Supreme Court dismisses appeals in road accident case, upholding lower court's finding of employer liability for contractor negligence.

Απόφαση 625 / 2012 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 625/2012

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

A1' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Εμμανουήλ Καλούδη, Αντιπρόεδρο Αρείου Πάγου, Γεώργιο Γιαννούλη, Βασίλειο Φούκα, Νικόλαο Λεοντή και Γεώργιο Γεωργέλλη, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριο του στις 19 Μαρτίου 2012, με την παρουσία και της Γραμματέως Χριστίνας Σταυροπούλου, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Α. Του αναιρεσείοντος: Δ. Χ. του Γ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ευθύμιο Καραϊσκο, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσίβλητων: 1. Σ. Τ. του Σ., 2. Χ. συζ. Σ. Τ., το γένος Ι. Π., 3. Ι. Τ. του Σ., κατοίκων ..., 4. Χ. συζ. Γ. Κ., το γένος Σ. Τ., κατοίκου ..., και 5. Α. χας Ι. Γ., το γένος Θ. Π., κατοίκου ..., οι οποίοι δεν παραστάθηκαν.

Β. Του αναιρεσείοντος: Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου με την επωνυμία "ΤΟΠΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΓΓΕΙΩΝ ΒΕΛΤΙΩΣΕΩΝ (Τ.Ο.Ε.Β) ΕΝΙΠΕΑ ΦΑΡΣΑΛΩΝ", που εδρεύει στα Φάρσαλα και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Μπανάκα, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσίβλητων: 1. Σ. Τ. του Σ., 2. Χ. συζ. Σ. Τ., το γένος Ι. Γ., 3. Ι. Τ. του Σ., κατοίκων ..., 4. Χ. συζ. Γ. Κ., το γένος Σ. Τ., κατοίκου ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Αριστομένη Καραχάλιο, με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ. και 5. Α. χας Ι. Γ., το γένος Θ. Π., κατοίκου ..., η οποία δεν παραστάθηκε.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 11.11.2005 αγωγή των ήδη αναιρεσίβλητων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Λάρισας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 227/2007 οριστική του ιδίου δικαστηρίου και 600/2009 του Εφετείου Λάρισας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί Α. Ο αναιρεσείων με την 4/8-1-2010 αίτηση του και Β. Το αναιρεσείον με την 5/8-1-2010 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Νικόλαος Λεοντής ανέγνωσε την από 11 Μαρτίου 2011 έκθεση του, με την οποία εισηγήθηκε τη συνεκδίκαση και απόρριψη των χαρακτηριζόμενων με στοιχεία Α' (4/8-1-2010) και Β' (5/8-1-2010) αιτήσεων για αναίρεση της 600/30-9-2009 αποφάσεως του Εφετείου Λάρισας.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Στο Δικαστήριο αυτό εκκρεμούν οι Α.4/8-1-2010 και Β.5/8-1-2010 αιτήσεις αναιρέσεως, με τις οποίες προσβάλλεται η αυτή, 600/30-9-2009, απόφαση του Εφετείου Λάρισας. Προφανές είναι ότι οι εν λόγω και με στοιχ. Α και Β χαρακτηριζόμενες αιτήσεις πρέπει να συνεκδικασθούν (ΚΠολΔ 573 παρ.2, 246). Οι εν λόγω αιτήσεις αναιρέσεως, με αναιρεσείοντες, αντίστοιχα, Α.

τον Δ. Χ. και Β. το ν.π.ι.δ. με την επωνυμία "ΤΟΠΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΓΓΕΙΩΝ ΒΕΛΤΙΟΣΕΩΝ (Τ.Ο.Ε.Β.) ΕΝΙΠΕΑ ΦΑΡΣΑΛΩΝ" και αναιρεσίβλητους εις αμφότερες τις αιτήσεις τους (α) Σ. Τ., (β) Χ. συζ. Σ. Τ., (γ) Ι. Σ. Τ., (δ) Χ. συζ. Γ. Κ. και (ε) Α. χα Ι. Γ., προσδιορίσθηκαν αρχικά για την δικάσιμο της 11ης-4-2011, και μετ' αναβολή για τη σημειούμενη στην αρχή της παρούσης (19-3-2012).

Κατ'αυτήν όμως, κατά την οποία συζητήθηκαν οι υποθέσεις με εκφώνηση τους στη σειρά τους από το οικείο πινάκιο, οι με στοιχ. Α (α-ε) και Β (ε) αναιρεσίβλητοι δεν εμφανίσθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου, ούτε κατέθεσαν δήλωση σύμφωνα με τα άρθρα 573 παρ. 1, 242 παρ. 2 ΚΠολΔ. Προέχει επομένως να ερευνηθεί αν οι απολιπόμενοι αναιρεσίβλητοι κλητεύθηκαν νομότυπα και εμπρόθεσμα.

Προς τούτο οι αναιρεσείοντες, οι οποίοι επισπεύδουν τη συζήτηση των ένδικων αιτήσεων αναιρέσεως, προσκομίζουν τις 7414, 7411, 7413/8-2-2010 και 8315 Β/11-2-2010 εκθέσεις επιδόσεως των δικαστικών επιμελητών στο Πρωτοδικείο Λαμίας και Πειραιώς, αντίστοιχα, ... και ..., από τις οποίες πράγματι προκύπτει ότι με εντολή του πληρεξούσιου αυτών δικηγόρου Ευθυμίου Κων/νου Καραχάλιου επικυρωμένο αντίγραφο της με στοιχ.

Α αιτήσεως, με τις συνημμένες πράξεις καταθέσεως δικογράφου και ορισμού δικασίμου για την αρχικώς προσδιορισθείσα της 11ης-4-2011, νομότυπα και εμπρόθεσμα επιδόθηκε στους με στοιχ. Α (α-δ) αναιρεσίβλητους, με κλήση προς συζήτηση κατά την εν λόγω δικάσιμο (11-4-2011), κατά την οποία, όπως προαναφέρθηκε, αναβλήθηκε για τη σημειούμενη στην αρχή της παρούσης (19-3-2012).

Για την απολιπομένη με στοιχ. Α-Β (ε) αναιρεσίβλητη προσκομίζουν αντίστοιχα τις 7415-7416/8-2-2010 εκθέσεις επιδόσεως της δικαστικής επιμελήτριας ..., στις οποίες η τελευταία αναφέρει, κατ' ακριβή κατά τούτο αντιγραφή τους, "Κι αφού δεν βρήκα την ίδια (εννοείται η με στοιχ. Α-Β (ε) αναιρεσίβλητη Α. χα Ι. Γ.) στο ..., όπου ήρθα, αλλά τη θυγατέρα της Χ.

Τ., όπως η ίδια μου δήλωσε, η οποία μου δήλωσε επίσης ότι η μητέρα της Α. χα Ι. Γ., το γένος Π., πέθανε προ διετίας περίπου, ματαίωσα την επίδοση του παραπάνω δικογράφου", Η βεβαίωση αυτή της δικαστικής επιμελήτριας δικαιολογεί την εκτίμηση, στον απαιτούμενο βαθμό της πλήρους δικανικής πεποιθήσεως, με βάση την παρεχόμενη στο Δικαστήριο από το άρθρο 8 ΚΠολΔ δικονομική δυνατότητα της ελεύθερης αποδείξεως, ότι κατά τον χρόνο ασκήσεως των ενδίκων και με στοιχ.

Α και Β χαρακτηριζομένων αιτήσεων αναιρέσεως (8-1-2010) η απολιπόμενη με στοιχ. Α-Β (ε) αναιρεσίβλητη είχε ήδη αποβιώσει, με άμεση δικονομική συνέπεια το απαράδεκτο αυτών κατά την απεύθυνσή τους κατά της εν λόγω αναιρεσίβλητης, κατ' επιτρεπτή περί τούτου αυτεπάγγελτη έρευνα (ΚΠολΔ 62 περ. α', 73, 160 παρ.1, ΑΚ 35), λόγο για τον οποίο και πρέπει προεχόντως κατά τούτο να απορριφθούν.

Αντίθετα η νομότυπη και εμπρόθεσμη κλήτευση των απολιπομένων με στοιχ. Α (α-δ) αναιρεσίβλητων κατά την αρχικώς προσδιορισθείσα δικάσιμο, με παράλληλη εγγραφή της υποθέσεως στο πινάκιο της μετ' αναβολή δικασίμου, ισχύουσας στην περίπτωση αυτή, ως κλήτευση αυτών (ΚΠολΔ 226 παρ.4 εδ.3), επιτρέπει, παρά την απουσία τους, τον έλεγχο της βασιμότητας των διατυπουμένων με τις ένδικες αιτήσεις αναιρέσεως λόγων κατά την κατεύθυνση τους κατά των εν λόγω αναιρεσιβλήτων (ΚΠολΔ 576 παρ.2) με βάση της νομικές και ουσιαστικές παραδοχές της προσβαλλόμενης δι' αυτών αποφάσεως, κατάληξη της ακόλουθης διαδικαστικής διαδρομής, κατ' επιτρεπτή, κατά το άρθρο 561 παρ.2 ΚΠολΔ, εκτίμηση των διαδικαστικών εγγράφων.

Ειδικότερα, με το 1575/18-11-2005 δικόγραφο αγωγών, με ενάγοντες, κατά το ενδιαφέρον την παρούσα αναιρετική διαδικασία αντικείμενο αυτών, τους (α) Σ. Τ., (β) Χ. συζ. Σ.Τ., (γ) Ι. Τ., (δ) Χ. συζ. Γ. Κ. και (ε) Α. χα Ι. Γ. και εναγομένους Ι. Δ. Γ., που δεν είναι διάδικος στην παρούσα δίκη, II. τον Δ. Χ. και III. το ν.π.ι.δ. με την επωνυμία "Τοπικός Οργανισμός Εγγείων Βελτιώσεων (Τ.Ο.Ε.Β.) Ενιπέα Φαρσάλων", εφέρετο προς διάγνωση αξίωση των δι'αυτών εναγόντων και ήδη αναιρεσιβλήτων χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης, απορρέουσα από την αποδιδόμενη στους εναγομένους άδικη και υπαίτια, από αμέλεια, πράξη του θανάσιμου τραυματισμού του Σ.

Τ., υιού του πρώτου και δεύτερης, αδελφού του τρίτου και τέταρτης και εγγονού της πέμπτης, που επήλθε και συνδέεται αιτιωδώς, κατά τους αγωγικούς ισχυρισμούς, με τις αποδιδόμενες στους εναγομένους παραλείψεις κατά την εκτέλεση του αναληφθέντος από τον πρώτο τούτων, ως εργολάβο, έργου, με εργοδότη το τρίτο ν.π.ι.δ., κατά τη συνδέουσα αυτούς σύμβαση, το οποίο παράλληλα διαφύλαξε για τον εαυτό του την επίβλεψη αυτού, με ορισθέντα προς τούτο εκπρόσωπο του τον συνεναγόμενό τους.

Επί των ερευνομένων και με στοιχ. (α) - (ε) χαρακτηριζομένων αγωγών εκδόθηκε, κατά μερική παραδοχή τους, η 227/2007 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λάρισας και σε δεύτερο βαθμό, ύστερα από τις (Ια) 257/6-8-2007, (Ιια) 267/5-9-2007 και (IIIα) 273/12-9-2007 εφέσεις των εναγομένων και την με ιδιαίτερο, 307/7-3-2008, δικόγραφο αντέφεση των με στοιχ. (α)-(δ) εναγόντων, η 600/2009 απόφαση του Εφετείου Λάρισας, με απορριπτική επ' αυτών κατ' ουσίαν κρίση, την οποία στήριζε στις ακόλουθες αναιρετικώς ανέλεγκτες ουσιαστικές παραδοχές της.

Ειδικότερα διέλαβε στις αιτιολογίες της, που ενδιαφέρουν τους ερευνώμενους στη συνέχεια λόγους αναιρέσεως, κατ' ακριβή κατά τούτο αντιγραφή της: "Το τρίτο εναγόμενο με την επωνυμία "Τοπικός Οργανισμός Εγγείων Βελτιώσεων (ΤΟΕΒ) Ενιπέα Φαρσάλων" είναι νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου με δημόσιο χαρακτήρα που χαρακτηρίζεται από το νόμο ως γεωργική συνεταιριστική οργάνωση αναγκαστικής μορφής λόγω των κοινωφελών και εν γένει δημοσίων σκοπών που επιδιώκει, μεταξύ των οποίων είναι και η εκτέλεση έργων και παροχή υπηρεσιών για την προστασία και συντήρηση έργων εγγείων βελτιώσεων.

Στις αρχές Ιουνίου 2004 συνήψε με τον πρώτο εναγόμενο, ο οποίος είναι ιδιοκτήτης και χειριστής εκσκαπτικού μηχανήματος, σύμβαση έργου δυνάμει της οποίας ανέθεσε στον τελευταίο το έργο της αντικατάστασης του παλιού και φθαρμένου τσιμεντένιου αγωγού άρδευσης Φ50 με νέο ελαστικό αγωγό, που συνδέεται με την αριθμ.

LΒ60 γεώτρηση του οργανισμού και βρίσκεται στην κτηματική περιφέρεια Πολυνερίου του Δήμου Ενιπέα, στο ύψος του 1ου χιλιόμετρου της αγροτικού οδού Πολυνερίου - Λεύκης. Η οδός αυτή είναι χωμάτινη, ευθεία, διπλής κατευθύνσεως και έχει πλάτος 7,60 μέτρων. Κατά τη σύναψη της σύμβασης το τρίτο εναγόμενο, εργοδότης, διαφύλαξε για τον εαυτό του την επίβλεψη της εκτελέσεως του έργου, το οποίο θα επέβλεπε και θα ενέκρινε μετά την εκτέλεση του δια του δεύτερου εναγομένου, που ήταν μέλος του διοικητικού του συμβουλίου.

Τις πρωινές ώρες της 14ης Ιουλίου 2004, ο πρώτος εναγόμενος, κατόπιν εντολής του δευτέρου εναγομένου, μετέβη στην ως άνω χιλιομετρική θέση, όπου του υποδείχθηκε από τον δεύτερο η θέση στην οποία βρισκόταν ο κατεστραμμένος αγωγός. Την ίδια ημέρα και πριν την έναρξη των εργασιών του έργου, ο ως άνω χωμάτινος αγροτικός δρόμος, κατόπιν αποφάσεως του δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Ενιπέα, είχε ισοπεδωθεί και διαμορφωθεί καταλλήλως με γκρέϊντερ, για την ασφαλή κίνηση των οχημάτων, από τον Α.

Χ.. Κατά την εκτέλεση του έργου ο πρώτος εναγόμενος, παρουσία και του δευτέρου εναγομένου, πραγματοποίησε με το εκσκαπτικό του μηχάνημα κάθετη τομή στο οδόστρωμα και προέβη καθ' όλο το πλάτος του στη διάνοιξη ορύγματος μήκους 7,60 μέτρων, πλάτους 50 εκατοστών και βάθους μισού μέτρου, περίπου, και αφού αποκάλυψε τον παλαιό τσιμεντένιο αγωγό, απομάκρυνε τα υπολείμματα του εναποθέτοντας τα παραπλεύρως της οδού.

Στην συνέχεια τοποθέτησε στη θέση του παλαιού τον καινούργιο αγωγό και επιχωμάτωσε το διανοιχθέν όρυγμα με τα προερχόμενα από την εκσκαφή υλικά, από χώμα, πέτρες και χαλίκια με αποτέλεσμα το συγκεκριμένα τμήμα του οδοστρώματος να υπερυψωθεί σχηματίζοντας ανάχωμα (σαμάρι) περί τα δέκα (10) εκατοστά, περίπου, καθ' όλο το πλάτος της οδού.

Κατόπιν, ο πρώτος εναγόμενος, χωρίς να προβεί, όπως όφειλε, στην αποκατάσταση του οδοστρώματος ισοπεδώνοντας το, εγκατέλειψε το έργο μαζί με τον δεύτερο εναγόμενο, ο οποίος επιβεβαίωσε το τρίτο εναγόμενο για το πέρας των εργασιών του έργου προκειμένου να ξεκινήσει η λειτουργία της αρδευτικής γεώτρησης.

Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι το απόγευμα της ίδιας ημέρας και περί ώρα 18.00, ο Σ. Τ., οδηγώντας την αριθ. ... δίκυκλη μοτοσικλέτα του έβαινε επί της ως άνω αγροτικής οδού κινούμενος στη δεξιά λωρίδα κυκλοφορίας με κατεύθυνση από Πολυνέρι προς Λεύκη. Όταν ο οδηγός της μοτοσικλέτας έφτασε στο ύψος της οδού, όπου νωρίτερα είχαν εκτελεστεί οι εργασίες της αντικατάστασης του αγωγού από τον πρώτο εναγόμενο, χωρίς να αντιληφθεί το επικίνδυνο υπερυψωμένο τμήμα του οδοστρώματος, ενόψει του ότι στο μεγαλύτερο μέρος του έπεφτε η σκιά μεγάλου παρακείμενου δέντρου, προσέκρουσε με το μπροστινό τροχό της μοτοσικλέτας του στο υπερυψωμένο αυτό τμήμα με αποτέλεσμα να χάσει την ισορροπία του και τον έλεγχο του οχήματός του και εν συνεχεία να ανατραπεί σε απόσταση 10 μέτρων και να παρασυρθεί για άλλα 8 μέτρα.

Ο ως άνω οδηγός, λόγω του ατυχήματος, υπέστη βαρύτατη-κρανιοεγκεφαλική κάκωση (εμπιεστικό κάταγμα κρανίου) εξαιτίας της οποίας, αφού μεταφέρθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρισας, επήλθε ο θάνατος του στις 20-6-2004 από πνευμονική εμβολή. Αμέσως μετά το ως άνω ατύχημα και πριν ακόμη επιληφθεί η αρμόδια τροχαία, περί ώρα 18.30, ο χειριστής του γκρέϊντερ Α.

Χ. ισοπέδωσε εκ νέου το οδόστρωμα στον τόπο του ατυχήματος. Ο θάνατος του οδηγού της μοτοσικλέτας οφείλεται σε συγκλίνουσα αμελή συμπεριφορά των οργάνων του τρίτου εναγομένου νομικού προσώπου, που ως εργοδότης του έργου διαφύλαξε για τον εαυτό του την επίβλεψη του. Συγκεκριμένα, οφείλεται στην αμελή συμπεριφορά τόσο του πρώτου εναγομένου, προστηθέντος εργολάβου, όσο και του δεύτερου εναγομένου, οργάνου που αντιπροσώπευε το πιο πάνω νομικό πρόσωπο.

Ειδικότερα, η αμέλεια του πρώτου εναγομένου συνίσταται στο ότι αυτός, από έλλειψη της προσοχής την οποία όφειλε και μπορούσε λόγω του επαγγέλματος του να καταβάλει, δεν προέβη μετά την εκτέλεση των εργασιών της αντικατάστασης του αγωγού άρδευσης στην αποκατάσταση του οδοστρώματος ισοπεδώνοντας το επικίνδυνο υπερυψωμένο τμήμα του, που με προηγούμενη ενέργεια του δημιούργησε, ώστε να μην υφίστατο κίνδυνος για τους χρήστες της οδού, από την οποία διέρχονταν καθημερινώς πολλά οχήματα.

Επίσης, δεν φρόντισε να λάβει τα απαραίτητα μέτρα προειδοποίησης των οδηγών με τη τοποθέτηση σε κατάλληλη θέση των απαιτούμενων πινακίδων σημάνσεως του έργου, για την αποφυγή ατυχήματος, αφού αυτό δεν είχε ολοκληρωθεί ακόμη λόγω της μη πλήρους αποκαταστάσεως του οδοστρώματος. Η αμέλεια του δεύτερου εναγομένου, ο οποίος ως αρμόδιο όργανο του τρίτου εναγομένου επέβλεπε κατά την άσκηση των καθηκόντων του την καλή εκτέλεση των εργασιών προκειμένου στη συνέχεια, ενημερώνοντας σχετικά τον οργανισμό, να λειτουργήσει η αρδευτική γεώτρηση, συνίσταται στο ότι αυτός, από έλλειψη της προσοχής την οποία όφειλε και μπορούσε κατά τις περιστάσεις να καταβάλει, δεν προέβλεψε το αποτέλεσμα που επήλθε από την παράλειψη του να υποδείξει και να παράσχει τις κατάλληλες οδηγίες στον πρώτο εναγόμενο για την αποκατάσταση του οδοστρώματος, καθώς και για την κατάλληλη σήμανση του έργου για τους διερχόμενους οδηγούς, αλλά μετά την εκτέλεση των ως άνω εργασιών ενέκρινε το έργο.

Συνυπαιτιότητα του οδηγού της δίκυκλης μοτοσικλέτας ως προς την πρόσκληση του ατυχήματος δεν αποδείχθηκε διότι αυτός εκινείτο κανονικά επί της αγροτικής οδού με κατεύθυνση προς Λεύκη, ενώ δεν αποδείχθηκε ότι έτρεχε πάνω από την επιτρεπόμενη ταχύτητα, αλλά αυτός αιφνιδιάστηκε βλέποντας απροσδόκητα μπροστά του το .

επικίνδυνο υπερυψωμένο τμήμα του οδοστρώματος, που στο μεγαλύτερο μέρος του έπεφτε η σκιά παρακείμενου μεγάλου δέντρου, ενώ δεν υπήρχε καμία προειδοποιητική σήμανση και όλος ο δρόμος είχε λειανθεί το πρωί από το μηχάνημα του Δήμου. Επίσης, δεν αποδείχτηκε το είδος της παθήσεως που είχε ο θανών στην όραση του και ο βαθμός της, ώστε να προκύπτει ότι αυτή συντέλεσε αιτιωδώς στην πρόκληση του ατυχήματος, όπως δεν συνδέεται αιτιωδώς με το ατύχημα και η μη κατοχή από αυτόν άδειας οδήγησης μοτοσικλέτας.

Πλην όμως, ενόψει του ότι ο θανών δεν φορούσε προστατευτικό κράνος, όπως όφειλε κατ' άρθρο 12 παρ. 6 του ΚΟΚ, και η θανάσιμη βαρύτατη σωματική βλάβη που υπέστη εντοπίζεται στον εγκέφαλο, ενώ αν φορούσε προστατευτικό κράνος πιθανώς θα είχε αποφευχθεί η κρανιοεγκεφαλική του κάκωση και συνακόλουθα ο θάνατος του, ο οποίος επήλθε εξ αιτίας αυτής ως μόνης ενεργού αιτίας βαρύνεται και ο ίδιος με συνυπαιτιότητα ως προς την πρόκληση του θανάσιμου τραυματισμού του κατά ποσοστό 30%, γενομένης δεκτής ως ουσιαστικά βάσιμης της προβληθείσας από τους εναγομένους ένστασης συντρέχοντος πταίσματος, συνιστάμενης στο ότι ο εν λόγω θανών δεν φορούσε κράνος και έτσι συντέλεσε και αυτός στο βαρύτατο και μοιραίο εκ του τραυματισμού του αποτέλεσμα.

Σημειωτέον δε ότι, με την υπ' αριθ. 634/2008 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Λάρισας οι 1ος και 2ος εναγόμενοι κηρύχθηκαν ένοχοι για ανθρωποκτονία από αμέλεια, αναφορικά με τον θανάσιμο τραυματισμό του Σ. Τ.". Κατά της τελευταίας αυτής αποφάσεως εναντιώνονται οι ηττηθέντες με στοιχ. (ΙΙα) και (ΙΙΙα) εκκαλούντες (δεύτερος και τρίτος των εναγομένων) με τις με στοιχ.

Α και Β, αντίστοιχα, αιτήσεις αναιρέσεως και με την έννοια αυτή ερευνώνται στη συνέχεια οι διατυπούμενοι δι' αυτών λόγοι αναιρέσεως. Ειδικότερα, κατά την διάταξη του άρθρου 559 αρ.1 εδ.1 ΚΠολΔ, λόγος αναιρέσεως για ευθεία παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου ιδρύεται όταν αυτός δεν εφαρμοσθεί, ενώ συνέτρεχαν.

οι προϋποθέσεις εφαρμογής του ή εφαρμοσθεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν εφαρμοσθεί εσφαλμένα. Περαιτέρω, κατά την έννοια του άρθρου 559 αρ.19 ΚΠολΔ, ανεπαρκής ή αντιφατική αιτιολογία, που έχει ως συνέπεια την αναίρεση για έλλειψη νόμιμης βάσεως υπάρχει όταν από το αιτιολογικό της αποφάσεως, δεν προκύπτουν κατά τρόπο επαρκή και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για τη θεμελίωση του κανόνα δικαίου που εφαρμόσθηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση, όχι όμως και όταν υπάρχουν ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση, στάθμιση και αξιολόγηση του πορίσματος που έχει εξαχθεί από αυτές, εφόσον τούτο εκτίθεται σαφώς.

Ως "ζητήματα" των οποίων η μη αιτιολόγηση ή η αιτιολόγηση κατά τρόπο ανεπαρκή ή αντιφατικό στερεί από την απόφαση τη νόμιμη βάση της, νοούνται μόνον οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη, δηλαδή εκείνοι που τείνουν στην θεμελίωση ή την κατάλυση του δικαιώματος που ασκήθηκε είτε ως επιθετικό είτε ως αμυντικό μέσα, όχι όμως και απλά πραγματικά ή νομικά επιχειρήματα, που συνέχονται με την αξιολόγηση και στάθμιση των αποδείξεων, για την οποία η έλλειψη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας δεν ιδρύει λόγο αναιρέσεως.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 914 ΑΚ, για να γεννηθεί ευθύνη από αδικοπραξία απαιτείται, πλην άλλων (α) συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια και (β) αιτιώδης συνάφεια μεταξύ αυτής και του επελθόντος ζημιογόνου αποτελέσματος. Η παράνομη συμπεριφορά μπορεί να συνίσταται είτε σε θετική ενέργεια είτε σε παράλειψη. Ο χαρακτηρισμός της παραλείψεως ως παράνομης προϋποθέτει την ύπαρξη νομικής υποχρεώσεως για επιχείρηση της ενέργειας που παραλείφθηκε.

Τέτοια νομική υποχρέωση μπορεί να προκύπτει, μεταξύ άλλων, και από διάταξη νόμου, που επιβάλλει την επιχείρηση συγκεκριμένης πράξεως ή την καλή πίστη κατά την κρατούσα κοινωνική αντίληψη και ειδικότερα, αν κατά την εκτέλεση συμβατικής του υποχρεώσεως με προηγούμενη θετική του ενέργεια δημιούργησε κατάσταση επικίνδυνη για τους μη συμβληθέντες τρίτους, έχει υποχρέωση να λάβει τα πρόσφορα μέτρα αποτροπής των ζημιών που μπορεί να προέλθουν από αυτή την κατάσταση στους τρίτους.

Μορφή υπαιτιότητας είναι και η αμέλεια, η οποία υπάρχει όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές και ειδικότερα εκείνη που αν καταβαλλόταν, με μέτρο τη συμπεριφορά του μέσου συνετού και επιμελούς ανθρώπου του κύκλου δραστηριότητας του ζημιώσαντος, θα καθιστούσε δυνατή την αποτροπή του ζημιογόνου αποτελέσματος.

Αιτιώδης σύνδεσμος υπάρχει όταν η παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του δράστη ήταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανή, κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση. Τέλος, κατά την έννοια της διατάξεως του άρθρου 922 ΑΚ προστήσας είναι εκείνος, ο οποίος με τη βούληση του δέχεται τις υπηρεσίες του προστηθέντος, που απασχολείται διαρκώς ή περιοδικά στη διεκπεραίωση υποθέσεως και γενικά στην εξυπηρέτηση επαγγελματικών, οικονομικών ή κοινωνικών συμφερόντων του προστήσαντος και συνήθως υπόκειται στον έλεγχο ή απλώς στις γενικές οδηγίες και εντολές ή στην επίβλεψη του προστήσαντος.

Από τον συνδυασμό της διατάξεως αυτής σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 681, 688-691 ΑΚ, προκύπτει ότι γενικώς ο εργολάβος, ο οποίος δεν εξαρτάται από τον εργοδότη, δεν θεωρείται ότι βρίσκεται σε σχέση προστήσεως μετ' αυτού και επομένως είναι ανεύθυνος ο εργοδότης για τις υπαίτιες και άδικες πράξεις του εργολάβου ή των από αυτόν προστηθέντων προσώπων κατά την εκτέλεση του έργου.

Στην περίπτωση όμως κατά την οποία ο εργοδότης έχει επιφυλάξει στον εαυτό του την διεύθυνση και επίβλεψη της εκτελέσεως του έργου, ο εργολάβος, αφού υποκύπτει στις οδηγίες του, θεωρείται ως προστηθείς. Με αναφορά, για λόγους εξυπηρετικούς της δομής της παρούσης εισηγήσεως, στην δικονομική ιδιότητα των διαδίκων κατά την πρωτοβάθμια δίκη, στις σημειούμενες στην αρχή της παρούσης αναιρετικώς ανέλεγκτες ουσιαστικές παραδοχές της προσβαλλόμενης αποφάσεως, με πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις διαλαμβάνεται (α)ότι με σύμβαση έργου, η οποία καταρτίσθηκε αρχές Ιουνίου 2004 μεταξύ του τρίτου και πρώτου των εναγομένων, ο τελευταίος ανέλαβε, ως εργολάβος, την αντικατάσταση του παλαιού και εφθαρμένου τσιμεντένιου αγωγού αρδεύσεως Φ50 με νέο ελαστικό, που συνδέεται με την LΒ 60 γεώτρηση του οργανισμού, που βρίσκεται στην κτηματική περιφέρεια Πολυνερίου του Δήμου Ενιπέα, στο ύψος του 1ου χιλιομέτρου της αγροτικής οδού Πολυνερίου-Λεύκης, (β) ότι κατά την κατάρτιση της εν λόγω συμβάσεως το τρίτο των εναγομένων ν.π.ι.δ.

διαφύλαξε για τον εαυτό του, ως εργοδότης, την επίβλεψη της εκτελέσεως του έργου, με ορισθέντα προς τούτο εκπρόσωπο του τον δεύτερο των εναγομένων, (γ) ότι παρουσία του τελευταίου ο πρώτος των εναγομένων πραγματοποίησε με το εκσκαπτικό του μηχάνημα κάθετη τομή στο οδόστρωμα της χωμάτινης οδού, η οποία είχε ισοπεδωθεί και διαμορφωθεί καταλλήλως από τον Δήμο Ενιπέα για την ασφαλή κίνηση των οχημάτων, και προέβη καθόλο το πλάτος αυτής στη διάνοιξη ορύγματος μήκους 7,60 μέτρων και πλάτους και βάθους 50 εκατοστών, (δ)ότι μετά την αντικατάσταση στις 14-7-2004 του παλαιού αγωγού με τον καινούργιο επιχωματώθηκε από τον πρώτο των εναγομένων το διανοιχθέν όρυγμα με τα προερχόμενα από την εκσκαφή υλικά (Χώμα, πέτρες και χαλίκια) κατά τέτοιο τρόπο, ώστε το αντίστοιχο τμήμα του οδοστρώματος να υπερυψωθεί, σχηματίζοντας ανάχωμα ("σαμάρι") περί τα δέκα (10) εκατοστά περίπου καθόλο το πλάτος της οδού, κατά παράβαση της νόμιμης υποχρεώσεως του (άρθρα 9, 10 ν. 2696/1999 Κ.Ο.Κ.) για σήμανση της οδού και αποκαταστάσεως του οδοστρώματος, με ισοπέδωση του επικίνδυνου υπερυψωμένου τμήματος αυτού, το οποίο με προηγούμενη ενέργεια του δημιούργησε, ώστε να μην υφίσταται κίνδυνος για τους χρήστες της οδού, από την οποία διήρχοντο καθημερινώς πολλά οχήματα, χωρίς παράλληλα ο παριστάμενος, ως εκπρόσωπος του κυρίου του έργου τρίτου των εναγομένων ν.π.ι.δ., δεύτερος των εναγομένων, να υποδείξει και να παράσχει τις κατάλληλες προς τούτο οδηγίες στον πρώτο τούτων, ο οποίος μετά την εκτέλεση των εργασιών ενέκρινε το έργο και (ε) ότι συνέπεια της παραλείψεως των νόμιμων αυτών υποχρεώσεων τους από έλλειψη της προσοχής, που όφειλαν και μπορούσαν από τις περιστάσεις να καταβάλλουν, ήταν ο θανάσιμος τραυματισμός του Σ.

Τ., ο οποίος περί ώρα 18.00 της ιδίας ημέρας (14-7-2004), οδηγώντας τη με αριθμό κυκλοφορίας ... δίκυκλη μοτ/τα του και κινούμενος με κανονική ταχύτητα στην δεξιά λωρίδα της οδού, με κατεύθυνση από Πολυνέρι προς Λεύκη, όταν προσήγγισε στο σημείο αυτής, όπου νωρίτερα είχαν εκτελεστεί οι εργασίες αντικαταστάσεως του αγωγού, δεν αντιλήφθηκε το επικίνδυνο υπερυψωμένο τμήμα του οδοστρώματος, ενόψει του ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτού καλυπτόταν από τη σκιά παρακείμενου μεγάλου δένδρου, με αποτέλεσμα να προσκρούσει με τον εμπρόσθιο τροχό της μοτ/τας του στο υπερυψωμένο αυτό τμήμα, να απωλέσει την ισορροπία του και τον έλεγχο του οχήματος του και στη συνέχεια να ανατραπεί σε απόσταση (10) μέτρων και να συρθεί σε άλλα (8) μέτρα, υπόστας εμπιεστικό κάταγμα κρανίου, αιτία από την οποία επήλθε ο θάνατος του στις 20-6-2004 από πνευμονική εμβολή, αποτέλεσμα το οποίο δεν προέβλεψαν οι πρώτος και δεύτερος των εναγομένων λόγω της επιδειχθείσης από εκείνους αμελούς συμπεριφοράς.

Τα πραγματικά αυτά περιστατικά δικαιολογούσαν την κατ' ορθή εφαρμογή των παραπάνω σημειουμένων διατάξεων παραδοχή της κατά των αναιρεσειόντων απευθυνόμενης αγωγής των αναιρεσίβλητων, ενεχομένων του με στοιχ. Β αναιρεσείοντος ν.π.ι.δ., ως κυρίου του έργου και εργοδότη, που επεφύλαξε στον εαυτό του την διεύθυνση και επίβλεψη της εκτελέσεως του έργου, από την ιστορούμενη άδικη και υπαίτια πράξη των σε σχέση προστήσεως τελούντων με εκείνο πρώτου των εναγομένων, εργολάβου, και του δεύτερου τούτων και με στοιχ.

Α αναιρεσείοντος, εκπροσώπου του κατά την διεύθυνση και επίβλεψη του έργου, του δε τελευταίου από την ίδια αυτού πράξη. Επομένως οι προβαλλόμενες με τον δεύτερο και τελευταίο κατά σειρά λόγο αναιρετικές αιτιάσεις από το άρθρο 559 αρ.1 και 19 ΚΠολΔ με την έννοια της ευθείας και εκ πλαγίου παραβιάσεως των εν λόγω διατάξεων, ελέγχονται ως αβάσιμες.

Όμοια αρνητικά αξιολογείται η διατυπούμενη με τον απομένοντα προς έρευνα πρώτο κατά σειρά λόγο αναιρετική αιτίαση από το άρθρο 559 αρ.1 ΚΠολΔ, με την οποία αλυσιτελώς αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η παράλειψη εφαρμογής των περί δημοσίων έργων διατάξεων, εφόσον κατά τις παραδοχές της, μη προβληθέντος αντίθετου περί τούτου ισχυρισμού, η σύμβαση καταρτίσθηκε χωρίς τήρηση της περί δημοσίων έργων νομοθεσίας με αυτεπιστασία του με στοιχ.

Β αναιρεσείοντος ν.π.ι.δ., ανεξάρτητα από το γεγονός ότι οι διατάξεις των άρθρων 914, 922 ΑΚ εφαρμόζονται και επί δημοσίων έργων κατά την έννοια των άρθρων 1 και 2 του ν. 1418/1984 και ήδη άρθρου 1 του νόμου 3669/2008. Συνακόλουθα αυτών πρέπει να απορριφθούν οι ένδικες αιτήσεις αναιρέσεως με παράλληλη καταδίκη του με στοιχ.Β αναιρεσείοντος στα δικαστικά έξοδα των με στοιχ.

Β (α-δ) αναιρεσιβλήτων, που κατέθεσαν προτάσεις, τα οποία ορίζει στο ποσό των 2700,00 Ευρώ (ΚΠολΔ 183).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Συνεκδικάζει και απορρίπτει τις με στοιχ. Α(4/8-1-2010) και Β (5/8-1-2010) αιτήσεις για αναίρεση της αυτής, 600/30-9-2009, αποφάσεις του Εφετείου Λάρισας. Και

Καταδικάζει το με στοιχ. Β αναιρεσείον στα δικαστικά έξοδα των με στοιχ. Β (α-δ) αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2700,00) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 2 Απριλίου 2012.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο του στις 10 Απριλίου 2012.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ