Supreme Court partially allows appeal against insurance company's liability cap due to insufficient reasoning in lower court.

Απόφαση 636 / 2016 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 636/2016

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Σακκά, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ και Αλεξάνδρα Κακκαβά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Οκτωβρίου 2016, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας - καλούσας: Ανώνυμης ασφαλιστικής και αντασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "... ΑΕ", που εδρεύει στην ... και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Λάζαρο Χατζηθέμελη, που δήλωσε στο ακροατήριο ότι ανακαλεί την από 6-10-2016 δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και παρίσταται.

Των αναιρεσιβλήτων - καθ’ ων η κλήση: 1) S. (Σ.) L. (Λ.) L’ A. (Λ’ Α.), όπως εκπροσωπείται νόμιμα από τους ασκούντες την επιτροπεία της B. (Μ.) W. (Γ.) και P. (Π.) W. (Γ.), 2) B. (Μ.) W. (Γ.), 3) P. (Π.) W. (Γ.), 4) M. (Μ.) M. (Μ.), 5) L. (Λ.) L’ A. (Λ’ Α.), 6) S. (Σ.) H. (Χ.) και 7) A. (Α.) H. (Χ.), όλων κατοίκων ..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 17-3-2005 αγωγή των ήδη αναιρεσιβλήτων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Κερκύρας και συνεκδικάστηκε με τις από 28-3-2005 και 26-8-2005 αγωγές άλλων φυσικών προσώπων, μη διαδίκων στην παρούσα δίκη.

Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 288/2007 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 84/2011 του Τριμελούς Εφετείου Κερκύρας.

Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 28-3-2012 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο η αναιρεσείουσα όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Σακκάς διάβασε την από 20-9-2013 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του πρώτου λόγου της από 28-3-2012 αιτήσεως για αναίρεση της 84/2011 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Κερκύρας, όπως συμπληρώθηκε από τον ίδιο κατά το άρθρο 562 παρ. 4 ΚΠολΔ.

Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1. Με τις επικαλούμενες και προσκομιζόμενες από την αναιρεσείουσα ανώνυμη εταιρεία υπ’ αριθμ. ... 2016, .../2016, ...2016, .../2016 και .../2016 βεβαιώσεις επίδοσης ή κοινοποίησης του άρθρου 10 του Κανονισμού 1393/2007 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, των αρμοδίων αρχών της Μ. Βρετανίας, βεβαιώνεται ότι επιδόθηκαν στους πρώτους πέντε (5) αναιρεσιβλήτους, σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους παραλαβής, αντίγραφα της ενδίκου αναιρέσεως και κλήσεως για συζήτησή της μετά της από 18-2-2016 βεβαιώσεως αναβολής της υποθέσεως για την ως άνω δικάσιμο της 7-10-2016 με αριθμό πιν.

… του γραμματέα του Δ’ Τμήματος του Αρείου Πάγου. Εφόσον, συνεπώς, αυτοί δεν εμφανίστηκαν στην εν λόγω δικάσιμο, κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε με τη σειρά του οικείου πινακίου, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία τους (άρθρ. 576 παρ. 2 εδ. γ’ ΚΠολΔ). Επίσης από τις υπ’ αριθμ. .../2016 και .../ 2016 βεβαιώσεις των ιδίων αρχών προκύπτει ότι στις έκτη και έβδομη αναιρεσίβλητες S. H.

και A. H. τα ανωτέρω έγγραφα επιδόθηκαν στις 11-7-16 και 9-8-16, δηλ. σε χρόνο μικρότερο των ενενήντα ημερών από τη συζήτηση, ήτοι σε χρόνο που δεν είναι σε θέση να αμυνθούν (άρθρ. 19 παρ. 1 περ. β’ του Κανονισμού). Επομένως, ως προς αυτές που απουσιάζουν, πρέπει να κηρυχθεί απαράδεκτη η συζήτηση της αναιρέσεως (άρθρ. 576 παρ. 3 εδ.

β’ ΚΠολΔ). 2. Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 6 παρ. 1α και 10 παρ. 1 και 3 του ν. 489/1976 προκύπτει ότι η υποχρέωση του ασφαλίσαντος το ζημιογόνο αυτοκίνητο για την καταβολή υπ’ αυτού των βασίμων αξιώσεων που έχουν πολλά τρίτα πρόσωπα προερχομένων από το ίδιο ατύχημα μέχρι του ύψους του ασφαλιστικού ποσού επιμερίζεται συμμέτρως μεταξύ των δικαιούχων τούτων όταν το ποσό δεν επαρκεί.

Επί χωριστής εκδίκασης των περισσοτέρων αξιώσεων από το αυτό ατύχημα, αν εκδόθηκαν για μερικούς από τους παθόντες τελεσίδικες ή προσωρινώς εκτελεστές αποφάσεις ή αποφάσεις ασφαλιστικών μέτρων που εξαντλούν ή μη το ασφαλιστικό ποσό, οι μετά την τελεσιδικία ή την έκδοση των προσωρινώς εκτελεστών αποφάσεων ή αποφάσεων ασφαλιστικών μέτρων εκδιδόμενες αποφάσεις για άλλους παθόντες από το αυτό ατύχημα, ανεξαρτήτως καταβολής των αποζημιώσεων προς τους προηγουμένους, προβαίνουν, αν εξαντλείται το ασφαλιστικό ποσό, σε καταδίκη μετά από σύμμετρο περιορισμό των αξιώσεων των τελευταίων.

Δηλαδή, αφού αθροίσουν το επιδικασθέν με τις τελεσίδικες ή προσωρινές εκτελεστές κ.λπ. αποφάσεις ποσό και το από τις ίδιες αναγνωριζόμενο ως οφειλόμενο, προβαίνουν σε σύμμετρο περιορισμό του τελευταίου ποσού. Στην περίπτωση αυτή, η καταβολή από τον ασφαλιστή σε δικαιούχο ποσού αποζημιώσεως που του επιδίκασε τελεσίδικη ή προσωρινώς εκτελεστή απόφαση ή απόφαση ασφαλιστικών μέτρων σε τέτοια έκταση που να εξαντλεί το ασφαλιστικό ποσό, απαλλάσσει τον ασφαλιστή απέναντι άλλων δικαιούχων που ασκούν ακολούθως αξιώσεις αποζημιώσεως κατά του ασφαλιστή και συνεπώς το επιλαμβανόμενο της υποθέσεως δικαστήριο, μετά τον σύμμετρο ως άνω περιορισμό των αξιώσεων, δεν δύναται να υποχρεώσει τον ασφαλιστή σε καταβολή προς τους τελευταίους ως άνω δικαιούχους οποιουδήποτε ποσού.

Αν με τις πιο πάνω καταβολές δεν εξαντλείται το ασφαλιστικό ποσό, ο ασφαλιστής οφείλει προς τους άλλους ως άνω δικαιούχους όσο υπολείπεται προς συμπλήρωση του ασφαλιστικού ποσού, δηλαδή στην περίπτωση αυτή, μετά τον ως άνω σύμμετρο περιορισμό των αξιώσεων, το δικαστήριο θα υποχρεώσει τον ασφαλιστή να καταβάλει στους ειρημένους δικαιούχους μόνο το ποσό που υπολείπεται προς συμπλήρωση του ασφαλιστικού ποσού.

Βέβαια, οι μη επαρκώς ικανοποιηθέντες από τον ασφαλιστή δανειστές αυτοί δικαιούνται αναγωγικά να στραφούν, σύμφωνα με το άνω άρθρο 10 παρ. 3 εδ. γ’ Ν. 489/ 1976, κατά των δικαιούχων εκείνων που εισέπραξαν περισσότερα από όσα δικαιούντο να εισπράξουν βάσει του λογιστικού ή σύμμετρου περιορισμού και να απαιτήσουν το καθ’ υπέρβαση ληφθέν.

Στο ασφαλιστικό, εξάλλου, ποσό για θανάτωση ή σωματική βλάβη περιλαμβάνονται και οι αξιώσεις των εμμέσως ζημιουμένων προσώπων του άρθρου 928 ΑΚ για τα έξοδα κηδείας και τα νοσήλια ως και της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης των μελών της οικογένειας του θανατωθέντος τρίτου του άρθρου 932 του ίδιου Κώδικα.

Εντεύθεν παρέπεται ότι προκειμένου περί συμμέτρου περιορισμού των αξιώσεων περισσοτέρων ζημιωθέντων λόγω θανάτωσης τρίτου από υποχρεωτικώς ασφαλισμένο για τους ως άνω κινδύνους αυτοκίνητο, στη συνολική ζημία, εκτός από την αποζημίωση για ψυχική οδύνη κ.λπ. πρέπει να συνυπολογίζεται και η απαίτηση για τα έξοδα κηδείας τα οποία κατέβαλε ο εμμέσως ζημιούμενος δικαιούχος της σχετικής απαιτήσεως (ΑΠ 755/2000, ΑΠ 798/2004).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 1 εδ. α’ του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται μόνο αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία, είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή (Ολ.ΑΠ 7/2006, Ολ.ΑΠ 4/2005).

Εξάλλου, από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ προκύπτει ότι θεμελιώνεται λόγος αναιρέσεως για έλλειψη νόμιμης βάσεως, όταν το από τις αποδείξεις πόρισμα του δικαστηρίου σε ζήτημα, που ασκεί ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, είναι ανεπαρκές ή αντιφατικό. Ο λόγος δε αναίρεσης από τον αριθμό 1 εδάφιο α’ του άρθρου 559 ΚΠολΔ μπορεί να εξεταστεί και ως λόγος από τον αριθμό 19 του ίδιου άρθρου, γιατί περιέχει σιωπηρά και παράπονο για έλλειψη νόμιμης βάσης (ΑΠ 823/2008).

Στην προκειμένη περίπτωση, η αναιρεσείουσα ασφαλιστική εταιρεία πρότεινε πρωτοδίκως και επανέφερε στο δεύτερο βαθμό με τις προτάσεις της την ένσταση περί συμμέτρου περιορισμού των αξιώσεων των αναιρεσιβλήτων επί του υπολοιπομένου ασφαλιστικού ποσού ύψους 218.557,65 ευρώ, επειδή κατέβαλε σε εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων σε άλλους παθόντες στο ίδιο επίδικο τροχαίο ατύχημα το συνολικό ποσό 281.443,25 ευρώ για αξιώσεις αποζημιώσεως αυτών.

Το Εφετείο, σχετικά με την ένσταση αυτή, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, δέχτηκε τα ακόλουθα: "Η επαναφερόμενη με τις προτάσεις της, προς υποστήριξή της κατά της έφεσης, ένστασή της περί περιορισμού της υποχρέωσής της αυτής μέχρι του ασφαλίσματος, που ανέρχεται σε 500.000 ευρώ συνολικά, πέραν του ύψους του ασφαλίσματος που ανέρχεται σε αυτό το ποσό, αποδεικνυομένου εκ του προσκομισθέντος ασφαλιστηρίου, δεν αποδείχθηκε βάσιμη, κατά τα λοιπά, ήτοι ότι το συνολικό ποσό της καταβλητέας με την κρινόμενη αγωγή, αποζημίωσης, υπερβαίνει το ποσό τούτο, δεδομένου ότι αν και υπάρχουν και άλλοι δικαιούχοι από τις προαναφερθείσες αγωγές, που ασκήθηκαν υπό άλλων ζημιωθέντων συνεπεία του ίδιου ατυχήματος, οι οποίες πρωτοδίκως συνεκδικάσθηκαν με την ένδικη, δεν προσκόμισε σχετικές τελεσίδικες αποφάσεις ή πιστοποιητικά τελεσιδικίας της εκκαλουμένης απόφασης ως προς τους λοιπούς διαδίκους, ώστε να συγκριθούν τα ποσά που επιδικάσθηκαν σε τρίτους και να περιορισθεί συμμέτρως και αναλόγως η, με βάση την ένδικη αγωγή, αναγνωρισθείσα υποχρέωση αποζημιώσεως.

Επομένως, απορριπτέα ελέγχεται η παραπάνω ένσταση". Έτσι που έκρινε το Εφετείο στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση με ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες, διότι δεν διαλαμβάνει ποιά ποσά επιδικάσθηκαν σε άλλους παθόντες δικαιούχους με τις αναφερόμενες στον ως άνω ισχυρισμό δικαστικές αποφάσεις και αν αυτά σε εκτέλεση των αποφάσεων αυτών καταβλήθηκαν από την αναιρεσείουσα σ’ αυτούς, ώστε να είναι δυνατή η αφαίρεση από το συνολικό ασφαλιστικό ποσό των 500.000 ευρώ και να κριθεί στη συνέχεια αν μπορεί να γίνει σύμμετρος περιορισμός των απαιτήσεων των αναιρεσιβλήτων επί του υπολοίπου εναπομείναντος ασφαλιστικού ποσού.

Έτσι καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος της ορθής εφαρμογής της προαναφερθείσας διατάξεως του άρθρου 10 παρ. 3 ν. 489/1976. Πρέπει άρα να γίνει δεκτός ως βάσιμος ο πρώτος λόγος αναιρέσεως, που εκτιμάται ως αιτίαση από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, όπως συμπληρώθηκε από τον Εισηγητή Αρεοπαγίτη, κατά το άρθρο 562 παρ. 4 ΚΠολΔ.

Παρέλκει δε η έρευνα του δευτέρου λόγου αναιρέσεως. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το ανωτέρω κεφάλαιο, που αναφέρεται στην ένσταση της αναιρεσείουσας περί συμμέτρου περιορισμού των αξιώσεων των αναιρεσιβλήτων, να παραπεμφθεί η υπόθεση κατά τούτο για περαιτέρω εκδίκαση, διότι χρειάζεται διευκρίνιση, στο ίδιο Εφετείο, αφού είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως και να καταδικαστούν οι παρόντες αναιρεσίβλητοι στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας ανώνυμης εταιρείας, η οποία κατέθεσε και προτάσεις (άρθρ. 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση της ενδίκου αναιρέσεως ως προς τις αναιρεσίβλητες S. H. και A. H..

Αναιρεί εν μέρει την 84/2011 απόφαση του Εφετείου Κερκύρας ως προς τους λοιπούς αναιρεσιβλήτους, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό κεφάλαιο.

Παραπέμπει την υπόθεση κατά το αναιρούμενο μέρος της για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, που θα συντεθεί από άλλους δικαστές. Και

Καταδικάζει τους παρόντες αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας ανώνυμης εταιρείας, τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ. ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 4 Νοεμβρίου 2016.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Νοεμβρίου 2016.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ