Supreme Court allows appeal against final judgment due to failure to consider sworn evidence regarding property ownership.

Απόφαση 620 / 2019 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 620/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ασπασία Μαγιάκου, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη, Πέτρο Σαλίχο, Ιωάννη Φιοράκη, Παρασκευή Καλαϊτζή και Γεώργιο Παπανδρέου- Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, την 23η Ιανουαρίου 2019 με την παρουσία και της γραμματέως Σπυριδούλας Τζαβίδη, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Π. Κ. του Π., κατοίκου ..., που παραστάθηκε δια του πληρεξούσιου δικηγόρου Γεωργίου Καρύδη.

Των αναιρεσίβλητων: 1.Π. Κ. του Δ., 2.Δ. Κ. του Π., κατοίκων ... και 3.Δ. Κ. του Π., συζύγου Α. Α., κατοίκου ..., που εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο Κωνσταντίνο Μπότσαρη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 25-1-2005 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Καβάλας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 21/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου, 360/2009 μη οριστική, 203/2014 οριστική του Τριμελούς Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζήτησαν οι ήδη αναιρεσίβλητοι με την από 10-12-2014 αίτησή τους και ο ήδη αναιρεσείων με την από 16-3-2015 αίτησή του, οι οποίες συνεκδικάσθηκαν.

Εκδόθηκε η 151/2016 απόφαση του Αρείου Πάγου, που αναίρεσε την προσβαλλόμενη απόφαση και παρέπεμψε σε νέα συζήτηση την ως άνω υπόθεση.

Εκδόθηκε η 20/2018 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θράκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 29-3-2018 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη του.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

1.Με την από 29-3-2018 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων, μετά από αναίρεση της 203/2014 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θράκης, εκδοθείσα 20/2018 τελεσίδικη απόφαση του ίδιου Εφετείου (τακτικής διαδικασίας), με την οποία, αφού συνεκδικάσθηκαν δύο αντίθετες εφέσεις των διαδίκων, απορρίφθηκε κατ'ουσία η έφεση του ενάγοντος -αναιρεσείοντος και έγινε δεκτή κατ' ουσία η έφεση των αναιρεσιβλήτων-εναγομένων, κατά της 21/2006 οριστικής απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Καβάλας, η οποία εξαφανίσθηκε και απορρίφθηκε η περί κλήρου αγωγή του αναιρεσείοντος. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρ. 552, 553, 556, 558,564, 566§1, 569 Κ.Πολ.Δ) αφού καταβλήθηκε και το προσήκον παράβολο του Δημοσίου, όπως προκύπτει από την υπ'αριθμ. 24/30-3-2018 έκθεση κατάθεσης δικογράφου του Γραμματέα του Εφετείου Θράκης. Είναι συνεπώς παραδεκτή (άρθρ. 577§1 Κ.Πολ.Δ) και πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 577§3 Κ.Πολ.Δ).

2.Το δικαστήριο της ουσίας, κατά το σχηματισμό της κρίσης του για τους ουσιώδεις πραγματικούς ισχυρισμούς των διαδίκων, οφείλει να λάβει υπόψη του όλα τα αποδεικτικά μέσα που παραδεκτά προσκόμισαν με επίκληση οι διάδικοι, διαφορετικά, υποπίπτει στην πλημμέλεια που ιδρύει το λόγο αναίρεσης από τον αριθμό 11γ του άρθρ. 559 ΚΠολΔ.

Ειδικότερα, ο λόγος αυτός αναίρεσης ιδρύεται, όταν το δικαστήριο της ουσίας δεν έλαβε υπόψη του υποστατά και αναλόγως έγκυρα αποδεικτικά μέσα που παραδεκτά επικαλέσθηκε ο αναιρεσείων και νόμιμα προσκόμισε ο ίδιος ή οποιοσδήποτε από τους λοιπούς διαδίκους (ΑΠ 774/1996, 70/2008, 222/2008) προς άμεση ή έμμεση απόδειξη ή ανταπόδειξη κρίσιμων γεγονότων ή λυσιτελών ισχυρισμών κατά την ανωτέρω έννοια, δηλαδή, νόμιμων ισχυρισμών που ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (ΟλΑΠ 42/2002, ΑΠ 105/2005, 1874/2008), εφόσον βέβαια προτάθηκαν παραδεκτά στο δικαστήριο της ουσίας (πρωτοβάθμιο ή δευτεροβάθμιο).

Για την ίδρυση του ως άνω λόγου αναίρεσης αρκεί και μόνη η ύπαρξη αμφιβολιών για τη λήψη υπόψη από το δικαστήριο της ουσίας επικληθέντων και προσκομισθέντων αποδεικτικών μέσων, τα οποία όφειλε αυτό να λάβει υπόψη του (ΑΠ 1134/1993). Καμιά, ωστόσο, διάταξη δεν επιβάλλει την ειδική μνεία και τη χωριστή αξιολόγηση καθενός από τα αποδεικτικά μέσα που επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν οι διάδικοι, αλλ' αρκεί η γενική μνεία των κατ' είδος αποδεικτικών μέσων που λήφθηκαν υπόψη, ενώ ως αποτελούντα ξεχωριστά από τα έγγραφα αποδεικτικά μέσα πρέπει να μνημονεύονται η έκθεση και το πρακτικό αυτοψίας (359 Κ.Πολ.Δ.), η γνωμοδότηση των πραγματογνωμόνων (383 Κ.Πολ.Δ.), τα πρακτικά εξέτασης των μαρτύρων (410 Κ.Πολ.Δ.) και οι ένορκες βεβαιώσεις (270 παρ. 2, 339 Κ.Πολ.Δ.).

Ειδικότερα, οι ένορκες βεβαιώσεις που λαμβάνονται σύμφωνα με το 270 παρ. 2 Κ.Πολ.Δ., όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 28 ν. 3994/2011 και ισχύει στην προκείμενη περίπτωση, κατά την τακτική διαδικασία, δεν αποτελούν έγγραφα, κατά την έννοια των άρθρων 339 και 342 επ. του Κ.Πολ.Δ., αλλά ιδιαίτερο αποδεικτικό μέσο που διακρίνεται από τα έγγραφα και, γι' αυτό ακριβώς, αν η απόφαση του ουσιαστικού δικαστηρίου αναφέρει μόνο ότι λήφθηκαν υπόψη τα επικαλούμενα και προσκομιζόμενα έγγραφα, δεν αποδεικνύεται ότι το δικαστήριο έλαβε υπόψη και τις ένορκες βεβαιώσεις που είχαν προσκομίσει και επικαλεστεί οι διάδικοι, με αποτέλεσμα να ιδρύεται ο ανωτέρω από το άρθρο 559 αρ. 11γ' λόγος αναιρέσεως.

Η επίκληση της ένορκης βεβαίωσης πρέπει να γίνεται με τις προτάσεις κατά τη συζήτηση μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, και να είναι ειδική, ούτως ώστε να προκύπτει από αυτήν ο αριθμός, ο εξετασθείς μάρτυρας και ο εξετάσας και να καθορίζεται ότι έλαβε χώρα νόμιμη κλήτευση του αντιδίκου ή ότι αυτός παραστάθηκε, οπότε, στην τελευταία αυτή περίπτωση, η εκ της μη κλητεύσεως ακυρότητα θεραπεύεται.

Τέλος, από την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 270 παρ. 2 εδ. β' Κ.Πολ.Δ,, η οποία, σύμφωνα με το άρθρο 524 παρ. 1 ίδιου κώδικα, εφαρμόζεται και στη δίκη ενώπιον του Εφετείου, σε συνδυασμό και με εκείνη του άρθρου 529 Κ.Πολ.Δ. συνάγεται, ότι στην κατ' έφεση δίκη, είναι, κατά κανόνα, παραδεκτή η επίκληση και προσαγωγή νέων αποδεικτικών μέσων, επομένως, και ενόρκων βεβαιώσεων ενώπιον ειρηνοδίκη ή συμβολαιογράφου ή προξένου, που έχουν δοθεί νομίμως μετά την συζήτηση στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο, εκτός αν η προσαγωγή αυτών αποκρουστεί ρητώς από το Εφετείο, διότι, κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη κρίση του, ο διάδικος δεν είχε προσκομίσει τα αποδεικτικά αυτά μέσα στην πρωτοβάθμια δίκη από πρόθεση στρεψοδικίας ή από βαριά αμέλεια (ΑΠ 1553/2008).

Για την πληρότητα όμως του ίδιου λόγου αναίρεσης πρέπει στο αναιρετήριο να εξειδικεύονται τα αποδεικτικά μέσα που ο αναιρεσείων επικαλέσθηκε και προσκόμισε στο δικαστήριο της ουσίας κατά τη συζήτηση μετά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, και να προσδιορίζεται το αποδεικτικό περιεχόμενο καθενός από αυτά, ο ισχυρισμός προς απόδειξη του οποίου έγινε η επίκληση και η προσκομιδή των αποδεικτικών μέσων και οι λόγοι για τους οποίους ο ισχυρισμός αυτός ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης (ΑΠ 627/2018).

Στην προκείμενη περίπτωση, με τον πρώτο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως ο ενάγων - αναιρεσείων προβάλλει την αιτίαση από το άρθρο 559 αριθ. 11 περ. γ' του Κ.Πολ.Δ., ισχυριζόμενος ότι το Εφετείο, δεν έλαβε υπόψη του:

Α) τη με αριθμ. …58/16-2-2009 ένορκη βεβαίωση του μάρτυρα του αναιρεσείοντος Π. Κ. ενώπιον της συμβολαιογράφου Φ. Κ., η οποία είχε ληφθεί ύστερα από νομότυπη και εμπρόθεσμη κλήτευση των εναγομένων-αναιρεσιβλήτων, την οποία νομίμως είχε επικαλεσθεί και προσκομίσει αυτός (εκκαλών - νυν αναιρεσείων) με τις προτάσεις του ενώπιον του Εφετείου που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση: α) προς την απόδειξη ισχυρισμών του αναιρεσείοντος -ενάγοντος ότι τα επίδικα αγροτικά ακίνητα αποτελούσαν στοιχεία της κληρονομιάς, β)της μη βασιμότητας των ενστάσεων ιδίας κυριότητας και καταχρηστικής άσκησης δικαιώματος του άρθρου 281 ΑΚ των εναγομένων.

Β)Τα ακόλουθα έγγραφα, που παραδεκτά επικαλέσθηκε και νόμιμα προσκόμισε ο αναιρεσείων, καθώς δεν προκύπτει αδιστάκτως από την προσβαλλόμενη απόφαση ότι λήφθηκαν υπόψη για το σχηματισμό της κρίσης του περί ιδίας κυριότητας (με έκτακτη χρησικτησία) του πρώτου αναιρεσιβλήτου (άσκηση νομής για δικό του λογαριασμό, χρόνος νομής, ιδιότητα επιδίκων ακινήτων ως κληρονομιαίων):1,2,3.

Οι υπ'αριθμ. ...77/1-9-1998, ...73/1-9-1998, ...72/1-9-1998 τίτλοι κυριότητας της Διεύθυνσης Γεωργίας (Τμήμα Εποικισμού και Αναδασμού) .... 4. Η υπ'αριθμ. πρωτ…..4/17-11-2016 βεβαίωση του Τοπικού Οργανισμού Εγγείων Βελτιώσεων ... 5. Η υπ'αριθμ. 7078/19-3-2004 δήλωση αποδοχής κληρονομιάς της Συμβολαιογράφου Δ. Κ. -Κ.. Ο λόγος αυτός πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος, αφού από την σχετική παραδοχή της προσβαλλομένης αποφάσεως, κατά την οποία "....από τις ένορκες καταθέσεις των μαρτύρων απόδειξης και ανταπόδειξης, που εξετάσθηκαν στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου και περιέχονται στα ταυτάριθμα με την πρωτόδικη απόφαση πρακτικά δημόσιας συνεδρίασης, την υπ'αριθμ.4/26-4-2010 έκθεση γραφολογικής πραγματογνωμοσύνης της ειδικής δικαστικής γραφολόγου Χ.

Σ., η οποία συντάχθηκε μετά το διορισμό της τελευταίας με την υπ'αριθ.360/2009 μη οριστική απόφαση του παρόντος Δικαστηρίου, καθώς και από το σύνολο των εγγράφων που νόμιμα προσκομίζουν και επικαλούνται οι διάδικοι, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η από 29-10-2004 τεχνική έκθεση του ειδικού δικαστικού γραφολόγου Π.

Τ., για να χρησιμεύσουν είτε ως αυτοτελή αποδεικτικά μέσα, είτε για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων (άρθρα 395,591 παρ.1 ΚΠολΔ), αποδείχθηκαν τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά "προκύπτει ότι Εφετείο δεν έλαβε υπόψη του, ενόψει και του ότι δεν εμπεριέχεται στην προσβαλλόμενη απόφαση καμία αναφορά και αντίκρουση του περιεχομένου της ανωτέρω ένορκης βεβαίωσης, την οποία, όπως προκύπτει από την επισκόπηση των από 25-5-2017 κατατεθεισών προτάσεών του στο Εφετείο είχε προσκομίσει με νόμιμη επίκληση προς απόδειξη των προαναφερόμενων ουσιωδών ισχυρισμών του και η οποία είχε ληφθεί μετά προηγούμενη νόμιμη και εμπρόθεσμη κλήτευση των εφεσιβλήτων - αναιρεσιβλήτων, όπως προκύπτει από τις επικαλούμενες και προσκομιζόμενες υπ'αριθμ…4γ,…5γ και …3γ/11-2-2009 εκθέσεις επίδοσης του δικαστικού επιμελητή Πρωτοδικείου Καβάλας Γ.

Ζ.. Περαιτέρω από την παντελή έλλειψη αντίκρουσης του περιεχομένου των λοιπών ανωτέρω αναφερόμενων κρίσιμων εγγράφων δεν προκύπτει αδιστάκτως από την προσβαλλόμενη απόφαση ότι τα έγγραφα αυτά λήφθηκαν υπόψη για το σχηματισμό της κρίσης του Εφετείου περί ιδίας κυριότητας (με έκτακτη χρησικτησία) του πρώτου αναιρεσιβλήτου (άσκηση νομής για δικό του λογαριασμό, χρόνος νομής ιδιότητα επιδίκων ακινήτων ως κληρονομιαίων).

Κατ'ακολουθίαν αυτών πρέπει να γίνει δεκτός, ως βάσιμος, ο παραπάνω από το αρθρ.559 αρ.11ν ΚΠολΔ, λόγος, η αναιρετική εμβέλεια του οποίου καθιστά αλυσιτελή την έρευνα των λοιπών προβαλλομένων λόγων, και να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση. Από τη διάταξη της παρ. 3 του άρθρου 580 ΚΠολΔ, όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή της από το άρθρο 1 άρθρο τρίτο του Ν.4335/2015 προκύπτει ότι, αν αναιρεθεί η απόφαση του δικαστηρίου της ουσίας, στο οποίο παραπέμφθηκε η υπόθεση για παραπέρα εκδίκαση μετά από πρώτη αναίρεση, δεν γίνεται δεύτερη παραπομπή, αλλά ο Άρειος Πάγος δικάζει την ουσία της υπόθεσης, και στην περίπτωση αυτή η υπόθεση εισάγεται με κλήση στο ίδιο τμήμα..

Μετά από αυτά πρέπει ν'αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να κρατηθεί, σύμφωνα με την προεκτεθείσα νομική σκέψη, η υπόθεση προς ουσιαστική εκδίκαση από το Τμήμα τούτο σε νέα συζήτηση, η οποία θα λάβει χώρα ύστερα από κλήση του επιμελέστερου από τους διαδίκους, διατασσομένης της επιστροφής του παραβόλου στον αναιρεσείοντα (άρθρο 495 παρ 3 ΚΠολΔ).

Τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος πρέπει να επιβληθούν σε βάρος των ηττηθέντων αναιρεσίβλητων (άρθ. 176, 183,191 παρ.2 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την απόφαση 20/2018 του Τριμελούς Εφετείου Θράκης. Διατάσσει την απόδοση του κατατεθέντος παραβόλου στον αναιρεσείοντα.

Κρατεί την υπόθεση προς ουσιαστική εκδίκαση σε νέα συζήτηση, ύστερα από επίσπευση του επιμελέστερου από τους διαδίκους.

Καταδικάζει τους αναιρεσιβλήτους στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος τα οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 17 Απριλίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στις 6 Ιουνίου 2019.

Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ

Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ