Supreme Court dismisses appeal for inadmissibility regarding error in evidence assessment under Article 561 of Civil Procedure Code.

Απόφαση 635 / 2024 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 635/2024

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Θεόδωρο Κανελλόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Κυριάκο Μπαμπαλίδη, Παναγιώτη Βενιζελέα, Κλεόβουλο - Δημήτριο Κοκκορό - Εισηγητή και Παναγιώτα Γκουδή - Νινέ, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Σεπτεμβρίου 2023, με την παρουσία και της γραμματέως Θεοδώρας Παπαδημητρίου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Δ.. Ε.. Η.. (Δ. Α..Ε..), που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα. Εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ελευθέριο Καστρήσιο. Του αναιρεσιβλήτου: Ν. Φ. του Γ., κατοίκου …. Εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Ιωάννα Καράμπελα - Φουφοπούλου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από … αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3778/2014 του ίδιου Δικαστηρίου και 2823/2016 μη οριστική και 5287/2021 οριστική του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από … αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, η πληρεξούσια του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την υπό κρίση αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά την τακτική διαδικασία υπ' αριθ. 5287/2021 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, το οποίο δέχθηκε την έφεση του αναιρεσίβλητου κατά της υπ' αριθ. 3778/2014 οριστικής απόφασης του Ειρηνοδικείου Αθηνών, που είχε απορρίψει την από … αγωγή του, και αφού εξαφάνισε την εκκαλουμένη απόφαση και δίκασε την υπόθεση, δέχθηκε κατά ένα μέρος την αγωγή για καταβολή αποζημιώσεως λόγω αδικοπραξίας. Η αίτηση αυτή αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα [άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ]. Επομένως, είναι παραδεκτή [άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ] και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς τους λόγους της [άρθρο 577 παρ. 3 ΚΠολΔ].

Από τις διατάξεις των άρθρων 298, 299, 330 εδ. β', 914 ΑΚ προκύπτει ότι η αδικοπρακτική ευθύνη προς αποζημίωση προϋποθέτει συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια, επέλευση περιουσιακής ζημίας και ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συμπεριφοράς του δράστη και της ζημίας. Παράνομη είναι η συμπεριφορά που αντίκειται σε απαγορευτικό ή επιτακτικό κανόνα δικαίου, ο οποίος απονέμει δικαίωμα ή προστατεύει συγκεκριμένο συμφέρον του ζημιωθέντος, μπορεί δε η συμπεριφορά αυτή να συνίσταται σε θετική ενέργεια ή σε παράλειψη ορισμένης ενέργειας, εφόσον στην τελευταία περίπτωση υπήρξε ιδιαίτερη νομική υποχρέωση προφύλαξης του προσβληθέντος δικαιώματος ή συμφέροντος και αποτροπής του ζημιογόνου αποτελέσματος.

Για την κατάφαση της παρανομίας δεν απαιτείται παράβαση συγκεκριμένου κανόνα δικαίου, αλλά αρκεί η αντίθεση της συμπεριφοράς στο γενικότερο πνεύμα του δικαίου ή στις επιταγές της έννομης τάξεως. Έτσι, παρανομία συνιστά και η παράβαση της γενικής υποχρεώσεως πρόνοιας και ασφάλειας στο πλαίσιο της συναλλακτικής και γενικότερα της κοινωνικής δραστηριότητας των ατόμων, δηλαδή η παράβαση της, κοινωνικώς επιβεβλημένης και εκ της θεμελιώδους δικαιικής αρχής της συνεπούς συμπεριφοράς απορρέουσας, υποχρέωσης λήψης ορισμένων μέτρων επιμέλειας για την αποφυγή πρόκλησης ζημίας σε έννομα αγαθά τρίτων προσώπων.

Αμέλεια, ως μορφή υπαιτιότητας, υπάρχει όταν, εξαιτίας της παραλείψεως του δράστη να καταβάλει την επιμέλεια που αν κατέβαλε, -με μέτρο τη συμπεριφορά του μέσου συνετού και επιμελούς εκπροσώπου του κύκλου δραστηριότητάς του-, θα ήταν δυνατή η αποτροπή του ζημιογόνου αποτελέσματος, αυτός [δράστης] είτε δεν προέβλεψε την επέλευση του εν λόγω αποτελέσματος, είτε προέβλεψε μεν το ενδεχόμενο της επελεύσεώς του, ήλπισε όμως ότι θα το αποφύγει.

Αμφότερες οι ως άνω προϋποθέσεις [παρανομία και υπαιτιότητα] συντρέχουν ταυτοχρόνως με βάση τη θεώρηση της αμέλειας ως μορφής πταίσματος και ως μορφής παρανομίας [διπλή λειτουργία της αμέλειας] [ΑΠ 698/2021, ΑΠ 655/2019, ΑΠ 322/2018]. Αιτιώδης σύνδεσμος υπάρχει όταν η παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του δράστη ήταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανή, κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, να επιφέρει τη ζημία και της επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση [ΑΠ 698/2021, ΑΠ 1672/2014].

Ειδικότερα, η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ ορισμένης πράξεως ή παραλείψεως και ορισμένου επιζήμιου αποτελέσματος, που κρίνεται κατά τις διατάξεις των άρθρων 297 και 298 ΑΚ, εξαρτάται από το αν η πράξη ή η παράλειψη αφενός μεν αποτέλεσε έναν από τους αναγκαίους όρους του αποτελέσματος, που αν αυτός έλειπε αυτό δεν θα επερχόταν, αφετέρου δε και μόνη της και αντικειμενικά λαμβανόμενη θα ήταν ικανή, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας και με τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων, να επιφέρει τοπ αποτέλεσμα αυτό.

Το ζήτημα αν η πράξη ή η παράλειψη ήταν ικανή, αντικειμενικά εξεταζόμενη, να επιφέρει τη ζημία, ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο, και μάλιστα από την άποψη της παραβιάσεως ή μη των διδαγμάτων της κοινής πείρας κατά την υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών που διαπιστώθηκαν στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας.

Αντιθέτως, το ζήτημα αν η πράξη ή η παράλειψη υπήρξε στη συγκεκριμένη περίπτωση ένας από τους αναγκαίους όρους του αποτελέσματος αποτελεί κρίση περί τα πράγματα και συνεπώς διαφεύγει τον αναιρετικό έλεγχο περί όλων των ανωτέρω [ΑΠ 698/2021, ΑΠ 799/2019]. Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 560 παρ. 1 εδ. α' ΚΠολΔ, αναίρεση κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, καθώς και κατά των αποφάσεων των πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών.

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε ως ψευδής ερμηνεία του κανόνα δικαίου, δηλαδή όταν το δικαστήριο προσέδωσε σε αυτόν έννοια διαφορετική από την αληθινή, είτε ως κακή εφαρμογή, ήτοι εσφαλμένη υπαγωγή σ' αυτόν των περιστατικών της ατομικής περίπτωσης που καταλήγει σε εσφαλμένο συμπέρασμα με τη μορφή του διατακτικού [ολΑΠ 1/2016, ΑΠ 261/2021].

Ακόμη, κατά τη διάταξη του άρθρου 560 αρ. 6 ΚΠολΔ, αναίρεση κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, καθώς και κατά των αποφάσεων των πρωτοδικείων που εκδίδονται σε εφέσεις κατά των αποφάσεων των ειρηνοδικείων, επιτρέπεται και αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Ειδικότερα, κατά την έννοια του λόγου αναίρεσης από τον αριθμό 6 του άρθρου 560 ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και υπάρχει συνεπώς εκ πλαγίου παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, όταν από τις παραδοχές της, που περιλαμβάνονται στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού της και αποτελούν το αιτιολογικό της, δεν προκύπτουν καθόλου ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του για ζήτημα με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης, με αποτέλεσμα έτσι να μην μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε ή συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόστηκε [ΑΠ 73/2023, ΑΠ 1127/2021, ΑΠ 1275/2020].

Στην προκειμένη περίπτωση, από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης [άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ], προκύπτουν τα ακόλουθα: "Ο ενάγων φέρεται ότι είναι κύριος, νομέας και κάτοχος εδαφικού τμήματος ευρύτερου γεωτεμαχίου, το οποίο βρίσκεται στη θέση … του Δ/Δ … και δη στις όχθες του ποταμού …. Σύμφωνα με το απόσπασμα του κτηματολογικού διαγράμματος, το ευρύτερο γεωτεμάχιο έχει ΚΑEK … και εμβαδό … τ.μ, ενώ κατόπιν μέτρησης αυτού από τον διορισθέντα από το παρόν δικαστήριο δικαστικό πραγματογνώμονα, το εμβαδό του ανέρχεται σε … τ.μ., όπως ειδικότερα αποτυπώνεται στο από …, συνημμένο στην ως άνω αναφερόμενη πραγματογνωμοσύνη, τοπογραφικό διάγραμμα.

Το ακίνητο αυτό αποτελείτο από τρία (3) εδαφικά τμήματα, ήτοι ένα τμήμα (…) αυτού υπό τις κορυφές …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, .., …, εμβαδού … τ.μ, έτερο τμήμα (

…) - επίδικο -, υπό τις κορυφές …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, εμβαδού … τ.μ. και ένα ακόμη τμήμα (

…), υπό τις κορυφές …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, …, εμβαδού … τ.μ. Περαιτέρω, αποδείχθηκε πως από τα τέλη της δεκαετίας του … η εναγόμενη (Δ. Α.) άρχισε να κατασκευάζει στη λεκάνη απορροής του … μια σειρά από φράγματα, ώστε να αποθηκεύει νερό, με κύριο σκοπό την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μέσω υδροηλεκτρικών σταθμών (ΥΗΣ). Έτσι κατασκευάστηκαν τα φράγματα του … (…), των … (…), του … (…), του … (…) και της … (…). Τα τρία από τα παραπάνω φράγματα, ήτοι των …, … και …, κατασκευάστηκαν διαδοχικά στον κύριο ρου του … και αποτελούν ενιαίο σύστημα. Συγκεκριμένα, το νερό συγκεντρώνεται στη λίμνη …, που έχει μεγάλη χωρητικότητα, στη συνέχεια διέρχεται διαδοχικά από τους υδροηλεκτρικούς σταθμούς (ΥΗΣ) των τριών παραπάνω φραγμάτων για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και τελικά παροχετεύεται στην κοίτη του … από τη διώρυγα απαγωγής του φράγματος …. Στο φράγμα (…) λειτουργούν δύο σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ο κύριος (…) και ο δευτερεύων (…) όπου βρίσκεται και ο υπερχειλιστής. Υπάρχουν δε σ' αυτόν τρεις οδηγοί διαφυγής του νερού από τον ταμιευτήρα …: α) η εκροή (που γίνεται με το άνοιγμα των θυροφραγμάτων) από την ΥΗΣ …, η οποία διοχετεύεται σε τεχνητό κανάλι (διώρυγα απαγωγής), το οποίο μετά από 7 χιλιόμετρα συμβάλλει στη φυσική κοίτη του …, β) η εκροή από τον ΥΗΣ …

ΙΙ, η οποία δεν οδηγείται στην κοίτη του …, αλλά εκτρέπεται στις αρδευτικές διώρυγες το καλοκαίρι και ο υπερχειλιστής. Η λειτουργία του τελευταίου συνίσταται ότι σε περίπτωση πλημμυρών, το επιπλέον νερό που δεν μπορεί να παροχετευτεί από τον ΥΗΣ, διοχετεύεται στον ποταμό μέσω του υπερχειλιστή που υπάρχει σε κάθε φράγμα, προκειμένου να αποφευχθεί η υπερπήδηση του φράγματος που θα είχε καταστροφικές συνέπειες (κατάρρευση φράγματος).

Κατά τους θερινούς μήνες κάθε έτους οι προστηθέντες υπάλληλοι της εναγόμενης, προκειμένου να εξασφαλίσουν ικανές ποσότητες υδάτων για τη λειτουργία των φραγμάτων της, παρακρατούν τα ύδατα στα φράγματα και δεν τα διοχετεύουν στον …ποταμό, κλείνοντας για το σκοπό αυτό τα θυροφράγματα. Αντίθετα, κατά τους χειμερινούς μήνες κάθε έτους, οι υπάλληλοι της Δ.

αφήνουν και εκρέουν μεγάλες ποσότητες υδάτων από τα φράγματά της στον …, πράγμα που μπορεί να επιφέρει, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, διάβρωση των παρόχθιων περιοχών. Περαιτέρω, για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των ΥΗΣ για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, γίνεται αποθεματοποίηση των εισροών των υδάτων του ποταμού …στα ανωτέρω φράγματα, όπου αποθηκεύονται τα όμβρια ύδατα και τα ύδατα του ποταμού για να εφοδιαστούν οι ΥΗΣ της εναγόμενης.

Τη δε πορεία της στάθμης των υδατοδεξαμενών ελέγχει αποκλειστικά η Δ. με ειδικευμένο τεχνικό προσωπικό, το οποίο έχει αναλάβει την αποκλειστική μέριμνα συντήρησης και καλής κατάστασης των άνω φραγμάτων και ως εκ τούτου νομιμοποιείται παθητικά η εναγόμενη, παρά τους περί του αντιθέτου, ισχυρισμούς της τελευταίας.

Επισημαίνεται πως η λίμνη …έχει συνολική ωφέλιμη χωρητικότητα … δις m3, επιφάνεια … km, ωφέλιμο ύψος πτώσης των υδάτων … μέτρα, το δε ανώτερο ύψος της στάθμης της είναι … μέτρα και κατώτερο ύψος της … μέτρα. Περαιτέρω, η ισχύς με την οποία προβλέπεται ότι λειτουργούν οι στρόβιλοι του υδροηλεκτρικού σταθμού του φράγματος … ανέρχεται σε … MW που ισοδυναμεί με την παροχή …m3/sec, δηλαδή μπορούν να εκφορτίζουν συνολικά … κυβικά μέτρα το δευτερόλεπτο, ήτοι … m3 την ημέρα, τα οποία καταλήγουν στον ποταμό ….

Τους φθινοπωρινούς μήνες του έτους …, πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή του ποταμού … ιδιαίτερα ισχυρές βροχοπτώσεις, που συνεχίστηκαν και όλο το Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο. Λόγω των βροχοπτώσεων αυτών εισέρευσαν μεγάλες ποσότητες ύδατος στον ταμιευτήρα του φράγματος των … με αποτέλεσμα η στάθμη του να ανεβαίνει συνεχώς.

Η εναγόμενη, αποβλέποντας σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αποθήκευση ύδατος, έκλεισε τα θυροφράγματα και λειτούργησε τους σταθμούς της με πολύ χαμηλούς ρυθμούς. Ειδικότερα, κατά το χρονικό αυτό διάστημα από … έως … η ημερήσια εισροή στον ταμιευτήρα των … κυμάνθηκε από … κμ μέχρι … κμ. και η ημερήσια εκροή από … κμ μέχρι … κμ.

Κατά το χρονικό διάστημα από … έως … η ημερήσια εισροή στον ταμιευτήρα των …κυμάνθηκε από … κμ έως … και η ημερήσια εκροή από … κ.μ έως … κ.μ. Έτσι, αφού η εκροή ύδατος από τον ταμιευτήρα … ήταν ελάχιστη, σε σχέση με την εισροή, η στάθμη των υδάτων ανέβαινε συνεχώς. Η εναγομένη τότε άρχισε να λειτουργεί εντατικά τους ΥΗΣ με αποτέλεσμα από τη λειτουργία τους αυτή να παροχετευθούν μεγάλες ποσότητες ύδατος στον ποταμό …, η κοίτη του οποίου επιβαρυνόταν συνεχώς.

Ειδικότερα, κατά το χρονικό διάστημα από … μέχρι … η ημερήσια εκροή του ύδατος από τον ταμιευτήρα … κυμάνθηκε από … κ.μ μέχρι … κ.μ. Συνεπεία της κατά τα ανωτέρω ανόδου της στάθμης των υδάτων του ποταμού … μεγάλες ποσότητες νερού οδηγήθηκαν στα παραποτάμια αγροκτήματα, μεταξύ των οποίων και αυτό του ενάγοντος με αποτέλεσμα να κατακλυσθεί.

Η πλημμύρα αυτή των παρόχθιων αγροκτημάτων οφείλεται σε αμέλεια των αρμοδίων υπαλλήλων και τεχνιτών της εναγομένης, που ήταν εντεταλμένοι για τη λειτουργία των ανωτέρω ΥΗΣ και είχαν την αποκλειστική μέριμνα συντήρησης και ελέγχου αυτών και ως εκ τούτου νομιμοποιείται παθητικά η εναγόμενη παρά τα αντιθέτως υποστηριζόμενα από αυτήν.

Οι υπάλληλοι της τελευταίας, κατά το χρονικό διάστημα από … μέχρι … αν και οι βροχοπτώσεις ήταν ιδιαίτερα έντονες, όχι μόνο δεν λειτούργησαν το υδροσύστημα με ορθολογικό τρόπο όπως αβάσιμα ισχυρίζεται η εναγόμενη, αλλά δεν κατέβαλαν την απαιτούμενη επιμέλεια και προσοχή, φροντίζοντας κατά τη λειτουργία των ΥΗΣ να υπάρχει αντιστοιχία μεταξύ της εισροής ύδατος στον ταμιευτήρα των …και εκροής απ' αυτόν, ώστε να παροχετεύονται σταδιακά τα ύδατα στον ποταμό ….

Αντίθετα, κατά το άνω χρονικό διάστημα λειτούργησαν με χαμηλούς ρυθμούς τους σταθμούς της, αποβλέποντας σε μεγαλύτερη συγκέντρωση ύδατος στους ταμιευτήρες, στη συνέχεια δε προκειμένου να κατεβεί η στάθμη του ύδατος του άνω ταμιευτήρα των …, λειτούργησαν με εντονότερους ρυθμούς τους ΥΗΣ παροχετεύοντας από τον ΥΗΣ του … στον ποταμό τουλάχιστον … κμ ανά δευτερόλεπτο, χωρίς να λάβουν υπόψη τους ότι ο ποταμός ήδη επιβαρυνόταν συνεχώς με συγκέντρωση υδάτων από τις συνεχείς βροχοπτώσεις, με αποτέλεσμα και από τη λειτουργία αυτή των υδροηλεκτρικών σταθμών της εναγομένης να παροχετευθούν μεγάλες ποσότητες ύδατος στο ποταμό, να ανεβεί η στάθμη του και τα ύδατα να κατακλύσουν τα αγροκτήματα της περιοχής.

Είναι βέβαια αληθές ότι τα νερά που κατέκλυσαν τις παρόχθιες εκτάσεις δεν προήλθαν μόνο από τις εκροές του φράγματος …, αλλά προήλθαν και από την υπερχείλιση των φυσικών λιμνών της περιοχής, καθώς και από τα νερά της βροχής που έπεσαν απευθείας πάνω στις επίμαχες περιοχές και σε λεκάνες χειμάρρων που εκβάλλουν στον ….

Συνεπώς, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο που απέρριψε ως ουσία αβάσιμη την αγωγή, διότι κατά τα διαλαμβανόμενα σε αυτήν δεν αποδείχθηκε η αμέλεια των υπαλλήλων της εναγόμενης, πλημμελώς ερμήνευσε και εφάρμοσε το νόμο και εκτίμησε τις αποδείξεις, όπως βάσιμα υποστηρίζει ο ενάγων με την έφεσή του, η οποία πρέπει να γίνει δεκτή ως ουσία βάσιμη, να εξαφανισθεί η εκκαλουμένη με αρ. 3778/2014 απόφαση του Ειρηνοδικείου Αθηνών στο σύνολό της, να κρατηθεί η υπόθεση και να δικαστεί από το παρόν δευτεροβάθμιο δικαστήριο κατ' ουσίαν.

Ο ενάγων με την κρινόμενη αγωγή του, η οποία, παρά τους περί του αντιθέτου ισχυρισμούς της εναγόμενης είναι ορισμένη, αφού αναφέρονται τα πραγματικά περιστατικά που θεμελιώνουν την υπαιτιότητα των προστηθέντων υπαλλήλων της, ισχυρίζεται ότι το ακίνητο του, ως παρόχθιο, υπέστη μεγάλες ζημίες και συγκεκριμένα, τμήμα του ευρύτερου γεωτεμαχίου του, εμβαδού, κατά τους ισχυρισμούς του, … τ.μ, κατά δε τη μέτρηση που πραγματοποιήθηκε από τον διορισθέντα πραγματογνώμονα, εμβαδού … τ.μ., στο οποίο υπήρχαν και … ελαιόδεντρα, διαβρώθηκε και παρασύρθηκε από τα ύδατα.

Η εναγόμενη ισχυρίσθηκε στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο και ισχυρίζεται και στο παρόν Δικαστήριο ότι ο ενάγων δεν απέκτησε την κυριότητα του ως άνω ακινήτου, συνεπώς και του επίδικου τμήματος αυτού, με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας, όπως ισχυρίζεται, προσμετρώντας στο χρόνο της δικής του νομής και το χρόνο νομής των δικαιοπαρόχων του, αφενός διότι το ακίνητο αυτό δεν υφίστατο το έτος …και αφετέρου διότι αυτό αποτελεί κοινόχρηστη έκταση, καθόσον βρίσκεται επί της κοίτης του … ποταμού και συγκεκριμένα κείται ανάμεσα στα υπάρχοντα αναχώματα και στην παλαιά κοίτη αυτού.

Ο ενάγων από την πλευρά του διατείνεται αφενός ότι τυγχάνει κύριος του ω ως άνω ακινήτου και συνεπώς και του επίδικου τμήματος, με τα προσόντα έκτακτης χρησικτησίας (καλλιεργώντας σε αυτό ελαιόδεντρα), καθώς κληρονόμησε αυτό από τη μητέρα του και ότι στην τελευταία είχε περιέλθει με άτυπη δωρεά από τον πατέρα της, ο οποίος απεβίωσε το έτος … και αφετέρου ότι το ακίνητο αυτό δεν βρίσκεται μεταξύ των αναχωμάτων και επί της παλαιάς κοίτης του … ποταμού, αφού παλαιά κοίτη δεν υφίσταται στην περιοχή που κείτεται το ακίνητό του.

Συναφώς, όπως προκύπτει από το περιεχόμενο της ως άνω αναφερόμενης δικαστικής πραγματογνωμοσύνης, τα συμπεράσματα της οποίας κρίνονται απολύτως πειστικά από το παρόν δικαστήριο, ενόψει της λεπτομερούς ανάλυσης και πλήρους τεκμηρίωσης από τον συντάξαντα αυτήν, ο οποίος μεταξύ άλλων έλαβε υπόψη του τα αερογραφικά στοιχεία της ευρύτερης περιοχής σε διαδοχικές χρονικές περιόδους, χρησιμοποιώντας μάλιστα στερεοζεύγη αεροφωτογραφιών της Ε.

Α. και της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού, όπως και κατάλληλο στερεοσκοπίο για την στερεοσκοπική παρατήρησή τους, το επίδικο τμήμα, ήταν ανέκαθεν από το έτος … διακριτό γεωτεμάχιο που ενέπιπτε εκτός της κοίτης του ποταμού … και εντός της ευρύτερης γεωργικής έκτασης του ενάγοντος. Ειδικότερα, όπως επισημαίνεται στην αυτή ανωτέρω πραγματογνωμοσύνη, το επίδικο αυτό τμήμα ήδη από το έτος … αποτελούσε ελαιώνα, στο οποίο υπήρχαν … ελαιόδεντρα (ηλικίας περίπου … ετών).

Συνεπώς, ο ενάγων είναι κύριος, νομέας και κάτοχος του επίδικου αυτού τμήματος, το οποίο απέκτησε με τα προσόντα έκτακτης χρησικτησίας, ασκώντας επ' αυτού ανελλιπώς διακατοχικές πράξεις (καλλιέργεια ελαιόδεντρων), το οποίο (επίδικο ακίνητο) είχε κληρονομήσει από τη μητέρα του, στην οποία είχε περιέλθει με άτυπη δωρεά από τον πατέρα της, που απεβίωσε το έτος …. Εξαιτίας των προαναφερθεισών πλημμυρών, το επίδικο αυτό τμήμα του ευρύτερου γεωτεμαχίου, διαβρώθηκε από τα ύδατα, ήδη δε, η έκταση αυτή εμπίπτει εντός της νέας κοίτης του ποταμού. Μετά το επίδικο συμβάν και κατόπιν αιτήσεως του ενάγοντος προς τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες και σύμφωνα με το από … έγγραφο της Διεύθυνσης Πολιτικής Προστασίας Περιφερειακής Ενότητας … εκτελέστηκαν από αυτές εργασίες αντιδιαβρωτικής προστασίας με λιθοριπή, οι οποίες είχαν ως σκοπό την αντιμετώπιση του φαινομένου της διάβρωσης.

Συνεπώς, ο επικουρικός ισχυρισμός της εναγόμενης ότι ο ενάγων είναι συνυπαίτιος στην επέλευση της ζημίας του, διότι πραγματοποίησε εργασίες (λιθοριπή) κατά τρόπο αμέθοδο, είναι απορριπτέος ως ουσία αβάσιμος, αφού σε αυτήν (λιθοριπή) προέβησαν κατόπιν αιτήματος του ενάγοντος, οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίας του Διεύθυνσης Πολιτικής Προστασίας Περ.

Εν. … και όχι ο ίδιος αυτοβούλως. Επίσης, ο έτερος ισχυρισμός της εναγόμενης που πρόβαλε πρωτοδίκως και επαναφέρει και στο παρόν δικαστήριο, ήτοι ότι ο ενάγων καταχρηστικά ασκεί το δικαίωμά του διότι γνώριζε ότι η φερόμενη ιδιοκτησία το του βρίσκεται επί της παλαιάς κοίτης του … και ότι ως εκ τούτου δεν θα πρέπει να θεωρείται ελεύθερη για οποιαδήποτε χρήση, είναι απορριπτέος ως ουσία αβάσιμος, καθόσον όπως προαναφέρθηκε το επίδικο τμήμα ενέπιπτε εκτός της παλαιάς κοίτης, τη δε κυριότητα αυτού ο ενάγων είχε αποκτήσει με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας.

Επισημαίνεται πως το αίτημα επίδειξης των αναφερόμενων εγγράφων που υποβλήθηκε από την εναγόμενη στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο και επαναφέρεται και στο παρόν δικαστήριο με τις προτάσεις αλυσιτελώς προβάλλεται, αφού ήδη στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο ο ενάγων με την προσθήκη - αντίκρουσή του, προσκόμισε τα εν λόγω έγραφα πλην των τίτλων κτήσης του επίδικου τμήματος, δεδομένου ότι αυτό απέκτησε με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας.

Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι ο ενάγων καλλιεργούσε και εκμεταλλευόταν τουλάχιστον …επ' αυτού, τα οποία είχε ο ίδιος αγοράσει, φυτέψει και στη συνέχεια καλλιεργούσε συστηματικά και αποκέρδαινε από τη συλλογή του ελαιοκάρπου αυτών. Γι' αυτά ο ενάγων δικαιούται να αποζημιωθεί, δεδομένης της αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της ζημίας που υπέστη και της υπαίτιας συμπεριφοράς των προστηθέντων από την εναγόμενη υπαλλήλων.

Η αποζημίωση όμως που δικαιούται ο ενάγων, συνίσταται στην αξία του διαβρωθέντος από τον …ποταμό, επίδικο τμήμα, των απωλεσθέντων ελαιοδέντρων, την απωλεσθείσα ηρτημένη παραγωγή και το εισόδημα που του απέφεραν αυτά. Όχι όμως και στα έξοδα αγοράς νέων δέντρων προς αντικατάσταση των παλαιών και δαπάνες επαναφύτευσης αυτών, διότι αφού ζητεί την ίδια την αξία των καταστραφέντων πραγμάτων, με βάση την αξία που είχαν δηλαδή την ηλικία τους, την ποικιλία και την παραγωγή τους, δεν μπορεί να ζητεί επιπλέον και τη δαπάνη που απαιτείται για την απόκτηση νέων, καθώς και απώλεια εισοδήματος για επτά (…) έτη, ήτοι μέχρι τα νέα ελαιόδεντρα να καταστούν παραγωγικά όπως τα αρχικά, διότι τούτο θα οδηγούσε στον αδικαιολόγητο πλουτισμό του.

Άλλωστε τα παραπάνω απωλεσθέντα δέντρα ήταν φυτεμένα στην επίδικη διαβρωθείσα έκταση, η οποία πλέον δεν υφίσταται, ενώ δεν προκύπτει ότι δύναται αυτά να φυτευτούν σε τμήμα του υπόλοιπου γεωτεμαχίου Κατόπιν τούτων η ζημία που υπέστη ο ενάγων συνίσταται στην αξία: α) του διαβρωθέντος τμήματος του ακινήτου, την οποία το δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη και τα διδάγματα της κοινής πείρας, εκτιμά πως ανέρχεται στο συνολικό ποσό των 5.049,45 (1.122,10 X 4,50/τ.μ.) και ευρώ, β) των παρασυρθέντων από τα ύδατα …ελαιόδεντρων, ηλικίας … ετών, ποικιλίας "Καλαμών", αξίας 300,00 ευρώ έκαστου και συνολικά 6.900,00 ευρώ.

Επίσης δικαιούται την απώλεια των εισοδημάτων του για το έτος … και δη για την παραγωγή που ήταν αναρτημένη, υπολογιζόμενης στα … ελαιόδεντρα τα οποία θα απέδιδαν 100 κιλά ελαιοκάρπου το κάθε δέντρο και συνολικά 2.300 κιλά μείον 10% έξοδα συλλογής καρπού, ήτοι 230 ευρώ, παραμένοντος υπόλοιπου ποσού 2.070 X 1,2 ευρώ το κιλό - 2.484,00 ευρώ.

Συνολικά, η ζημία του ενάγοντος ανέρχεται στο ποσό των 14.433,45 (5.049,45 + 6.900 + 2.484) ευρώ. Επιπροσθέτως, ο ενάγων λόγω της στεναχώριας από την διάβρωση τμήματος του ακινήτου του, την εξαφάνιση των ελαιοδέντρων του και την απώλεια των εισοδημάτων του, υπέστη ηθική βλάβη για την αποκατάσταση της οποίας, θα πρέπει να του επιδικαστεί ως εύλογη χρηματική ικανοποίηση το ποσό των 1.000,00 ευρώ.

Κατόπιν όλων των ανωτέρω πρέπει η υπό κρίση αγωγή να γίνει δεκτή εν μέρει και να αναγνωρισθεί η υποχρέωση της εναγόμενης να καταβάλει στον ενάγοντα το συνολικό ποσό το των 15.433,45 (14.433,45 + 1.000) ευρώ, με τους νόμιμους τόκους από την επίδοση της αγωγής". Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Μονομελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, δέχθηκε την έφεση του αναιρεσείοντος και αφού εξαφάνισε την εκκαλούμενη απόφαση που είχε απορρίψει την αγωγή του και δίκασε την αγωγή, δέχθηκε αυτή κατά ένα μέρος της και αναγνώρισε ότι η αναιρεσείουσα οφείλει στον αναιρεσίβλητο το ποσό των 15.433,45 ευρώ με το νόμιμο τόκο.

Έτσι που έκρινε και με αυτά που δέχθηκε το Μονομελές Πρωτοδικείο δεν παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 914, 922, 330, 297, 298 ΑΚ, τις οποίες ορθά εφάρμοσε, καθόσον τα ως άνω ανελέγκτως δεκτά γενόμενα ως αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά, αναφορικά με την αιτία πρόκλησης της πλημμύρας και της ζημίας του αναιρεσιβλήτου, πληρούν τις προϋποθέσεις εφαρμογής των διατάξεων αυτών, καθόσον στοιχειοθετούν αδικοπραξία και δη παράνομη και υπαίτια (υπό τη μορφή της αμέλειας) συμπεριφορά των προστηθέντων υπαλλήλων της αναιρεσείουσας, οι οποίοι, από έλλειψη της προσοχής, δεν φρόντισαν, όπως όφειλαν, να υπάρχει κατά τη λειτουργία των ΥΗΣ αντιστοιχία μεταξύ της εισροής ύδατος στον ταμιευτήρα των … και εκροής απ' αυτόν, ώστε να παροχετεύονται σταδιακά τα ύδατα στον ποταμό …, αλλά διοχέτευσαν μεγάλες ποσότητες υδάτων από τα τεχνητά φράγματα στη φυσική ροή του ποταμού, χωρίς να λάβουν υπόψη ότι αυτός ήδη επιβαρυνόταν συνεχώς με συγκέντρωση υδάτων από τις συνεχείς βροχοπτώσεις, με αποτέλεσμα να υποστεί ζημίες το ακίνητο του αναιρεσιβλήτου, η συμπεριφορά τους δε αυτή, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, ήταν πράγματι πρόσφορη να προκαλέσει κατά τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων το ανωτέρω επιζήμιο αποτέλεσμα, το οποίο και προκάλεσε [κατά τις ανέλεγκτες παραδοχές της] στη συγκεκριμένη περίπτωση και, ως εκ τούτου, τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με την προκληθείσα στον αναιρεσίβλητο ζημία και θεμελιώνει την ένδικη αξίωση αυτού για αποζημίωση.

Περαιτέρω, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, με τις προεκτεθείσες παραδοχές του, δεν στέρησε την προσβαλλόμενη απόφασή του από νόμιμη βάση για τα ως άνω κρίσιμα ζητήματα, καθόσον διέλαβε σ' αυτήν την απαιτούμενη αιτιολογία που ανταποκρίνεται στο πραγματικό των προαναφερόμενων ουσιαστικού δικαίου διατάξεων και καθιστά εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο περί της ορθής ή μη εφαρμογής αυτών, τις οποίες έτσι δεν παραβίασε ούτε εκ πλαγίου, καθόσον αναφέρονται στην απόφαση με σαφήνεια και επάρκεια τα πραγματικά περιστατικά που θεμελιώνουν το σαφώς διατυπούμενο πιο πάνω αποδεικτικό της πόρισμα.

Ειδικότερα, στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού της προσβαλλόμενης απόφασης, διαλαμβάνονται όλα τα αναγκαία περιστατικά που στηρίζουν με επάρκεια το ως άνω αποδεικτικό της πόρισμα και δη α] η παράνομη συμπεριφορά της αναιρεσείουσας με τον πλημμυρισμό του αγρού του αναιρεσιβλήτου με ύδατα που διοχετεύθηκαν όχι από τη φυσική ροή του ποταμού …, αλλά από τα τεχνητά φράγματα της αναιρεσείουσας, β] η υπαιτιότητα των προστηθέντων οργάνων της αναιρεσείουσας κατά το χειρισμό των ρυθμιστικών μηχανισμών ποσοτικής εκροής των δεσμευθέντων υδάτων του ποταμού στους τεχνητούς ταμιευτήρες των φραγμάτων, γ] η έκταση της ζημίας του αναιρεσείοντος από τη διάβρωση του αγρού του από τις υπερβολικές ποσότητες υδάτων και δ] ο αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της παράνομης και υπαίτιας συμπεριφοράς των προστηθέντων υπαλλήλων της αναιρεσείουσας και της ζημίας του αναιρεσίβλητου.

Εξάλλου, δεν υπάρχει αντίφαση στις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, ως προς το ύψος της εκροής από τους ταμιευτήρες της αναιρεσείουσας, κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα, καθόσον σαφώς αναφέρεται η διακύμανση της ημερήσιας αυτής εκροής από 7… κ. μ. έως … κ. μ., έναντι της ανώτατης δυνατής εκροής με βάση τη δυναμικότητα της μονάδας, σε … κ.

μ. ανά δευτερόλεπτο. Επομένως, οι από τους αριθμούς 1 και 6 του άρθρου 560 ΚΠολΔ, πρώτος [κατά το οικείο μέρος του], δεύτερος, τρίτος και τέταρτος λόγοι της αίτησης αναίρεσης, είναι αβάσιμοι.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 1 εδ. β ΚΠολΔ και την ταυτόσημη προς αυτή διάταξη του άρθρου 560 αρ. 1 εδ. β ΚΠολΔ, η παράβαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας ιδρύει λόγο αναίρεσης μόνο αν τα διδάγματα αυτά αφορούν την εφαρμογή των κανόνων δικαίου ή την υπαγωγή των πραγματικών γεγονότων σε αυτά. Ως διδάγματα της κοινής πείρας θεωρούνται οι γενικές αρχές που συνάγονται επαγωγικά από την καθημερινή παρατήρηση της εμπειρικής πραγματικότητας, τη συμμετοχή στις συναλλαγές και τις γενικές τεχνικές ή επιστημονικές γνώσεις, οι οποίες έχουν γίνει κοινό κτήμα και χρησιμοποιούνται από το δικαστήριο για την ανεύρεση, με βάση αυτά της αληθινής έννοιας κανόνα δικαίου, ιδίως όταν αυτός περιέχει αόριστες νομικές έννοιες, δηλαδή για την εξειδίκευση των αόριστων νομικών εννοιών ή για την υπαγωγή ή όχι στον κανόνα αυτόν των πραγματικών γεγονότων της διαφοράς ή ακόμη για την έμμεση απόδειξη κρίσιμων γεγονότων ή την εκτίμηση της αποδεικτικής αξίας των αποδεικτικών μέσων που προσκομίστηκαν.

Όμως η παραβίαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας, τα οποία πρέπει να καθορίζονται, ιδρύει λόγο αναίρεσης, μόνο αν τα διδάγματα αυτά αφορούν την ερμηνεία κανόνων δικαίου ή την υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε αυτούς [ΑΠ 301/2019]. Ειδικότερα, η παραβίαση ιδρύεται, όταν το δικαστήριο της ουσίας χρησιμοποιεί εσφαλμένα ή παραλείπει εσφαλμένα να χρησιμοποιήσει τα διδάγματα της κοινής πείρας, προκειμένου να εξειδικεύσει τις αόριστες νομικές έννοιες ή για να υπαγάγει ή όχι τα πραγματικά γεγονότα της διαφοράς στον κανόνα αυτό, όχι όμως όταν τα διδάγματα αυτά χρησίμευσαν προς έμμεση απόδειξη για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων ή για την εκτίμηση αποδεικτικών μέσων που προσκομίζονται από τους διαδίκους [ολΑΠ 13/2005, ΑΠ 301/2019].

Στην προκειμένη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο της αίτησης αναίρεσης, κατά το οικείο μέρος του, η αναιρεσείουσα αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση την πλημμέλεια από τον αριθμό 1 εδ. β του άρθρου 560 ΚΠολΔ με την αιτίαση ότι το δικαστήριο παραβίασε τα διδάγματα της κοινής πείρας, αναφορικά με την υπαγωγή των πραγματικών γεγονότων, που δέχθηκε ως αποδειχθέντα, στον κανόνα της ΑΚ 914 που εφάρμοσε, διότι από τα πραγματικά γεγονότα αυτά δεν προκύπτει με βάση τους κανόνες της αριθμητικής λογικής η παραδοχή στην οποία στήριξε την υπαιτιότητα των προστηθέντων υπαλλήλων της αναιρεσείουσας, ότι δηλαδή κατά το χρονικό διάστημα από … έως … η εκροή ύδατος από τον ταμιευτήρα των …ήταν ελαχίστη σε σχέση με την εισροή.

Ο λόγος αυτός αναίρεσης είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος, διότι η επικαλούμενη παραβίαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας δεν αφορά την εφαρμογή των κανόνων δικαίου ή την υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε αυτούς, αλλά αναφέρεται στην εκτίμηση των αποδείξεων από το δικαστήριο της ουσίας, η οποία είναι αναιρετικώς ανέλεγκτη [άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ].

Μετά από αυτά, πρέπει να απορριφθεί η υπό κρίση αίτηση αναίρεσης, να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο [άρθρο 495 παρ. 3 ΚΠολΔ] και να επιβληθούν σε βάρος της αναιρεσείουσας, που ηττήθηκε, τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσίβλητου, που κατέθεσε προτάσεις [άρθρα 176, 183, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ], όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από … αίτηση αναίρεσης της Δ.. Ε.. Η.. [.. Α..Ε..]. για αναίρεση της υπ' αριθ. 5287/2021 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών.

Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.

Επιβάλει σε βάρος της αναιρεσείουσας τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσίβλητου, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων [2.700] ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 16 Ιανουαρίου 2024.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 29 Απριλίου 2024.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ