Supreme Court partially allows appeal against excessive non-pecuniary damages award violating proportionality principle.

Απόφαση 629 / 2017 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 629/2017

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελένη Διονυσοπούλου, Σοφία Ντάντου, Γεώργιο Χοϊμέ και Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 27 Ιανουαρίου 2017, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Σ. Π. του Ι., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Μιχαήλ Νικολιδάκη.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Γ. Γ. του Χ., κατοίκου ..., ο οποίος παραστάθηκε αυτοπροσώπως με την ιδιότητά του ως δικηγόρου και 2) ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας ζημιών με την επωνυμία "... ΑΑΕΖ", που εδρεύει στην … και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Ζωή Κουγιουμτζοπούλου.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 22-2-2013 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 2155/2013 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2380/2014 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 28-4-2015 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου διάβασε την από 7-4-2016 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του μοναδικού λόγου της από 28-4-2015 αιτήσεως αναιρέσεως κατά της υπ' αριθμ. 2380/2014 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο 1ος των αναιρεσιβλήτων και η πληρεξούσια της 2ης την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την διάταξη του άρθρου 932 εδ. α' και β' του Α.Κ. "Σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη, κατά την κρίση του, χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του".

Κατά την έννοια του άρθρου αυτού, το δικαστήριο της ουσίας, αφού δεχθεί ότι συνεπεία αδικοπραξίας προκλήθηκε σε κάποιο πρόσωπο ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη, καθορίζει στη συνέχεια το ύψος της οφειλόμενης γι' αυτήν χρηματικής ικανοποιήσεως, με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη ως κριτήρια, το είδος της προσβολής, την έκταση της βλάβης, τις συνθήκες τελέσεως της αδικοπραξίας, την βαρύτητα του πταίσματος του υπόχρεου, το τυχόν συντρέχον πταίσμα του δικαιούχου και την οικονομική και κοινωνική κατάσταση των διαδίκων μερών.

Ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης χρηματικής ικανοποιήσεως αφέθηκε στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου, η σχετική κρίση του οποίου δεν υπόκειται, κατ' αρχήν, σε αναιρετικό έλεγχο, αφού σχηματίζεται από την εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων (άρθρο 561 παρ. 1 Κ.Πολ.Δικ.), χωρίς υπαγωγή του πορίσματος σε νομική έννοια, ώστε να μπορεί να κριθεί εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου, είτε ευθέως, είτε εκ πλαγίου, για έλλειψη νόμιμης βάσεως.

Επιβάλλεται, όμως, σε κάθε περίπτωση, να τηρείται, κατά τον καθορισμό του ποσού που επιδικάζεται, η αρχή της αναλογικότητας, ως γενική νομική αρχή και μάλιστα αυξημένης τυπικής ισχύος, υπό την έννοια ότι η σχετική κρίση του δικαστηρίου δεν πρέπει να υπερβαίνει τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, πράγμα που, αν συμβαίνει, ελέγχεται ως παραβίαση της πιο πάνω γενικής νομικής αρχής, ήτοι ως πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 19 του Κ.Πολ.Δικ. (ΑΠ Ολομ. 9/2015).

Στην προκειμένη περίπτωση το Εφετείο, με την προσβαλλομένη απόφασή του, δέχθηκε, κατά το ενδιαφέρον τον υπό έρευνα λόγο αναιρέσεως μέρος, τα εξής: "Την ...11.2011 και περί ώρα 20:41 ο ενάγων έβαινε με κανονική ταχύτητα επί της Αττικής Οδού, οδηγώντας το με αριθμό κυκλοφορίας ΙKB ... ΙΧΕ αυτοκίνητο, στη Χ/Θ …, στο Δήμο … Αττικής, με κατεύθυνση από Ελευσίνα προς αεροδρόμιο.

Η εν λόγω οδός είναι διπλής κατεύθυνσης με τρεις λωρίδες κυκλοφορίας, Λ.Ε.Α. και πέραν αυτής σιδερένιες μπάρες ασφαλείας, στην κατεύθυνση που εκινείτο ο ενάγων και είναι ευθεία και οριζόντια στο συγκεκριμένο σημείο, ενώ τα δύο αντίθετα ρεύματα κυκλοφορίας χωρίζονται από τον προαστιακό σιδηρόδρομο που διέρχεται μεταξύ αυτών.

Κατά τον ως άνω χρόνο επικρατούσε βροχόπτωση και το οδόστρωμα ήταν υγρό, το ανώτατο δε επιτρεπόμενο όριο ταχύτητας των κινούμενων, επί της εν λόγω οδού, οχημάτων είναι στο συγκεκριμένο σημείο 120 χλμ. ανά ώρα με ρυθμιστική πινακίδα και ο τεχνητός φωτισμός ήταν επαρκής... Συγκεκριμένα ο ενάγων έβαινε επί της δεύτερης από δεξιά εκ των τριών λωρίδων κυκλοφορίας.

Κατά τον ίδιο χρόνο, το με αριθμό κυκλοφορίας ΕΕΕ ... ΙΧΕ αυτοκίνητο, με οδηγό τον πρώτο εναγόμενο, έβαινε επί της αριστερής λωρίδας της ως άνω οδού, όπισθεν και ομορρόπως του οχήματος του ενάγοντος, και είχε αναπτύξει υπερβολική ταχύτητα, η οποία υπερέβαινε το ως άνω ανώτατο επιτρεπόμενο όριο. Όταν ο πρώτος εναγόμενος έφθασε στο ύψος του οχήματος του ενάγοντος, λόγω της παραπάνω υπερβολικής ταχύτητας και της βροχόπτωσης, απώλεσε τον έλεγχο του οχήματός του, το οποίο άρχισε να περιστρέφεται γύρω από τον κατακόρυφο άξονά του με διαγώνια δεξιά πορεία και εισερχόμενο στη δεύτερη από δεξιά λωρίδα κυκλοφορίας, που έβαινε το με αριθμό κυκλοφορίας ΙKB ...

ΙΧΕ αυτοκίνητο του ενάγοντος, προσέκρουσε με την αριστερή πλευρά του στην οπίσθια αριστερή γωνία αυτού. Ακολούθως το με αριθμό κυκλοφορίας ΙKB ... ΙΧΕ αυτοκίνητο ωθήθηκε με σφοδρότητα προς τα δεξιά και, αφού διέσχισε διαγώνια την πρώτη από δεξιά λωρίδα και τη Λ.Ε.Α., προσέκρουσε με την εμπρόσθια δεξιά πλευρά του στις σιδερένιες μπάρες ασφαλείας και επανεισερχόμενο επί του οδοστρώματος, κατέληξε περίπου στο μέσον αυτού.

Με αυτά τα δεδομένα το ένδικο ατύχημα οφείλεται σε αποκλειστική υπαιτιότητα του πρώτου εναγομένου, οδηγού του με αριθμό κυκλοφορίας ΕΕΕ ... Ι.Χ.Ε. αυτοκινήτου, ο οποίος δεν επέδειξε την επιμέλεια, που θα επεδείκνυε υπό τις ίδιες μ' αυτόν συνθήκες, ο μέσος συνετός οδηγός και δεν ασκούσε τον έλεγχο και την εποπτεία του οχήματος, που οδηγούσε, με διαρκώς τεταμένη την προσοχή του, δεν είχε ρυθμίσει την ταχύτητά του, λαμβάνοντας υπ' όψιν τις επικρατούσες συνθήκες, ειδικότερα το γεγονός ότι έβαινε νυκτερινή ώρα σε οδό διπλής κατεύθυνσης με πολλές λωρίδες κυκλοφορίας, ενώ υπήρχε βροχόπτωση, με συνέπεια να απολέσει τον έλεγχο του οχήματός του και να επιπέσει στο όχημα του ενάγοντος, κατά παράβαση των άρθρων 12 παρ. 1, 19 παρ. 1, 2 και 3, 20 παρ. 2 και 7 του Κ.Ο.Κ., κατά το κεφάλαιο δε αυτό δεν προσβάλλεται η εκκαλούμενη απόφαση που δέχθηκε τα παραπάνω.

Αμέσως μετά το ένδικο ατύχημα ο ενάγων διακομίσθηκε με ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ στο Γενικό Νοσοκομείο "Ε.Ε.Σ" και από εκεί με, ιδιωτικό ασθενοφόρο στο Γενικό Νοσοκομείο Νίκαιας "Άγιος Παντελεήμων", όπου και υπηρετεί ως … του … τμήματος... Εκεί διαπιστώθηκε ότι είχε υποστεί κρανιοεγκεφαλική κάκωση - εστιακό τραυματισμό εγκεφάλου, διάστρεμμα - διάταση Α.Μ.Σ.Σ., κάταγμα οπίσθιου τοιχώματος και οπίσθιας κολώνας της δεξιάς κοτύλης, εξάρθρημα ισχίου δεξιά, τραυματισμό ισχιακού νεύρου δεξιά στο επίπεδο του δεξιού ισχίου - δεξιού μηρού και κάταγμα άνω άκρου κνήμης δεξιά (κάταγμα έξω κνημιαίου πλατώ δεξιά), εκ των οποίων το κάταγμα της δεξιάς κοτύλης αντιμετωπίσθηκε την 21.11.2012 με ανοικτή ανάταξη και εσωτερική οστεοσύνθεση, κατά την οποία διαπιστώθηκε μεγάλου βαθμού χόνδρινη βλάβη της μηριαίας κεφαλής, η οποία αφαιρέθηκε και στις 3.12.2012 υποβλήθηκε σε αρθροσκοπικά υποβοηθούμενη ανοικτή ανάταξη, στήριξη με οστικά μοσχεύματα και εσωτερική οστεοσύνθεση του έξω κνημιαίου πλατώ της δεξιάς κνήμης, η μετεγχειρητική του δε πορεία αντιμετωπίσθηκε με τη χρήση αντιπηκτικής και αντιβιοτικής αγωγής ως και φαρμάκων για τον νευροπαθητικό πόνο, που προήλθε από τη βλάβη του ισχιακού νεύρου.

Ο ενάγων εξήλθε από το νοσοκομείο την 24.12. 2012 με οδηγίες, του χορηγήθηκε δε αναρρωτική άδεια 3 μηνών... Εξαιτίας των ως άνω τραυματισμών από το επίδικο ατύχημα ο ενάγων δεν είχε τη δυνατότητα καμίας αυτοεξυπηρέτησης, δεδομένης της φύσης και θέσης των ανωτέρω σωματικών βλαβών του, για χρονικό διάστημα (3) μηνών από την ημέρα του ως άνω ατυχήματος.

Γι' αυτό το λόγο η μητέρα του Ε. συζ. Ι. Π. και η αδελφή του Ι. Π. κατά το χρόνο της νοσηλείας του στο νοσοκομείο, αλλά και το υπόλοιπο χρονικό διάστημα που παρέμεινε κλινήρης στην οικία του, τον βοηθούσαν στις καθημερινές του ανάγκες (φαγητό, καθαριότητα, σωματικές ανάγκες, αλλαγή ρούχων κ.λπ.), χωρίς όμως να είναι αναγκαία η συνεχής παρουσία τους επί οκτάωρο εκάστη, με εντατικοποίηση των δυνάμεών τους, καθ' υπέρβαση των οφειλομένων στα πλαίσια της οικογενειακής σχέσης, χωρίς την πρόσληψη υποκατάστατης δύναμης (οικιακής βοηθού ή αποκλειστικής νοσοκόμας, η ανάγκη της οποίας δεν προέκυψε από οποιοδήποτε προσκομιζόμενο από τον ενάγοντα αποδεικτικό στοιχείο ιδιαιτέρως λαμβανομένης υπόψη του ως άνω λεπτομερούς ιατρικού πιστοποιητικού νοσηλείας)...

Έτσι, η οφειλόμενη από την αιτία αυτή αποζημίωση ανέρχεται στο συνολικό ποσό των 1.800 ευρώ (ήτοι 3 μήνες Χ 600 ευρώ μηνιαίως), το οποίο ο ενάγων θα κατέβαλε αν είχε προσλάβει για το ίδιο ως άνω χρονικό διάστημα νοσοκόμα και οικιακή βοηθό... Εκτός, όμως, από την αποζημίωση, ο ενάγων δικαιούται να λάβει, ως χρηματική ικανοποίηση για την αποκατάσταση της ηθικής βλάβης που υπέστη από το ένδικο ατύχημα, το ποσό των 15.000 ευρώ, το οποίο κρίνεται εύλογο και δίκαιο, λαμβανομένων υπόψη των συνθηκών κάτω από τις οποίες συνέβη το ένδικο ατύχημα, του βαθμού υπαιτιότητας του οδηγού του ζημιογόνου οχήματος, του είδους και της φύσης της σωματικής βλάβης του ενάγοντος, της ηλικίας του κατά το χρόνο του ατυχήματος (49 ετών), της κοινωνικής θέσης και οικονομικής κατάστασης των φυσικών προσώπων [όχι όμως και της εναγομένης ασφαλιστικής εταιρίας, της οποίας η ευθύνη είναι εγγυητική]...".

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Εφετείο απέρριψε την έφεση του ενάγοντος και ήδη αναιρεσείοντος κατά της πρωτόδικης αποφάσεως με την οποία είχε επιδικαστεί σ' αυτόν ως χρηματική του ικανοποίηση λόγω της ηθικής βλάβης που υπέστη εξ αιτίας του τραυματισμού του το ποσό των 30.000 ευρώ, δέχθηκε την ασκηθείσα με τις προτάσεις αντέφεση των εναγομένων και ήδη αναιρεσιβλήτων ως εν μέρει κατ' ουσίαν βάσιμη και μετά την εξαφάνιση της εκκαλουμένης αποφάσεως και την κατ' ουσίαν εκδίκαση της αγωγής επιδικάστηκε στον ενάγοντα για την προεκτεθείσα αιτία το ποσό των 15.000 ευρώ.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο, καθορίζοντας δηλαδή την χρηματική ικανοποίηση του αναιρεσείοντος στο ποσό των 15.000 ευρώ, υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, αλλά και παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας, αφού το εν λόγω ποσό, κατά την κοινή πείρα, την δικαστηριακή πρακτική και την περί δικαίου συνείδηση, υπολείπεται, (και μάλιστα καταφανώς), του συνήθως επιδικαζομένου σε παρόμοιες περιπτώσεις.

Κατ' ακολουθίαν ο μοναδικός λόγος της κρινόμενης αιτήσεως αναιρέσεως, με τον οποίο ο αναιρεσείων, επικαλούμενος την αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δικ. προβάλλει την αιτίαση ότι το Εφετείο επιδικάζοντας σ' αυτόν το ποσό των 15.000 ευρώ, ως χρηματική του ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης, αντί του αιτουμένου ποσού των 250.000 ευρώ, παραβίασε ευθέως τις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις του άρθρου 932 του Α.Κ., καθώς και την αρχή της αναλογικότητας, κρίνεται βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί εν μέρει η προσβαλλομένη απόφαση κατά το ανωτέρω κεφάλαιο. Ακολούθως πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση, που χρειάζεται διευκρίνιση, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, διότι είναι δυνατή η συγκρότησή του από άλλο δικαστή, εκτός εκείνου που δίκασε προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 του Κ.Πολ.Δικ.) και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι, λόγω της ήττας τους, στην δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, που κατέθεσε προτάσεις.

Τέλος, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή στον αναιρεσείοντα του καταβληθέντος από αυτόν παραβόλου, ενόψει της νίκης του (άρθρο 495 παρ. 4 εδ. ε' του Κ.Πολ.Δικ., όπως ίσχυε και εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση πριν αντικατασταθεί με το άρθρο τρίτο του άρθρου 1 του ν. 4335/2015).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί εν μέρει την 2380/2014 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, κατά το αναφερόμενο στο σκεπτικό κεφάλαιο.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το ως άνω αναιρούμενο μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο, συντιθέμενο από άλλον Δικαστή, εκτός εκείνου που δίκασε προηγουμένως.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στην δικαστική δαπάνη του αναιρεσείοντος, την οποία ορίζει στο ποσό των τριών χιλιάδων (3.000) ευρώ. Και Διατάζει να επιστραφεί στον αναιρεσείοντα το καταβληθέν από αυτόν παράβολο.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 7 Απριλίου 2017.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 25 Απριλίου 2017.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ