Supreme Court quashes lower court appeal for insufficient reasoning on co-ownership rights and remands case.

Απόφαση 623 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 623/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Σοφία Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 6 Νοεμβρίου 2009, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Των αναιρεσειόντων: 1) Χ1, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Κωνσταντίνο Μίγγο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις, 2) Χ2, η οποία δεν εμφανίστηκε στο ακροατήριο.

Του αναιρεσιβλήτου: Ψ, κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ανδρέα Γάτσο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.

Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος, δια των προτάσεών του δήλωσε ότι η υπό στοιχείο 2 αναιρεσείουσα Χ2 απεβίωσε στις 4/9/2007 σύμφωνα με την προσκομισθείσα υπ' αριθμό .../2007 ληξιαρχική πράξη θανάτου του ληξιάρχου Δήμου Πατρέων Στυλιανού Κυριακόπουλου, και την παρούσα δίκη συνεχίζουν οι μοναδικοί κληρονόμοι αυτής α) Χ1, β) Χ3, γ) Χ4, δ) Χ5, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον ίδιο ως άνω δικηγόρο με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσαν προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4/2/1999 αγωγή των ήδη αναιρεσειόντων, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Πατρών. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 495/2000 μη οριστική και 526/2002 του ίδιου Δικαστηρίου και 1035/2005 του Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητούν οι αναιρεσείοντες με την από 30/1/2007 αίτησή τους.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Ευτύχιος Παλαιοκαστρίτης ανέγνωσε την από 16/2/2009 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του 2ου λόγου της αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθμ. 19 ΚΠολΔ και την απόρριψη του 1ου λόγου από το άρθρο 559 αριθμ. 1 ΚΠολΔ.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1002, 1117 του Α.Κ και 1, 2 παρ. 1, 4 παρ, 1, 5 και 15 του Ν. 3741/1929, που διατηρήθηκε σε ισχύ και μετά την εισαγωγή του Α.Κ με το άρθρο 54 του Εισ.Ν.ΑΚ, συνάγεται, ότι στην οριζόντια ιδιοκτησία ιδρύεται κυρίως μεν χωριστή κυριότητα επί ορόφου οικοδομής ή διαμερίσματος ορόφου, παρεπομένως δε αναγκαστική συγκυριότητα, που αποκτάται αυτοδικαίως κατ' ανάλογη μερίδα επί των μερίδων του όλου ακινήτου, που χρησιμεύουν στην κοινή χρήση όλων των οροφοκτητών μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται κατά ενδεικτική στις διατάξεις αυτές απαρίθμηση, το έδαφος η στέγη κ.λ.π.

Ο προσδιορισμός της κοινής χρήσης των μερών, η οποία συνεπάγεται και την αυτοδίκαιη συγκυριότητα των οροφοκτητών πάνω σ' αυτά, γίνεται είτε με την συστατική δικαιοπραξία της οροφοκτησίας, είτε με ιδιαίτερες συμφωνίες μεταξύ όλων των οροφοκτητών. Αν ο προσδιορισμός των κοινοχρήστων μερών δεν ορίζεται, ούτε με τη συστατική της οροφοκτησίας δικαιοπραξία, ούτε με ιδιαίτερες με την, ως άνω, έννοια της συμφωνίες, τότε ισχύει ο προσδιορισμός που προβλέπεται από τις παραπάνω αναγκαστικού δικαίου διατάξεις του Ν. 3741/1929.

Περαιτέρω, κατά το άρθρ. 559 αριθμ. 1 Κ.Πολ.Δ., αναίρεση επιτρέπεται, αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών, αδιάφορο αν πρόκειται για νόμο ή έθιμο, ελληνικό ή ξένο, εσωτερικού ή διεθνούς δικαίου. Οι γενικοί ερμηνευτικοί κανόνες των άρθρων 173 και 200 ΑΚ εφαρμόζονται σε κάθε περίπτωση που το δικαστήριο της ουσίας, κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη κρίση του, διαπιστώσει, ότι υφίσταται κενό στη σύμβαση ή ότι γεννιέται αμφιβολία για την έννοια των δηλώσεων βουλήσεως.

Παραβιάζονται δε οι κανόνες αυτοί, όταν το δικαστήριο, παρά τη διαπίστωση έστω και έμμεσα κενού ή αμφιβολίας σχετικά με την έννοια της δηλώσεως βουλήσεως, παραλείπει να προσφύγει σ' αυτούς, για τη διαπίστωση της αληθινής έννοιας των δηλώσεων ή να παραθέσει στην απόφασή του τα πραγματικά στοιχεία από τα οποία προκύπτει η εφαρμογή τους, η προβαίνει σε κακή εφαρμογή τους.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του ίδιου, ως άνω, άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ. αριθμ. 19, αναίρεση επιτρέπεται, αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως εάν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. 'Ελλειψη δε ή ανεπάρκεια ή αντιφατικότητα της αιτιολογίας, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, υπάρχει, όταν στο αιτιολογικό που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού δεν αναφέρονται διόλου, ή αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης και έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόστηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου που δεν εφαρμόστηκε (Ολ Α.Π 26/2004).

Στην προκειμένη υπόθεση, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Εφετείο δέχτηκε τα εξής : Με το υπ αριθμ. .../1964 προικοσυμβόλαιο του Συμ/φου Πατρών Δημητρίου Στασινού, που μεταγράφηκε νόμιμα ο πρώτος ενάγων απέκτησε την ψιλή κυριότητα και η δεύτερη την επικαρπία ενός διαμερίσματος του ισόγειο ορόφου της οικοδομής που βρίσκεται στην ...

επί της οδού ... αριθμ. 2Α. Με το ίδιο συμβόλαιο ορίστηκε, ότι η εν λόγω οικοδομή διέπεται από τις διατάξεις του Ν. 3741/1929 και των άρθρων 1002 και 1017 του ΑΚ. Με το .../1994 συμβόλαιο του συμ/φου Πατρών Παναγιώτη Κόκκαλη, που, επίσης, μεταγράφηκε νόμιμα, η κυριότητα της, ως άνω, οριζόντιας ιδιοκτησίας περιήλθε στον εναγόμενο λόγω πωλήσεως από την δεύτερη ενάγουσα, η οποία είχε αποκτήσει την κυριότητα αυτού δυνάμει της .../1991 περιλήψεως κατακυρωτικής εκθέσεως, που, επίσης, έχει μεταγραφεί νόμιμα, Στο, ως άνω, προικοσυμβόλαιο, το οποίο αποτελεί και την συστατική πράξη οροφοκτησίας της σε αυτό αναφερόμενης οικοδομής, εκτός των άλλων έχει περιληφθεί και η εξής κατά λέξη δήλωση "η αυτοτελής οριζόντια ιδιοκτησία του ανωγείου ορόφου ...

έχει ιδιαίτερη είσοδο υπ' αριθμόν (2) επί της οδού ... και αποτελείται, από (4) κύρια δωμάτια, χώλλ και λοιπούς βοηθητικούς χώρους, μετά της κατά προέκταση τούτου προς δυσμάς ταράτσας εκ μπετόν μετά του επ αυτής πλυντηρίου συνάμα δε και μετά των πεντήκοντα εκατοστών του όλου οικοπέδου Η ταράτσα και το επ' αυτής ιδιαίτερο δωμάτιο, το χρησιμοποιούμενο για πλυντήριο, άτινα εκτείνονται ύπερθεν μέρους της εκ δύο κυρίων δωματίων κατοικίας του ισογείου ορόφου, της εχούσης είσοδον επί της οδού ...- ..., αποτελούσι εξάρτημα και προσαύξημα αποκλειστικώς και μόνο του προικοδοτηθέντος ανωγείου ορόφου την κυριότητα νομήν και κατοχήν και χρήσιν τούτων θα έχωσιν αποκλειστικώς οι προικολήπται και οι γενικοί και ειδικοί διάδοχοι αυτών, δικαιούμενοι πάντες ούτοι να ανεγείρωσι επί της ταράτσας ταύτης και οιονδήποτε κτίσμα...., ενώ στο αγοραπωλητήριο συμβόλαιο που αποτελεί τον τίτλο κυριότητας του εναγομένου αναφέρεται εκτός των άλλων Το ακίνητο αυτό όπως περιγράφεται παραπάνω με κάθε συστατικό και παράρτημά του, όπως είναι και βρίσκεται σήμερα και με όλα της τα δικαιώματα πάνω σ αυτό προσωπικά και εμπράγματα και τις συναφείς αγωγές της με κάθε της δικαίωμα από οπουδήποτε και αν προέρχεται και από οποιονδήποτε τίτλο και αν απορρέει και σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 3741/1929 και 1002 και 1117 του ΑΚ η πρώτη των συμβαλλομένων Χ2 πωλεί σήμερα και μεταβιβάζει ...

στον Ψ. Με βάση δε τα παραπάνω αναγραφέντα στο συμβόλαιο συστάσεως οριζοντίου ιδιοκτησίας σαφής ήταν η εκφρασθείσα βούληση των συμβαλλομένων, ότι η ταράτσα από μπετόν που υπήρχε προς δυσμάς των δωματίων της οριζόντιας ιδιοκτησίας του πρώτου ορόφου δεν αποτελεί κοινόχρηστο μέρος της όλης οικοδομής αλλά προσαύξημα της οριζόντιας ιδιοκτησίας του πρώτου ορόφου και ότι οι ιδιοκτήτες της εν λόγω οριζόντιας ιδιοκτησίας και οι ειδικοί διάδοχοι τους μεταξύ των οποίων και ο εναγόμενος είχαν δικαίωμα να ανεγείρουν επ αυτής (ταράτσας) οιονδήποτε κτίσμα είχαν δε δικαίωμα να συμφωνήσουν αυτά σύμφωνα με όσα στη μείζονα νομική σκέψη αναφέρθηκαν.

Η βούλησή τους, όμως, ως προς το δικαίωμα επέκτασης της οικοδομής προς τα άνω που δόθηκε στους ιδιοκτήτες της οριζόντιας ιδιοκτησίας του α' ορόφου επί της υπάρχουσας ταράτσας του πρώτου ορόφου με ποσοστό συνιδιοκτησίας εξ αδιαιρέτου επί του εδάφους αυτό της οριζόντιας ιδιοκτησίας του Α' ορόφου, προσαύξημα της οποίας θα αποτελούσε κατά τη σαφή βούλησή τους και μέχρι του επιτρεπομένου από το ΓΟΚ και τους ειδικούς νόμους ύψους και αναλόγως με τη στατική κατάσταση της οικοδομή, δεν ήταν απόλυτα σαφής ως προς την έκταση της επέκτασης και δη αν αφορούσε προσθήκη ορόφου ή και περισσότερους ορόφους επί της ταράτσας αυτής και αν στο δώμα που θα δημιουργούνταν πάνω από την προσθήκη που εξομοιούται με το ηλιακό δώμα και είναι κοινόχρηστο σύμφωνα με όσα στη μείζονα νομική σκέψη αναφέρθηκαν, θα είχαν αποκλειστική χρήση οι ιδιοκτήτες της οριζόντιας ιδιοκτησίας του πρώτου ορόφου, η οποία είχε και ειδική είσοδο κατά το ίδιο συμβόλαιο.

Το δικαστήριο κρίνει ότι η αληθής βούληση των συμβαλλομένων ως προς τα πιο πάνω σημεία, ερμηνευομένη όπως απαιτεί η καλή πίστη, λαμβανομένων υπόψη και των συναλλακτικών ηθών (άρθρ. 200 και 180 ΑΚ), ήταν ότι η προσθήκη (επέκταση της οικοδομής προς τα άνω επί της ταράτσας από τον ιδιοκτήτη της οριζόντιας ιδιοκτησίας του Α' ορόφου) αφορούσε και περισσότερους ορόφους και μέχρι του επιτρεπόμενου από το ΓΟΚ και τους ειδικούς νόμους ποσοστού καλύψεως που δικαιούνταν η οριζόντια ιδιοκτησία του α' ορόφου και ότι την αποκλειστική χρήση του δώματος που θα κατασκευάζονταν θα είχε ο ίδιος ιδιοκτήτης, δεδομένου ότι και ην ταράτσα του α' ορόφου σαφώς οι συμβληθέντες;

στην πιο πάνω συστατική πράξη εξαίρεσαν της κοινοχρησίας και την αποκλειστική της χρήση έδωσαν στον ιδιοκτήτη του Α' ορόφου, λύση άλλωστε που επέβαλαν και η ιδιαιτερότητα της εν λόγω οικοδομής καθόσον η οριζόντια ιδιοκτησία του α' ορόφου είχε ειδική είσοδο και μόνο αυτή είχε πρόσβαση στην ταράτσα με ιδιαίτερη σκάλα ή με άλλον τρόπο". 'Ετσι, όμως, όπως έκρινε το Εφετείο, διέλαβε στην απόφαση του, αναφορικά με το κρίσιμο και ουσιώδες ζήτημα της παραχωρήσεως στον εναγόμενο του δικαιώματος της αποκλειστικής χρήσεως του δώματος της, ως άνω, οικοδομής, ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες, με αποτέλεσμα να καθίσταται ανέφικτος ο αναιρετικός έλεγχος για την ορθή ή όχι εφαρμογή των διατάξεων που εφαρμόστηκαν.

Συγκεκριμένα α) ενώ δέχεται, ότι για την ταράτσα από μπετόν, που υπήρχε προς δυσμάς των δωματίων, εκφράστηκε σαφώς η βούληση των συμβαλλομένων δεν αποτελεί κοινόχρηστο μέρος για το δικαίωμα επέκτασης της οικοδομής προς τα άνω δέχεται, ότι δεν ήταν σαφής ως προς την έκταση της επέκτασης, και δη αν αφορούσε προσθήκη ορόφων ή ορόφους και δεν εξηγεί ποιοι ήταν οι λόγοι που επέβαλαν τη διαφοροποίηση αυτή, β) δεν αναφέρει, αν για την αποκλειστική χρήση του νέου δώματος, που θα προέκυπτε μετά την ανέγερση και νέων ορόφων υπήρξε ιδιαίτερη συμφωνία ή αν το δικαίωμα αυτό είχε παραχωρηθεί με την συστατική πράξη και με ποιο όρο αυτής, γ) δεν εξηγεί, γιατί στο συμβόλαιο με το οποίο ο εναγόμενος έγινε κύριος της, ως άνω, οριζόντιας ιδιοκτησίας δεν γίνεται καμία συγκεκριμένη αναφορά για τη μεταβίβαση σε αυτόν του δικαιώματος επεκτάσεως της οικοδομής προς τα άνω, δ) δεν αναφέρεται αν στο τίμημα που καθορίστηκε για την μεταβίβαση της οριζόντιας ιδιοκτησίας στον εναγόμενο έγινε συνυπολογισμός ή όχι και της αξίας του δικαιώματος επεκτάσεως της οικοδομής προς τα άνω.

Με τις ελλείψεις δε αυτές είναι ανέφικτο να ελεγχθεί αναιρετικά, αν έγινε ορθή εφαρμογή των διατάξεων που εφαρμόστηκαν. Κατά συνέπεια, με την προσβαλλόμενη απόφαση το Εφετείο ορθά μεν δέχτηκε ότι έχουν εφαρμογή στην προκειμένη υπόθεση οι διατάξεις των άρθρων 200 και 180 του ΑΚ, αφού κατά την ανέλεγκτη αναιρετικά κρίση του διαπίστωσε κενό στη δήλωση βουλήσεως των συμβληθέντων με τα αναφερόμενα ανωτέρω συμβόλαια και ο πρώτος λόγος της αναίρεσης με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθμ. 1 Κ.Πολ.Δ.

με την προβολή αντίθετων αιτιάσεων είναι αβάσιμος στην ουσία και πρέπει να απορριφθεί. Με τις, ως άνω, όμως, ελλείψεις στις αιτιολογίες της προσβαλλόμενης απόφασης το Εφετείο υπέπεσε στην πλημμέλεια από το άρθρο 559 αριθμ. 19 Κ.Πολ.Δ., που αποδίδεται με τον δεύτερο λόγο της αναίρεσης και πρέπει ο λόγος αυτός να γίνει δεκτός ως βάσιμος, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, να παραπεμφθεί η υπόθεση στο ίδιο δικαστήριο, του οποίου είναι δυνατή η σύνθεση από άλλους δικαστές, εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως και να καταδικαστεί ο αναιρεσίβλητος στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, λόγω της ήττας του (αρθρ. 176, 183 Κ.Πολ.Δ.), όπως στο διατακτικό.-

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 1035/2005 απόφαση του Εφετείου Πατρών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο Πατρών, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσειόντων, τα οποία ορίζει στο ποσόν των δύο χιλιάδων τριακοσίων (2.300) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 19 Μαρτίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 14 Απριλίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ H ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ