Supreme Court partially allows appeal against expropriation compensation, increasing unit price for fences and trees.

Απόφαση 635 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 635/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ’ Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελένη Διονυσοπούλου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ και Αλεξάνδρα Κακκαβά, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 17 Φεβρουαρίου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον ... Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδος και Ιονίου, που κατοικοεδρεύει στην …, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Σοφία Διαμαντοπούλου, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. ΔΕΗ, που κατοικοεδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα (αρ. ιδιοκτ. 1, 7), 2. Φ. συζ. Γ. Χ., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. ...), 3. Κ. Κ. του Η., κατοίκου ... (αρ. ...), 4. Χ. Ν. του Ε., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. ...), 5. Ν. Μ. του Α., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. …), 6. Γ. Ρ. του Π., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. …), 7. Χ. Χ. του Α., κατοίκου ... (αρ.

ιδιοκτ. …), 8. Σ. Β. του Χ., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. …), 9. Φ. Μ. του Θ., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. …), 10. Ε. Τ. του Κ., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. …), 11. Γ. Γ. του Η., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. …), 12. Ι. Κ. του Α., κατοίκου ... (αρ. ...), 13. Κ. Κ. του Α., κατοίκου ... (αρ. ...), 14. Χ. Κ. του Α., κατοίκου ... (αρ. ...), 15. Λ. Κ. του Α., κατοίκου ... (αρ. ...), 16. Β. Κ. του Α., κατοίκου ... (αρ. ...), 17.

Χ. Κ. του Α., κατοίκου ... (αρ. ...), 18. Β. Μ. του Χ., κατοίκου ... (αρ. ...), 19. Γ. Μ. του Θ., κατοίκου ... (αρ. ...), 20. Γ. Ν. του Ε., κατοίκου ... (αρ. ...), 21. Μ. Ν. του Ε., κατοίκου ... (αρ. ...), 22. Σ. συζ. Δ. Σ., κατοίκου ... (αρ. ...), 23. Α. Φ. του Ι., κατοίκου ... (αρ. ...), 24. Χ. Φ. του Ι., κατοίκου ... (αρ. ...), 25. Χ. Π. του Γ., κατοίκου ... (αρ. ...), 26. Γ. Π. του Χ., κατοίκου ... (αρ. ...), 27.

Φ. συζ. Λ. Μ., το γένος Χ. Π., κατοίκου ... (αρ. ...), 28. Ι. Π. του Χ., κατοίκου ... (αρ. ...), 29. Γ. Φ. του Ν., κατοίκου ... (αρ. ...), 30. Β. Φ. του Ν., κατοίκου ... (αρ. ...), 31. Α. Φ. του Ν., κατοίκου ... (αρ. ...), 32. Α. Φ. του Ν., κατοίκου ... (αρ. ...), 33. Β. Φ. του Ν., κατοίκου ... (αρ. ...), 34. Δ. Χ. του Κ., κατοίκου ... (αρ. ...), 35. Ι. Μ. του Δ., κατοίκου ... (αρ. ...), 36. Α.

Μ. του Δ., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. ...), 37. Β. Σ. του Α., κατοίκου ... (αρ. ...), 38. Γ. Κ. του Λ., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. ...), 39. Μ. χας Δ. Κ., το γένος Ν. Ζ., κατοίκου ... (αρ. ...), 40. Β. Ρ. του Ν., κατοίκου ... (αρ. ...), 41. Ε. Γ. του Κ., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. ...), 42. Ν. Δ. του Μ., κατοίκου ... (αρ. ...), 43. Μ. συζ. Φ. Β., κατοίκου ... (αρ. ...), 44. Α. Β. του Φ., κατοίκου ... (αρ. ...), 45.

Δ. Β. του Φ., κατοίκου ... (αρ. ...), 46. Δ. Τ. του Ε., κατοίκου ... (αρ. ...), 47. Ν. Τ. του Σ., κατοίκου ... (αρ. ...), 48. Θ. χας Ν. Κ., το γένος Σ. Τ., κατοίκου ... (αρ. ...), 49. Γ. Δ. του Μ., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. ...), 50. Β. Π. του Ν., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. ...), 51. Κ. Γ. του Δ., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. ...), 52. Ιερού Ναού Αγίου ..., νομίμως εκπροσωπουμένου (αρ.

ιδιοκτ. ...), 53. Δ. Γ. του Κ., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. ...), 54. Σ. Μ. του Δ., κατοίκου ... (αρ. ...), 55. Γ. Γ. του Δ., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. ...), 56. Κ. Π. του Γ., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. ...), 57. Χ. Π. του Γ., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. ...) και 58. Α. Π. του Ν., κατοίκου ... (αρ. ιδιοκτ. ...), οι οποίοι δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 6-4-2015 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης του ήδη αναιρεσείοντος (μετά την έκδοση της 99/2014 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Δυτικής Στερεάς Ελλάδος και συνεκδικάστηκε με την από 27-2-2015 αίτηση ορισμένων εκ των ήδη αναιρεσιβλήτων, καθώς και με τις (διά των προτάσεων) ανταιτήσεις και παρέμβαση των εκεί διαδίκων.

Εκδόθηκε η 66/2015 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 15-11-2015 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκε μόνο το αναιρεσείον όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Γεώργιος Χοϊμές διάβασε την από 3-2-2017 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε 1) να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης, κατά το μέρος που στρέφεται κατά των 7ης, 18ου, 37ου και 42ου των αναιρεσιβλήτων και 2) ως προς τους υπόλοιπους των αναιρεσιβλήτων, να γίνουν δεκτοί οι δεύτερος και τρίτος, κατά το δεύτερο σκέλος του, λόγοι της αίτησης αυτής και να απορριφθούν οι λοιποί.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Όπως προκύπτει από τα πιστοποιητικά που με επίκληση προσκομίζει το αναιρεσείον, αντίγραφα της ένδικης, από 15-11-2015, αίτησης αναιρέσεως, με την πράξη προσδιορισμού δικασίμου για την παρούσα δικάσιμο της 17-2-2017, τοιχοκολλήθηκαν, δεκαπέντε (15) τουλάχιστον πλήρεις ημέρες πριν από τη δικάσιμο, στο κατάστημα του Δικαστηρίου τούτου (23-9-2016) και στα δημοτικά καταστήματα του Δήμου ..., της Δημοτικής Ενότητας ... και του Δήμου Αγρινίου (7-10-2016, 30-9-2016 και 30-9-2016, αντίστοιχα), στην περιφέρεια των οποίων βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα.

Επίσης, ειδοποίηση, με το αναγκαίο, κατά νόμο, περιεχόμενο, δημοσιεύτηκε σε τρεις αθηναϊκές εφημερίδες [1) "Η ...", φύλλο ... της 9-11-2016, 2) "...", φύλλο ... της 10-11-2016 και 3) "...", φύλλο ... της 8-11-2016], καθώς και σε μία της Αιτωλοακαρνανίας ["...", φύλλο ... της 8-11-2016]. Επομένως, οι καθ’ ων η αίτηση - αναιρεσίβλητοι, οι οποίοι, όταν η υπόθεση εκφωνήθηκε από τη σειρά του οικείου πινακίου, δεν εμφανίστηκαν, ούτε κατέθεσαν δηλώσεις (άρθρα 242 και 573 παρ. 1 ΚΠολΔ), κλητεύθηκαν νόμιμα, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 22 παρ. 4 ν. 2882/2001, όπως η παράγραφος αυτή προστέθηκε με το άρθρο 131 παρ. 2 ν. 4070/2012 (ΦΕΚ/Α/82/10-4-2012).

Γι’ αυτό, η υπόθεση πρέπει να συζητηθεί σαν να ήταν παρόντες όλοι οι διάδικοι, σύμφωνα με το άρθρο 576 παρ. 2 ΚΠολΔ. Κύρια θετική προϋπόθεση για την άσκηση του ένδικου μέσου της αναίρεσης είναι να υπάρχει στον αναιρεσείοντα έννομο συμφέρον. Το απαιτούμενο αυτό έννομο συμφέρον προκύπτει κυρίως από τη βλάβη που υπέστη ο διάδικος, ο οποίος επιδιώκει τον έλεγχο της απόφασης.

Βλάβη του διαδίκου υπάρχει, όταν βλάπτεται (ηττάται). Τούτο συμβαίνει, όταν απορρίπτονται, ολικά ή μερικά, οι αιτήσεις του ή γίνονται, ολικά ή μερικά, δεκτές έναντι αυτού αιτήσεις του αντιδίκου του. Η βλάβη δηλαδή του αναιρεσείοντος πρέπει να υπάρχει σε σχέση με τον αντίδικό του, ήτοι η προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει να περιέχει κάποια διάταξη υπέρ του αντιδίκου του αναιρεσείοντος.

Το έννομο συμφέρον κρίνεται από την πληττόμενη απόφαση (άρθρ. 68 και 556 ΚΠολΔ) και, εφόσον δεν θεμελιώνεται από τα εκτιθέμενα στο δικόγραφο της αναίρεσης και δεν προκύπτει από το διατακτικό της προσβαλλομένης, ο αντίστοιχος λόγος αναίρεσης κρίνεται απαράδεκτος (ΑΠ 294/2015, ΑΠ 1619/2010). Στην προκείμενη περίπτωση, με την κρινόμενη πιο πάνω αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η 66/2015 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδας, με την οποία, μεταξύ των άλλων, καθορίστηκε οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για τα αναφερόμενα ακίνητα που απαλλοτριώθηκαν αναγκαστικά, με φερόμενους ιδιοκτήτες αυτών και, συνακόλουθα, δικαιούχους της σχετικής αποζημίωσης τους αναιρεσιβλήτους.

Όμως, όπως προκύπτει από την παραδεκτή, κατ’ άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της πληττόμενης απόφασης και των οικείων διαδικαστικών εγγράφων, οι 7η (Χ. Α. Χ.), 18ος (Β. Χ. Μ.), 37ος (Β. Α. Σ.) και 42ος (Ν. Δ. του Μ.), που φέρονται ιδιοκτήτες, αντίστοιχα, των ... απαλλοτριωμένων ακινήτων του κτηματολογικού πίνακα, δεν περιλαμβάνονται μεταξύ των διαδίκων (αιτούντων, καθ’ ων οι αιτήσεις, ανταιτούντων, παρεμβαινόντων) στη δίκη ενώπιον του Εφετείου, κατά την οποία εκδόθηκε η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, ούτε στην αίτηση αναίρεσης αναφέρονται στοιχεία μεταβολής στα πρόσωπα των διαδίκων που να νομιμοποιούν τους εν λόγω αναιρεσιβλήτους.

Επομένως, η ένδικη αίτηση αναίρεσης, κατά το μέρος που στρέφεται κατά των παραπάνω αναιρεσιβλήτων, είναι απαράδεκτη.

Κατά το άρθρο 13 παρ. 1 του ν. 2882/2001, "1. Η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά το χρόνο της συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης ή, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό, κατά το χρόνο της συζήτησης για τον προσδιορισμό αυτόν.

Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό. Ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζεται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου".

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, τα διαγραφόμενα κριτήρια δεν είναι αποκλειστικά και για το δικαστήριο υποχρεωτικά, προκειμένου να διαγνωστεί η πραγματική αξία του απαλλοτριωμένου, κατά τον κρίσιμο χρόνο, έτσι ώστε να θεωρείται ότι παραβιάζεται στην περίπτωση που το δικαστήριο δεν τα λάβει υπόψη του ή αν λάβει υπόψη άλλα τέτοια.

Το δικαστήριο μπορεί να στηρίξει την κρίση του, για την πραγματική αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου, αν ληφθεί υπόψη η χρησιμοποιούμενη στην παραπάνω διάταξη λέξη "ιδίως", σε κάθε πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, αφού το αξιολογήσει κατάλληλα. Η σχετική, για το πρόσφορο ή όχι του συγκριτικού στοιχείου, κρίση του ανάγεται στην εκτίμηση πραγμάτων και, ως εκ τούτου, δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με το άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ (ΑΠ 1175/2015, ΑΠ 1021/2015).

Επίσης, κατά το τελευταίο εδάφιο της παρ. 6 του άρθρου 15 του ίδιου ν. 2882/2001, που προστέθηκε με την παρ. 8 του άρθρου 76 του ν. 4146/2013 (και εφαρμόζεται και στις απαλλοτριώσεις που έχουν κηρυχθεί, για τις οποίες, όμως, δεν έχει συζητηθεί η αίτηση καθορισμού προσωρινής ή οριστικής αποζημίωσης), "Το δικαστήριο υποχρεούται να αιτιολογεί ειδικά την τυχόν απόκλιση της προσδιοριζόμενης από το ίδιο αξίας του ακινήτου τόσο από την προκύπτουσα κατά το αντικειμενικό σύστημα αξία του όσο και από την προκύπτουσα από την έκθεση της εκτιμητικής επιτροπής της παραγράφου 1 του παρόντος ή του ανεξάρτητου εκτιμητή της παρούσας παραγράφου" (ΑΠ 1021/ 2015, ΑΠ 844/2015).

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι η έκθεση της εκτιμητικής επιτροπής (ή του ανεξάρτητου εκτιμητή), εφόσον καταρτίστηκε, συνεκτιμάται μαζί με τα υπόλοιπα στοιχεία που προαναφέρθηκαν, ακόμη και αν η αναγραφόμενη αξία είναι κατώτερη ή ανώτερη της αντικειμενικής αξίας, η οποία δεν δεσμεύει υποχρεωτικά τη δικαστική κρίση για την πραγματική αξία του απαλλοτριωμένου (ΑΠ 101/2015, ΑΠ 1329/2013).

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 19 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζητήματα που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από τη διάταξη αυτή, που αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παρ. 3 του Συντάγματος, προκύπτει ότι ο πιο πάνω λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας) ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της (ανεπαρκής αιτιολογία) ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία).

Για να είναι ορισμένος ο λόγος αυτός πρέπει να διαλαμβάνονται στο αναιρετήριο: α) οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης ή μνεία ότι αυτή δεν έχει καθόλου αιτιολογίες, β) ο ισχυρισμός (αγωγικός, ένσταση) και τα περιστατικά που προτάθηκαν για τη θεμελίωσή του, ως προς τον οποίο η έλλειψη, η ανεπάρκεια ή η αντίφαση και η σύνδεσή του με το διατακτικό και γ) εξειδίκευση του σφάλματος του δικαστηρίου, δηλαδή, αν πρόκειται για παντελή έλλειψη αιτιολογίας, μνεία μόνο τούτου, αν πρόκειται για ανεπαρκή αιτιολογία, ποία επιπλέον περιστατικά έπρεπε να αναφέρονται ή ως προς τι υπάρχει έλλειψη νομικού χαρακτηρισμού και, αν πρόκειται για αντιφατικές αιτιολογίες, ποίες είναι αυτές, σε τι συνίσταται η αντίφαση και από πού προκύπτει.

Δεν έχει, όμως, εφαρμογή η παραπάνω διάταξη, όταν οι ελλείψεις ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων και, ιδίως, στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του πορίσματος που εξάγεται απ’ αυτές, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανέλεγκτα κατά το άρθρο 561 παρ. 1 του ΚΠολΔ, εκτός αν δεν είναι σαφές και πλήρες το πόρισμα και για το λόγο αυτόν γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος.

Δηλαδή, μόνο το τι αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε είναι ανάγκη να εκτίθεται στην απόφαση πλήρως και σαφώς και όχι γιατί αποδείχθηκε ή γιατί δεν αποδείχθηκε. Τα επιχειρήματα του δικαστηρίου που σχετίζονται με την εκτίμηση των αποδείξεων δεν συνιστούν παραδοχές, με βάση τις οποίες διαμορφώνεται το αποδεικτικό πόρισμα και, συνεπώς, δεν αποτελούν "αιτιολογία" της απόφασης, ώστε, στο πλαίσιο της υπόψη διάταξης του άρθρου 559 αριθμ. 19 του ΚΠολΔ, αυτή να επιδέχεται μομφή για αντιφατικότητα ή ανεπάρκεια, ενώ δεν δημιουργείται ο ίδιος λόγος αναίρεσης ούτε εξαιτίας του ότι το δικαστήριο δεν αναλύει ιδιαιτέρως και διεξοδικά τα επιχειρήματα των διαδίκων που δεν συνιστούν αυτοτελείς ισχυρισμούς, οπότε ο σχετικός λόγος αναίρεσης είναι απαράδεκτος.

Στην ερευνώμενη περίπτωση, το Εφετείο, με την πληττόμενη απόφασή του, αφού συνεκδίκασε 1) την από 6-4-2015 αίτηση του αναιρεσείοντος Ελληνικού Δημοσίου κατά των "ΔΕΗ Α.Ε" κ.λπ. (συνολικά 40 προσώπων), 2) την από 27-2-2015 αίτηση των Φ. χήρας Γ. Χ. κ.λπ. (συνολικά 36 προσώπων) κατά του ήδη αναιρεσείοντος, 3) τις από 30-4-2015, 27-5-2015 και ...5-2015 ανταιτήσεις που άσκησαν με τις προτάσεις τους, αντίστοιχα, το αναιρεσείον, η πρώτη αναιρεσίβλητη "ΔΕΗ Α.Ε" και ορισμένοι από τους αναιρεσιβλήτους και 4) την από 9-6-2015 παρέμβαση της Θ.

χήρας Ν. Κ., το γένος Σ. Τ. (ήδη 48ης αναιρεσίβλητης) που άσκησε προφορικά στο ακροατήριο του Εφετείου κατά τη συζήτηση της υπόθεσης (άρθρ. 19 παρ. 5 και 20 παρ. 6 του ν. 2882/2001-ΚΑΑΑ) με τη σωρευόμενη (και στις έγγραφες, από ...5-2015, προτάσεις της) ανταίτηση, δέχθηκε, ανέλεγκτα, κατά το μέρος που ενδιαφέρει στην παρούσα δίκη, τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: "Με την .../2012 απόφαση του Γεν.

Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοικήσεως Πελοποννήσου, Δυτ. Ελλάδος και Ιονίου, που δημοσιεύτηκε στην Ε.τ.Κ (Φ ΕΚ 61/τ. A.A.A/...2-2012), και η οποία μεταγράφηκε στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου ...... κηρύχθηκε αναγκαστική απαλλοτρίωση για λόγους δημόσιας ωφέλειας και ειδικότερα για την κατασκευή του έργου "Βελτίωση οδού πρόσβασης ..." έκτασης συνολικού εμβαδού 31.584,60 τ.μ., που βρίσκεται στην Π.Ε.

Αιτωλοακαρνανίας και εικονίζεται... Στην έκταση που απαλλοτριώνεται προβάλλουν δικαιώματα κυριότητας οι αναφερόμενοι στους θεωρημένους κτηματολογικούς πίνακες καθ’ ων η αίτηση. Στην έκταση αυτή δεν περιλαμβάνονται οι εκτάσεις εκείνες, οι οποίες στα κτηματολογικά στοιχεία φέρονται ότι ανήκουν στο Δημόσιο.

Η απαλλοτρίωση κηρύχθηκε υπέρ του Δημοσίου και με δαπάνες αυτού, που θα αντιμετωπιστεί με δαπάνες του προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (Π.Δ.Ε.)... Τα απαλλοτριούμενα ακίνητα ευρίσκονται σε εκτός σχεδίου περιοχή, αχαρακτήριστη πολεοδομικά, χωρίς θεσμοθετημένες χρήσεις γης, της κτηματικής περιφέρειας Τοπικής Κοινότητας ..., της Δημοτικής Ενότητας ...

του Δήμου Αγρινίου, εκατέρωθεν υφιστάμενης αγροτικής οδού, διανοιγμένης και μη ασφαλτοστρωμένης, τοπικά μεγάλης κλίσης, οφιοειδούς και άστατης γεωμετρίας. Η ευρύτερη περιοχή αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από γεωργικά καλλιεργούμενες, χέρσες και δασικές εκτάσεις, οι οποίες είναι είτε εγκαταλελειμμένες, είτε καλλιεργούνται εντατικά.

Περισσότερο συχνές είναι οι καλλιέργειες ελαιοδένδρων, ενώ τα εσπεριδοειδή και τα κηπευτικά είναι περισσότερο αραιές καλλιέργειες. Εγκαταστάσεις αναπτύσσονται εξαιρετικά αποσπασματικά και διάσπαρτα. Κυρίως δραστηριοποιούνται σε αυτές επαγγελματικά εργαστήρια και επιχειρήσεις χαμηλής όχλησης, όπως ελαιοτριβεία, εργαστήρια λιπασμάτων κ.λπ.

Η απαλλοτριούμενη περιοχή βρίσκεται δυτικά του ταμιευτήρα του ... της τεχνητής λίμνης ..., πλησίον της ομώνυμης γέφυρας που διέρχεται άνω του ταμιευτήρα. Η περιβαλλοντική σημασία και η προστασία του περιβάλλοντος της ευρύτερης περιοχής αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα αυτής με θεσμοθετημένο το Εθνικό Πάρκο της Λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου.

Η λίμνη ... είναι τεχνητή λίμνη κοντά στα χωριά ... Αιτ/νίας, πάνω στην κοίτη του ποταμού Αχελώου, στην περιοχή συμβολής του με τον παραπόταμο Ίναχο. Η λίμνη στο ... δημιουργήθηκε και αυτή από ένα δεύτερο φράγμα στον Αχελώο ποταμό. Έχει δημιουργηθεί υδροηλεκτρικός σταθμός. Κοντινότερος οδικός άξονας είναι η Εθνική Οδός, που συνδέει την πόλη του Αγρινίου με την Αμφιλοχία, με παρόδιες οδούς να αποτελούν δευτερεύοντος χαρακτήρα άξονες με ισχνή κυκλοφορία και περιορισμένο ενδιαφέρον.

Οι μεταβιβάσεις των ακινήτων (αγροτεμαχίων με καλλιέργειες ελαιώνων) είναι συνήθως κληρονομικές. Δεν υπάρχει ενδιαφέρον για επενδυτικές αγορές εκτάσεων. Ορισμένα φωτοβολταϊκά πάρκα έχουν ανεγερθεί σε απόκεντρες περιοχές, αλλά δεν επηρεάζουν την κτηματαγορά λόγω μικρού αριθμού μεταβιβάσεων με σκοπό την εκμετάλλευση.

Μεγάλες βιομηχανικές και βιοτεχνικές μονάδες περιορίζονται επί του κεντρικού οδικού άξονα, όπου οι μεταβιβάσεις είναι περισσότερο συχνές λόγω προβολής. Εμπορικές δραστηριότητες εμφανίζονται επί της Εθνικής Οδού. Οι μικροί οικισμοί περιμετρικά της αγροτικής οδού είναι μικρής έκτασης, λίγων μόνιμων κατοίκων, με τις εκτάσεις εντός και εκτός οικισμού να διατίθενται σε χαμηλές τιμές.

Η πρόσβαση στην περιοχή και στην προς βελτίωση αγροτική οδό, για την οποία κηρύχθηκε η ένδικη απαλλοτρίωση, πραγματοποιείται μέσω της επαρχιακής οδού ... - ..., στο ύψος της γέφυρας .... Υπάρχει αραιή εξυπηρέτηση από δημόσια αστική συγκοινωνία προς την πόλη του Αγρινίου με τα τοπικά ΚΤΕΛ να εξυπηρετούν την μετάβαση και επιστροφή από τους oικισμούς.

Η ζήτηση για αγορά και εκμίσθωση των ακινήτων (αγροτεμαχίων) στην εγγύς των απαλλοτριούμενων ακινήτων περιοχή είναι πολύ χαμηλή, ενώ γενικότερα χαμηλή είναι σε ολόκληρη την περιοχή γύρω από τη λίμνη του ... και τον ..., έχοντας σημειώσει σημαντικότατη μείωση την τελευταία τριετία λόγω της γενικότερης οικονομικής ύφεσης.

Προ πενταετίας υπήρχε ενδιαφέρον για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών πάρκων. Η έλλειψη όμως επενδυτικών κινήτρων έχει αναστείλει ολοκληρωτικά το ενδιαφέρον τόσο για απόκτηση όσο και για μίσθωση εκτάσεων. Η κατακόρυφη μείωση της ζήτησης είχε σαν αποτέλεσμα την μείωση των τιμών, με τις τιμές μίσθωσης να παρουσιάζουν μεγαλύτερη ποσοστιαία μείωση σε σχέση με τις τιμές πώλησης, γεγονός που οδηγεί στην απώλεια του επενδυτικού χαρακτήρα των ακινήτων.

Ήδη υπάρχει υπερβολικός αριθμός διαθέσιμων προς πώληση αγροτεμαχίων και πληθώρα διαθεσίμων προς μίσθωση για καλλιέργεια. Η κτηματαγορά στην ευρύτερη περιοχή των απαλλοτριούμενων ακινήτων βρίσκεται σε κατάσταση στασιμότητας, διότι δεν υπάρχει ζήτηση για την αγορά αγροτεμαχίων. Η διανυόμενη περίοδος δημοσιονομικής κρίσης έχει επηρεάσει την αγορά ακινήτων με σχεδόν μηδενικές μεταβιβάσεις και συνεχή πτώση των τιμών έως και 50% από το έτος 2009 έως σήμερα.

Οι προαναφερόμενες διαπιστώσεις των Πολιτικών Μηχανικών Σ. Θ. και Κ. Η., που περιέχονται στην από 15.9.2014 Έκθεση Εκτιμήσεως αυτών, την οποία επικαλείται και προσκομίζει το αιτούν, δεν αμφισβητείται από τους καθ’ ων και τον μάρτυρα των καθών Κ. Κ., ο οποίος κατέθεσε ότι έγιναν αγοραπωλησίες αντί 3.000 και 1.500 € το στρέμμα, χωρίς ωστόσο να προσδιορίζει αυτές και το χρόνο που έγιναν.

Ο ίδιος μάρτυρας κατά τη συζήτηση της αίτησης καθορισμού προσωρινής τιμής μονάδος κατέθεσε, ότι για τα αγροτεμάχια που έχουν πρόσωπο στη Επαρχιακή Οδό η τιμή ανέρχεται στο ποσό των 7.000 ευρώ ανά στρέμμα, ενώ για εκείνα που έχουν πρόσωπο στην αγροτική οδό ανέρχεται σε 2.000 έως 3.000 ευρώ ανά στρέμμα. Ο μάρτυρας αποδείξεως απέφυγε να εκτιμήσει την αξία των απαλλοτριουμένων.

Οι προαναφερόμενοι Πολιτικοί Μηχανικοί με την ανωτέρω έκθεση εκτίμησης, επικαλούμενοι αγγελίες με προσφορά αγροτεμαχίων προς πώληση στον ιστότοπο ... και έρευνα κτηματαγοράς των ιδίων, διαπίστωσαν ότι οι ζητούμενες τιμές αγροτεμαχίων κυμαίνονται από 1,70 έως 4,00 €/τ.μ. για ελαιώνες και καλλιεργήσιμες εκτάσεις που έχουν πρόσωπο σε αγροτική οδό, ενώ για εκείνες με πρόσωπο στον κεντρικό ασφαλτοστρωμένο επαρχιακό άξονα να κυμαίνονται από 4,00 έως 6,00 ευρώ ανά τ.μ., λόγω εύκολης πρόσβασης και προβολής, ενώ η αξία των ακινήτων κατά μήκος της αγροτικής οδού βαίνει μειούμενη όσο αυξάνεται η απόσταση από τον κεντρικό άξονα.

Η αντικειμενική αξία των απαλλοτριούμενων ακινήτων υπολογίζεται στα ακόλουθα ποσά: 1) 4,48 ευρώ ανά τ.μ. για τους αρδευτικούς ελαιώνες με πρόσωπο στην επαρχιακή οδό ... - .... Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται τα με αριθ. ... του Κτηματολογικού Πίνακος. 2) 4,48 ευρώ ανά τ.μ. για τους αρδευόμενους αγρούς μονοετούς καλλιέργειας με πρόσωπο στην ανωτέρω Επαρχιακή Οδό.

Στην κατηγορία περιλαμβάνεται ο με αριθ. … αγρός του κτηματολογικού πίνακος. 3) 1,008 ευρώ ανά τ.μ. για τους αρδευόμενους ελαιώνες με πρόσωπο στην αγροτική οδό. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται οι με αριθ. ... ιδιοκτησίες του κτηματολογικού πίνακα και 4) 0,72 ευρώ ανά τ.μ. για τους αγρούς μονοετούς καλλιέργειας με πρόσωπο στην αγροτική οδό.

Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται οι με αριθ. ... του κτηματολογικού πίνακος. Με την 99/2014 απόφαση του ΜΕφΔυτΣτΕλλ καθορίστηκαν με κρίσιμο χρόνο την 10η Ιουνίου 2014 ως τιμές μονάδος αποζημιώσεως ανά μ2 το ποσόν των 5,00 € για την πρώτη κατηγορία ακίνητων, 4,00 για τη δεύτερη, 1,00 € για την τρίτη και 0,80 € για την τέταρτη τούτων.

Κατά την από 15.9.2014 έκθεση εκτίμησης της εμπορικής αξίας των υπόψη ακίνητων η σταθμισμένη μέση τιμή μονάδος ανά μ2 προσδιορίζεται σε: α) 5,03 € για τα με ΑΚΠ ... ακίνητα, β) 5,56 € για τα με ΑΚΠ ... ακίνητα, γ) 5,29 € για τα με AΚΠ ... ακίνητα, δ) 1,80 € για τα με ΑΚΠ ......, ... ακίνητα, ε) 1,71 € για τα με ΑΚΠ ... ακίνητα, στ) 1,43 € για τα με ΑΚΠ ...

ακίνητα, ζ) 1,36 € για τα με ΑΚΠ ... ακίνητα, η) 1,20 € για το με ΑΚΠ … ακίνητο, Θ) 1,14 € για τα με ΑΚΠ ... ακίνητα, ι) 0,90 € για τα με ΑΚΠ ... ακίνητα, ια) 0,86 € για τα με ΑΚΠ ... ακίνητα και ιβ) 0,81 για το με ΑΚΠ … ακίνητο. Ως συγκριτικά στοιχεία προσκομίζονται εκ μέρους των ιδιωτών και δη του εκ των καθών Γ. Ρ. η με αριθμ. .../2012 δήλωση φορολογίας δωρεάς προς τον Προϊστάμενο της Α’ ...

για ποτιστικό ελαιώνα στη θέση "..." και επί της επαρχιακής οδού ... - ..., η αξία του οποίου εκτιμήθηκε σε 4,91 € ανά μ2, η με αριθμ 145/2013 απόφαση του ΜΠρΑγρινίου, που αφορά απαλλοτρίωση τμήματος της ... οδού στο τμήμα ..., η οποία όμως δεν είναι πρόσφορο συγκριτικό στοιχείο, καθώς αφορά άλλης μορφολογίας και συνεπώς άλλης αξίας γεωτεμάχια, ενώ δεν αποδεικνύεται ότι κατέστη οριστική, καθώς και η 3/2015 απόφαση του ΜΕφΔυτΣτΕλλ (ως προς την εκτίμηση της αξίας των επικειμένων).

Εκ μέρους του Ελληνικού Δημοσίου προσκομίζονται τα με αριθμ. .../2000, .../2010 συμβόλαια της συμβολαιογράφου Αγρινίου Βασιλικής Μαραγιάννη και το .../2005 συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Αγρινίου Χρήστου Διαμαντή, με τα οποία μεταβιβάστηκε η κυριότητα ακινήτων, εγγύς των απαλλοτριουμένων, αντί τιμήματος 0,38 €/μ2, 0,72 €/μ2 και 1,70 €/μ2, αντίστοιχα.

Μετά από αυτά, το Δικαστήριο, αφού και έλαβε υπόψη του α) τις επικαλούμενες από κάθε διάδικο αξίες των απαλλοτριωθέντων ακινήτων, σε συνδυασμό με τα συγκριτικά και άλλα αποδεικτικά στοιχεία που καθένας απ’ αυτούς προσκομίζει και επικαλείται, β) τις εκτιμήσεις της αρμόδιας κατά νόμο προεκτιμητικής επιτροπής, γ) τα τεκμήρια που συνάγονται από τις προσκομιζόμενες αποφάσεις για άλλες απαλλοτριώσεις (προσκομιζόμενες από τους καθών η απαλλοτρίωση) αλλά και την προαναφερόμενη απόφαση του μονομελούς εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος που καθόρισε την προσωρινή αποζημίωση και δ) τα συγκριτικά στοιχεία που επικαλέστηκαν οι μάρτυρες αποδείξεως και ανταποδείξεως, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι κατά τον κρίσιμο εν προκειμένω χρόνο (16.9.2014), η αξία των απαλλοτριωθέντων ακινήτων ανέρχεται, με βάση τις υπάρχουσες οικονομικές και νομισματικές συνθήκες, χωρίς όμως να υπολογίζεται η τυχόν ανατίμηση ή υποτίμησή τους μετά τη δημοσίευση της πράξεως απαλλοτριώσεως και μόνο εξ αιτίας αυτής, στα αναφερόμενα κατωτέρω και στο διατακτικό ποσά, στα οποία πρέπει να καθορισθεί και η οριστική αποζημίωσή τους.

Η αποζημίωση αυτή είναι πλήρης, αφού με αυτή οι ιδιοκτήτες μπορούν να αντικαταστήσουν τις ιδιοκτησίες τους με άλλες ισάξιες... Κρίσιμος χρόνος εκτιμήσεως είναι, όπως προαναφέρθηκε, ο χρόνος της συζητήσεως της αίτησης ενώπιον του ΜΕφΔυτΣτΕλλ για προσωρινή αποζημίωση (16.9.2014), καθώς μέχρι την ενώπιον του παρόντος Δικαστηρίου συζήτηση δεν παρήλθε έτος, όπως αυτή (συζήτηση) ορίζεται στη διάταξη του άρθρ. 281 ΚΠολΔ, που εφαρμόζεται και στην προκειμένη διαδικασία κατ’ άρθρ. 18 § 1 εδάφ.

β’ ΚΑΑΑ... Πρέπει να σημειωθεί ότι για τα με ΑΚΠ ... ακίνητα, με δικαιούχο την ΔΕΗ, η ορισθείσα προσωρινή τιμή μονάδος αποζημιώσεως ως προς το έδαφος έχει καταστεί οριστική, καθώς: α) με την αίτηση του υπέρ ου η απαλλοτρίωση Ελληνικού Δημοσίου δεν ζητείται ο καθορισμός οριστικής τιμής μονάδος για το έδαφος, β) η εν λόγω δικαιούχος δεν άσκησε αυτοτελή αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος για το έδαφος και γ) με την παραδεκτώς ασκηθείσα με τις προτάσεις της ανταίτηση αιτείται τον καθορισμό μεγαλύτερης τιμής μονάδος για τα επικείμενα και μόνον, εντεύθεν νοουμένου ότι ως προς τη διάδικο αυτή η αποζημίωση που καθόρισε την προσωρινή τιμή μονάδος κατέστη οριστική και δεν μπορεί να αυξηθεί ή μειωθεί χωρίς αντίστοιχο αίτημα...

Επομένως, η αποζημίωση για τα ακίνητα πρέπει να καθοριστεί ως εξής: ... AKΠ Τιμή/μ2 ..., ... ... ... ..., ..., ... Περαιτέρω, αποδεικνύεται ότι επί των απαλλοτριωθέντων ακίνητων υφίστανται τα αναφερόμενα στην προαναφερόμενη έκθεση εκτίμησης εμπορικής αξίας ελαιόδενδρα και συρματοπεριφράξεις, για τα οποία ορίστηκε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημιώσεως από το ΜΕφΔυτΣτΕλλ με την 99/2014 απόφασή του.

Πλην όμως, από το .../8.6.2015 έγγραφο της Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων της ΠΕ Αιτωλοακαρνανίας, κοινοποιηθέν τόσο προς το Δικαστικό Γραφείο Αγρινίου όσο και προς τον πληρεξούσιο δικηγόρο των καθών - αιτούντων, προκύπτει σαφώς ότι επί των υπόψη ακινήτων υφίστανται επικείμενα μη περιληφθέντα στους κτηματολογικούς πίνακες και ως εκ τούτου δεν έχει καθοριστεί προσωρινή τιμή μονάδος αποζημιώσεως ως προς αυτά.

Ειδικότερα, τα μη περιληφθέντα στους κτηματολογικούς πίνακες επικείμενα αφορούν τις πιο κάτω ιδιοκτησίες, κατ’ είδος και αριθμό προσδιοριζόμενα και μη αμφισβητούμενα από το Ελληνικό Δημόσιο και ως προς τα οποία πρέπει, σύμφωνα με όσα στην υπό στ. … αναφέρθηκαν, να γίνει δεκτό το σχετικό αίτημα. Συγκεκριμένα, οι διορθώσεις αφορούν...

Επομένως, το σχετικό αίτημα διόρθωσης των κτηματολογικών πινάκων πρέπει να γίνει δεκτό ως βάσιμο κατ’ ουσίαν, να καθορισθεί δε οριστική τιμή μονάδος αποζημιώσεως για τα προστιθέμενα επικείμενα, όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό της παρούσας. Σημειωτέον ότι εκ περισσού και ως μη έχοντος ιδιαίτερη έννομη συνέπεια είναι το αίτημα των ιδιωτών περί διόρθωσης του είδους των απαλλοτριωθέντων ακινήτων από "αγρός" σε "ελαιώνας με πρόσωπο σε αγροτική οδό", που γίνεται δεκτό και από το Ελληνικό Δημόσιο...".

Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, αφενός μεν, απέρριψε την αίτηση (και την ανταίτηση) του αναιρεσείοντος, αφετέρου δε, δέχθηκε, κατά ένα μέρος, την αίτηση (και τις ανταιτήσεις) των αναιρεσιβλήτων, καθώς και την παρέμβαση της 48ης απ’ αυτούς, και, μετά από αυτά, 1) καθόρισε την οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης α) για τις εδαφικές εκτάσεις, στα προπαρατιθέμενα ποσά και β) για τα επικείμενα, τόσο γι’ αυτά που αναφέρονται στον οικείο κτηματολογικό πίνακα, όσο και για εκείνα που αποδείχθηκε ότι υπάρχουν αλλά δεν περιλαμβάνονται στον πίνακα, στα ποσά που αναγράφονται στην απόφαση αυτή και 3) διόρθωσε, κατά τούτο, τον εν λόγω κτηματολογικό πίνακα.

Με το να κρίνει έτσι το Εφετείο, ως προς τον καθορισμό της οριστικής αποζημίωσης για τις εδαφικές εκτάσεις, δεν παραβίασε, εκ πλαγίου, τις, ουσιαστικού δικαίου, διατάξεις που παρατέθηκαν στην αρχή της παρούσας σκέψης της απόφασης, οι οποίες αναφέρονται στα κριτήρια που λαμβάνονται υπόψη για την εκτίμηση της αγοραίας αξίας των απαλλοτριωμένων, αλλά διέλαβε στην απόφασή του επαρκείς, σαφείς και χωρίς αντιφάσεις αιτιολογίες, οι οποίες καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς το πιο πάνω ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και δεν στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση.

Ειδικότερα, το Εφετείο διαλαμβάνει τους συγκεκριμένους λόγους, για τους οποίους καθόρισε την αποζημίωση για τα εδαφικά τμήματα των απαλλοτριωμένων ακινήτων των αναιρεσιβλήτων στα προαναφερόμενα ποσά, καθόσον, όπως προκύπτει από τις, ανέλεγκτες αναιρετικά, παραδοχές της πληττόμενης απόφασής του, προέβη στον καθορισμό της οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης αυτών, αφού έλαβε υπόψη, μεταξύ των άλλων, τις καταθέσεις των μαρτύρων, τη θέση των απαλλοτριωμένων, τη φύση τους ως αρδευόμενων αγρών, τον τρόπο εκμετάλλευσής τους με την καλλιέργεια σ’ αυτά, κυρίως, ελαιοδέντρων, αλλά και εσπεριδοειδών και κηπευτικών, την αντικειμενική αξία τους, τις εκθέσεις της εκτιμητικής επιτροπής και των ανεξάρτητων εκτιμητών Σ.

Θ. και Κ. Η., την 99/2014 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδας, με την οποία καθορίστηκε η προσωρινή τιμή μονάδας αποζημίωσης, τις τιμές μονάδας αποζημίωσης που καθορίστηκαν από το ίδιο δικαστήριο και από άλλα για απαλλοτριωμένα ακίνητα στην ίδια περιοχή με σχετικές αποφάσεις τους, οι οποίες προσκομίστηκαν σ’ αυτό ως συγκριτικά στοιχεία, τα υπόλοιπα συγκριτικά στοιχεία που παρατίθενται στην απόφασή του και, επιπλέον, τις οικονομικές και νομισματικές συνθήκες που επικρατούσαν κατά το χρόνο της συζήτησης.

Με τον τρόπο αυτόν το Εφετείο εκθέτει, σαφώς, επαρκώς και χωρίς αντιφάσεις, τα αποδεικτικά στοιχεία, τα οποία, ύστερα από τη συνεκτίμησή τους, το οδήγησαν στο σχηματισμό της δικανικής του πεποίθησης και τα οποία δικαιολογούν την απόκλιση της πραγματικής αξίας των απαλλοτριωμένων ακινήτων που προσδιόρισε από εκείνη που αναφέρουν οι πιο πάνω ανεξάρτητοι εκτιμητές στην από 15-9-2014 έκθεσή τους, καθώς και από εκείνη που προκύπτει κατά το αντικειμενικό σύστημα, χωρίς να είναι υποχρεωτικές, όπως προηγουμένως έχει αναπτυχθεί, οι κρίσεις των ανεξάρτητων εκτιμητών και της εκτιμητικής επιτροπής.

Συνεπώς, είναι αβάσιμος ο πρώτος, από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, λόγος της αναίρεσης, με τον οποίο το αναιρεσείον προσάπτει στην πληττόμενη απόφαση τις αιτιάσεις 1) ότι υπάρχουν μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ της οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης που καθόρισε το Εφετείο για τα αναφερόμενα απαλλοτριωμένα ακίνητα και επικείμενα και της αξίας αυτών που αναγράφεται στην παραπάνω, από 15-9-2014, έκθεση των ανεξάρτητων εκτιμητών (σε ευρώ, ανά τετραγωνικό μέτρο, 5,56 - 5,29 - 1,80 - 1,71 - 1,50 - 1,43 - 1,36 - 1,20 - 1,14 - 0,90 - 0,86 - 0,81 και για τα επικείμενα, σε ευρώ, 200, 150 και 100 το τεμάχιο για τις μεγάλες, μεσαίες και μικρές ελιές, αντίστοιχα) και, συγκεκριμένα, η οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης είναι μεγαλύτερη από την αξία αυτή που προσδιορίζουν οι εκτιμητές κατά ποσοστό 22,87% έως 85,18%, όπως αναλυτικά εκτίθεται στο αναιρετήριο και 2) ότι το Εφετείο, αντί να καθορίσει ίδια οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης για τα ΚΠ ... απαλλοτριωμένα ακίνητα που έχουν την ίδια αντικειμενική αξία (0,72 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο), προσδιόρισε, αντιφατικά, την τιμή αυτή σε διαφορετικά, για το καθένα, ποσά (σε ευρώ, ανά τετρ. μέτρο: … για το ... 2,80 για το ... 2,50 για καθένα από τα ... 1,50 για το …).

Από τις διατάξεις του άρθρου 20 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ) συνάγεται ότι, αν ο διάδικος, υπέρ του οποίου έγινε η απαλλοτρίωση, ζήτησε εμπροθέσμως να καθοριστεί από το Εφετείο οριστική αποζημίωση μικρότερη από εκείνη, η οποία καθορίστηκε προσωρινά, το Εφετείο, χωρίς αίτηση ή ανταίτηση του καθ’ ου η απαλλοτρίωση, που ασκείται νομότυπα με τις προτάσεις, δεν μπορεί να καθορίσει την αποζημίωση για τα ακίνητα στα οποία αναφέρεται η αίτηση του διαδίκου, υπέρ του οποίου η απαλλοτρίωση, καθώς και για εκείνα που δεν περιλαμβάνονται στην αίτηση αυτή, σε ποσό μεγαλύτερο από εκείνο που καθορίστηκε προσωρινά, δεδομένου ότι, ως προς τον διάδικο που αμέλησε, η αποζημίωση που προσδιορίστηκε προσωρινά κατέστη οριστική και δεν μπορεί να αυξηθεί (ΑΠ 872/2012, ΑΠ 1437/2009, ΑΠ 734/2009, ΑΠ 289/2007).

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 9 εδάφ. α’ και β’ του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης, όταν το δικαστήριο επιδίκασε κάτι που δεν ζητήθηκε ή επιδίκασε περισσότερα από όσα ζητήθηκαν. Ο όρος "επιδίκασε" νοείται υπό ευρεία έννοια, δηλαδή αν το δικαστήριο αποφάσισε για αντικείμενο που δεν ζητήθηκε ή για περισσότερο από αυτό που ζητήθηκε (ΑΠ 734/ 2009).

Στην κρινόμενη περίπτωση, με τους δεύτερο και τρίτο, κατά το δεύτερο σκέλος του, λόγους αναίρεσης, αποδίδεται στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση η παραπάνω, από το άρθρο 559 αριθμ. 9 ΚΠολΔ, πλημμέλεια, επειδή το Εφετείο καθόρισε την οριστική αποζημίωση 1) των ΚΠ ... ακινήτων, ως προς το έδαφος, σε τιμές μεγαλύτερες από εκείνες που καθορίστηκαν προσωρινά, χωρίς το αναιρεσείον και οι αναιρεσίβλητοι, είτε με τις αυτοτελείς αιτήσεις τους είτε με τις ανταιτήσεις τους, να έχουν ζητήσει τον καθορισμό οριστικής αποζημίωσης για τα εν λόγω απαλλοτριωμένα ακίνητα και 2) των ΚΠ ...

ακινήτων, ως προς τα επικείμενά τους (συρματόπλεγμα, ύψους 1,50 μέτρου και μήκους 65 μέτρων), καθώς και για καρυδιές (μεγάλες), χωρίς να υπάρχει, για τα επικείμενα αυτά, σχετική αίτηση ή ανταίτηση. Από την προσβαλλόμενη απόφαση και τα διαδικαστικά έγγραφα που παραδεκτά επισκοπούνται (άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) προκύπτει ότι, πράγματι, τόσο το αναιρεσείον όσο και οι αναιρεσίβλητοι, με τις προαναφερόμενες αυτοτελείς αιτήσεις και ανταιτήσεις τους, δεν ζήτησαν να καθοριστεί οριστική αποζημίωση για τις εδαφικές αυτές εκτάσεις, ως προς τις οποίες η προσωρινή τιμή μονάδας αποζημίωσης είχε προσδιοριστεί, με την 99/2014 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδας, στα ποσά των 5 ευρώ ανά τετρ.

μέτρο για το ΚΠ 6 ακίνητο και σε 0,80 ευρώ ανά τετρ. μέτρο για καθένα από τα υπόλοιπα ακίνητα. Επισημαίνεται ότι οι φερόμενοι δικαιούχοι: 1) των ΚΠ ... ιδιοκτησιών (ήδη α) 24η έως και 28ος και β) 29ος έως και 33η, αντίστοιχα, των αναιρεσιβλήτων), υπό την ιδιότητά τους ως καθ’ ων η αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου, δεν παραστάθηκαν στη συζήτηση του οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης, ούτε άσκησαν αυτοτελή αίτηση, 2) των ΚΠ ...

ιδιοκτησιών (ήδη 7η, 18ος, 37ος και 42ος, αντίστοιχα, των αναιρεσιβλήτων) δεν ήταν καν διάδικοι στην ίδια δίκη, όπως, άλλωστε, έχει εκτεθεί στη δεύτερη σκέψη της παρούσας και 3) των ΚΠ ... ιδιοκτησιών (ήδη 49ος και 57ος των αναιρεσιβλήτων, αντίστοιχα), ναι μεν ήταν διάδικοι στην ίδια δίκη, ως α) καθ’ ων η αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου - ανταιτούντες και β) αιτούντες, πλην όμως τα συγκεκριμένα απαλλοτριωμένα ακίνητα δεν περιλαμβάνονται στην αίτηση ή στην ανταίτησή τους, οι οποίες, συνακόλουθα, δεν ασκήθηκαν ως προς αυτά.

Το Εφετείο, όμως, έκρινε ότι η πραγματική αξία των ακινήτων αυτών, ως προς το έδαφος, ανέρχεται, κατά τον κρίσιμο χρόνο, σε ευρώ ανά τετρ. μέτρο: α) 6,50 για το … ακίνητο, β) 3 για τα …, ... ακίνητα, γ) 2,80 για το … ακίνητο, δ) 2,50 για τα ... ακίνητα και ε) 1,50 για το … ακίνητο, ήτοι καθόρισε οριστικά μεγαλύτερη αποζημίωση από εκείνη που είχε προσδιοριστεί προσωρινά.

Περαιτέρω, καθόρισε οριστική αποζημίωση και για τα παραπάνω επικείμενα των ΚΠ ... ιδιοκτησιών, με φερόμενους δικαιούχους τους ήδη 50ο και 58ο των αναιρεσιβλήτων, καθώς και για τις καρυδιές, χωρίς να υπάρχει σχετική αίτηση ή ανταίτηση, καθόσον κανείς από τους αιτούντες ή τους ανταιτούντες δεν τα περιέλαβε στα αντίστοιχα δικόγραφα.

Έτσι όμως που έκρινε το Εφετείο υπέπεσε στην πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμ. 9 ΚΠολΔ, αφού επιδίκασε κάτι που δεν ζητήθηκε. Κατά συνέπεια, οι δεύτερος και τρίτος, κατά το δεύτερο σκέλος του, λόγοι της αναίρεσης είναι βάσιμοι.

Κατά τις διατάξεις των άρθρων 3 παρ. 1, 4, 7 και 16 παρ. 1-8 του ν. 2882/2001 (ΚΑΑΑ), όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο χρόνο της συζήτησης για τον οριστικό καθορισμό της αποζημίωσης, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 17 παρ. 2 του Συντάγματος και 1 παρ. 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, στην περίπτωση αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ακινήτου, στο οποίο υπάρχουν κτίσματα, μόνιμες κατασκευές, δένδρα, φυτείες και εν γένει συστατικά κατά την έννοια των άρθρων 953 επ.

ΑΚ, τα πράγματα αυτά απαλλοτριώνονται αυτοδικαίως μαζί με την εδαφική έκταση (ΑΠ 422/2015), έστω και αν δεν αναφέρονται στην πράξη της απαλλοτρίωσης, οπότε παραδεκτά ζητείται να καθοριστεί οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης αυτών, έστω και αν στον κτηματολογικό πίνακα δεν σημειώνονται ότι υπάρχουν στο απαλλοτριούμενο τμήμα, εφόσον υποβληθεί σχετικό αίτημα (ΑΠ Ολομ. 5/2002, ΑΠ 1021/2015, ΑΠ 23/2010).

Εξάλλου, με το άρθρο 16 του πιο πάνω νόμου, όπως τούτο ισχύει μετά την αντικατάστασή του με το άρθρο 26 παρ. 4 του ν. 4122/2013, προβλέπεται η διαδικασία διόρθωσης ή συμπλήρωσης των κτηματολογικών στοιχείων (κτηματολογικού διαγράμματος και πίνακα) με αίτηση οποιουδήποτε των αναφερόμενων στη διάταξη της παραγράφου 2 ενδιαφερομένων που θεωρεί ότι τα στοιχεία αυτά είναι εσφαλμένα, ενώ κάθε αμφισβήτηση για την ακρίβεια ή την πληρότητα των εν λόγω στοιχείων λύεται κατά τη δίκη για την αναγνώριση των δικαιούχων της αποζημίωσης, υπό τις προϋποθέσεις που ορίζονται στη διάταξη της παραγράφου 8 του ίδιου άρθρου.

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 559 αριθμ. 14 του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης, αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο. Ο λόγος αυτός αναφέρεται σε ακυρότητες, εκπτώσεις από δικαιώματα και απαράδεκτα από το δικονομικό μόνο δίκαιο. Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 577 παρ. 3 του ίδιου Κώδικα, αν ο Άρειος Πάγος κρίνει νόμιμη και παραδεκτή την αναίρεση, εξετάζει το παραδεκτό και το βάσιμο των λόγων της.

Στην εξεταζόμενη περίπτωση, με τους τρίτο, κατά το πρώτο σκέλος του, και τέταρτο (και τελευταίο) λόγους αναίρεσης, το αναιρεσείον αποδίδει στην πληττόμενη απόφαση αιτιάσεις από τους αριθμούς 9 και 14, αντίστοιχα, του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με την επίκληση ότι το Εφετείο α) διόρθωσε τον κτηματολογικό πίνακα, ως προς τα αναφερόμενα επικείμενα, όπως αναλυτικά εκθέτει, χωρίς να υπάρχει ανάλογο αίτημα από τους ήδη αναιρεσιβλήτους, δεδομένου μάλιστα ότι η σχετική διόρθωση είχε ήδη ζητηθεί με την από 9-2-2015 αίτηση των ενδιαφερόμενων αναιρεσιβλήτων που έγινε δεκτή με τη 261/2015 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αγρινίου (στη δίκη για την αναγνώριση των δικαιούχων της αποζημίωσης) και β) εν πάση περιπτώσει, παρά το νόμο, δεν κήρυξε απαράδεκτο, με το να δεχθεί τέτοιο αίτημα και να προβεί στη διόρθωση του κτηματολογικού πίνακα, ενώ έπρεπε να αρκεστεί στον προσδιορισμό της οριστικής αποζημίωσης για τα επικείμενα που παραλείφθηκαν να περιληφθούν στον πίνακα αυτόν, όπως η ευχέρεια αυτή δεν αποκλείεται από το ν. 2882/2001, ο οποίος όμως, περαιτέρω, προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία διόρθωσης των κτηματολογικών στοιχείων στη δίκη μόνο της αναγνώρισης δικαιούχων της αποζημίωσης με τήρηση της νόμιμης διοικητικής προδικασίας, με εξαίρεση την περίπτωση που η αναγνώριση αυτή ζητηθεί στη δίκη του προσωρινού ή οριστικού καθορισμού της αποζημίωσης, κατ’ άρθρ. 26 παρ. 3 του ίδιου πιο πάνω νόμου, πράγμα που δεν συμβαίνει στην παρούσα περίπτωση.

Οι λόγοι, όμως, αυτοί είναι, πρωτίστως, απαράδεκτοι ως αλυσιτελείς, διότι οι επικαλούμενες πλημμέλειες δεν επιδρούν στο διατακτικό της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, καθόσον, σε κάθε περίπτωση, όπως αναφέρει και το ίδιο το αναιρεσείον που είναι υπόχρεο προς καταβολή της σχετικής αποζημίωσης για τα επικείμενα, ο προσδιορισμός της οριστικής αποζημίωσης για τα επίμαχα επικείμενα έγινε παραδεκτά και νόμιμα, ενώ η διόρθωση του κτηματολογικού πίνακα δεν έχει καμιά έννομη επιρροή στην έκβαση της προκείμενης δίκης, δεδομένου μάλιστα ότι με την παραπάνω 261/2015 απόφαση είχε γίνει η διόρθωση αυτή, ως προς τα επικείμενα, τα οποία, κατά το αναιρεσείον, συμπίπτουν με αυτά της προσβαλλόμενης απόφασης, με εξαίρεση μόνο τα επικείμενα της ΚΠ … ιδιοκτησίας (α) μία μεγάλη ελιά, β) πολύ καλή συρματοπερίφραξη με σιδηροπασσάλους, ύψους 1 μέτρου και μήκους 81 μέτρων με βάση από οπλισμένο σκυρόδεμα και γ) μεταλλική θύρα διαστάσεων 6 μ.

επί 1 μ.) που δεν περιλαμβάνονται στη 261/2015 απόφαση, χωρίς, όμως, και από το γεγονός αυτό να στοιχειοθετείται το απαιτούμενο άμεσο έννομο συμφέρον του αναιρεσείοντος για την άσκηση του παρόντος ένδικου μέσου με τους λόγους αυτούς (άρθρ. 68, 556 και 577 παρ. 2 ΚΠολΔ).

Μετά από αυτά, αφού η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης γίνει δεκτή, κατά παραδοχή, ως βάσιμων, των δεύτερου και τρίτου, κατά το δεύτερο σκέλος του, λόγων της, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, κατά τα κεφάλαια και τους διαδίκους που προαναφέρθηκαν. Στη συνέχεια, πρέπει να κρατηθεί η υπόθεση και να εκδικαστεί από το Δικαστήριο τούτο, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 580 παρ. 3 του ΚΠολΔ, αφού δεν χρειάζεται άλλη διευκρίνιση, δεδομένου ότι, λόγω της ενέργειας της παρούσας απόφασης, που είναι δεσμευτική για το Εφετείο (άρθρ. 580 παρ. 4 του ίδιου Κώδικα), δεν υπάρχει δικονομικό έδαφος για περαιτέρω εκδίκαση της υπόθεσης, αλλά υπολείπεται μόνο η κατά το περιεχόμενο διατύπωση του διατακτικού της απόφασης με βάση την έκταση της αναίρεσης (ΑΠ 353/2015, ΑΠ 1162/2013).

Τέλος, οι φερόμενοι ιδιοκτήτες των ΚΠ ..., ... απαλλοτριωμένων ακινήτων, ήτοι οι 24η έως και 33η, 49ος, 57ος, 50ος και 58ος αναιρεσίβλητοι που νικήθηκαν στη δίκη (ως προς τους φερόμενους ιδιοκτήτες των ΚΠ ... απαλλοτριωμένων, ήτοι τους 7η, 18ο, 37ο και 42ο των αναιρεσιβλήτων, η αναίρεση έχει απορριφθεί, όπως προεκτέθηκε), πρέπει να καταδικαστούν στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά του (άρθρ. 176, 183, 189 παρ. 1, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), μειωμένων όμως, κατ’ άρθρ. 22 παρ. 1 ν. 3693/1957 (που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 52 αριθμ.18 ΕισΝΚΠολΔ), σε συνδυασμό με τις διατάξεις του άρθρου 5 παρ.12 ν.1738/1987 και αριθμ. 2 της 134423 οικ/8-12-1992 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης (ΦΕΚ 11/Β/20-1-1993), όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 15-11-2015 και με αύξοντα αριθμό κατάθεσης …11-2015 αίτηση αναίρεσης του Ελληνικού Δημοσίου, κατά το μέρος που στρέφεται κατά των 7ης, 18ου, 37ου και 42ου των αναιρεσιβλήτων

Αναιρεί, κατά τα λοιπά, την 66/2015 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος, ως προς τα κεφάλαια και ως προς τους διαδίκους που αναφέρονται στο σκεπτικό της παρούσας, ήτοι κατά το μέρος που καθόρισε οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης 1) για τα ΚΠ ... απαλλοτριωμένα ακίνητα, μεγαλύτερη από εκείνη που είχε καθοριστεί με την 99/2014 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Στερεάς Ελλάδος για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης, 2) για τα επικείμενα (συρματόπλεγμα, ύψους 1,50 μέτρου και μήκους 65 μέτρων) των ΚΠ ... απαλλοτριωμένων ακινήτων και 3) για τις καρυδιές. Και

Καταδικάζει τους 24η έως και 33η, 49ο, 57ο, 50ο και 58ο των αναιρεσιβλήτων στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 7 Απριλίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 25 Απριλίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ