Appeal dismissed; employee's claim for overtime pay rejected due to existing contractual salary agreement covering weekend work.

Απόφαση 627 / 2021 (Β2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 627/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Β2' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Μαρία Νικολακέα, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Όλγα Σχετάκη - Μπονάτου, Θεόδωρο Μαντούβαλο - Εισηγητή, Καλλιόπη Πανά και Παναγιώτη Αθανασόπουλο, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο Κατάστημά του, στις 15 Δεκεμβρίου 2020, με την παρουσία και της Γραμματέως Αγγελικής Ανυφαντή, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του εκκαλούντος - καλούντος: Γ. Χ. του Τ., κατοίκου …, ο οποίος παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Γεώργιο Σαραντόπουλο, που κατέθεσε προτάσεις.

Της εφεσίβλητης - καθής η κλήση: ανώνυμης εταιρίας με την επωνυμία "ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΛΥΚΕΣ Α.Ε.", που εδρεύει στο Μεσολόγγι και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξούσιους δικηγόρους της Νικόλαο Σκούτα και Δημήτριο Μήλλα, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., οι οποίοι κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 1/7/2009 αγωγή του εκκαλούντος - καλούντος, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1765/2011 του ίδιου Δικαστηρίου και 7006/2013 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Κατά της απόφασης αυτής ασκήθηκε αναίρεση και εκδόθηκε η 768/2017 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία την αναίρεσε και παρέπεμψε την υπόθεση στο ίδιο δικαστήριο, για περαιτέρω εκδίκαση, συγκροτούμενο από άλλο δικαστή. Κατόπιν αυτής εκδόθηκε η 5990/2018 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Κατά της απόφασης αυτής και οι δύο ως άνω διάδικοι, άσκησαν αιτήσεις αναίρεσης, οι οποίες συνεκδικάσθηκαν και εκδόθηκε η 361/2020 απόφαση του Αρείου Πάγου, η οποία κράτησε την υπόθεση προς ουσιαστική εκδίκαση σε νέα συζήτηση, μετά από επίσπευση του επιμελέστερου των διαδίκων. Η υπόθεση επαναφέρεται προς συζήτηση με την από 3/7/2020 κλήση του καλούντος.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την από 3-7-2020 κλήση του ενάγοντος-εκκαλούντος (αναιρεσείοντος), νομίμως φέρεται προς συζήτηση η υπό κρίσιν από 10-7-2012 έφεση αυτού μετά την έκδοση της 361/2020 δεύτερης αναιρετικής απόφασης του παρόντος Τμήματος, με την οποία αναιρέθηκε η 5990/2018 (δεύτερη) απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, κατά το μέρος που απέρριψε την ένδικη αγωγή του για καταβολή αμοιβής για υπερεργασιακή και υπερωριακή απασχόληση και για παρασχεθείσα εργασία σε ημέρες Σάββατο, Κυριακές και αργίες και διακρατήθηκε η υπόθεση στο ίδιο Τμήμα προς περαιτέρω ουσιαστική εκδίκαση. Παρέπεται ότι η έφεση ασκήθηκε παραδεκτά (ΚΠολΔ 19, 495 επ., 511 επ.) όπως ήδη έχει κριθεί και είναι γι' αυτό τυπικά δεκτή και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω, κατά το μέρος αυτό, ως προς τους λόγους της που ανάγονται σε εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου και εκτίμηση των αποδείξεων από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, και με τους οποίους επιδιώκεται να γίνει δεκτή η έφεση, να εξαφανισθεί η εκκαλουμένη απόφαση και να γίνει δεκτή η αγωγή.

Από την εκτίμηση των ενόρκων καταθέσεων των μαρτύρων, απόδειξης και ανταπόδειξης, που περιέχονται στα ταυτάριθμα με την εκκαλουμένη πρακτικά συνεδριάσεως του Πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου και από όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα, τα οποία επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι είτε για να ληφθούν υπόψη ως αποδεικτικά στοιχεία, είτε ως δικαστικά τεκμήρια, αποδεικνύονται τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά:

Η εναγομένη εταιρία αποτελεί δημόσια επιχείρηση κοινής ωφέλειας, με βάση το ν. 1822/1988, έχουσα ως σκοπό την εκμετάλλευση των αλυκών και του ορυκτού αλατιού της χώρας προς εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος, ανήκει δε κατά την ίδρυσή της (άρθρο 1 § 6 ν. 1256/1982) στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, ενώ σήμερα αποτελεί δημόσια επιχείρηση, στο μετοχικό κεφάλαιο της οποίας μετέχει το Ελληνικό Δημόσιο με ποσοστό 55,19%.

Ο ενάγων προσελήφθη από την εναγομένη στις 28-9-1994 με έγγραφη σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, για να προσφέρει τις υπηρεσίες του στην εναγομένη ως μηχανολόγος μηχανικός, είτε στην … είτε στη …, σύμφωνα με τις ανάγκες του έργου ίδρυσης αλυκής, χωρίς να αποκλείεται η διεκπεραίωση εργασιών στις άλλες αλυκές που εκμεταλλεύεται η εναγομένη, και παρείχε ανελλιπώς τις υπηρεσίες του, μέχρι τις 13-11-2008, οπότε η εναγομένη κατήγγειλε τη σύμβαση εργασίας του, συνεπεία υποβολής σε βάρος του μηνυτήριας αναφοράς, χωρίς να του καταβάλει τη νόμιμη αποζημίωση.

Απασχολήθηκε στην εναγομένη, αναλαμβάνοντας τη λειτουργία του τμήματος προμηθειών, τη διεύθυνση των αλυκών Ν. Κεσσάνης και Μέσης Θράκης, τη διεύθυνση προμηθειών, διοικητικών υπηρεσιών και ανάπτυξης καθώς και τη μισθοδοσία προσωπικού, από το έτος 2002 δε, έγινε διευθύνων του διοικητικού τμήματος της εναγομένης στην Αθήνα.

Ο μηνιαίος μισθός του ορίστηκε στο ποσό των 403.000 δρχ, στον οποίο περιλαμβάνονταν οι καθοριζόμενες από την οικεία Συλλογική Σύμβαση Εργασίας αποδοχές με όλα τα σχετικά επιδόματα και τις παροχές και πενθήμερη εβδομαδιαία εργασία. Με τις υπ' αριθμ. …/…-3-2002 και …/…-8-2002 αποφάσεις του το ΔΣ της εναγομένης εταιρίας, ενόψει του ότι παρατηρείτο στα διευθυντικά στελέχη της επιχείρησης (μεταξύ των οποίων και ο ενάγων) αυξημένη καταγραφή πρόσθετης εργασίας (υπερωρίες, εργασία πλέον του 5θημέρου), η πραγματοποίηση της οποίας δυσχερώς ελεγχόταν (κατά κανόνα ήταν αυθαίρετη), αποφάσισε γενναία αύξηση των αποδοχών των στελεχών αυτών, σε ποσοστό 7%, όσος ο μέσος όρων της πρόσθετης εργασίας που παρείχαν κατά ώρες και ημέρες, προκειμένου οι πρόσθετες αμοιβές αυτές και αποζημιώσεις για παρασχεθησόμενη (στο μέλλον) πρόσθετη εργασία (υπερεργασία, νόμιμες ή παράνομες υπερωρίες και εργασία τα Σαββατοκύριακα και αργίες) να καλύπτονται από τις καταβαλλόμενες υπέρτερες των νομίμων αποδοχές.

Οι αποφάσεις αυτές ελήφθησαν με τη σιωπηρή συναίνεση των εργαζομένων, οι οποίοι, αν και γνώριζαν την αιτία που δινόταν η αύξηση, ουδόλως αντέδρασαν αλλά την αποδέχθηκαν αναντίρρητα και εφαρμόστηκαν έκτοτε συνεχώς, χωρίς να αξιώνουν αμοιβή για εργασία εκτός νομίμου ωραρίου και ημέρας, ο ίδιος δε ο ενάγων ποτέ δεν διαμαρτυρήθηκε μέχρι το 2008 που απολύθηκε.

Ειδικότερα, ουδέποτε από το 2002 μέχρι την απόλυσή του ζήτησε υπερωρίες, Σαββατοκύριακα κλπ, με αποτέλεσμα τα έτη 2002 έως Νοέμβριος 2004 [όπως δέχεται ο ίδιος] να έχουν παραγραφεί, παρόλο που είχε σφοδρή αντιδικία με την εναγομένη τόσο αστική, αιτούμενος με αγωγή το 2004 επίδομα γάμου και χρήσης Η/Υ όχι όμως και υπερωρίες κλπ, αν και τα ποσά αμοιβών είναι μεγάλα, όσο και ποινική, κατηγορηθείς για κακουργηματική υπεξαίρεση από την οποία απαλλάχθηκε λόγω παραγραφής γιατί με τροποποίηση του νόμου, το αδίκημα μετατράπηκε σε πλημμέλημα.

Η ειδική αυτή σιωπηρή συμφωνία, σύμφωνα με τα άρθρα 8 § 4 ν.δ. 4020/1959, 1 § 2 & 2 § 2 της κατ' εξουσιοδότηση του ν. 28/1944 εκδοθείσας 25825/1951 αποφάσεως των Υπουργών Οικονομικών και Εργασίας με την οποία αυθεντικώς ερμηνεύθηκαν οι 8900/1946 και 18310/1946 Υπουργικές αποφάσεις και 3, 174, 664, 679 ΑΚ, είναι έγκυρη ως προς τις αξιούμενες από τον ενάγοντα αμοιβές για υπερεργασία/ιδιόρρυθμες υπερωρίες, Σάββατα και Κυριακές-αργίες, μη νόμιμη, όμως, ως προς τις αξιούμενες υπερωρίες νόμιμες ή παράνομες/κατ' εξαίρεση (ΑΠ 361/2020).

Έτσι, με τις αποφάσεις αυτές [κατ' ειδική σιωπηρή συμφωνία], οι συμφωνηθείσες και καταβαλλόμενες αποδοχές του ενάγοντα τα έτη 2004 έως 2008 διαμορφώθηκαν ως εξής: το έτος 2004 στο ποσό των 3.406 ευρώ το μήνα, το έτος 2005 στο ποσό των 3.528,70 ευρώ το μήνα, το έτος 2006 στο ποσό των 3.634,57 ευρώ το μήνα, το έτος 2007 στο ποσό των 3.761,78 ευρώ το μήνα, από 1-1-2008 έως 30-6-2008 στο ποσό των 3.855,72 ευρώ το μήνα και από 1-7-2008 έως 13-11-2008 στο ποσό των 3.932,94 ευρώ το μήνα.

Επιπλέον των ανωτέρω τακτικών μηνιαίων αποδοχών ο ενάγων ελάμβανε και πρόσθετες χρηματικές παροχές υπό μορφή πριμ ανάλογα με την επίτευξη των στόχων της εναγομένης εταιρίας, οι οποίες διαμόρφωναν σε υψηλά επίπεδα τον καταβαλλόμενο μηνιαίο μισθό του, όπως προκύπτει από τις προσκομιζόμενες βεβαιώσεις αποδοχών των ετών 2005, 2006, 2007 και 2008, όπου το καθαρό ποσό των ετήσιων αποδοχών του ανέρχεται σε 57.246,71 ευρώ, 56.501,46 ευρώ, 57.095,44 ευρώ και 43.391,61 ευρώ αντίστοιχα.

Ο ενάγων μέχρι το 2002 ήταν διευθυντής σε αλυκές και πράγματι παρείχε πρόσθετη εργασία, κυρίως κατά το χρόνο της συγκομιδής του αλατιού. Από το έτος 2002, όμως, που έγινε διευθύνων του διοικητικού τμήματος της εναγομένης στην Αθήνα, ο χρόνος εργασίας του περιορίστηκε σημαντικά, κατά τρόπο ώστε, πέραν της υπερεργασίας/ιδιόρρυθμες υπερωρίες και απασχόλησής του περί τα δύο Σάββατα το μήνα να μην απαιτεί πρόσθετη απασχόληση υπερωριών και εργασίας τα υπόλοιπα δύο Σάββατα του μήνα, τις Κυριακές και τις αργίες.

Περί του αντιθέτου, ουδείς εκ των μαρτύρων, αλλά ούτε και ο ίδιος περιγράφει συγκεκριμένο ιδιαίτερο φόρτο εργασίας που να δικαιολογεί την αδιάκοπη εργασία του που αναφέρει στην αγωγή του. Και ναι μεν προσκομίζει πλήθος καταστάσεων σήμανσης της κάρτας παρουσίας του, όμως, σύμφωνα με τα παραπάνω δεν κρίνονται αξιόπιστες, αφού ο ίδιος, ως διευθύνων, μπορούσε αυθαίρετα και ανέλεγκτα να προσθέτει στις κάρτες παρουσίας του επιπλέον ώρες και ημέρες εργασίας.

Επομένως, ο σχετικός ισχυρισμός του και τα αντίστοιχα αγωγικά κονδύλια για υπερωρίες [νόμιμες, παράνομες, κατ' εξαίρεση], για εργασία των δύο εκ των 4 Σαββάτων το μήνα και για παρασχεθείσα εργασία τις Κυριακές και αργίες, πρέπει να απορριφθούν κατ' ουσίαν. Η εναγομένη εταιρία, ως εκ του αντικειμένου της κατατάσσεται στις βιομηχανικές επιχειρήσεις.

Ως εκ τούτου, για τον προσδιορισμό των ελαχίστων νομίμων αποδοχών του ενάγοντος, θα ληφθούν υπόψη [ελλείψει, την επίμαχη περίοδο, κλαδικής ΣΣΕ βιομηχανικών επιχειρήσεων], οι ομοιοεπαγγελματικές ΣΣΕ και ΔΑ "για τους όρους αμοιβής και εργασίας των διπλωματούχων ΑΕΙ και των πτυχιούχων Μηχανικών ΤΕΙ, οι οποίοι απασχολούνται στις βιομηχανικές, βιοτεχνικές και εμπορικές επιχειρήσεις όλης της χώρας" της ίδιας περιόδου, ήτοι οι ΔΑ 6/2004 (Πράξη κατάθεσης Υπ.

Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας 13/16-7-2004), ΔΑ 31/2005 (Πρ. κατ. 19/19-7-2005), ΔΑ 31/2006 (Πρ. κατ. 20/2-8-2006), ΔΑ 36/2007 (Πρ. κατ. 3/2-8-2007), ΣΣΕ 3-11-2008 (Πρ. κατ. 155/1-12-2008). Ο ενάγων είναι κάτοχος πτυχίου μηχανολόγου ΑΕΙ, με προϋπηρεσία την 1-1-2004 31 έτη, έγγαμος, με γνώση ξένης γλώσσας (Αγγλικά). Επομένως, σύμφωνα με τους όρους των προαναφερθεισών ΔΑ & ΣΣΕ, ο νόμιμος μηνιαίος μισθός του (βασικός μισθός με προϋπηρεσία την 1-1-2004 31 έτη + επίδομα γάμου + επίδομα ξένης γλώσσας + επίδομα προϊσταμένου Τμήματος Δ/νσης) είναι ο εξής:

Περίοδος 1-11-2004/30-4-2005 2024,98 €. Περίοδος 1-5/31-8-2005 2105,86 €. Περίοδος 1-9-2005/30-4-2006 2175,35 €. Περίοδος 1-5/31-8-2006 2295,62 €. Περίοδος 1-9-2006/30-4-2007 2369,08 €. Περίοδος 1-5/31-8-2007 2489,76 €. Περίοδος 1-9-2007/6-5-2008 2564,46 €. Περίοδος 7-5/31-8-2008 2916,48 €. Και περίοδος 1-9/13-11-2008 3006,87 €. Σύμφωνα με την αγωγή, ο ενάγων αξιώνει για την περίοδο 1-11/31-12-2004 για ιδιόρρυθμες υπερωρίες 1364,51 € και για την εργασία των 2 Σαββάτων το μήνα 685,89 €, για την περίοδο 1-1/30-9-2005 για ιδιόρρυθμες υπερωρίες 5317,31 € και για την εργασία των 2 Σαββάτων το μήνα 4164,88 €, για την περίοδο 1-10/31-12-2005 για υπερεργασία 1787,29 € και για την εργασία των 2 Σαββάτων το μήνα 1284,80 €, για την περίοδο 1-1/31-12-2006 για υπερεργασία 6430,34 € και για την εργασία των 2 Σαββάτων το μήνα 3840,92 €, για την περίοδο 1-1/31-12-2007 για υπερεργασία 7801,28 € και για την εργασία των 2 Σαββάτων το μήνα 706,02 €, για την περίοδο 1-1/29-6-2008 για υπερεργασία 2205,57 € και για την εργασία των 2 Σαββάτων το μήνα 945,35 € και για την περίοδο 30-6/31-10-2008 για υπερεργασία 1501,94 € και για εργασία 2 Σαββάτων 128,30 €.

Από τη σύγκριση της αμοιβής που λάμβανε από την εναγομένη το όλο αυτό χρονικό διάστημα (επίδικο) και των νομίμων αποδοχών που δικαιούταν βάσει των ισχυουσών ΔΑ & ΣΣΕ, προσαυξημένων κατά τις αμοιβές για υπερεργασία /ιδιόρρυθμες υπερωρίες και για την εργασία δύο Σαββάτων μηνιαίως που πραγματοποιούσε, προκύπτει ότι για την ανωτέρω παρασχεθείσα, πέραν των νομίμων χρονικών ορίων, εργασία του ο ενάγων δεν δικαιούται πρόσθετης αμοιβής, καθότι λάμβανε αυτή, μέσω των υψηλότερων των προβλεπόμενων μηνιαίων αποδοχών του, σύμφωνα με την ειδική σιωπηρή συμφωνία που καταρτίστηκε μεταξύ της εναγομένης εταιρίας και των εργαζομένων της δυνάμει των υπ' αριθμ.

…/…-3-2002 και …./…-8-2002 αποφάσεων του ΔΣ της εναγομένης, κατά τις οποίες στις καταβαλλόμενες υπέρτερες των νομίμων αποδοχές θα καταλογίζονται οι παρασχεθησόμενες (στο μέλλον) υπερεργασία/ιδιόρρυθμες υπερωρίες και εργασία 2 Σαββάτων το μήνα, υπό καθεστώς 5θήμερης εβδομαδιαίας εργασίας. Κατ' ακολουθία, δεν αποδείχθηκε ότι ο ενάγων, κατά το επίδικο χρονικό διάστημα πραγματοποίησε υπερωρίες [νόμιμες, παράνομες, κατ' εξαίρεση], εργασία πέραν των δύο εκ των 4 Σαββάτων το μήνα και εργασία τις Κυριακές και αργίες, ενώ, ως προς την υπερεργασία/ιδιόρρυθμες υπερωρίες που πραγματοποίησε και την εργασία 2 Σαββάτων το μήνα, αποδείχθηκε ότι λάμβανε από την εναγομένη συμβατικές αμοιβές ανώτερες από τις νόμιμες με βάση συμφωνία αναλογισμού της επιπλέον διαφοράς με μελλοντικές απαιτήσεις υπερεργασίας/ιδιόρρυθμων υπερωριών και εργασίας τα Σάββατα επί 5θήμερης εβδομαδιαίας εργασίας και επομένως δεν δικαιούται πρόσθετης αμοιβής.

Μετά απ' αυτά πρέπει η αγωγή κατά το εξεταζόμενο μέρος της να απορριφθεί ως ουσία αβάσιμη. Η εκκαλουμένη, που απέρριψε αυτή, κατά το μέρος τούτο, κατ' ουσίαν, αν και με διαφορετική αιτιολογία (ως διευθύνων υπάλληλος) δεν έσφαλε και αντικαθισταμένων των αιτιολογιών ως άνω πρέπει να απορριφθεί η έφεση (ΚΠολΔ 534).

Η δικαστική δαπάνη των διαδίκων πρέπει να συμψηφιστεί ολικά μεταξύ τους σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 179 εδ. β' & 183 ΚΠολΔ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Δικάζει αντιμωλία των διαδίκων την από 10-7-2012 έφεση κατά το αναιρεθέν κεφάλαιο της 5990/2018 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, με την υπ' αριθμ. 361/2020 απόφαση του παρόντος Τμήματος.

Απορρίπτει ουσία την έφεση κατά το μέρος αυτό.

Συμψηφίζει τη δικαστική δαπάνη μεταξύ των διαδίκων.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 1η Μαρτίου 2021.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 18 Μαΐου 2021.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ