεί από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει 1) τον αναιρεσείοντα στη δικαστική δαπάνη του Ελληνικού Δημοσίου, την οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ και 2) το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων στη δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει σε τριακόσια (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 4 Νοεμβρίου 2016.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Νοεμβρίου 2016.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ