Supreme Court dismisses appeal claiming excessive moral damages violated proportionality principle.

Απόφαση 608 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 608/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Διονύσιο Γιαννακόπουλο, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Σοφία Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 19 Φεβρουαρίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ1 ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Ρεκκέ με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και δεν κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Ψ1, ο οποίος παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Θεόδωρου Χαρμπίλα και κατέθεσε προτάσεις, 2) Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου με την επωνυμία "ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ" που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Μαρίκα Καζιτώρη και κατέθεσε προτάσεις, 3) Ανώνυμης Ασφαλιστικής Εταιρίας με την επωνυμία "ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΑΕ", που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Ντανάκα και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 13/7/2005 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, την από 6/4/2005 αγωγή του πρώτου των ως άνω ήδη αναιρεσιβλήτων και την από 6/6/2005 παρεμπίπτουσα αγωγή του δευτέρου των ως άνω ήδη αναιρεσιβλήτων που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αμαλιάδας και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 54/2006 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 297/2008 του Εφετείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 30/7/2008 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Σοφία Καραχάλιου ανέγνωσε την από 15/5/2009 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη όλων των λόγων της αιτήσεως αναιρέσεως Οι πληρεξούσιοι των αναιρεσιβλήτων ζήτησαν την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Κατά την διάταξη του άρθρου 559 αριθμός 8 του Κ.Πολ.Δ, ιδρύεται λόγος αναιρέσεως και όταν το δικαστήριο, παρά τον νόμο, έλαβε υπ'όψη πράγματα που προτάθηκαν και έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Ως πράγματα, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, θεωρούνται οι αυτοτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί των διαδίκων, οι οποίοι ασκούν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος, που έχει ασκηθεί με την αγωγή, ανταγωγή, ένσταση ή αντένσταση. 'Όμως, δεν αποτελούν "πράγματα", κατά την έννοια αυτή, οι ισχυρισμοί που αποτελούν άρνηση της αγωγής ή επιχειρήματα νομικά ή πραγματικά, τα οποία αντλούνται από τις αποδείξεις.

Εξ άλλου, κατά την διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 1 εδ.α' του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναιρέσεως και αν παραβιάσθηκε κανόνας ουσιαστικού δικαίου, εσωτερικού ή διεθνούς. Κατά το εδάφιο β' δε της διατάξεως αυτής, η παράβαση των διδαγμάτων της κοινής πείρας αποτελεί λόγο αναιρέσεως μόνον αν τα διδάγματα αυτά αφορούν την ερμηνεία κανόνων δικαίου ή την υπαγωγή των πραγματικών γεγονότων σ'αυτούς.

Από την διάταξη αυτή συνάγεται, ότι η εν λόγω παράβαση ελέγχεται μόνον αν τα διδάγματα της κοινής πείρας αφορούν σε ερμηνεία ή εφαρμογή κανόνων δικαίου, δηλαδή εξειδίκευση αορίστων νομικών εννοιών ή υπαγωγή πραγματικών γεγονότων σ'αυτούς, όχι δε όταν χρησιμεύουν προς συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, εκτίμηση αποδείξεων ή ερμηνεία δικαιοπραξίας.

Περαιτέρω, κατά την έννοια της διατάξεως του άρθρου 559 αριθμ. 19 του ΚΠολΔ, η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και έτσι ιδρύεται ο προβλεπόμενος από αυτή λόγος αναιρέσεως και όταν στον αιτιολογικό της αποφάσεως, που αποτελεί την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν περιέχονται ή δεν αναφέρονται με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του, επί ζητήματος με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και έτσι δεν μπορεί να κριθεί, αν στην συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν ή όχι οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου που εφαρμόσθηκε, όχι όμως αν οι ελλείψεις ή αντιφάσεις ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση και αιτιολόγηση του σαφώς εκτιθεμένου στην απόφασή του αποδεικτικού πορίσματος.

Τέλος, από τις διατάξεις των άρθρων 914, 297, 298, 330 ΑΚ, συνάγεται, ότι προϋποθέσεις της υποχρεώσεως προς αποζημίωση του παθόντος, από αδικοπραξία, είναι, εκτός από την ζημία: α) η ζημία αυτή να προξενήθηκε από το δράστη παρανόμως και υπαιτίως, β) η παράνομη συμπεριφορά του υπαιτίου να οφείλεται σε πράξη ή παράλειψη και γ) να υφίσταται πρόσφορος αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της ζημιογόνου πράξεως ή παραλείψεως και της επελθούσας ζημίας.

Στην έννοια της υπαιτιότητος περιλαμβάνεται ο δόλος και η αμέλεια, ο ορισμός της οποίας δίδεται από την διάταξη του άρθρου 330 ΑΚ, ενώ ο προσδιορισμός του δόλου έχει αφεθεί στην επιστήμη και την νομολογία. Η έννοια του δόλου, όπως γίνεται δεκτή στο πεδίο του αστικού δικαίου, συμπίπτει με αυτή του άρθρου 27 παρ.1 του ΠΚ, κατά την οποία "με δόλο (πρόθεση) πράττει όποιος θέλει την παραγωγή των περιστατικών που κατά το νόμο απαρτίζουν την έννοια κάποιας αξιόποινης πράξης, επίσης όποιος γνωρίζει ότι από την πράξη του ενδέχεται να παραχθούν αυτά τα περιστατικά και το αποδέχεται".

Στην παρούσα περίπτωση, με την προσβαλλομένη απόφασή του, όπως προκύπτει από αυτή, το Εφετείο, εν σχέσει προς τον αγωγικό ισχυρισμό της, από πρόθεση, προκλήσεως σωματικής βλάβης στον ενάγοντα-αναιρεσίβλητο, δέχθηκε, ανελέγκτως, ως αποδειχθέντα, τα κατωτέρω πραγματικά περιστατικά: "Από παλιά υπήρχαν περιουσιακές διαφορές μεταξύ των οικογενειών του ενάγοντος Ψ1 και του Φ1 πρώτου εξαδέλφου του εναγόμενου Χ1 τις οποίες αυτός και εγνώριζε, με αποτέλεσμα οι σχέσεις τους να είναι πάντοτε τεταμένες.

Την 31 Ιουλίου 2004 και περί ώρα 16.00 ο ενάγων προέβαινε στον ελαιοχρωματισμό της πρόσοψης του ακινήτου του που είναι όμορο με το ακίνητο της οικογένειας του Φ1 και βρίσκεται στο Δημοτικό διαμέρισμα ...του Δήμου Αμαλιάδας επί της οδού .... Ο ελαιοχρωματισμός γίνονταν, προφανώς, εν όψει του επικείμενου γάμου του ενάγοντος Ψ1 με την εξετασθείσα μάρτυρα ...., νηπιαγωγό, ο οποίος είχε ορισθεί για την 21 Αυγούστου 2004, γεγονός που εγνώριζε και ο εναγόμενος Χ1, δοθέντος ότι την 31 Ιουλίου 2004, που έλαβε χώρα το παρακάτω επεισόδιο, είχαν ήδη διανεμηθεί τα προσκλητήρια του γάμου.

Ενώ ο ενάγων ήταν ανεβασμένος στη σκάλα και ελαιοχρωμάτιζε την πρόσοψη της οικίας του, ο Φ1 τον πλησίασε, του κούνησε ελαφρώς την σκάλα και τον παρατήρησε, επειδή, κατά τη γνώμη του, ο ενάγων επεξέτεινε τον ελαιοχρωματισμό και σε τμήμα της δικής του όμορης οικοδομής. Αμέσως ο ενάγων κατέβηκε από τη σκάλα και άρχισε να διαπληκτίζεται λεκτικό με τον Φ1 ευρισκόμενος κάτω από το πεζοδρόμιο με την πλάτη του προς το δρόμο.

Εκείνη την ώρα (4 το απόγευμα) ο εναγόμενος Χ1 πρώτος εξάδελφος, όπως προαναφέρθηκε, του εμπλακέντος στο επεισόδιο Φ1 κινούμενος στην οδό με κατεύθυνση από ...προς ..., οδηγώντας το υπ' αριθ. ...δίκυκλο μοτοποδήλατο μάρκας Χόντα και ιπποδύναμης 50 κυβικών εκατοστών, που έχει ασφαλίσει για την έναντι των τρίτων αστική ευθύνη η παρεμπιπτόντως εναγόμενη ασφαλιστική εταιρία με την επωνυμία "Αγροτική ΑΕΓΑ", αντιλήφθηκε το επεισόδιο που ήταν σε εξέλιξη και πλησίασε με το μοτοποδήλατο προς το σημείο εκείνο, κατευθύνοντας τούτο με μικρή σχετικώς ταχύτητα προς το μέρος του ενάγοντος, που είχε τα νώτα του στραμμένα προς το δρόμο, με σκοπό να τον τραυματίσει, πράγμα το οποίο και πέτυχε, τραπείς ακολούθως σε φυγή προς αποφυγή της αυτόφωρης σε βάρος του ποινικής διαδικασίας, για την αξιόποινη πράξη της επικίνδυνης σωματικής βλάβης.

Από την επαφή του με το μοτοποδήλατο, ο ενάγων τραυματίσθηκε στο αριστερό πόδι, υποστάς όχι μόνο "κάκωση της αριστερής κνήμης και της ποδοκνημικής συνοδεία εκδορών" αλλά και "ρωγμώδες κάταγμα κάτω πέρατος της αριστερής περόνης". Ο τραυματισμός αυτός οφείλεται όχι σε αμέλεια, όπως αβάσιμα υποστηρίζει με την έφεσή του ο εναγόμενος και εκκαλών Χ1 προκειμένου αυτός να καταστήσει συνυπόχρεη για την αποζημίωση του παθόντος και την ασφαλιστική του εταιρία, την οποία πρωτοδίκως έχει εναγάγει παρεμπιπτόντως, δυνάμει της μεταξύ τους ασφαλιστικής σύμβασης, αλλά σε σαφή πρόθεση του ως άνω εναγόμενου Χ1 να προκαλέσει τη συγκεκριμένη σωματική βλάβη, όπως ορθώς δέχθηκε και η εκκαλουμένη απόφαση, εκτιμώντας ως προς αυτό προσηκόντως τις προσαχθείσες αποδείξεις.

Εξ άλλου, από τα εκτεθέντα πραγματικό περιστατικά, καμιά συνυπαιτιότητα δεν βαρύνει τον παθόντα για τον τραυματισμό του, τον οποίο ενόψει του αιφνιδιασμού του δεν μπορούσε να αποφύγει, καταβάλοντας οποιαδήποτε επιμέλεια..." Με βάση τις παραδοχές του αυτές, το Εφετείο έκρινε, ότι ο εναγόμενος-αναιρεσείων προκάλεσε από πρόθεση τις αναφερόμενες σ'αυτή σωματικές βλάβες, στον ενάγοντα-πρώτο αναιρεσίβλητο, και, εξετάζοντας περαιτέρω τις αξιώσεις αυτού, εδέχθη εν μέρει την αγωγή, ως προς τον αναιρεσείοντα και το δεύτερο αναιρεσίβλητο, κατά παραδοχή της εφέσεως τούτου.

Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 8 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, επειδή το Εφετείο έλαβε υπ'όψη και περιέλαβε στην απόφαση, προς αιτιολόγηση του, από δόλο, τραυματισμού του ενάγοντος, τα αναφερόμενα στο αναιρετήριο πραγματικά περιστατικά, τα οποία δεν περιλαμβάνοντο στην αγωγή, ως θεμελιωτικά αυτής, προσέτι δε δεν έλαβε υπ' όψη τον αυτοτελή ισχυρισμό του αναιρεσείοντος ότι ο τραυματισμός του ενάγοντος-α' αναιρεσιβλήτου δεν οφείλεται σε πρόθεση του ιδίου αλλά σε αμέλεια, σ'αυτόν δε συνετέλεσε αποκλειστική υπαιτιότητα του ενάγοντος, άλλως συνυπαιτιότητα αυτού.

Ο λόγος αυτός αναιρέσεως, ως προς τις υπό στοιχείο Α και Β αιτιάσεις του, πρέπει να απορριφθεί, ως απαράδεκτος, διότι τα αναφερόμενα στο αναιρετήριο πραγματικά περιστατικά, που εδέχθη το Εφετείο, δεν αποτελούν "πράγμα", υπό την εκτεθείσα ανωτέρω έννοια, ήτοι περιστατικά θεμελιωτικά της αγωγής, αλλά επιχειρήματα, τα οποία προέκυψαν από τις αποδείξεις.

Ως προς την υπό στοιχείο Γ δε αιτίαση, ο αυτός λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί, ως αβάσιμος, διότι το Εφετείο, όπως προκύπτει από το περιεχόμενο της προσβαλλομένης αποφάσεώς του, το οποίο εκτίθεται ανωτέρω, έλαβε υπ' όψη τον ισχυρισμό αυτό και τον απέρριψε ρητώς, δεχόμενο τα αντίθετα. Περαιτέρω, και ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο, κατά το πρώτο μέρος του, αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η πλημμέλεια, από τον αριθμό 1 εδ.β' του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, επειδή το Εφετείο παρεβίασε τα διδάγματα της κοινής πείρας, κατά την υπαγωγή των πραγματικών γεγονότων στις ουσιαστικού δικαίου διατάξεις, που εφαρμόσθηκαν, πρέπει να απορριφθεί, ως απαράδεκτος, διότι τα επικαλούμενα ως διδάγματα της κοινής πείρας, ανάγονται όχι στην υπαγωγή των πραγματικών γεγονότων, που έγιναν δεκτά, στους ουσιαστικούς κανόνες δικαίου, που εφαρμόσθηκαν, αλλά στην εκτίμηση των αποδείξεων.

Εξ άλλου, με τις ανωτέρω παραδοχές του, το Εφετείο δεν παρεβίασε εκ πλαγίου τις διατάξεις του άρθρου 914 του ΑΚ, καθ' όσον διέλαβε στην απόφασή του σαφείς και επαρκείς αιτιολογίες, χωρίς αντιφάσεις, που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο, περί της συνδρομής ή μη των όρων του εφαρμοσθέντος κανόνος. Οι αντίθετες, επομένως, αιτιάσεις που προβάλλονται με τον ίδιο αυτό δεύτερο λόγο αναιρέσεως, κατά το δεύτερο μέρος του, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλομένη απόφαση η αναιρετική πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ, πρέπει να απορριφθεί, ως αβάσιμος.

Κατά τις διατάξεις του άρθρου 932 εδ.α' ΑΚ "σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη, κατά την κρίση του, χρηματική ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του".

Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει, ότι σε περίπτωση προσβολής της υγείας προσώπου παρέχεται στο δικαστήριο η δυνητική ευχέρεια να επιδικάσει στον παθόντα χρηματική ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης, το ύψος της οποίας καθορίζει με βάση τους οικείους καθοριστικούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων είναι το πταίσμα του υποχρέου, το συντρέχον πταίσμα του παθόντος, η ηλικία και το φύλο αυτού, καθώς και η κοινωνική και οικονομική κατάσταση των μερών.

Ο προσδιορισμός του ποσού της ευλόγου χρηματικής ικανοποιήσεως αφέθηκε στην ελεύθερη κρίση του Δικαστηρίου, αφού σχηματίζεται από την εκτίμηση πραγματικών γεγονότων (άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ), χωρίς υπαγωγή του πορίσματος σε νομική έννοια, ώστε να μπορεί να νοηθεί εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου, είτε ευθέως είτε εκ πλαγίου ή παράβαση διδαγμάτων της κοινής πείρας (άρθρο 559 αριθμ. 1 και 19 του ΚΠολΔ).

Η κρίση αυτή του Δικαστηρίου της ουσίας δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο ούτε από απόψεως παραβιάσεως ή μη της αρχής της αναλογικότητας, που εισάγεται, ως νομικός κανόνας, με την διάταξη του άρθρου 25 παρ.1 του Συντάγματος. Και τούτο, διότι ο δικαστικός έλεγχος της τηρήσεως της αρχής της αναλογικότητας περιορίζεται στον έλεγχο της συνταγματικότητος διατάξεως νόμου και συγκεκριμένα, αν ο νομοθετικός περιορισμός ενός συνταγματικά προστατευομένου δικαιώματος σέβεται ή όχι την αρχή της αναλογικότητος.

Δηλαδή, ο έλεγχος, από απόψεως τηρήσεως της αρχής αυτής, γίνεται μεταξύ αφ'ενός μεν της συνταγματικής διατάξεως, που προστατεύει κάποιο δικαίωμα, αφ' ετέρου δε της νομοθετικής διατάξεως, που το περιορίζει. Έξω, όμως, από το πεδίο αυτό, τα δικαστικά όργανα δεν έχουν εξουσία να εφαρμόζουν, απ'ευθείας, την αρχή της αναλογικότητας, κατά την ενάσκηση της δικαιοδοτικής λειτουργίας τους, σε συγκεκριμένη υπόθεση, αλλά εφαρμόζουν την οικεία διάταξη του νόμου, ο οποίος αναθέτει σ'αυτά να αποφασίζουν.

Κατά συνέπεια, ο τρίτος. λόγος αναιρέσεως, από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 Κ.Πολ.Δ, με τον οποίο προβάλλεται η αιτίαση, ότι το Εφετείο, με το να καθορίσει την επιδικασθείσα, στον πρώτο αναιρεσίβλητο, εύλογο χρηματική ικανοποίηση, λόγω ηθικής βλάβης, συνέπεια του τραυματισμού του, στο υπερβολικά μεγάλο ποσό των 10.000 ευρώ (αντί του πρωτοδίκως επιδικασθέντος ποσού των 4.000 ευρώ), παραβίασε την, κατά την διάταξη του άρθρου 25 του Συντάγματος, αρχή της αναλογικότητας, πρέπει να απορριφθεί, ως απαράδεκτος.

Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει η αίτηση αναιρέσεως να απορριφθεί στο σύνολό της και να καταδικασθεί ο αναιρεσείων, λόγω της ήττας του, στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσιβλήτων (αρθρ. 176, 183 Κ.Πολ.Δ), κατά τα οριζόμενα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 30-7-2008 αίτηση του Χ1 περί αναιρέσεως της υπ' αριθ. 297/2008 αποφάσεως του Εφετείου Πατρών.

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσίβλητων (που εκπροσωπήθηκαν από διαφορετικούς δικηγόρους), τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 15 Μαρτίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 9 Απριλίου 2010.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ